Ngôn ngữ cấm kỵ là những chủ đề không nên đề cập trong quá trình giao tiếp đối với bất cứ người nào mà ta tiếp xúc. Thực trạng hiện nay, các ứng xử trong giao tiếp dần có tính chất toàn cầu hóa, tuy nhiên nét đặc trưng của phong cách giao tiếp ở từng quốc gia vẫn còn là một điều cần quan tâm.
Trang 1NÂNG CAO KỶ NĂNG GIAO TIẾP CHO NGƯỜI HỌC TIẾNG ANH THÔNG QUA VIỆC TÌM HIỂU CHỦ ĐỀ KIÊNG KỲ CỦA NGƯỜI MỶ
1 Châu Thị Lệ Yến, 2
Phạm Thế Châu
1,2 Trường Đại học Ngoại ngữ-Tin học TP.Hồ Chí Minh
Tóm tắt
Ngôn ngữ cấm kỵ là những chủ đề không nên đề cập trong quá trình giao tiếp đối với bất
cứ người nào mà ta tiếp xúc Thực trạng hiện nay, các ứng xử trong giao tiếp dần có tính chất toàn cầu hóa, tuy nhiên nét đặc trưng của phong cách giao tiếp ở từng quốc gia vẫn còn là một điều cần quan tâm Trong xu thế hội nhập quốc tế ngày nay, người Việt Nam ngày càng có nhiều cơ hội giao tiếp với người nước ngoài, đặc biệt là với người Mỹ Để
có thể giao tiếp thành công, chúng ta cần phải tránh đề cập những chủ đề cấm kỵ Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi nêu một số chủ đề cần tránh đề cập khi giao tiếp với người Mỹ như tuổi, chiều cao và cân nặng, xu hướng tình dục, tránh trách móc người khác nhằm giúp người học tiếng Anh nâng cao nhận thức về những chủ đề cấm kỵ trong giao tiếp với người Mỹ, từ đó đạt được hiệu quả cao trong hoạt động giao lưu, làm ăn với các đối tác phương Tây nói chung
Từ khóa
ngôn ngữ cấm kỵ, giao tiếp, văn hóa
1 Mở đầu
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Dân số Mỹ được hình thành dựa trên số dân nhập cư từ các nước trên thế giới Do đó, Mỹ là quốc gia đa sắc tộc và đa văn hóa tiêu biểu nhất trên thế giới Gần như mọi khu vực trên thế giới đều có ảnh hưởng đến nền văn hoá Mỹ, đặc biệt là người Anh đã có mặt trên đất nước này từ đầu những năm 1600 Văn hoá Mỹ cũng đã được định hình bởi nền văn hoá của người
Mỹ bản địa, người Mỹ Latinh, người châu Phi và người châu Á Nước Mỹ đôi khi được miêu
tả là ―nơi tụ cư‖ (melting-pot) khi các nền văn hoá khác nhau đã góp phần làm nên ―hương vị‖ khác biệt và đặc trưng của văn hoá Mỹ
Người dân Hoa Kỳ đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau và có rất nhiều niềm tin, giá trị và truyền thống khác nhau Để có thể cùng tồn tại và phát triển, người Mỹ đề cao sự tự do
cá nhân và tôn trọng sự khác biệt chính đáng của nhau Vì thế, trong quá trình giao tiếp, tiếp xúc với người Mỹ, chúng ta phải hiểu rõ văn hóa của họ, cụ thể là những chủ đề cần tránh đề cập để từ đó tránh gặp phải những điều không đáng có trong quá trình giao tiếp Bàn về những hiện tượng cấm kỵ của người Mỹ, Trần Kiết Hùng (2007) trong ―Xã hội và nền văn hóa Mỹ‖
đã đề cập sơ lược một số chủ đề cấm kỵ mà không đi sâu vào phân tích Tác giả Trương Oánh
(2004) trong ―So sánh và phân tích văn hóa cấm kỵ của người Trung Quốc và người Mỹ‖cũng
