GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ VỤ VIỆC THÔNG TIN NƯỚC MẮM NHIỄM
Sơ lược các sự kiện trong vụ thông tin về Asen trong nước mắm tại Việt Nam
Tháng 10 năm 2016, bắt nguồn từ một buổi họp báo và công bố kết quả khảo sát nước mắm trong cả nước do Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam – VINASTAS – thực hiện Bắt đầu từ đó trong khoảng thời gian ngắn sau đó trở thành một chủ đề được dư luận và xã hội quan tâm Để có thể có cái nhìn tổng quan nhất về sự kiện vụ thông tin về Asen trong nước mắm tại Việt Nam (từ đây gọi tắt tên sự kiện này là “Nước mắm nhiễm Asen”), và tóm lược các mốc sự kiện chính như sau theo (Hằng, 2017):
Ngày 14/10/2016, VINASTAS công bố “Báo cáo kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc” trên trang web của hội (VINASTAS, 2016)
Ngày 17/10/2016, VINASTAS tổ chức họp báo công bố kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc, cho thấy 67,33% trong số 101/150 mẫu nước mắm tại 10 tỉnh/thành phố không đạt tiêu chuẩn về hàm lượng Arsen cho phép tối đa là 1.0mg/L Hàm lượng Arsen tổng của các mẫu không đạt quy định dao động từ trên 1.0mg/L đến 5 mg/L.
Ngày 18/10/2016, Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng tiếp tục đăng tải bài “Gần
85% mẫu nước mắm của 88 doanh nghiệp không đạt tiêu chuẩn” trên trang web của VINASTAS
Vào ngày 20/10/2016, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam cùng một số hiệp hội đã gửi Bản kiến nghị nhằm xử lý và ngăn chặn các hành động gây thiệt hại cho ngành sản xuất nước mắm truyền thống của Việt Nam.
Ngày 22/10/2016, Văn phòng Chính phủ đã phát đi Công văn 9030/VPCP-KGVX, trong đó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Y tế cung cấp thông tin chính thức, công khai, rõ ràng và đầy đủ về chất lượng nước mắm, đặc biệt là loại và hàm lượng asen an toàn trong sản phẩm.
Trang 7 nước mắm cũng như các thông tin cần thiết khác liên quan, tránh gây hoang mang trong dư luận
Vào ngày 4/11/2016, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo Bộ Công an tiến hành điều tra và sớm công bố kết quả liên quan đến vụ việc nước mắm Ông cũng yêu cầu Bộ Thông tin và Truyền thông xử lý nghiêm các cơ quan báo chí đã phát tán thông tin không chính xác về chất lượng nước mắm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất và đời sống xã hội Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tăng cường kiểm soát quy trình sản xuất và kinh doanh nước mắm, đặc biệt là nguyên liệu đầu vào.
Vào ngày 8/11/2016, sau một tuần kiểm tra, Đoàn thanh tra liên Bộ đã kết luận rằng Hiệp hội Tiêu chuẩn Bảo vệ Người tiêu dùng VINASTAS không đảm bảo tính độc lập, độ tin cậy và sự minh bạch trong cuộc khảo sát nước mắm.
Ngày 24/11/2016, VINASTAS đã có công văn cáo lỗi về việc thông tin kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc chưa thận trọng, chính xác
Ngày 29/11/2016, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, Người phát ngôn của Chính phủ
Mai Tiến Dũng đã nhấn mạnh rằng T&A Ogilvy là đơn vị tài trợ cho VINASTAS trong cuộc khảo sát về nước mắm Cùng ngày, Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản chỉ đạo Bộ Công Thương thực hiện các bước tiếp theo liên quan đến vấn đề này.
VINASTAS cần khẩn trương cải chính thông tin liên quan đến chất lượng nước mắm mà Hội đã công bố, đồng thời tổ chức kiểm điểm để làm rõ và xử lý nghiêm các sai phạm.
Ngày 8/12/2016, Bộ Công Thương đã có văn bản số 11816/BCT-QLCT gửi
VINASTAS về việc thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ
Ngày 7/4/2017, Bộ Công Thương đã gửi văn bản yêu cầu VINASTAS báo cáo việc kiểm điểm với cá nhân Chủ tịch VINASTAS Đoàn Phương
Hình 1 Bài viết cải chính trên trang web chính thức của VINASTAS Nguồn: internet
Những điểm khác biệt giữa Asen vô cơ và Asen hữu cơ
Khảo sát của VINASTAS về sự kiện “nước mắm nhiễm Asen” cho thấy sự nhầm lẫn giữa các khái niệm Asen và thạch tín, cũng như Asen vô cơ và Asen hữu cơ Trước khi phân tích các đối tượng liên quan, cần làm rõ sự khác biệt giữa hai loại Asen này.
