XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆNTỬ CHO CAC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Hà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH

XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH

XÂY DỰNG DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC

Ngành: Công nghệ thông tin

Chuyên ngành: Quản lý hệ thống thông tin

Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Lê Quang Minh

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU……… …….1

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 2

4 Phương pháp nghiên cứu: 2

5 Kết quả của đề tài 2

6 Kết cấu của đề tài 3

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ 4

1.1 Thư viện điện tử là gì 4

1.2 Vai trò của Thư viện điện tử 5

1.3 Các phần mềm quản lý thư viện điện tử 7

1.3.1 Sơ lược về Phần mềm quản lý thư viện 7

1.3.2 Thư viện điện tử - Thư viện số Libol 9

1.3.3 Thư viện điện tử - iLib v5.0 11

1.3.4 Thư viện điện tử - Thư viện số eLibGlobal 14

1.3.5 Phần mềm thư viện điện tử VLib 15

Chương 2: XU THẾ PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO 17

2.1 Xu thế đọc sách điện tử trên nhiều thiết bị 17

2.1.1 Xu thế đọc sách điện tử 17

2.1.2 Bối cảnh chung của thế giới 19

2.1.3 Bối cảnh ở Việt Nam 21

2.1.4.Giới thiệu về HTML5 23

2.1.5.Phần mềm Kindal và các thiết đọc 24

2.2 Công nghệ M-Book 25

2.2.1 Mbook 25

2.2.2Class book 28

2.3 Xây dựng những bài toán tương tác cần ứng dụng công nghệ thông tin 30

Chương 3: ĐỀ XUẤT DỰ ÁN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ CHO CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ TIỂU HỌC TẠI HÀ NỘI 34

3.1 Sở cứ pháp lý 34

3.1.1 Các căn cứ để lập dự án 34

3.1.2 Các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý đầu tư và xây dựng 35

3.2 Hiện trạng CNTT và thư viện tại các trường 35

3.2.1 Hiện trạng CNTT 35

3.2.2 Các vấn đề đặt ra với các nguồn tài liệu của các trường Trung học phổ thông và trường Tiểu học 36

3.3 Mục tiêu dự án 37

3.4 Nội dung dự án 38

3.4.3 Số hóa sách giáo khoa và sách tham khảo 41

3.4.3.1 Mục đích số hóa 41

3.4.3.2 Thực hiện số hóa 41

3.4.3.3 Yêu cầu về công nghệ 41

3.4.4 Xây dựng một số sách M-Book phục vụ đào tạo 44

3.5 Tổ chức triển khai 47

KẾT LUẬN 48

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Ngày nay công nghệ thông tin ứng dụng trong mọi mặt xã hội Sự phát triển của tin học làm cho con người có nhiều nhận thức mới về cách thức tổ chức hoạt động Đối với giáo dục, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đang được ngành giáo dục quan tâm, đặc biệt trong lĩnh vực cải tiến và nâng cấp các hệ thống thư viện trong trường học

Đối với các trường Trung học phổ thông và Tiểu học, thư viện có vai trò rất quan trọng bởi nó cung cấp các nguồn tài liệu chính cho học sinh và giáo viên Song việc sử dụng thư viện truyền thống có nhiều hạn chế về không gian, thời gian Không phải bất cứ lúc nào học sinh cần đều có thể đến thư viện để đọc sách và mượn sách được, hơn nữa việc tìm kiếm tài liệu cũng mất khá nhiều thời gian Vì vậy để xây dựng thư viện điện tử phải xét đến các lí dosau đây

Thứ nhất : Do nhu cầu khai thác, lưu trữ và tìm kiếm các nguồn tài liệu của giáo viên và học sinh ngày càng cao trong phạm vi không gian và thời gian mà thư viện truyền thống không có khả năng đáp ứng

Thứ hai: Do công nghệ ngày càng phát triển, việc ứng dụng các công nghệ hiện đại có thể đọc sách điện tử như: máy tính để bàn, điện thoại di động, Ipad, Laptop Học sinh có thể truy cập mạng bất cứ thời điểm nào và bất cứ nơi đâu bằng nhiều thiết

bị

Thứ ba: Học sinh sử dụng sách giáo khoa điện tử giảm thiểu chi phí hàng năm

do nhà nước phải chi để in ấn lại sách giáo khoa bản giấy và giúp học sinh không phải mang rất nhiều sách giấy nặng nề

Thứ tư: Các tài liệu điện tử đặc biệt sách tương tác giúp các học sinh tiếp thu bài một cách trực quan, sinh động Góp phần không nhỏ đến việc nâng cao hiệu quả trong giáo dục và đào tạo