đã đề cập nhưng thiên về ngôn ngữ cấm kỵ Ở đây, dưới góc độ giảng dạy ngôn ngữ, tác giả
không chỉ nêu vấn đề mà còn tiến hành phân tích và dẫn chứng minh họa, giúp người đọc hiểu
rõ vấn đề hơn Tác giả cũng sơ lược liên hệ đối chiếu với chủ đề cấm kỵ của người Trung Quốc và người Việt Nam giúp người đọc phân biệt được sự khác biệt văn hóa cấm kỵ giữa các nước, đồng thời cũng đề xuất một số chủ đề giao tiếp thường ngày được coi là ―vùng an toàn‖ khi giao tiếp với người Mỹ để người đọc có thể vận dụng trong khi giao lưu hợp tác với các đối tác Mỹ
1.2 Vấn đề nghiên cứu
Trang 2Ngôn ngữ và văn hóa có liên quan mật thiết với nhau Ngôn ngữ sẽ thể hiện văn hóa
và văn hóa có tác động trở lại đối với ngôn ngữ Để có thể am hiểu nền văn hóa của một nước, chúng ta cần công cụ trợ lực đó là ngôn ngữ Nhờ hiểu hơn văn hóa của một nước, chúng ta sẽ làm phong phú hóa vốn ngôn ngữ của chúng ta Do vậy, dưới góc độ của những người học ngoại ngữ mà nói, chúng ta không thể tách rời giữa việc học tập ngôn ngữ và nghiên cứu văn hóa của một nước, trái lại phải đồng thời tiếp cận cả ngôn ngữ và văn hóa Chỉ có như thế, người học ngoại ngữ mới có cái nhìn thấu đáo về ngoại ngữ mà mình đang theo học
Khi nhắc đến văn hóa của một nước, cụ thể là Mỹ, chúng ta không thể không nhắc đến những chủ đề kiêng kỵ Đó là những nét văn hóa đặc thù trong văn hóa giao tiếp của người
Mỹ Chúng ta cần phải tôn trọng và có cách ứng xử tinh tế trong quá trình giao tiếp Có như thế, chúng ta mới gặt hái được những kết quả tốt đẹp khi làm việc với người Mỹ
1.3 Mục đích nghiên cứu
Bài viết nhằm cung cấp tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh, sinh viên ngành Ngôn ngữ Trung học tiếng Anh như là ngoại ngữ hai, sinh viên chuyên ngành song ngữ Anh-Trung hoặc song ngữ Trung-Anh Hy vọng sinh viên khi hiểu rõ những chủ đề kiêng kỵ của người Mỹ sẽ vận dụng trong quá trình giao tiếp, từ đó không gây ra những hiểu nhầm hoặc tổn thương cho người đối diện
1.4 Nội dung chính
Phong tục kiêng kỵ bao gồm hành vi cấm kỵ, ngôn ngữ cấm kỵ hoặc những chủ đề cấm kỵ Trong bài viết này, tác giả tập trung nghiên cứu về một số chủ đề cấm kỵ trong nền văn hóa Mỹ Chủ đề cấm kỵ là một vấn đề tương đối phong phú đối với bất kỳ nền văn hóa nào Chủ đề cấm kỵ trong nền văn hóa Mỹ cũng không phải là một ngoại lệ Trong phạm vi bài viết này, tác giả chỉ đề cập một số chủ đề có tính kiêng kỵ trong quá trình giao tiếp với người Mỹ như: tránh đề cập tuổi tác người đối diện, tránh đề cập chiều cao và cân nặng người khác, tránh đề cập xu hướng tình dục của người khác và tránh phê bình người khác một cách thẳng thừng, trực diện
2 Cơ sở lý thuyết
2.1 Khái niệm ngôn ngữ
Một quốc gia, một bộ lạc hoặc một nhóm xã hội có nhu cầu để kết nối, thể hiện ý tưởng và hiểu suy nghĩ của người khác thông qua ngôn ngữ Vậy ngôn ngữ chính xác là gì?