Asen vô cơ Asen hữu cơ
Bao gồm Asen và các hợp chất vô cơ liên kết với nguyên tố As(III)
Bao gồm các hợp chất hữu cơ có nguyên tố Asen được liên kết với các gốc hữu cơ Đặc tính hóa học
Asen là phi kim vừa có tính khử vừa có tính oxi hóa
Tác dụng được với Axit, kim loại, phi kim, kim loại kiềm
Không có các đặc trưng hóa học của nguyên tố Asen, chỉ có các đặc trưng hóa học của các gốc liên kết hữu cơ như: , = ( ),…
Asen vô cơ Asen hữu cơ
Một số hợp chất tiêu biểu
- Arsenolit (As 4 O 6 ) tên gọi khác Thạch tín, Arsen Oxid
- Các hợp chất chứa ion
- Arsenobetaine: có trong các sinh vật biển ( )
Asen vô cơ có độc tính cao, dễ tích tụ trong cơ thể dẫn dến ngộ độc Asen (Hàm, 2017) (Klaassen, 2003)
Chưa phát hiện độc tính của Asen hữu cơ
Các tiêu chuẩn kiểm định Úc: hàm lượng Asen vô cơ cho phép là 2 mg/L
Châu Âu: 0.1 mg/kg cho thực phẩm dành cho trẻ em
Bộ Y tế Việt Nam và các quốc gia khác chưa đặt ra bất cứ giới hạn nào cho hàm lượng Asen hữu cơ trong thực phẩm (Hoa, 2016) (Hà T ,
Bảng 1 So sánh một số khía cạnh của 2 khái niệm Asen vô cơ và Asen hữu cơ
Theo nghiên cứu của Edmonds (1993), Maher (1984) và Bill (2005), Asen hữu cơ trong sinh vật biển như Arsenobetaine và Dimethylarsinic không có độc tính và không thể hiện tính chất của nguyên tố Asen Hơn nữa, các hợp chất hữu cơ chứa Asen sẽ được bài tiết nhanh chóng khỏi cơ thể thông qua thận và trực tràng (Hoa, 2016).
Mẫu kiểm tra của Sở Y Tế Hà Nội cho đơn vị sản xuất nước mắm (TSKV1, 2019) tập trung vào việc đánh giá thành phần ASEN vô cơ trong sản phẩm.
Hình 2 Bản kết quả kiểm tra của Sở Y Tế Hà Nội với một đơn vị sản xuất nước mắm
Hình 3 Hình ảnh minh họa sự khác biệt giữa nước mắm truyền thống và nớc mắm công nghiệp (TTXVN, 2016)
Hậu quả của báo cáo “Nước mắm nhiễm Asen”
Sau khi các cơ quan chức năng kết luận về tính xác thực của thông tin liên quan đến "nước mắm nhiễm Asen", đã có những kết luận rõ ràng từ các cơ quan này (Hằng, 2017) (Hà T., 2016).
Thông tin về "nước mắm nhiễm Asen" là không chính xác VINASTAS không đảm bảo tính độc lập, tin cậy và minh bạch trong cuộc khảo sát nước mắm.
VINASTAS bị phạt 15 triệu đồng theo khoản 2 Điều 27 và khoản 3, khoản 4 Điều 4 Nghị định 178 quy định về xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm
Bộ Công Thương buộc VINASTAS thu hồi để tiêu hủy tài liệu, ấn phẩm vi phạm theo khoản 3 Điều 27 Nghị định số 178 năm 2013 của Chính phủ
Lãnh đạo VINASTAS đã có quyết định cách chức Phó Tổng thư ký đối với ông Vương Ngọc Tuấn
Bộ Công Thương đã gửi văn bản yêu cầu VINASTAS báo cáo việc kiểm điểm với cá nhân Chủ tịch VINASTAS Đoàn Phương
Giám đốc Công ty TNHH liên doanh T&A (đơn vị tài trợ khảo sát), ông Nguyễn Thanh Sơn, từ chức
Trong thời gian qua, có 50 cơ quan báo chí đã bị xử phạt do cung cấp thông tin sai sự thật, được phân loại thành ba nhóm: cơ quan gây hại đến lợi ích quốc gia, cơ quan gây hậu quả rất nghiêm trọng và cơ quan gây hậu quả nghiêm trọng Cụ thể, Báo Thanh Niên bị phạt 200 triệu đồng vì nhận hỗ trợ quảng cáo và công bố kết quả xét nghiệm không chính xác Ngoài ra, có 8 cơ quan khác bị phạt từ 40 đến 50 triệu đồng, trong khi 41 cơ quan báo chí còn lại bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng.
