Ứng dụng phần mềm microsoft powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử việt nam (từ thế kỉ x đến thế kỉ xv) ở trường thpt (chương trình chuẩn)

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử ViệtNam từ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐÀ NẴNG

KHOA LICH SỬ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

: Phạm Thị Mãi: 11SLS

: Sư phạm Lịch Sử: ThS Trương Trung Phương

Đà Nang, tháng 5 năm 2015

oOo -

Họ và tên sinh viên

Lớp

Chuyên ngành

Giáo viên hướng dẫn

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đã đặt ra cho ngành giáo dục và đào tạo(GD&ĐT) yêu cầu cấp thiết là phải đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứngyêu cầu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ tổ quốc Trong công tác dạy học ở trườngtrung học phổ thông (THPT), phương pháp dạy học đóng vai trò hết sức quan trọng vàđang được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu phát triển, nhất là trong giai đoạn đổi mới

phương pháp dạy học như hiện nay Luật giáo dục năm 2005 quy định “Phương pháp

giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

[30,tr.8] Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam

lần XI (2011) đã nhận định: “ chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc

hậu, đổi mới chậm ”[1, tr.8] Vì vậy, đổi mới sâu sắc và toàn diện mọi khâu của quá

trình GD&ĐT là vấn đề mang tính cấp thiết, trong đó dổi mới phương pháp dạy họcđược xem là khâu quan trọng, là đòn bẩy để nâng cao chất lượng giáo dục

Với lượng kiến thức mới, phong phú và nhu cầu lĩnh hội tri thức ngày càng caocủa học sinh thì người giáo viên ngoài việc sử dụng các phương pháp giảng dạy truyềnthống, cần phải kết hợp các phương pháp dạy học mới sao cho phù hợp, trong đó vậndụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học là vấn đề cấp thiết hiện nay

Trong dạy học lịch sử, việc sử dụng đồ dùng trực quan là một biện pháp dạy học

có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần tạo biểu tượng cho học sinh (HS), cụ thể hóacác sự kiện lịch sử và khắc phục tình trạng hiện đại hóa lịch sử của học sinh Sử dụng

đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử còn giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hìnhảnh kiến thức lịch sử

Lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XV là giai đoạn lịch sử có sử biến đổi

to lớn trên tất cả các mặt từ chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội sau khi đất nước thoátkhỏi ách đô hộ của phong kiến phương Bắc Khi dạy học Lịch sử nói chung và Lịch sử

Việt Nam giai đoạn này nói riêng, chúng ta cần phát huy năng lực tư duy, sang tạo, kĩnăng thực hành và hứng thú học tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng của quátrình dạy học Cùng với thực tiễn giáo dục hiện nay và yêu cầu của việc dạy học lịch

sử giai đoạn này đặt ra cần phải có phương pháp, biện pháp phù hợp để dạy học đạthiệu quả Tuy nhiên, dạy học Lịch sử trong giai đoạn này hiện nay còn nhiều bất cập,lối dạy truyền thống, dạy chay, chưa khai thác và sử dụng được các loại đồ dùng trựcquan, đặc biệt là dạy học bằng CNTT chưa thật sự được thực hiện có hiệu quả

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu khóa luận của

mình: “Ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ

dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) ở trường THPT (chương trình chuẩn)”.

2 Lịch sử vấn đề

Liên quan đến nội dung đề tài, đã có một số công trình nghiên cứu ở những góc

độ khác nhau, cụ thể:

Trong tác phẩm Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào? của Đairi N.G có đề cập

đến phương pháp trực quan như là cách để học sinh khắc sâu những kiến thức đã học,phát huy năng lực tư duy và hướng tới giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức

Cuốn Phương pháp dạy học lịch sử của Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị (chủ

biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, đã trình bày hệ thống các phương pháp dạyhọc lịch sử, cơ sở của việc sử dụng đồ dùng trực quan quy ước, đã đánh giá caophương pháp trực quan và là một trong những biện pháp tích cực để đổi mới phươngpháp dạy học

