Bài giảng tổng quan tài chính công

Khu vực công và vai trò của chính phủ Giai đoạn 1950-1970 vai trò của chính phủ trở nên rất quan trọng  Chính phủ quyết định phân bổ mọi nguồn lực trong xã hội  Khu vực doanh nghiệp n

TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH CÔNG

Nội dung

 Tầm quan trọng của Tài chính công

 Khu vực công

 Tài chính công

Tầm quan trọng của Tài chính công

Bốn vấn đề quan trọng trọng Tài chính công:

 Khi nào chính phủ can thiệp vào nền kinh tế?

 Chính phủ can thiệp như thế nào?

 Ảnh hưởng của những can thiệp của chính phủ là gì?

 Tại sao các chính phủ chọn can thiệp theo cách mà họ làm?

Bốn vấn đề trong Tài chính công

 Khi nào chính phủ can thiệp vào nền kinh tế?

Khi nào hoạt động kinh tế đạt hiệu quả?

Theo kinh tế học vi mô, nền kinh tế đạt hiệu quả khi có

sự cân bằng thị trường giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất.

 Tại sao chính phủ lại can thiệp vào hoạt động kinh tế khi thị trường tự có thể điều chỉnh để đạt hiệu quả?

 Khi nào chính phủ can thiệp vào nền kinh tế?

Tăng chi phí y tế để bắt các cá nhân tham gia BHXH

 Chính phủ sẽ can thiệp vào để mang lại hiệu quả chonền kinh tế

Bốn vấn đề trong Tài chính công

 Khi nào chính phủ can thiệp vào nền kinh tế?

 Phân phối lại:

Việc phân phối nguồn lực chính từ chủ thể này sang chủthể khác để giảm chênh lệch giàu nghèo và tạo công bằng

 Chính phủ can thiệp như thế nào?

 Thông qua thuế, làm tăng giá bán hoặc mua với nhữnghàng hóa được sản xuất quá mức hoặc không đượckhuyến khích

VD:

Bốn vấn đề trong Tài chính công

 Chính phủ can thiệp như thế nào?

 Thông qua các khoản trợ cấp, làm giảm giá bán hoặcmua với những hàng hoá được cung cấp ít

VD

Bốn vấn đề trong Tài chính công

 Ảnh hưởng của những can thiệp của chính phủ là gì?

 Các nhà hoạch định chính sách phải hiểu được ý nghĩacủa mỗi lựa chọn chính sách đang được xem xét

 Đánh giá các chính sách dựa trên các nghiên cứu thựcnghiệm, để xem phản ứng của các thành phần kinh tế với

sự can thiệp của các chính sách

 Tác động trực tiếp: là những tác động có thể dự đoán nếu các

cá nhân không thay đổi hành vi của họ khi áp dụng chính sách

 Tác động gián tiếp: là những hiệu ứng phát sinh chỉ vì các cá nhân thay đổi hành vi của mình để đáp ứng với các chính sách

Bốn vấn đề trong Tài chính công

 Tại sao các chính phủ chọn can thiệp theo cách mà họ làm?

 Các chính sách can thiệp của chính phủ chỉ làm giảmbớt thất bại thị trường cũng như chênh lệch giàu nghèo

 Việc đưa ra quyết định dựa trên sở thích của hàng triệungười là rất khó khăn

Bốn vấn đề trong Tài chính công

Khu vực công

 Khái niệm khu vực công

 Khu vực công và vai trò của chính phủ

Khu vực công

 Nền kinh tế - xã hội được chia thành 2 khu vực

Khu vực công Khu vực tư

Là khu vực phản ánh hoạt

động kinh tế, chính trị, xã

hội do nhà nước quyết định

Là khu vực phản ánh cáchoạt động do tư nhân quyếtđịnh

 Các đơn vị được giao một số quyền hạn nhất định có tính chất bắt buộc, cưỡng chế mà các cơ quan tư nhân không thể

có được.

Khu vực công

 Nguyên tắc cơ bản cho sự vận hành của khu vực tư làtrao đổi tự nguyện

 Nguyên tắc cơ bản cho sự vận hành của khu vực công là

sự ép buộc phải tuân thủ các quy định và thanh toán để

có được những hàng hóa công

Khu vực công

 Hệ thống các cơ quan công quyền

 Hệ thống các cơ quan quyền lực của nhà nước, gồm các

cơ quan lập pháp, tư pháp và hành pháp

 Hệ thống quốc phòng và các cơ quan an ninh

 Hệ thống các đơn vị cung cấp dịch vụ công

 Hệ thống cơ quan cung cấp an sinh xã hội

Khu vực công

 Hệ thống các lực lượng kinh tế nhà nước

 Hệ thống các đơn vị kinh tế nhà nước

 Các đơn vị được nhà nước cấp vốn hoạt động

 Các đơn vị công ích

 .