VINATAS VÀ CÁC ĐỐI TƯỢNG HỮU QUAN
VINASTAS, hay Hội KHKT về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam, là một tổ chức phi lợi nhuận, xã hội - nghề nghiệp, được thành lập với mục tiêu kết nối các cá nhân và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng tại Việt Nam.
VINASTAS hoạt động trong các lĩnh vực tiêu chuẩn và chất lượng, tập trung vào việc xây dựng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật, công nghệ nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam Tổ chức này chịu sự quản lý của Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan, hoạt động theo quy định của pháp luật.
VINASTAS là một tổ chức phi lợi nhuận (NPO) và chia sẻ các đặc điểm quan trọng của loại hình tổ chức này, theo Frumkin (2009).
1 NPO sẽ không chia sẻ lợi nhuận cho các đối tượng hữu quan
2 NPO tồn tại mà không có quyền sở hữu và trách nhiệm giải trình rõ ràng và đơn giản
3 NPO không ép buộc các đối tượng hữu quan tham gia, các đối tượng hữu quan tham gia mang tính tự nguyện
Cấu trúc của tổ chức phi lợi nhuận yêu cầu sự thay đổi hoặc loại bỏ một số đối tượng hữu quan so với tổ chức hướng lợi nhuận Đồng thời, một số đối tượng hữu quan mới sẽ xuất hiện trong mối quan hệ của tổ chức phi lợi nhuận.
Doanh nghiệp (Tổ chức hướng lợi nhuận) Tổ chức phi lợi nhuận
Các tổ chức cộng đồng tại địa phương Các tổ chức cộng đồng tại địa phương
1 Giới thiệu Hội, VINASTAS - HỘI KHKT VỀ TIÊU CHUẨN VÀ CHẤT LƯỢNG VIỆT NAM, được truy lục từ: http://www.vinastas.org/gioi-thieu/gioi-thieu-hoi.aspx
2 Điều lệ Hội, VINASTAS - HỘI KHKT VỀ TIÊU CHUẨN VÀ CHẤT LƯỢNG VIỆT NAM, được truy lục từ: http://www.vinastas.org/gioi-thieu/dieu-le-hoi.aspx
Doanh nghiệp (Tổ chức hướng lợi nhuận) Tổ chức phi lợi nhuận
Hội đồng quản trị thành lập bởi các thành viên có vốn góp (Chủ sở hữu)
Hội đồng quản trị thành lập bởi các thành viên tự nguyện (thực hiện chức năng quản lý)
Nhân viên được trả lương Nhân viên được trả lương
Các quản lý Các quản lý
Người tiêu dùng Người tiêu dùng (thụ hưởng các giá trị của tổ chức)
Cơ quan báo chí Các cơ quan báo chí
Các cơ quan truyền thông số Các cơ quan truyền thông số
Các tổ chức truyền thông mạng xã hội
(facebook fanpage, trang tin tức,…)
Các tổ chức truyền thông mạng xã hội
Nhà cung ứng Nhà cung ứng
Các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng Các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng Các nhóm lợi ích xã hội Các nhóm lợi ích xã hội
Những nhà hoạt động môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề môi trường Họ thường phải đối mặt với các đối thủ cạnh tranh từ những doanh nghiệp khác, những tổ chức này có thể hưởng lợi từ các giá trị mà hoạt động bảo vệ môi trường mang lại Sự cạnh tranh này tạo ra thách thức, nhưng cũng thúc đẩy sự đổi mới và phát triển bền vững trong các giải pháp bảo vệ môi trường.