Công trình ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế và sử dụng đồ dùng trực

quan quy ước trong dạy học phần lịch sử thế giới hiện đại giai đoạn 1945 - 2000 ở trường THPT (chương trình chuẩn), Nguyễn Thị Lan (2009), Luận văn thạc sĩ giáo

dục học, Trường Đai học sư phạm - Đại học Huế Luận văn dựa trên cơ sở lý luận về

đồ dùng trực quan quy ước, thiết kế và đưa ra các biện pháp sư phạm để thiết kế và sửdụng các đồ dùng trực quan quy ước bằng công nghệ thông tin

Công trình Khai thác và sử dụng Microsoft Powerpoint trong dạy học lịch sử

Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 ở trường THPT, Lê Thị Thu Hà (2004) luận văn thạc

sĩ giáo dục học, Trường đại học sư phạm - Đại học Huế Luận văn đã dựa trên lí luận

và tiến hành thiết kế bài giảng lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 bằng phần mềm

Microsoft Powerpoint.

Nhưng nhìn chung các công trình nghiên cứu chỉ đi sâu tìm hiểu lý luận về đồdùng trực quan, trực quan quy ước hoặc thiết kế, sử dụng đồ dùng trực quan quy ướchay ứng dụng công nghệ thông tin vào thiết kế bài giảng lịch sử Chưa có công trìnhnghiên cứu cụ thể nào về việc ứng dụng Microsoft Powerpoint vào thiết kế và sử dụng

đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ X đếnthế kỉ XV, đây chính là nhiệm vụ mà đề tài tập trung giải quyết

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint

để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử ViệtNam (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) ở trường THPT (chương trình chuẩn)

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Khóa luận xác định những kiến thức cơ bản của nội dung chương trình sách giáokhoa ở trường THPT phần Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV (chương trìnhchuẩn), trên cơ sở đó tiến hành ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế

và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử, nhằm nâng caohiệu quả và chất lượng dạy học ở trường THPT

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu về cơ sở lý luận và sự cần thiết của việc ứng dụng phần mềm MicrosoftPowerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy họclịch sử ở trường THPT

Xác định được nội dung kiến thức cơ bản và nội dung cần thiết để sử dụng đồdùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV

Qua đó, ứng dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế đồ dùng trực quan quy ước

và đề xuất một số giải pháp sư phạm để sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước

đó trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, nhằm nâng caochất lượng trong dạy và học lịch sử

Tiến hành thực nghiệm để kiểm tra và đánh giá tính khả thi của đề tài

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, tôi nghiên cứu và sử dụng một sốphương pháp sau:

5.1 Phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của việc nghiên cứu đề tài này là lí luận chủ nghĩaMác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và Nhà nước về lịch sử vàgiáo dục lịch sử trong trường phổ thông

5.2 Phương pháp cụ thể

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Các sách về phương pháp, các khóa luận,các báo cáo về đổi mới phương pháp dạy học, các tạp chí chuyên ngành và các tài liệukhác có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp tiến hành điều tra: Tiến hành điều tra tình hình sử dụng các loại

đồ dùng trực quan quy ước và ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế

và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học LSVN của giáo viên.Bên cạnh đó thấy được mức độ nắm và hiểu bài của học sinh qua bài giảng lịch sử củagiáo viên (GV)

- Phát phiếu điều tra cho học sinh nhằm kiểm tra khả năng quan sát trực quanthông qua đó nắm và nhớ kiên thức của học sinh, để xác định phương pháp và nộidung dạy của giáo viên có phù hợp đặc điểm bộ môn và lứa tuổi học sinh

- Phương pháp thực nghiệm: thực nghiệm sư phạm theo hướng đặt ra của đề tài

ở một số trường phổ thông để đối chiếu với kết quả điều tra, từ đó rút ra kết luận vềviệc thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học LSVN (từ thế kỉ Xđến thế kỉ XV) ở trường THPT bằng Microsoft Powerpoint

- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng một số phép thống kê toán học đểtrình bày kết quả thực nghiệm và kiểm định kết quả qua hai nhóm: Đối chứng - thựcnghiệm

6 Đóng góp của đề tài

- Hệ thống đồ dùng trực quan quy ước được thiết kế trên Microsoft Powerpointtrong phần Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV.

- Ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để sử dụng đồ dùng trực quan quyước trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV ở trường THPT

- Sản phẩm thiết kế được sắp xếp, tổng hợp trên một CD Rom để giáo viêntham khảo, chỉnh sửa và sử dụng khi dạy phần lịch sử này

Việc ứng dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùngtrực quan quy ước nhằm nâng cao chất lượng dạy học LSVN đáp ứng nhu cầu, khảnăng lĩnh hội tri thức của học sinh Kiểm tra và nâng cao năng lực thiêt kế và sử dụng

đồ dùng trực quan quy ước bằng Microsoft Powerpoint của giáo viên Lịch sử nói riêng

và giáo viên THPT nói chung

7 Cấu trúc của đề tài

Cấu trúc của đề tài gồm có các phần: Mở đầu, nội dung, kết luận, mục lục, tàiliệu tham khảo và phụ lục Trong đó, phần nội dung còn có các chương, mục:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng phần mềm MicrosoftPowerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy họcLịch sử ở trường THPT

Chương 2 Ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế các loại đồdùng trực quan quy ước trong dạy học LSVN (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) ở trườngTHPT (chương trình chuẩn)

Chương 3 Ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để sử dụng các loại đồdùng trực quan quy ước trong dạy học LSVN (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) ở trườngTHPT (chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ỨNG DỤNG PHẦN MỀM MICROSOFT POWERPOINT ĐỂ THIẾT KE VÀ SỬ DỤNG

ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN QUY ƯỚC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở

T RƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan niệm về đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử

1.1.1.1 Quan niệm về đồ dùng trực quan, phân loại đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử

* Đồ dùng trực quan:

Trong dạy học, đồ dùng trực quan đóng vai trò hêt sức quan trọng, “tạo cho học

sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực tiếp quan sát hiện vật đang học hay đồ dùng trực quan minh họa cho sự vật” [26, tr.137] Trên cơ sở đó,

theo Phan Ngọc Liên “Đồ dùng trực quan là chổ dựa để hiểu biết sâu sắc bản chất của

sự kiện lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọng nhất, giúp học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội” [25, tr.44].

* Phân loại đồ dùng trực quan:

- Hiện nay, có nhiều cách phân loại đồ dùng trực quan, về cơ bản chúng ta có thểchia thành 3 nhóm lớn sau đây:

+ Nhóm thứ nhất là đồ dùng trực quan hiện vật lịch sử: gồm những di tích lịch

sử, di tích cách mạng; di vật khảo cổ, di vật của một thời kì lịch sử

+ Nhóm thứ hai là đồ dùng trực quan tạo hình: gồm các loại phục chế, sa bàn,tranh ảnh lịch sử

+ Nhóm thứ ba đồ dùng trực quan quy ước bao gồm nhiều loại khác nhau: bản

đồ, sơ đồ, đồ thị, niên biểu được sử dụng nhiều nhất, thường xuyên và loại đồ dùngdạy học chủ đạo ở trường phổ thông hiện nay

* Vai trò của đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử

Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan đóng một vai trò hết sức quan trọng,không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức, mà còn có tác dụng tạo nên hình ảnh giúp họcsinh lĩnh hội kiến thức một cách dể dàng và bền vững Qua đó, giáo dục tư tưởng, tìnhcảm và phát triển toàn diện cho học sinh

+ Đối với đồ dùng trực quan hiện vật lịch sử: Đây là loại tài liệu gốc về quá khứ