Về ngôn ngữ, các ngành khác nhau có những quan điểm khác nhau, chẳng hạn như nhân chủng học tin rằng ngôn ngữ là một hình thức văn hóa ứng xử, các nhà khoa học xã hội tin rằng ngôn ngữ là sự tương tác giữa các thành viên của các nhóm xã hội, nhà văn cho rằng ngôn ngữ là phương tiện nghệ thuật (ngôn ngữ văn học), các nhà triết học tin rằng ngôn ngữ là một công cụ để giải thích kinh nghiệm của con người, và các giáo viên ngôn ngữ tin rằng ngôn ngữ là một tập hợp các kỹ năng Khi nghiên cứu về ngôn ngữ, Bromit (1995) nhận định, ngôn ngữ là một trong những hệ thống biểu tượng quan trọng nhất trong bất kỳ nền văn hóa nào Emmitt & Pollock (1990) cho rằng: ―Ngôn ngữ là một hiện tượng phức tạp và trừu tượng
mà có thể được nhận biết thông qua lời nói và không bằng lời nói‖ Theo Bell (1981), ngôn ngữ không chỉ bao gồm kiến thức ngôn ngữ mà còn gồm kiến thức xã hội để tạo ra các hành động giao tiếp không chỉ đúng về ngữ pháp mà còn phù hợp với bối cảnh xã hội
Dựa vào những đặc trưng quan trọng của ngôn ngữ loài người, các nhà ngôn ngữ học
đã đưa ra định nghĩa về ngôn ngữ như sau: ―Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu âm thanh đặc biệt, là phương tiện giao tiếp cơ bản và qua trọng nhất của các thành viên trong một cộng
Trang 3đồng người; ngôn ngữ đồng thời cũng là phương tiện phát triển tư duy Truyền đạt truyền thống văn hoá - lịch sử từ thế hệ này sang thế hệ khác.‖ (Nguyễn Thiện Giáp, 2008)
2.2 Khái niệm ngôn ngữ cấm kỳ
Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp của con người, được hình thành cùng với sự phát triển của khả năng tư duy con người Con người sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp xã hội và giữa các
cá nhân Từ khi hình thành, ngôn ngữ không chỉ là một công cụ, nhưng còn là một phần của văn hóa Trong cuộc sống đời thường, mọi người có thể vì một lý do, không thể hoặc không muốn nói vài lời trong giao tiếp, một số trong những lời này được coi là nguy hiểm, linh thiêng, huyền bí, và một số được coi là đáng xấu hổ, do vậy thường bị hạn chế sử dụng trên một số người nhất định Hiện tượng này được gọi là ngôn ngữ cấm kỵ Hoặc trong quá trình giao tiếp, người ta không muốn đề cập một chủ đề nào đó vì lý do được coi là nguy hiểm, linh thiêng, hoặc tế nhị Hiện tượng này được gọi là ngôn ngữ cấm kỵ (Nguyễn Đức Dân, 2005) Ngôn ngữ cấm kỵ thường bị hạn chế sử dụng đối với một số người nhất định hoặc trong một
số tình huống nhất định
3 Sơ lược chủ đề cấm kỳ trong nền văn hóa Mỷ
Người Việt Nam có nét văn hóa cộng đồng, mọi người luôn quan tâm đến nhau.Trong quá trình giao tiếp, người ta hỏi han nhau một số vấn đề đại loại về cuộc sống cá nhân thông thường không được coi là bất lịch sự Đối với người Mỹ, người ta vốn coi trọng tự do cá nhân Do vậy, trong quá trình giao tiếp, chúng ta cần tránh đề cập những vấn đề có tính cá nhân như tuổi tác, cân nặng, chiều cao, thu nhập…Đó được coi là can thiệp vào đời sống cá nhân của họ Chúng ta cần lưu ý tránh hỏi người Mỹ những vấn đề thuộc cá nhân
3.1 Tránh đề cập tuổi tác của người khác
Các nước Á Đông như Trung Quốc và Việt Nam vốn có truyền thống ―kính lão đắc thọ‖ Mặc khác, cách xưng hô của người Việt Nam lại theo lối ―tôn ti trật tự‖ Do vậy, người Việt Nam thông thường có nhu cầu biết tuổi của nhau để tiện bề xưng hô cho xứng hợp trong khi giao tế Tùy theo tuổi tác của người đối diện, người Việt Nam có cách xưng hô khác nhau như ―em‖ (đối với người trẻ hơn), ―bạn‖ (bằng vai phải lứa), anh / chị ( đối với người lớn hơn vài tuổi), cô/ chú (lớn hơn khá nhiều tuổi), ―bác‖ (lớn hơn nhiều tuổi), ―ông / bà‖ hoặc ―cụ‖ (đối với bậc cao niên) Đó là lý do người Việt Nam thường hỏi tuổi của người khác, trừ trường hợp hỏi tuổi phụ nữ nếu mối quan hệ với họ không thật thân thiết