Bảng 2 Bảng đối chiếu các đối tượng hữu quan của Doanh nghiệp (tổ chức hướng lợi nhuận) theo mô hình Freeman và Tổ chức Phi lợi nhuận theo Dicke
Theo mô hình mối quan hệ các đối tượng hữu quan của Freeman (1984), các đối tượng hữu quan của tổ chức phi lợi nhuận được phân tích trong Bảng 2, cho phép chúng ta xem xét các đối tượng hữu quan của VINASTAS một cách chi tiết.
Trang 15 hình tương tự từ những thông tin thu thập được (VINASTAS có một trang viết cấu trúc tổ chức, nhưng không có nội dung 3 ), kết quả trong Hình 4:
VINASTAS có mối quan hệ chặt chẽ với các đối tượng hữu quan trong sự kiện, và để hiểu rõ hơn về những mối quan hệ này, chúng ta sẽ phân tích từ góc độ của từng đối tượng.
VINASTAS, Hội Khoa học Kỹ thuật về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam, có ba sơ đồ tổ chức chính Thông tin chi tiết về sơ đồ tổ chức của VINASTAS có thể được truy cập tại trang web chính thức: http://www.vinastas.org/gioi-thieu/so-do-to-chuc.aspx.
Các tổ chức cộng đồng tại địa phương
Hội đồng quản lý của VINASTAS
Các quản lý phòng ban
Chuyên gia về Chất lượng
Các cơ quan báo chí
Các cơ quan truyền thông số
Các nhà cung ứng dịch vụ kiểm định, đo lường
Trang 16 hữu quan, và lý thuyết về tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – tháp CSR (Carroll,
1991) Các kết quả phân tích được tổng hợp trong Bảng 3:
Hình 5 Mô hình tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Carroll, 1991) Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức Trách nhiệm xã hội của VINASTAS
Nhân viên Ri: hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội,…
Sự đóng góp vào sự phát triển của tổ chức
VINASTAS phải đảm bảo các quyền lợi của người lao động
Hội đồng quản lý Ow: Định hướng và quản lý
Ri được bảo hộ pháp luật về quyền quản lý, giúp định hướng sự phát triển của tổ chức Điều này cho phép đưa ra những quyết định hợp lý nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững cho tổ chức.
Các quản lý phòng ban
Ri: Quản lý nhân viên và các mối quan hệ với các ĐTHQ
Tổ chức vận hành tốt, đúng tầm nhìn, giá trị
Các nhà cung ứng dịch vụ kiểm định, đo lường
In: Cung cấp dịch vụ liên quan đến tiêu chuẩn và chất lượng
Cung cấp các kết quả kiểm định độc lập
Kết quả các kiểm định được tổ chức sử dụng sai mục đích
Trang 17 Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức Trách nhiệm xã hội của VINASTAS
Các doanh nghiệp Ri: Kí kết các hợp đồng tài trợ các hoạt động về chất lượng, tiêu chuẩn
VINASTAS cung cấp tư vấn và hỗ trợ cho các hoạt động liên quan đến tiêu chuẩn và chất lượng Các tổ chức có thể hưởng lợi từ những kết quả về chất lượng và tiêu chuẩn mà VINASTAS đạt được.
Các kết quả về chất lượng, tiêu chuẩn của VINASTAS nếu có sai sót sẽ ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp
Khách hàng, người tiêu dùng
VINASTAS bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng thông qua các hoạt động của mình, đảm bảo chất lượng và tiêu chuẩn của sản phẩm trên thị trường Điều này ảnh hưởng tích cực đến quyết định tiêu dùng, giúp người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm an toàn và đáng tin cậy.
Chính phủ In: Là những người giám sát các hoạt động tổ chức Tạo khung pháp lý cho các hoạt động về tiêu chuẩn và chất lượng
Có được các tham vấn về tiêu chuẩn và chất lượng từ các ĐTHQ xoay quanh VINASTAS
Phải kiểm soát những hậu quả trong việc sai sót trong các hoạt động về tiêu chuẩn, chất lượng của VINASTAS
Các cơ quan báo chí
In: Truyền tải các thông tin về tiêu chuẩn, chất lượng đến người tiêu dùng
Có được những tin tức về tiêu chuẩn và chất lượng từ VINASTAS
Bị liên đới trách nhiệm với các thông tin cung cấp bởi VINASTAS
Các cơ quan truyền thông số
In: Truyền tải thông tin, tạo các nội dung truyền thông số liên quan đến các kết quả của các hoạt động tiêu chuẩn
Có được tin tức từ VINASTAS
Bị liên đới trách nhiệm pháp lý với các thông tin truyền tải
Các tổ chức cộng đồng tại địa phương
Quan sát và giám sát các hoạt động của VINASTAS là cần thiết để thực hiện các quyền hiến định, đồng thời đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ một cách hiệu quả.