đã tồn tại, nhưng đã tách khỏi hiện thực quá khứ đã sinh ra nó Khi quan sát loại đồ

dùng trực quan này “học sinh sẽ có những cái nhìn cụ thể, chân thực về quá khứ và từ

đó có tư duy lịch sử đúng đắn 1 ” [25, tr.46] Ví dụ, thành nhà Hồ, kinh thành Thăng

Long, cọc nhọn trên sông Bạch Đằng

+ Đối với đồ dùng trực quan tạo hình: Đây là loại đồ dùng dạy học được phục

chế thông qua bàn tay của con người “có khả năng khôi phục lại hình ảnh con người,

đồ vật, sự kiện lịch sử một cách cụ thể, sinh động và khá xác thực’” [25, tr.46] Vì vậy,

việc sử dụng loại trực quan này trong dạy học lịch sử có vai trò hết sức quan trọng, táihiện được quá khứ đã qua một cách chân thực, sâu sắc và có tác dụng tích cực trongdạy học lịch sử Ví dụ như hình ảnh Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, nếu khi nói vềnhân vật này học sinh có một cách nhìn mơ hồ, nhưng thông qua hình ảnh học sinh cóthể nhận biết và cảm nhận về người anh hùng dân tộc trong kháng chiến chống Mông -Nguyên; Mô hình đền hùng Phú Thọ

+ Đối với đồ dùng trực quan quy ước: Là loại đồ dùng trực quan chủ yếu trongdạy học lịch sử, có vai trò quan trọng rất lớn trong việc hình thành khái niệm cho họcsinh Ví dụ như sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê Sơ, lược đồ kháng chiến chốngTống thời Lý

1.1.1.2 Quan niệm về đồ dùng trực quan quy ước

Theo Giáo sư Phan Ngọc Liên, đồ dùng trực quan quy ước là “những hình ảnh

tượng trưng khi phản ánh những mặt chất lượng và số lượng của quá trình lịch sử, đặc trưng khuynh hướng phát triển của hiện tượng kinh tế, chính trị - xã hội của con người”” [26, tr.140].

Trong luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Hà Tiến (2012) cho rằng “Đồ dùng trực

quan quy ước là những bản đồ, ký hiệu hình học đơn giản được sử dụng trong dạy học lịch sử, loại đồ dùng này là đồ dùng mà giữa người thiết kế đồ dùng, người sử dụng và người học có một quy ước ngầm nào đó” [33, tr 18].

Như vậy, đồ dùng trực quan quy ước là “các loại phương tiện dạy học mang tính

quy ước, ước lệ tượng trưng, phản ánh các sự kiện, hiên tượng hay quá trình lịch sử”

[27, tr.8] Đồ dùng trực quan quy ước bao gồm: bản đồ, lược đồ, bảng biểu, niên biểu,

sơ đồ hay những ký hiệu hình học đơn giản được sử dụng trong dạy học lịch sử Loại

đồ dùng này thường được sử dụng với nhiều loại bài như nghiên cứu kiến thức mới,kiểm tra đánh giá, bài tập, sơ kết, tổng kết

Đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử luôn thể hiện không gian thờigian và những yếu tố cấu thành những sự kiện, hiện tượng lịch sử nhất định Thông quaquan sát đồ dùng trực quan quy ước, đọc ký hiệu, nội dung lịch sử; việc sử dụng đồdùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử còn góp phần phát triển khả năng quansát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ, đặc biệt là kỹ năng đọc bản đồ, cũng cố thêmkiến thức địa lý Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, đồ dùng trực quan quy ước

thường được dùng chủ yếu Bởi “nó không chỉ là phương tiện để cụ thể hóa sự kiện

lịch sử mà còn là cơ sở để hình thành khái niệm cho học smh" [25, tr.40] Qua đó phát

huy năng lực tư duy và khả năng thực hành cho học sinh, đem lại cho học sinh hình ảnh

cụ thể, sinh động và chính xác về hiện thực lịch sử Đồ dùng trực quan quy ước làphương tiện cụ thể hóa các sự kiện, hiện tượng lịch sử góp phần vào việc phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong dạy học lịch sử