Người Mỹ rất ít khi hỏi tuổi của nhau (Trần Kiết Hùng & Phạm Thế Châu, 2007) Do
vậy câu hỏi ―How old are you‖ (Bạn bao nhiêu tuổi) có thể được xem là thiếu lịch sự đối với
một cuộc gặp mặt đầu tiên (đặc biệt là với phụ nữ) Sở dĩ người Mỹ không muốn bạn biết tuổi hay năm sinh của họ là vì người ta không thích tạo cơ hội cho bạn đưa ra những đánh giá, phán xét về diện mạo so với tuổi tác của họ Chẳng hạn khi biết tuổi của người khác, chúng ta
sẽ dễ dàng liên tưởng diện mạo của họ nếu họ già hơn so với tuổi tác Và thật là khiếm nhã nếu chúng ta buông ra vài câu nói làm tổn thương họ, đại loại theo kiểu: ―You look older than
before‖ (Trông bạn già hơn trước đấy), hay ―Why do you look so old these days‖ (Dạo này
xem ra bạn xuống cấp nhanh quá) Rõ ràng những câu nói này làm tổn thương người nghe rất
nhiều, nhất là cuộc nói chuyện đó có nhiều người xung quanh Khi nói chuyện với người Mỹ, chúng ta cũng cần tránh những câu hỏi liên quan đến tuổi tác Vì điều này có thể làm cho người Mỹ miễn cưỡng trả lời nhưng trong lòng của họ không vui và thoải mái
Lý do sâu xa khác người Mỹ không thích bị người khác hỏi tuổi là vì những khác biệt
về tuổi tác không thực sự ảnh hưởng đến quá trình giao tiếp Trong lối xưng hô của người Mỹ, ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai chỉ dùng I (tôi) và You (bạn), không phức tạp như người Việt
Trang 4phương Tây, họ quan niệm rằng sự khác biệt về tuổi tác không thực sự ảnh hưởng đến hiệu quả trong công việc và tuổi tác cũng không liên quan đến việc xưng hô Trong quan niệm của người phương Tây, mọi người bình đẳng với nhau Con người ở độ tuổi nào cũng xứng đáng được tôn trọng như những người trưởng thành, kể cả đó là với một cậu bé vừa lên năm Mặc khác, trong xưng hô giữa mọi người với nhau rất bình đẳng Do vậy, để biết được tuổi thật của người đối diện, cách hay nhất là đừng đề cập gì đến điều này trong lần đầu gặp gỡ Khi mối quan hệ đủ độ thân thiết và bạn đã trở thành bạn của nhau trên các mạng xã hội như Facebook chẳng hạn, khi đó bạn sẽ dễ dàng biết họ bao nhiêu tuổi mà không cần hỏi
3.2 Tránh đề cập chiều cao và cân nặng người khác
Ở Việt Nam, nói đến vấn đề cân nặng đặc biệt là các bạn gái có thân hình gầy quá hay mũm mĩm quá thì họ sẽ cảm thấy mất tự tin Đối với người Mỹ, vấn đề này lại càng tế nhị hơn Vì thế, chúng ta cần tránh hỏi về chủ đề này khi giao tiếp với người nước ngoài, bởi lẽ không ai vui khi nghe thấy mình tăng cân cả
Chiều cao, cân nặng và nhất là số đo ba vòng của phụ nữ chắc chắn là những điều mà không người nước nào muốn tiết lộ Người Mỹ cũng không muốn chia sẻ những ―thông số‖
cơ thể của họ cho người lạ mới gặp Nếu gặp một người khổng lồ trên hai mét, hay những người những người thấp bé nhẹ cân chúng ta cần phải tránh hỏi về chiều cao của họ ―What‘s
your height?‖(Chiều cao của bạn bao nhiêu) hay ―How tall are you‖ (Bạn cao bao nhiêu)
Bởi lẽ điều này chẳng khác nào xoáy vào ―nỗi đau‖ của họ, làm họ càng thêm xấu hổ và mất
tự tin với cơ thể của mình Điều này rõ ràng không có lợi về mặt giao tế
Khi tiếp xúc với một người mập quá khổ, bạn cần phải tránh hỏi những câu hỏi đại
loại: ―Have you gained some weight since we met‖ (Bạn tăng cân kể từ lần cuối chúng ta
gặp nhau đúng không), ―You have put on some pounds, haven‘t you‖ (Bạn tăng cân đúng không), ―How much do you weigh‖ (Bạn bao nhiêu cân thế), ―Have you gain weight lately‖ (Dạo này bạn lên cân hả)… Những câu hỏi này được coi là khiếm nhã Ở nước Mỹ, thức ăn
thừa mứa và có chứa nhiều chất béo nên người ta rất dễ mập Theo quan niệm thông thường của mọi người, béo cũng đồng nghĩa với việc không được đẹp Đối với người Mỹ, việc chúng
ta nói họ quá béo là một nỗi nhục lớn Ngoài ra, béo phì còn đồng nghĩa với bệnh tật, không khỏe Như vậy, tăng cân thường là điều không vui đối với phần lớn mọi người Đó là lý do chúng ta nên tránh đề cập chủ đề này với người đối diện