Trang 18 Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức Trách nhiệm xã hội của VINASTAS
Các chuyên gia về chất lượng
In: Có ý kiến về các kết quả của hoạt động kiểm định và chất lượng
Ri: Các hợp đồng đối tác lĩnh vực kiểm định và chất lượng với VINASTAS
Có thể hợp tác trong các công việc liên quan đến chất lượng, tiêu chuẩn của VINASTAS
Liên đới trách nhiệm pháp lý với VINASTAS
Giám sát các hoạt động về tiêu chuẩn, chất lượng và đưa ra phản biện
Bảng 3 Mối quan hệ giữa VINASTAS với các đối tượng hữu quan và trách nhiệm xã hội của VINASTAS
Trong sự kiện "Nước mắm nhiễm Asen" năm 2016, các bên liên quan đều bị ảnh hưởng bởi khảo sát của VINASTAS Chúng ta sẽ tập trung phân tích những đối tượng có ảnh hưởng trực tiếp hoặc có trách nhiệm liên đới với VINASTAS trong sự kiện này.
Các doanh nghiệp kinh doanh nước mắm
Các cơ quan báo chí
Hội đồng quản lý VINASTAS
PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA VINASTAS TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN
Những điểm chú ý trong sự kiện “Nước mắm nhiễm Asen” và phân tích một số điểm sai sót chính của VINASTAS
Vào ngày 17/10/2016, VINASTAS đã tổ chức buổi họp báo để công bố kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc Theo thông cáo báo chí, 67,33% trong số 101/150 mẫu nước mắm được khảo sát từ 10 tỉnh/thành phố không đạt quy định về hàm lượng Arsen cho phép, với mức tối đa là 1.0mg/L Các mẫu không đạt quy định có hàm lượng Arsen tổng dao động từ trên 1,0mg/L đến 5 mg/L.
VINASTAS và các tòa soạn báo đã công bố rằng 95,65% số mẫu khảo sát có độ đạm từ 40% trở lên được đánh giá là hàm lượng thạch tín (Arsen) vượt ngưỡng (Hằng, 2017) Các chuyên gia cho biết, theo tiêu chuẩn Việt Nam, nước mắm phổ thông phải có hàm lượng đạm tổng tối thiểu là 140g/L, và độ đạm cao thường đi kèm với hàm lượng Asen hữu cơ cao Asen hữu cơ không có đặc trưng hóa học của nguyên tố Asen và dễ bị bài tiết khỏi cơ thể (Edmonds, 1993), do đó các quy chuẩn an toàn không đề cập đến Asen hữu cơ Việc VINASTAS sử dụng thuật ngữ “hàm lượng thạch tín (Arsen) – một loại á kim cực độc vượt ngưỡng” đã nhầm lẫn giữa Asen vô cơ và Asen hữu cơ, điều này hoàn toàn sai về mặt hóa học.
Tại sự kiện này, thông tin từ VINASTAS đã được truyền bá rộng rãi qua các phương tiện truyền thông, với số liệu ấn tượng: từ ngày 12/10/2016 đến 23/10/2016, mạng xã hội ghi nhận hơn 44 nghìn bài viết, 95 nghìn lượt chia sẻ, 108 nghìn thảo luận và trên 63 nghìn bình luận (Hằng, 2017).
Thông tin lan tỏa mạnh mẽ đã tác động đáng kể đến người tiêu dùng và toàn bộ thị trường nước mắm, dẫn đến sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng trước khi có thông tin cải chính (Hằng, 2017), gây ra sự suy giảm thị phần.
Trang 20 của nước mắm truyền thống (Hà T , 2019) (Mạnh, 2019) trong một khoảng thời gian kéo dài
Một số doanh nghiệp đã tận dụng thông tin sai lệch về “nước mắm nhiễm Asen” từ VINASTAS để triển khai các chiến dịch marketing, nhằm xây dựng lòng tin với người tiêu dùng và mở rộng thị phần trong ngành nước mắm.