1.1.2 Phần mềm Microsoft Powerpoint và việc ứng dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử

1.1.2.1 Phần mềm Microsoft Powerpoint

* Quan niệm về phần mềm

Phần mềm là một tập hợp những câu lệnh hoặc chỉ thị, được viết bằng một hoặcnhiều ngôn ngữ lập trình theo một trật tự xác định, các dữ liệu hay tài liệu liên quannhằm tự động thực hiện một số nhiệm vụ hay chức năng hoặc giải quyết một vấn đề cụthể nào đó

* Phần mềm Microsoft Powerpoint

Microsoft Powerpoint là phần mềm cơ bản tiện ích nằm trong bộ MicrosoftOffice, là phần mềm mạnh về trình chiếu, cho phép người sử dụng có thể dễ dàng tạomới bài thuyết trình như luận văn, tốt nghiệp, báo cáo khoa học, giới thiệu sản phẩmquy trình sản xuất đặc biệt cho phép người giáo viên có thể thiết kế bài giảng điện tử,các dạng bài tập về nhiều nội dung ngoại khóa, nhất là trong việc giảng dạy, truyền bákiến thức trên lớp

+ Powerpoint là một chương trình đồ họa diễn hình, cho phép người dùng thiết kếcác slide shown có thể trình chiếu trên màn hình máy tính với máy chiếu Projector.+ Presentation: Là sản phẩm được tạo ra từ Microsoft PowerPoint Trong mỗiPresentation cũng bao gồm các slide, chúng được sắp xếp theo một trình tự nhất địnhtheo ý đồ của người thiết kế

+ Slide: Chứa đựng các thông tin trình diễn Mỗi slide có thể chứa nhiều loại

thông tin khác nhau như chữ, hình ảnh, tranh vẽ, âm thanh, Trong quá trình trình diễnthông tin, các slide có thể được xuất hiện một cách tự động hay tuân theo sự điều khiểncủa người dùng.

Với khả năng chứa đựng nhiều dạng thông tin trong một slide, các hiệu ứng kếthợp với khả năng tương tác từng đối tượng trong slide , phần mềm này khá phù hợptrong việc hỗ trợ công việc giảng dạy của giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy vàhọc

Đặc trưng của bộ môn lịch sử là “mang tính quá khứ” và “không lặp lại”, do đótrong quá trình dạy học yêu cầu giáo viên phải tái hiện được cho học sinh nội dung kiếnthức một cách chính xác, chân thực, hệ thống Để làm được điều này yêu cầu ngườigiáo viên cần có những biện pháp, phương pháp phù hợp, trong đó phương pháp trựcquan đóng vai trò hết sức quan trọng Bên cạnh đó, trong điều kiện hiện nay với sự pháttriển mạnh mẽ của CNTT, việc ứng dụng một số phần mềm tin học như Ms FrontPage,

Mm Dreamweaver, Flash đặc biệt là phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế đồdùng trực quan quy ước nhằm hỗ trợ cho việc dạy học trở nên phổ biến

1.1.2.2 Phần mềm Microsoft Powerpoint trong thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước để dạy học lịch sử

Chúng ta có thể thấy rằng Microsoft Powerpoint là một phần mềm được sử dụngrất rộng rãi trong công tác dạy học, thuyết trình hay những trình chiếu khác Trong đó,đối với dạy học thì được thiết kế, tổ chức theo ý đồ, mục tiêu sư phạm nhất định Sảnphẩm này có thể được dùng một cách độc lập hoặc tích hợp với các bài giảng truyềnthống hiện nay và là một “quá trình” dạy học được điện tử hóa, số hóa