Trong khi đó, khi gặp một người xuống cân, chúng ta cũng không nên đề cập đến tình trạng thể trạng gầy của họ Bởi lẽ một người giảm cân có thể là thành tích tập luyện, ăn kiêng
là điều chúng ta nên chúc mừng, nhưng cũng có thể đó là dấu hiệu người ta đang bị ốm đau, mệt mỏi, gặp chuyện không vui Hãy tưởng tượng, bạn tỏ vẻ vui mừng khi lâu ngày không
gặp một người bạn và hỏi họ: ―You lost weight You looks great‖ (Cậu giảm cân đúng không,
trông đẹp đấy) và được người bạn trả lời: ―I am dying of cancer.‖ (Tôi bị ung thư) Tình
huống như thế sẽ khiến cho cả hai ngượng ngùng, khó xử
3.3 Tránh đề cập xu hướng tình dục của người khác
Ngày 26/6/2015, tòa án tối cao Hoa Kỳ đã khiến cộng đồng LGBT (cộng đồng những người đồng tính nam-nữ và chuyển giới) trên toàn nước Mỹ và thế giới bất ngờ khi đưa ra phán quyết cho phép các cặp đồng giới trên toàn bộ 50 bang kết hôn theo quy định trong Hiến pháp nước này Chiến thắng từ vụ án lệ gây chấn động thế giới của cặp vợ chồng đồng tính Jim Obergefell và John Arthur là nguyên nhân chính giúp đưa ra phán quyết này Quyết định được coi là chiến thắng lịch sử với các nhà hoạt động vì quyền lợi của người đồng tính, sau quá trình đấu tranh không mệt mỏi nhiều thập kỷ, với rất nhiều rào cản pháp lý và thành kiến
xã hội
Trang 5Thẩm phán Anthony M Kennedy, thuộc toà án tối cao Mỹ, cho biết bắt đầu từ ngày 26/6/2018, các cặp đồng tính nam và nữ trên toàn nước Mỹ đã có thể bình đẳng đăng ký kết hôn, được bảo vệ bởi luật hôn nhân và những điều luật liên quan như về con cái, phân chia tài sản sau ly hôn Họ được hưởng mọi quyền lợi cũng như thực thi mọi nghĩa vụ như một cặp vợ chồng dị tính Tổng thống Mỹ Barack Obama phát biểu tại Nhà Trắng rằng đó là thắng lợi của nước Mỹ Trong khi đó, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon nhận định rằng luật hôn nhân đồng giới là ―một bước tiến vĩ đại của quyền con người‖
Như vậy, xã hội Mỹ đã tôn trọng tự do cá nhân trong việc kết hôn kể cả hôn nhân đồng giới Tuy nhiên, không phải mọi người dân Mỹ đều đồng tình, đặc biệt các nhà hoạt động tôn giáo Điều này đồng nghĩa với việc có không ít người vẫn kỳ thị và có cái nhìn dò xét đối với những người đồng tính (gay/ lesbian) Do vậy, khi giao tiếp với người Mỹ, chúng
ta không nên tùy tiện hỏi khuynh hướng tình dục của họ, chẳng hạn: ―Are you gay / lesbian‖
(Bạn là người đồng tính nam / nữ phải không), hay ―Do you get homosexual relationships‖ (Bạn có thiên hướng quan hệ đồng giới phải không) Những câu hỏi ấy được coi là khiếm
nhã, xúc phạm đến quyền cá nhân của người khác nên không được hoan nghênh
Liên quan đến văn hóa tình dục chúng ta cần lưu ý tại Mỹ luôn có hiện tượng ―tình một đêm‖ (one night stand) hoặc ―yêu nhiều người‖ (open relationship), sống thử (co-habitation) tồn tại trong xã hội Việc các bạn sinh viên đại học Mỹ trải qua tình một đêm hoặc
có mối quan hệ với nhiều người một lúc là một hiện trạng phổ biến ở Mỹ Nếu bạn có quen với người bạn nào đó có những mối quan hệ thế này thì cũng đừng vội vàng đánh giá hay phán xét họ vì văn hóa yêu đương của Mỹ là như vậy Người Mỹ quan niệm rằng miễn hai người có thống nhất rõ ràng về tính chất của mối quan hệ thì không ai có quyền trách đối phương về việc không chung thủy hay thiếu trách nhiệm Do vậy, tránh đề cập và phê phán văn hóa ấy dẫu rằng văn hóa ấy có phần khác biệt với văn hóa hôn nhân và gia đình ở Việt Nam