Hình 6 Một mẫu quảng cáo của thương hiệu Chinsu sử dụng thông tin sai từ VINASTAS, nguồn: ảnh chụp từ quảng cáo trên báo Thanh Niên
Trách nhiệm xã hội của VINASTAS
VINASTAS có trách nhiệm kinh tế đối với các doanh nghiệp bị ảnh hưởng trực tiếp từ báo cáo Các doanh nghiệp này có thể được phân loại thành hai nhóm dựa trên mức độ ảnh hưởng từ báo cáo.
Các doanh nghiệp trên hưởng lợi trực tiếp từ báo cáo của VINASTAS
Khi khách hàng chuyển sang sản phẩm của đối thủ, các doanh nghiệp cạnh tranh thường ủng hộ thông tin từ VINASTAS mà không có căn cứ rõ ràng Hành động này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn đặt ra vấn đề đạo đức với người tiêu dùng Đặc biệt, các doanh nghiệp nước mắm truyền thống, với tiềm lực tài chính yếu, dễ bị thiệt hại hơn cả.
Một số doanh nghiệp trục lợi từ nguồn thông tin trên
Ngày 20-10, ba ngày sau khi Vinastas thông cáo kết quả, trên một tờ báo đã xuất hiện quảng cáo của Massan với slogan “chúng tôi luôn tin rằng nước mắm phải ngon, nhưng trước hết phải an toàn”, kèm theo đó là hình ảnh các sản phẩm với “cam kết đạt chuẩn an toàn thạch tín”! (Trẻ, 2016)
Hình 7 Thống kê số liệu thị trường nước mắm Việt Nam đến 2015 theo nguồn TTXVN
Các doanh nghiệp trên bị ảnh hưởng tiêu cực từ báo cáo của VINASTAS
Các doanh nghiệp bị VINASTAS báo cáo có nồng độ Asen cao trong sản phẩm nước mắm đang phải đối mặt với tác động nghiêm trọng đến doanh thu và uy tín thương hiệu của họ.
Ông Huỳnh Ngọc Diệp, chủ tịch HĐQT và giám đốc Công ty CP thủy sản 584 Nha Trang, đơn vị sản xuất nước mắm truyền thống lớn nhất tỉnh Khánh Hòa, đã chỉ ra một số ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp trong ngành.
- cho biết dù chưa thống kê thiệt hại nhưng thông tin của Vinastas đã tác động tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp này (Trẻ, 2016)
Thông tin sai lệch từ VINASTAS, một đơn vị có trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng, đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất kinh doanh không chỉ của ngành nước mắm mà còn của nhiều doanh nghiệp khác, bao gồm cả các công ty cung cấp phụ gia và các doanh nghiệp sử dụng nước mắm trong chế biến Điều này đặt ra vấn đề về trách nhiệm pháp lý cần được xem xét kỹ lưỡng.
VINASTAS có trách nhiệm pháp lý đối với các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là Cục Quản lý Thị Trường thuộc Bộ Công Thương.
Bộ Tài nguyên Môi trường đại diện cho chính phủ Việt Nam đã xử phạt Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (VINASTAT) do vi phạm trong việc phát hành tài liệu, ấn phẩm thông tin, giáo dục và truyền thông về an toàn thực phẩm Hành vi này được xác định là không chính xác và gây ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội.
Vinastas đã bị phạt 15 triệu đồng vì vi phạm hành chính trong việc phát hành tài liệu, ấn phẩm thông tin và giáo dục về an toàn thực phẩm không chính xác.
Trang 23 sự thật và gây ảnh hưởng xấu về dư luận xã hội Vinastas cũng bị buộc thu hồi để huỷ tài liệu, ấn phẩm vi phạm này
Liên quan đến vụ khảo sát "nước mắm nhiễm asen", lãnh đạo Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng (Vinastas) đã cách chức Phó Tổng thư ký Vương Ngọc Tuấn Vinastas phải chịu toàn bộ trách nhiệm pháp lý, bao gồm trách nhiệm hình sự và dân sự, đối với thông tin trong báo cáo Các cơ quan có thẩm quyền cần đảm bảo tính độc lập, tin cậy và minh bạch trước khi Vinastas công bố thông tin từ báo cáo, đồng thời cần chú trọng đến trách nhiệm đạo đức trong việc cung cấp thông tin.
VINASTAS là cơ quan tổ chức có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, do đó, tổ chức này phải chịu trách nhiệm đạo đức chính đối với người tiêu dùng, đảm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp của họ.