Thứ năm: Do các bộ sách điên tử hiện nay đều có bản quyền của các công ty và giá một bộ sách giáo khoa điện tử chưa phù hợp với tất cả các đối tượng học sinh, đặc biệt là những học sinh vùng khó khăn Vì vậy các em khó có thể tiếp cận được các tài liệu điện tử này

Thứ sáu: Sự ảnh hưởng của các thư viện điện tử của các nước tiên tiến trên thế giới đã tác động mạnh mẽ đến nền giáo dục của Việt Nam

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, thư viện truyền thống còn nhiều hạn chế và tác động của tin học hóa thì việc xây dựng thư viện điện tử cho các trường Tiểu học và Trung học cũng là xu hướng tất yếu

Nhận thức được tầm quan trọng đó, tác giả đã lựa chọn đề tài “Xây dựng dự án thư viện điện tử cho các trường Trung học phổ thông và Tiểu học” làm đề tài

nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

a Mục tiêu chung:

Xây dựng nguồn sách giáo khoa điện tử, giảm tỷ trọng tài liệu in ấn truyền thống sang tài liệu điện tử, làm tiền đề hòa nhập với khu vực và thế giới

b Mục tiêu cụ thể:

- Tìm hiểu quy trình nghiệp vụ thư viện, các phần mềm quản lý thư viện điện tử, xây dựng các hệ thống sách giáo khoa điện tử

- Xây dựng yêu cầu các sách tương tác của các bộ môn học

- Tìm hiểu và đưa ra các bài toán đối với công nghệ

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Thư viện viện tử, sách điện tử, các thiết bị truy cập sách điện tử,các bài toán cần tương tác

- Phạm vi nghiên cứu: đề tài được nghiên cứu để áp dụng cho việc xây dựng dự

án thư viện điện tử cho các trường học thuộc phạm vi một Tỉnh, thành phố

4 Phương pháp nghiên cứu:

Các phương pháp được sử dụng:

- Thu thập, nghiên cứu các công nghệ, tìm hiểu các phần mềm quản lý thư viện

- Tìm hiểu và đưa ra quy trình xây dựng dự án

- Phân tích và tổng hợp

5 Kết quả của đề tài

Đề tài xây dựng sẽ đem lại những kết quả cụ thể sau:

- Nhận thức rõ tầm quan trọng của thư viện điện tử và xu thế phát triển thư viên điện tử trong các trường học

- Ứng dụng thực tiễn của thư viện điện tử

- Làm tiền đề để xây dựng thư viện điện tử cho các trường học

- Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy

- Dự án sẽ đặt nền móng cho việc xây dựng dự án thư viện điện tử ở các trường trung học phổ thông và Tiểu học trong cả nước

6 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu gồm 3 chương chính trong đó:

Phần mở đầu: Giới thiệu cơ sở thực tiễn nghiên cứu và xây dựng đề tài

Chương 1: Tổng quan chung thư viện điện tử

Chương 2: Xu thế phát triển thư viện điện tử phục vụ đào tạo

Chương 3: Đề xuất dự án thư viện điện tử cho các trường Trung học phổ thông

tại Hà Nội

Phần kết luận: Kết luận tổng thể về luận văn

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ

1.1 Thư viện điện tử là gì

Thư viện điện tử là một khái niệm chưa được định nghĩa thống nhất và còn nhiều tranh luận, đôi khi dùng lẫn lộn và đồng nghĩa với các khái niệm " Thư viện số",

" Thư viện ảo", " Thư viện tin học hoá", " Thư viện đa phương tiện", " Thư viện lôgích","Thư viện văn phòng",

Nhìn chung, khái niệm về thư viện điện tử có thể được định nghĩa như sau:

“Một hệ thống thông tin trong đó các nguồn thông tin đều có sẵn dưới dạng có thể

xử lý được bằng máy tính và trong đó tất cả các chức năng bổ sung, lưu trữ, bảo quản, tìm kiếm, truy cập và hiển thị đều sử dụng kỹ thuật số” Hoặc cũng có thể

hiểu theo nghĩa tổng quát là một loại hình thư viện đã tin học hóa toàn bộ hoặc một số dịch vụ thư viện Là nơi người sử dụng có thể tới để tra cứu, sử dụng các dịch vụ thường làm như với một thư viện truyền thống nhưng đã được tin học hóa Nguồn lực của Thư viện điện tử bao gồm cả tài liệu in giấy và tài liệu đã được số hóa.Tuy ý kiến chưa hoàn toàn thống nhất, thư viện điện tử có một số đặc điểm như sau:

-Thư viện phải có vốn tư liệu điện tử, đó là những tư liệu được lưu trữ dưới dạng số sao cho có thể truy nhập được bằng các thiết bị xử lý dữ liệu

-Phải được tin học hoá, phải có một hệ quản trị thư viện tích hợp: phải bổ sung, biên mục, quản trị xuất bản phẩm định kỳ, kiểm soát lưu thông tư liệu, tổ chức mục lục truy nhập công cộng trực tuyến, phải kết nối mạng ít nhất là mạng LAN

-Phải cung cấp và tạo điều kiện cho người dùng sử dụng các dịch vụ điện tử: có yêu cầu và gia hạn mượn qua mạng, tìm tin trong các cơ sở dữ liệu, truy nhập và khai thác các nguồn tin tại chỗ và với tới các nguồn tin ở nơi khác,

Nói tóm lại, thư viện điện tử phải sử dụng các phương tiện điện tử trong thu thập, lưu trữ,xử lý, tìm kiếm và phổ biến thông tin.Thư viện số là một bước tiến xa hơn của thư viện điện tử hay nói cách khác là một thư viện điện tử cao cấp trong đó toàn bộ các tài liệu của thư viện đã được số hóa và được quản lý bằng một phần mềm chuyên nghiệp có tổ chức giúp người dung dễ dàng truy cập, tìm kiếm và xem được nội dung toàn văn của chúng từ xa thông qua hệ thống mạng thông tin và các phương tiện truyền thông

Một Thư viện số hoàn chỉnh phải thực hiện được tất cả các dịch vụ cơ bản của thư viện truyền thống kết hợp với việc ứng dụng các lợi thế của công nghệ thông tin trong việc lưu trữ, tìm kiểm và phổ biến nội dung thông tin Thư viện số là cơ hội đặc biệt cho thư viện truyền thống đổi mới phương thức phục vụ cho người dùng tin, đảm bảo hiệu quả, chất lượng cho đối tượng phục vụ Quá trình tin học hoá này được thực hiện hầu như không tách rời với các truyền thống và các chuẩn đã định về mô tả và các công cụ thư mục, được thực hiện nhờ các mô tả theo chuẩn quốc tế(ISBD, AACR2) đã tiêu chuẩn hoá việc phân vùng các phiếu mục lục chuẩn bị chuyển thành khuôn khổ trao đổi các biểu ghi dạng số Vấn đề đặt ra các công cụ tin học phải đáp ứng được các

nhu cầu xử lý đặc biệt có liên quan đến vấn đề đa ngôn ngữ và đa chữ viết của các loại hình tài liệu

1.2 Vai trò của Thư viện điện tử

Thế giới đã bước sang thiên niên kỷ mới với những quy luật mới, những cơ hội, tiềm năng mới Biết bao thay đổi đang diễn ra trong đời sống xã hội và kinh tế thế giới

Đó là thời đại của công nghệ thông tin, Internet và giao lưu trực tuyến, thương mại điện tử, toàn cầu hoá và một thế giới không có biên giới kinh tế, thời đại của học tập liên tục, học tập sốt đời Sự ảnh hưởng của những xu hướng toàn cầu này hiển nhiên đang tác động tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Ngày nay cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và kỹ thuật số, học sinh không chỉ được học tập kiến thức tại lớp mà còn có thể dung nạp kiến thức trên Internet Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng tìm kiếm được những kiến thức cần thiết phục vụ cho việc học tập, mặt khác các thông tin trên Internet chỉ giúp học sinh tra cứu nhanh thôi Internet không phải là giải pháp hoàn hảo Thư viện điện tử khác Intenet vì thông tin trên Intenet có độ chính xác không cao Với những ưu điểm vượt trội, Thư viện điện tử mang đến những kiến thức cần thiết, trọng tâm phục vụ cho việc học tập

và phát triển các kỹ năng của học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Ngày nay, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và những thành tựu của nó đang góp phần làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội, trở thành công cụ không thể thiếu trong nhiều lĩnh vực hoạt động như: ứng dụng trong công tác quản lý, nghiên cứu, hỗ trợ công tác chuyên môn và trao đổi thông tin Nó càng trở nên quan trọng đối với các ngành liên quan tới tri thức, thông tin, tư liệu như hoạt động thư viện Sự liên kết giữa các thư viện trong một ngành nhằm tận dụng tối