Kể cũng cần phải nói thêm là nếu ai đó tiếp cận bạn chỉ vì muốn có tình một đêm thì bạn đừng mong họ có ý định quen mình lâu dài Bạn hoàn toàn có thể từ chối lời đề nghị nhưng nếu đồng ý thì phải chấp nhận việc sau một đêm cả hai sẽ không là gì của nhau Còn nếu bạn chịu quen với một người tự xác nhận bản thân đang trong tình trạng ―open relationship‖ thì phải chấp nhận họ có qua lại với những đối tượng khác ngoài mình Tuy nhiên, bạn nên nhớ mình không nhất thiết phải cố gắng hòa nhập với văn hóa hẹn hò kiểu Mỹ này nếu bản thân thật sự không thích Khi bạn thấy khó chịu hoặc không thoải mái với các kiểu mối quan hệ này thì hãy mạnh dạn từ chối Quan trọng nhất là bạn luôn phải hỏi rõ tính chất mối quan hệ của cả hai để tránh có những ảo tưởng sai lệch
3.4 Tránh phê phán trực diện người khác
Có thể nói trong quá trình giao tiếp, biết khen ngợi và cảm ơn những người xung quanh một cách chân thành chính là chiếc đũa thần tạo nên nên tình thân ái và nguồn động viên tinh thần to lớn Điều đó sẽ tạo ra niềm vui cho người đối diện vì họ nghĩ rằng bản thân mình được quan tâm, công nhận và yêu thương
Người Mỹ không thích bị phê phán thẳng thừng và trực diện, kể cả khi thành tích của
họ ở dưới mức trung bình (Trần Kiết Hùng & Phạm Thế Châu, 2007) Bạn hãy diễn tả theo cách để họ hiểu là họ đã làm hết khả năng của mình, hay khen ngợi những tiến bộ và thành tích nhỏ, hãy tìm cách che đậy những nhận xét mang tính phê phán của bạn một cách khéo léo, chẳng hạn như: ―Thật tuyệt, nhưng lần sau chắc chắn chúng ta còn tuyệt hơn‖ Do vậy, khi giao tiếp với người Mỹ, chúng ta cần phải kiểm soát phản ứng của bản thân, tránh cáu gắt
Trang 6you‖ (Tôi chán ngấy với bạn Tôi thực sự có thể làm mà không cần đến bạn),―I can't believe
he was talking behind my back‖ (Tôi không thể tin được anh ta đã nói xấu sau lưng tôi), ―I'm really disappointed in you I didn't know you could stoop to that level‖ (Tôi thực sự thất vọng
về bạn Tôi không nghĩ bạn có tệ đến mức đó), ―Don‘t poke your nose into my business‖ or
―It‘s none of your business‖ (Đừng chĩa miệng vào chuyện của tôi)…
Người Mỹ vốn coi trọng sự tự do cá nhân và luôn quan niệm rằng ―Hãy là chính mình‖ Người ta không thích việc một ai đó cố tình thay đổi quan điểm hoặc áp đặt giá trị của
họ bằng cách phê phán lối sống của họ Sự phê phán nếu có phải được thực hiện tinh tế, lịch
sự Chẳng hạn, nếu bạn đến nhà hàng gọi món và người phục vụ quên mang đồ uống cho bạn
thay vì mình nói: ―You didn‘t bring my drink‖ (Bạn đã không mang đồ uống cho tôi) là cách
nói quá thẳng thừng dễ làm cho người nghe cảm thấy như thể họ bị phê bình Trong trường hợp này chúng ta có thể có có những cách nói khác tinh tế và nhẹ nhàng hơn như: ―I think you
may have forgotten to bring my drink‖ (Tôi nghĩ có lẽ bạn đã quên mang thức uống cho tôi)
Tương tự như vậy, khi đi mua hàng, chúng ta không nên than phiền một cách thẳng thắn như:
―Why are there some stains in the shirts‖ (Tại sao cái áo này lại có một vài vết bẩn vậy‖ Khi nghe những lời than phiền như vậy sẽ làm cho người nghe cảm thấy phản cảm Trong trường hợp này chúng ta có thể nói theo cách lịch sự hơn: ―I‘m sorry to have to say this, but I noticed
some stains in my shirts‖ (Tôi rất lấy làm tiếc khi nói điều này đó là quần áo của tôi bị hỏng
vài chỗ) Khi ở trong phòng quá lạnh, thay vì nói với những người phục vụ một cách thẳng
thừng theo kiểu: ―My room is freezing‖ (căn phòng lạnh quá), chúng ta nên nói với họ cách
lịch sự hơn: ―I‘m sorry to bother you, but my hotel room is a little cold‖ (Tôi rất tiếc vì phải
làm phiền bạn nhưng vì phòng của tôi hơi lạnh một chút) Khi đi thuê căn hộ và phát hiện có
chuột trong căn hộ, chúng ta không nên than phiền người chủ nhà theo kiểu: ―I have found some mice running in my apartment‖ (Tôi thấy chuột chạy trong phòng‖, thay vào đó chúng
ta nên có những lời lẽ nhẹ nhàng hơn: ―There seems to be a mistake on my apartment There
are some mice in it‖ (Dường như có chút vấn đề trong căn hộ của tôi Có mấy con chuột
trong phòng)…