Báo cáo này sử dụng dữ liệu từ khảo sát nhóm nhằm tìm hiểu tác động của vụ việc nước mắm chứa Asen vượt ngưỡng tại Việt Nam đến người tiêu dùng Mẫu khảo sát bao gồm thông tin tóm tắt về sự việc và các câu hỏi liên quan đến thái độ của người tiêu dùng đối với báo cáo của VINASTAS Khảo sát đã được chia sẻ rộng rãi trên các trang mạng xã hội và phương tiện thông tin khác, với 30 người tham gia, đảm bảo tính khách quan, trung thực và đầy đủ của thông tin.
Khảo sát mức độ tín nhiệm đối với VINASTAS cho thấy sự thay đổi rõ rệt trước và sau khi Bộ Công Thương tiến hành kiểm tra tính xác thực của báo cáo liên quan đến “Nước mắm nhiễm ASEN” Sự can thiệp của cơ quan chức năng đã ảnh hưởng đến nhận thức của người tiêu dùng về uy tín của tổ chức này.
Khảo sát của VINASTAS cho thấy mức độ tín nhiệm của người tiêu dùng đối với nước mắm trước khi Bộ Công Thương tiến hành kiểm tra tính xác thực của thông tin đăng tải.
Hình 9 Mức độ tín nhiệm của người tiêu dùng dành cho VINASTAS sau khảo sát sau khi
Bộ Công Thương kiểm tra tính xác thực của thông tin đăng tải
MỨC ĐỘ TÍN NHIỆM THEO TỶ LỆ %
MỨC ĐỘ TÍN NHIỆM THEO TỶ LỆ %
Đánh giá kết quả khảo sát
Kết quả khảo sát cho thấy người tiêu dùng có mức độ tin tưởng cao đối với thông tin nước mắm nhiễm Asen, với 55% số người được khảo sát đánh giá mức độ tin cậy từ 7 trở lên Khoảng 30% người tham gia khảo sát cho rằng mức độ tin cậy là trung bình, từ 5 đến 6, trong khi chỉ có khoảng 15% cho rằng mức độ tin cậy là thấp.
ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁO CHÍ TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN
MỘT SỐ VỤ VIỆC TƯƠNG TỰ TRÊN THẾ GIỚI
Phân tích một số vụ việc tương tự vụ việc nước mắm nhiễm ASEN theo (Heilpern, 2016) như sau:
1 Volkswagen quảng cáo sai về xe động cơ diesel thân thiện với môi trường
Vào ngày 29 tháng 3 năm 2023, Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) đã kiện Volkswagen, cáo buộc công ty này đã lừa dối khách hàng thông qua chiến dịch quảng cáo cho xe "Diesel sạch".
Vào năm 2015, thông tin cho biết Volkswagen (VW) đã gian lận trong các cuộc kiểm tra khí thải đối với các xe ô tô diesel của họ tại Mỹ trong suốt bảy năm trước đó.
FTC đã cáo buộc Volkswagen lừa dối người tiêu dùng khi bán hoặc cho thuê hơn 550.000 xe động cơ diesel, dựa trên những tuyên bố sai sự thật về việc các xe này có lượng khí thải thấp và thân thiện với môi trường.
Volkswagen đã lợi dụng kết quả gian lận trong kiểm tra khí thải để quảng bá xe động cơ diesel là thân thiện với môi trường, vi phạm nguyên tắc đạo đức về sự chính xác và minh bạch trong quy trình kiểm tra và chứng nhận sản phẩm.
2 Sữa chua Activia cho biết có "thành phần vi khuẩn đặc biệt." trong sữa chua giúp cải thiện tiêu hóa
Chiến dịch quảng cáo Activia, với sự tham gia của nữ diễn viên Jamie Lee Curtis, khẳng định rằng sữa chua chứa các thành phần vi khuẩn đặc biệt, dẫn đến việc sản phẩm này được bán với giá cao hơn 30% so với các sản phẩm tương tự Tuy nhiên, thẩm phán Cleveland giám sát vụ việc đã chỉ ra rằng những tuyên bố này chưa được chứng minh.
Vụ kiện chống lại Dannon khởi đầu vào năm 2008 khi Trish Wiener, một người tiêu dùng, nộp đơn khiếu nại Dannon không chỉ phải trả khoản tiền phạt 45 triệu đô la mà còn bị yêu cầu loại bỏ các cụm từ "lâm sàng" và "đã được chứng minh khoa học" khỏi nhãn sản phẩm của mình, theo thông tin từ ABC.