Khu vực công và vai trò của chính phủ

 Trước thế kỷ 20 một số hoạt động cơ bản của nhà nước

 Quản lý hành chính

 Trật tự xã hội

 An ninh quốc phòng

 với nền kinh tế thị trường và tự do cạnh tranh nổi bật với

lý thuyết “bàn tay vô hình” của A Smith

Khu vực công và vai trò của chính phủ

 Giai đoạn 1950-1970 vai trò của chính phủ trở nên rất

quan trọng

 Chính phủ quyết định phân bổ mọi nguồn lực trong xã hội

 Khu vực doanh nghiệp nhà nước ngày càng lấn át hoạt

động kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân

 Kết quả phát triển kinh tế lại không mang thành quả đángkhích lệ (nền kinh tế mất cân đối, công nghiệp què quặt)

Khu vực công và vai trò của chính phủ

 Giai đoạn 1970-1990 chính sách của chính phủ đã thay đổi theo hướng giảm bớt sự can thiệp của chính phủ

 Kích thích khu vực tư nhân phát triển

 Các nguồn lực trong nền kinh tế được khai thác và phân

bổ có hiệu quả hơn

 Giảm sút sự cung cấp các dịch vụ công thiết yếu tăng sựbất bình đẳng và phân phối thu nhập ngày càng lớn

Khu vực công và vai trò của chính phủ

 Giai đoạn 1990 – nay vai trò của chính phủ và nền kinh

tế thị trường là như nhau

 Khu vực tư năng động

 Khu vực công tăng vai trò giám sát, bảo vệ và tạo điều kiệncho hoạt động kinh doanh của khu vực tư

 Cung cấp các dịch vụ công cho người nghèo, tạo công

bằng xã hội

Phân loại vai trò của chính phủ

 Phạm vi hoạt động của chính phủ

 Chính phủ cần thực hiện hoạt động nào

 Tại sao cần phải chọn thực hiện hoạt động đó

 Mức độ tài trợ của chính phủ cho các hoạt động

 Hoạt động thu và chi của chính phủ

 Hình thức và mức độ huy động để tài trợ cho các hoạt

động

Khái niệm và đặc điểm tài chính công

 Khái niệm tài chính công

 Đặc điểm tài chính công

Khái niệm tài chính công

 Tài chính công phản ánh các hoạt động của tài chính Nhà nước được thể hiện bằng các quan hệ tiền tệ nảy sinh trong mối quan hệ với sự hình thành và phân phối các quỹ tiền tệ

(Ján Petrenka – Oto Sobek a kolektiv: Financie a mena – Vydavatelstvo Alfa Bratislava 1993 – pp 39)

Khái niệm tài chính công

 Tài chính công là một khái niệm hiện đại xác định cácquan hệ và các nghiệp vụ tài chính phát sinh trong hệthống kinh tế giữa các chủ thể công quyền (cơ quan,đơn vị) và các chủ thể khác (doanh nghiệp, hộ gia đình,công dân, các tổ chức phi lợi nhuận)

(Bojka Harmeníkova a Kveta Kubatová: Verejné finance –Eurolex Bohemia 2000)

Khái niệm tài chính công

 Tài chính công là các hoạt động thu, chi của Nhà nước ,phản ánh hệ thống quan hệ kinh tế dưới hình thức giátrị trong quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ củaNhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện các chức năngvốn có không nhằm mục tiêu thu lợi nhuận của Nhànước đối với xã hội

(PGS.TS Trần Đình Ty: Quản lý tài chính công – NXB Laođộng – Trang 23)

Khái niệm tài chính công

Từ các khái niệm trên cho thấy

 Tài chính công gắn liền với các chủ thể thực hiện phân phối tổng nguồn lực tài chính quốc gia là Nhà nước và các chủ thể công quyền khác

 Các quỹ tiền tệ thuộc lĩnh vực tài chính công là các quỹ tiền tệ của Nhà nước

 Tài chính công phản ánh các quan hệ kinh tế biểu hiện thông qua các hoạt động thu, chi bằng tiền của Nhà nước và các chủ thể công quyền

 Tài chính công cung cấp hàng hóa công, dịch vụ công phục vụ cho lợi ích cộng đồng và xã hội không vì mục đích lợi nhuận

Đặc điểm tài chính công

 Tài chính công thuộc sở hữu của Nhà nước và gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước

 Quyền quyết định thu chi tài chính công do nhà nướcđịnh đoạt và áp đặt lên mọi công dân

 Nhà nước sử dụng tài chính như là một công cụ để duytrì hoạt động của bộ máy quản lý và can thiệp vào cáclĩnh vực kinh tế xã hội

Đặc điểm tài chính công

 Đặc điểm về thu nhập và chi tiêu của tài chính công

 Các khoản thu nhập tạo công bằng trong phân phốinguồn lực; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