Có thể nói giao tiếp ứng xử tế nhị vừa có thể giải quyết được những khúc mắc trong cuộc sống, vừa có thể thiết lập được các mối quan hệ tốt với những người xung quanh Do vậy, trong quá trình giao tiếp, thay vì trực tiếp phê phán người khác, chúng ta cần chú ý dùng
những cách biểu đạt lịch sự như ―excuse me‖ (xin làm phiền), ―please‖ (xin vui lòng), ―thank you‖ (cám ơn) trong giao tiếp
4 Thảo luận và đề xuất
Do khác biệt về văn hóa dẫn đến những khác biệt về phong tục tập quán Chúng ta phải lưu tâm điều này trong quá trình giao tiếp Có những chủ đề khi đề cập trong nền văn hóa Việt Nam được coi là bình thường nhưng trong nền văn hóa Mỹ lại là chủ đề cấm kỵ Có những vấn đề được coi là tế nhị trong nền văn hóa Mỹ, chúng ta vẫn có thể đề cập bằng cách gián tiếp thay vì trực tiếp hỏi người đối diện chẳng hạn, khi hỏi lương hay thu nhập Đây là vấn đề không nên đề cập trực tiếp trong quá trình giao tiếp với người đối diện, nhưng chúng ta
có thể đề cập một cách gián tiếp, một cách chung chung: ―Do you know how much an IT engineer earns‖ hoặc ―Do you know the monthly salary of an IT engineer in your company‖
(Bạn có biết một kỹ sư Công nghệ thông tin lương tháng là bao nhiêu không) Chúng ta cần
phải nghiên cứu kỹ nền văn hóa của các nước khác để đạt được hiệu quả cao trong giao tiếp Những chủ đề mà chúng ta nên hỏi khi giao lưu với người Mỹ là gia đình, thời tiết, vật sở hữu, thể thao
Trang 74.1 Gia đình (Family)
Chúng ta có thể hỏi những thông tin chung về con cái, công việc của vợ hoặc chồng
người đối diện chẳng hạn như: ―How many children do you have‖ (Chị có mấy đứa rồi),
―What are their names‖(Tên tụi nó là gì), ―How old are they‖ (Tụi nó mấy tuổi rồi), ―Are they
in school‖ (Mấy đứa nó vẫn đang học chứ), ―What does your husband/wife do‖ (Vợ/ chồng
chị làm nghề gì thế), ―Where does your husband/wife work‖ (Vợ/ chồng chị làm ở đâu)…Những câu hỏi trên rõ ràng không quá tế nhị nên người Mỹ sẽ vui vẻ cung cấp thông
tin cho chúng ta mà không cảm thấy miễn cưỡng hay gượng ép
4.2 Thời tiết (Weather)
Nếu lần đầu bạn gặp người Mỹ, để an toàn trong giao tiếp, chúng ta nên nói chuyện về thời tiết Những câu nói đại loại như: ―Nice weather we're having I hope it stays this way‖
(Chúng ta đang có thời tiết đẹp đấy Mình hi vọng trời cứ như thế này), ―Beautiful day, isn't
it‖ (Trời đẹp thật, phải không), ―What awful weather we're having When's it going to end‖
(Thời tiết thật tệ Khi nào thì nó mới hết cơ chứ), ―What season is it in your country
now‖ (Hiện tại đang là mùa gì ở nước bạn), ―What is your favorite season‖ (Bạn yêu thích
mùa nào)…Những chủ đề ―vô thưởng vô phạt này‖ được người Mỹ thích dùng trong những
cuộc giao tiếp mang tính chất xã giao
4.3 Vấn đề đầu tư
Những vấn đề liên quan về đầu tư (investment), chứng khoán (stock)… không được coi là nhạy cảm Nam giới thì thích bàn về vấn đề này hơn là phụ nữ Chúng ta có thể hỏi người Mỹ những câu hỏi đại loại: ―In your opinion, which channels do Americans like to
invest in‖ (Theo bạn, ở nước Mỹ người ta thường thích đầu tư vào đâu), ―Why do not people deposit money in the US‖ (Tại sao ở Mỹ người ta thường không gửi tiền vào ngân hàng) hay
―If we want to invest in the stock market, where do we start‖ (Nếu muốn đầu tư vào thị trường
chứng khoán, chúng ta phải bắt đầu từ đâu) Những câu hỏi này thuần túy mang đến cho thấy
chúng ta thêm kiến thức về những hoạt động đầu tư ở Mỹ chứ hoàn toàn không có ý tò mò về tình trạng tài chính của người đối diện
4.4 Vật sở hữu (Possessions)
Khi giao tiếp với người Mỹ, đặc biệt là nam giới, chúng ta có thể hỏi họ về những thứ
mà họ đã có hoặc là họ muốn sở hữu như máy tính, thiết bị đài, điện tử, ti vi, xe ô tô, máy
ảnh Những câu hỏi đại loại như: ―Which car do you like most‖ (Bạn thích loại xe hơi nào
nhất), ―What kind of camera do you like most‖ (Bạn thích loại máy ảnh nào nhất), ―Is this