Sữa chua Activia đã sử dụng các tuyên bố chưa được chứng minh để nâng cao giá trị sản phẩm, điều này vi phạm đạo đức trong việc công bố thông tin chưa được kiểm chứng phục vụ cho mục đích marketing.
3 Kellogg công bố Rice Krispies có thể tăng cường hệ miễn dịch của bạn
Vào năm 2010, Rice Krispies của Kellogg đã đối mặt với khủng hoảng khi bị cáo buộc lừa dối người tiêu dùng về khả năng tăng cường miễn dịch của sản phẩm Ủy ban Thương mại Liên bang yêu cầu Kellogg ngừng quảng cáo cho rằng ngũ cốc này cải thiện khả năng miễn dịch của trẻ, do những tuyên bố về "25% Giá trị hàng ngày của Chất chống oxy hóa và Vitamin A, B, C và E" bị coi là "đáng ngờ".
Vào năm 2011, vụ việc đã được giải quyết khi Kellogg đồng ý chi 2,5 triệu đô la bồi thường cho những người tiêu dùng bị ảnh hưởng và quyên góp thêm 2,5 triệu đô la sản phẩm cho các tổ chức từ thiện, theo thông tin từ Law360.
Tương tự như vụ việc sữa chua Activia, ngũ cốc Rice Krispies đưa ra các quảng cáo không có căn cứ cơ sở kiểm chứng khoa học
4 New Balance cho biết giày của họ thể giúp người mang đốt cháy calo nhiều hơn
Vào năm 2011, New Balance đã bị cáo buộc quảng cáo sai về một dòng giày thể thao, mà theo họ có khả năng giúp người dùng đốt cháy calo, theo thông tin từ Reuters Nghiên cứu chỉ ra rằng không có lợi ích sức khỏe nào từ việc đi giày này Những đôi giày thể thao được quảng cáo là sử dụng công nghệ tiên tiến, với khả năng kích hoạt cơ mông, gân kheo và bắp chân, nhưng các nguyên đơn trong vụ kiện khẳng định họ đã bị tổn hại và lừa dối bởi hãng giày này.
Vào ngày 20 tháng 8 năm 2012, New Balance đã đồng ý thanh toán 2,3 triệu đô la, theo The Huffington Post
Hãng giày New Balance đưa ra tuyên bố mập mờ, không rõ ràng Mục đích nhằm hướng người tiêu dùng tin vào sản phẩm của hãng
5 Hyundai và KIA đã quảng cáo quá mức về mã lực của xe hơi của mình
Hyundai đã đồng ý trả hơn 85 triệu USD trong một thỏa thuận vào năm 2004 do việc phóng đại mã lực của ô tô nhập khẩu vào Mỹ, theo thông tin từ Consumer Affairs Vụ kiện tập thể này đại diện cho khoảng 840.000 người tiêu dùng đã mua các mẫu xe Hyundai Elantra sedan và coupe thể thao Tiburon từ năm 1996 đến 2002 Năm 2001, Bộ Xây dựng và Giao thông Hàn Quốc phát hiện một số mẫu xe đã bị phóng đại mã lực lên đến 10%.
Vào tháng 9 năm 2002, một vụ kiện tập thể đã được khởi xướng tại miền nam California Sau khi vụ kiện này được giải quyết vào năm 2004, Hyundai đã gửi thư mời các chủ sở hữu bị ảnh hưởng nhận thẻ ghi nợ trả trước.
Huyndai và KIA đã đưa ra con số sai lệch trong thiết kế khi đưa ra công bố sản phẩm
Sự gia tăng các vụ việc sử dụng thông tin sai lệch hoặc không có cơ sở kiểm chứng đang trở thành mối lo ngại toàn cầu, đặc biệt khi các nguồn thông tin không chính thống như mạng xã hội và diễn đàn phát triển mạnh mẽ.
Khi thông tin quảng cáo sai lệch bị phát hiện, doanh nghiệp không chỉ chịu thiệt hại tài chính mà còn mất lòng tin từ người tiêu dùng Việc sử dụng thông tin không chính xác, không được kiểm chứng hoặc mập mờ sẽ khiến doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều trách nhiệm pháp lý và đạo đức trong việc truyền thông bán sản phẩm.