 Các khoản chi tiêu công cung cấp các hàng hóa và dịch

vụ công cho các hoạt động kinh tế, cho cộng đồng dân

cư trong điều kiện khu vực tư chưa thể thỏa mãn đầy đủyêu cầu này đối với nền kinh tế xã hội

Đặc điểm tài chính công

 Tài chính công phục vụ lợi ích của cộng đồng

 Nhà nước cung cấp những loài hàng hóa công cho xãhội dưới hình thức “người hưởng tự do không trả tiền”hoặc dưới dạng thu phí, lệ phí

 Việc thụ hưởng các lợi ích từ tài chính công không phụthuộc vào khả năng, mức độ đóng góp của các chủ thểtrong xã hội

Sự phát triển tài chính công

1 Tài chính công cổ điển

 Tài chính công có tính trung lập

 Tài chính công không can thiệp, không gây ảnh hưởng đốivới mọi hoạt động kinh tế, thực trạng kinh tế

 Kế hoạch thu chi tài chính công được lập một cách độc lậpvới kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

 Thuế là nguồn thu quan trọng nhất của tài chính công

 Thu từ việc nhà nước cho khu vực tư thuê công sản

 Nguồn thu từ công trái

 Nguồn thu từ thuế

Sự phát triển tài chính công

2 Tài chính công hiện đại

 Quy mô tài chính công có xu hướng ngày càng tăng so với GDP

 Tính phi trung lập của tài chính công

 Tài chính công sử dụng nhiều công cụ khác nhau để tạo lập nguồn lực cho nhà nước

 Cải cách tài chính công không còn xuất phát từ quan điểm của từng quốc gia riêng rẽ mà phải tính đến những yêu cầu của quá trình toàn cầu hóa

Bản chất và chức năng

tài chính công

1 Bản chất tài chính công

 Bản chất kinh tế

 Phản ánh tổng thể mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và

xã hội trong quá trình phân phối các nguồn lực tài chính

 Hình thành những mâu thuẩn về lợi ích kinh tế giữa nhànước với xã hội trong quan hệ phân phối nguồn lực tàichính

 Tài chính công thuộc sở hữu của nhà nước và là công

cụ để nhà nước thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội

Bản chất và chức năng

tài chính công

2 Chức năng của tài chính công

 Chức năng huy động nguồn lực

 Đánh giá nguồn lực tài chính tiềm năng của nền kinh tế

 Tính toán nhu cầu về chi tiêu công và mối quan hệ giữa chínhsách thu công với các biến vi mô

 Lựa chọn các công cụ tài chính đưa vào sử dụng để huy độngnguồn lực tài chính

 Đánh giá hiệu quả của chính sách huy động nguồn lực tài

chính

Bản chất và chức năng

tài chính công

2 Chức năng của tài chính công

 Chức năng phân bổ nguồn lực tài chính

 Quyết định phân bổ cơ bản bao gồm lựa chọn các danhmục chi tiêu để tài trợ

 Xác lập các khoản mục ưu tiên, lựa chọn và đánh đổi cácmục tiêu trong sự so sánh với nguồn lực sẵn có

Bản chất và chức năng

tài chính công

2 Chức năng của tài chính công

 Chức năng tái phân phối thu nhập

Chính phủ thu thuế từ các chủ thể trong xã hội, sau đó thực hiện phân bổ trở lại cho xã hội theo cơ chế

 Cung cấp hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội

 Hỗ trợ để ổn định giá cả của những mặt hàng thiết yếutrong đời sống kinh tế - xã hội

 Hỗ trợ có chọn lọc cho một số đối tượng đặc biệt thôngqua các chương trình

Bản chất và chức năng

tài chính công

2 Chức năng của tài chính công

 Chức năng tái phân phối thu nhập

Một số hạn chế của chức năng này

 Chức năng này sẽ không có hiệu quả nếu nền kinh tế có đa phần chủ thể kinh tế là dân cư có thu nhập thấp và trung bình

 Hiện tượng trốn thuế, đẩy gánh nặng thuế cho người tiêu dùng

 Nền kinh tế lạm phát, giá cả hàng hóa tăng

 Đánh thuế cao vào các doanh nghiệp kinh doanh và thuế lũy tiến với tầng lớp có thu nhập cao sẽ kiềm hãm tăng trưởng kinh tế và phúc lợi kinh tế cũng sẽ giảm

Vai trò tài chính công

 Cung cấp hàng hóa cần thiết để duy trì và đẩy mạnh sự hoạt động của các khâu tài chính thuộc lĩnh vực tư

 Định hướng sự hoạt động của các khâu tài chính thuộc khu vực tư

 Điều chỉnh sự hoạt động của các khâu tài chính thuộc khu vực tư