camera equipped with a self-timer‖ (máy ảnh này có chức năng chỉnh giờ không)…Những câu
hỏi như thế không làm người nghe cảm thấy phản cảm
4.5 Thể thao (Sports)
Thể thao được xem là một trong những chủ đề an toàn nhất trong giao tiếp Những môn thể thao được ưa chuộng ở Mỹ như: Bóng chày, bóng đá, bóng rổ Do vậy, bạn có thể
thoải mái hỏi người Mỹ những câu hỏi đại loại như: ―What kind of sports do you like‖ (Bạn
thích môn thể thao nào), ―Which baseball player do you like‖ (Bạn thích vận động viên bóng chày nào), ―Why do Americans like baseball?‖ (Tại sao người Mỹ thích bóng chày)…
5 Kết luận
Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp của con người, được hình thành cùng với sự phát triển của khả năng tư duy con người Con người sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp xã hội và giữa các
Trang 8văn hóa Thông thạo tiếng Anh chỉ là điều kiện cần để làm nên thành công trong giao tiếp Để
có thể giao tiếp thành công, chúng ta phải am hiểu văn hóa của người Mỹ Vì văn hóa là yếu
tố liên quan mật thiết đến một ngôn ngữ Sự khác biệt về văn hóa có thể dẫn đến sự hiểu nhầm, thậm chí là điều cấm kỵ trong giao tiếp Khi giao tiếp tiếng Anh với người nước ngoài, chúng ta phải thật lưu ý và tránh các vấn đề được cho là cấm kỵ
Dù trong công việc hay cuộc sống, giao tiếp vẫn luôn đóng vai trò rất quan trọng Bất kỳ một môi trường nào và ở thời điểm nào, việc nắm được cách ứng xử đúng đắn và thấu hiểu người đối diện đều khiến chúng ta dễ dàng kết nối với người khác trong quá trình giao tiếp Vì
lý do này mà một sai lầm nhỏ cũng sẽ kéo theo những rắc rối khác nhau Mặt khác, chúng ta không nên bỏ qua một yếu tố rất quan trọng trong giao tiếp đó là sự chân thành Chính yếu tố này tạo nên sự thành công trong quá trình giao tiếp bất cứ nơi đâu và đối với bất cứ con người nào
Tài liệu tham khảo
Bates, D.C.F (1990) Cultural Anthropology New York: Mc Graw – Hill
Bell, R.T (1981) An Introduction to Applied Linguistic: Approaches and Methods in Language
Teaching London: Batsford Academic
Brown, H.D.V (1986) Learning a Second Culture in Culture bound London: Cambridge University
Press
Nguyễn Đức Dân (2005) Từ cấm kị và uyển ngữ trong một số vấn đề về phương ngữ xã hội Hà Nội:
Nhà xuất bản Khoa học Xã hội
Emmit, M & Pollock, J (1990) Language and Learning London: Oxford University Press
Nguyễn Thiện Giáp (2008), Giáo trình ngôn ngữ học Hà Nội: Nhà xuất bản Đại học Quốc gia
Trần Kiết Hùng & Phạm Thế Châu (2007) Xã hội và nền văn hóa Mỹ Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà
xuất bản Văn hóa-Thông tin
Trương Oánh (2004) So sánh và phân tích văn hóa cấm kỵ của người Trung Quốc và người Mỹ Hà
Nội: Nhà xuất bản Nghiên cứu Giáo dục
Wardhaugh, R (1989) An Introduction to Socio-linguistics London: Basil Blackwell
IMPROVING COMMUNICATION SKILLS FOR ENGLISH -
LEARNERS THROUGH STUDYING TABOO TOPICS OF AMERICANS Abstract
Taboo language is the topic that should not be used in our communication with anyone
we come into contact with In the current situation, the communication behavior is gradually globalized, but the characteristics of the communication style in each country are still something to be concerned about In today's international integration trend, Vietnamese people have more and more opportunities to communicate with foreigners, especially with Americans To be able to communicate successfully, we need to avoid talking about taboo topics In the scope of this article, we mention some sensitive topics
we should avoid when communicating with Americans such as age, height and weight,
Trang 9of taboo topics in communicating with Americans, thereby achieving high efficiency in exchanges and business with the partners in general
Keywords
taboo word, communication, culture