Do những hạn chế mà phương pháp dạy học truyền thống để lại, cụ thể như: quathời gian các loại đồ dùng trực quan quy ước này càng bị biến đổi về chất liệu,màu sắc,bên cạnh đó khi dạy một bài cần nhiều bảng biểu, nhiều loại bản đồ khác nhau thì việctreo bản đồ, bảng biểu trở nên hết sức khó khăn, tốn nhiều thời gian đây là cơ sở làmnổi bật tính năng chỉnh sửa kĩ thuật của phần mềm Microsoft Powerpoint MicrosoftPowerpoint là phần mềm trình diễn và rất tiện ích cho việc ứng dụng vào quá trình dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông với những tính năng nổi bật:

Thứ nhất, làm cho đồ dùng trực quan quy ước truyền thống (biểu đồ, lược đồ.)chỉ bằng trình chiếu đơn thuần nhưng vẫn đảm bảo nâng cao hiệu quả bài học

Thứ hai, tính năng chỉnh sửa kĩ thuật đối với các loại đồ dùng trực quan quy ướcnhư: bản đồ, lược đồ hay các loại ĐDTQ nói chung

Thứ ba, khi trình chiếu đồ dùng trực quan quy ước có thể tiết kiệm được thời giantreo bản đồ, bảng biểu trên bảng, đảm bảo được yếu tố kĩ thuật, tính liên hoàn trongquá trình sử dụng, đặc biệt là có thể chỉnh sửa kĩ thuật đảm bảo tính thẩm mĩ, tính trựcquan, tính giáo dục trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng.

Thứ tư, tính năng tạo hiệu ứng chuyển động là một trong những thế mạnh củaphần mềm Microsoft Powerpoint Trong thiết kế bài giảng điện tử người giáo viên phảithường xuyên sử dụng tính năng này

Ngoài những tính năng trên, phần mềm Microsoft Powerpoint còn có tính năngkhác như: tính năng chèn các loại biểu tượng, các loại văn bản gốc

Tóm lại, phần mềm Microsoft Powerpoint là phần mềm mạnh về trình diễn, vớinhững tính năng vượt trội so với một số phần mềm khác, cho phép người giáo viên cóthể ứng dụng phần mềm này vào thiết kế bài giảng trong dạy học lịch sử

1.1.3 Phân loại đồ dùng trực quan quy ước có thể sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường THPT

1.1.3.1 Bản đồ lịch sử

* Quan niệm về bản đồ lịch sử:

Bản đồ lịch sử là những bản đồ sử dụng trong mục đích giáo dục, nhưng cần thiếttrong cho việc giảng dạy và học tập ở tất cả các cơ sở giáo dục dưới mọi hình thức, tạonên một hệ thống giáo dục cho tất cả các tầng lớp dân cư từ học sinh đến việc đào tạochuyên gia

* Khái quát về bản đồ lịch sử

- Cấu tạo của bản đồ lịch sử: bản đồ lịch sử tồn tại trong quan hệ giữa các yếu tốcấu thành nó Các yếu tố đó bao gồm: Nội dung lịch sử, cơ sở toán học, hệ thống hỗtrợ

+ Nội dung lịch sử là yếu tố đặc trưng nhất của bản đồ lịch sử và được ưu tiên thểhiện Nội dung của bản đồ lịch sử bao gồm những yếu tố như địa danh, niên đại, quátrình phát triển của sự kiện, hiện tượng lịch sử và bao hàm cả các kí hiệu, biểu hiện vàkết quả được thể hiện trên bản đồ

+ Cơ sở toán học bản đồ bao gồm phép chiếu và tỉ lệ bản đồ Trong đó, tỉ lệ bản

đồ là mức độ thu nhỏ của các đối tượng, hiện tượng ngoài thực địa được đưa lên mặtphẳng bản đồ