đa nguồn lực hiện có, giảm các chi phí đầu vào và mang lại lợi ích cao nhất

Thư viện điện tử đóng một vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo đặc biệt trong việc đổi mới phương pháp dạy và học:

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước cũng như các cấp quản lý giáo dục rất quan tâm Chiến lược phát triển Giáo dục 2001 - 2010, năm 2010-2020 đã đề ra phương hướng: Cùng hòa nhịp vào xu hướng đổi mới phương pháp dạy học đang diễn ra sôi nổi khắp nơi trên thế giới, việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta cần được xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa trên cơ sở những quan điểm đầy đủ và thống nhất về đổi mới phương pháp dạy và học cũng như những giải pháp phù hợp, khả thi

Như vậy, những định hướng lớn cho tương lai phát triển của ngành giáo dục đã nhấn mạnh đến đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập Để đổi mới phương pháp

dạy và học đòi hỏi: "Người dạy phải dạy thật, người học phải học thật"

Trong lĩnh vực thông tin-thư viện, các nhà thư viện thế giới đã thực sự đặt chân vào thế giới của thư viện điện tử từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ 20 với các

ngân hàng dữ liệu khổng lồ của Dialog, Pascal… Còn ở Việt Nam, sau năm 1997, với việc đưa Internet vào ứng dụng rộng rãi đã tạo đà khởi đầu cho sự phát triển mới, các thư viện Việt Nam bắt đầu áp dụng CNTT vào các hoạt động nghiệp vụ Đối với các

hệ thống thông tin, sự phát triển chỉ được gọi là đồng bộ khi và chỉ khi hệ thống thông tin đó có đủ 2 thành phần: nội dung thông tin đầy đủ được tổ chức trong các CSDL và phần hạ tầng CNTT bao gồm máy tính và hệ thống mạng đảm bảo về mặt công cụ kỹ thuật để truyền tải thông tin tới người sử dụng

Trên thế giới, xuất bản điện tử đã trở thành ngành công nghiệp phổ biến để phân phối sách, tạp chí và báo đến độc giả thông qua các thiết bị đọc sách như máy tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh Chẳng hạn như tại Washington Mỹ, trẻ em được học trên iPad hay tại Uruguay, học sinh đi học không mang sách giấy truyền thống mà mang laptop hoặc điện thoại di động để kết nối với giáo viên cùng các thành viên trong lớp Năm 2011, Chính phủ Hàn Quốc đã đề ra kế hoạch để số hóa toàn bộ

hệ thống sách giáo khoa trong các trường công trước 2015 để học sinh, sinh viên ở quốc gia này có thể tải nội dung các cuốn sách giấy từ nhiều phương tiện như máy tính bàn, máy tính bảng, smartphone… Ngoài ra, nước này còn bỏ ra nhiều tiền để mua sắm thiết bị công nghệ đồng bộ phục vụ cho việc giảng dạy và học tập

Đối với Việt Nam nhận thức được vai trò quan trọng của thư viện điện tử, dù xuất bản điện tử mới bắt đầu phát triển nhưng các nhà mạng lớn như VTC, FPT, Viettel cho đến các doanh nghiệp nhỏ hơn như Alezaa, AIC đều đã lên kế hoạch và tham gia số hóa sách giáo khoa, giáo trình cho học sinh, sinh viên

Số hóa sách giáo khoa, giáo trình sẽ giúp các thầy cô giáo, giáo viên và học sinh không phải tốn kém chi phí, giảm thiểu thời gian tìm kiếm tài liệu Ưu điểm vượt trội của thư viện điện tử đó là giúp học sinh, sinh viên tìm hiểu, đọc sách mọi lúc mọi nơi

và truy cập bằng nhiều thiết bị hiện đại

Thư viện điện tử có các khả năng:

-Cung cấp một khả năng truy cập tài liệu nghiên cứu giảng dạy cho học sinh, giáo viên mọi lúc mọi nơi

-Tạo nên một kênh thông tin đầy đủ có khả năng cung cấp tất cả các nhu cầu tài liệu hỗ trợ cho việc học tập và giảng dạy của học sinh và giáo viên

-Đưa học sinh, giáo viên tiếp cận mô hình E-learning và các bài học tương tác -Học trực tuyến (Online)

Kết luận: Có thể nói, thư viện điện tử có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực, nhất

là trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Tuy nhiên, để xây dựng dự án một thư viện điện tử cho các trường học cần phải xây dựng tổng thể về kiến trúc cũng như sự vận hành của thư viện đó