+ Yếu tố hỗ trợ: bảng chú giải, bản đồ phụ, lát cắt biểu đồ, đồ thị, tranh ảnh.Trong đó, bảng chú giải là yếu tố hỗ trợ quan trọng nhất

- Về mặt hình thức, bản đồ lịch sử là loại bản đồ chuyên đề nên không cần cónhiều chi tiết về các điều kiện tự nhiên, mà cần có những kí hiệu thể hiện biên giớiquốc gia, các thành phố, các vùng kinh tế, các địa điểm xảy ra những biến cố quantrọng như các cuộc khởi nghĩa, các trận đánh, các chiến dịch

dụ như bản đồ nước Đại Việt dưới thời Lý,

+ Bản đồ chuyên đề: là loại bản đồ lịch sử chỉ phản ánh một hay một số sự kiện,hiện tượng, một trận đánh, một cuộc cách mạng hay một mặt của quá trình lịch sử hay

là những chi tiết liên quan đến sự kiện, hiện tượng lịch sử Ví dụ như: Kháng chiếnchống Mông - Nguyên

- Phân loại bản đồ lịch sử dựa tỉ lệ:

- Phân loại bản đồ lịch sử theo đặc điểm sử dụng gồm: bản đồ trong SGK, bản

đồ treo tường, Átlat giáo khoa lịch sử, bản đồ câm, bản đồ nổi

Các trường hợp sử dụng bản đồ lịch sử: Bài nghiên cứu kiến thức mới; bài kiểmtra đánh giá và bài tập về nhà

1.1.3.2 Niên biểu

- Niên biểu là hệ thống hóa các sự kiện quan trọng theo thứ tự thời gian, đồngthời nêu lên các sự kiện tiêu biểu, nhân vật lịch sử và kết quả của sự kiện trong mộtphạm vi giúp cho học sinh nắm được thời gian và nội dung kiến thức sự kiện lịch sử,mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng, từ đó học sinh hiểu, nhớ sâu và rút ra bản chấtcủa các sự kiện

- Niên biểu gồm các loại sau:

+ Niên biểu tổng hợp: Loại niên biểu này không những giúp học sinh ghi nhớnhững sự kiện lớn, mà còn nắm chắc các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ các sự

kiện quan trọng trong một thời gian dài Khi dạy các bài ôn tập tổng kết giáo viên nên

sử dụng loại niên biểu này nhằm hệ thống hóa các kiến thức một cách thứ tự, logic giúphọc sinh nắm chắc kiến thức một lần nữa Ví dụ như niên biểu thống kê các cuộc khángchiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X - XV hay là niên biểu thống kê các triều dại phongkiến Việt Nam từ thế kỉ X - XV

+ Niên biểu chuyên đề: Đây là loại nên biểu nhằm đi sâu trình bày nội dung mộtvấn đề quan trọng nổi bật nào đó của một thời kỳ nhất định giúp học sinh nhận thứcđược bản chất của các sự kiện một cách toàn diện đầy đủ Ví dụ, niên biểu thống kê cácthành tựu khoa học kĩ thuật ở nước ta từ thế kỷ X - XV

+ Niên biểu so sánh: Dùng để so sánh, đối chiếu các sự kiện, giai đoạn lịch sửnhằm làm nổi bật bản chất, rút ra kết luận khái quát có tính chất nguyên lý, hoặc sosánh để thấy được sự khác nhau của từng giai đoạn lịch sử về tính chất, hình thức, lựclượng tham gia Ví dụ như niên biểu so sánh các thành tựu về quân đội và luật phápqua các triều đại từ thế kỉ X - XV, niên biểu so sánh tổ chức bộ máy nhà nước từ thế kỉ

- Đồ thị lịch sử là sự biểu hiện quá trình phát triển, sự vận động của một sự kiệnlịch sử trên cơ sở sử dụng số liệu, tài liệu thống kê trong bài học Đồ thị có thể biểudiễn bằng mũi tên để minh họa sự vận động đi lên, sự phát triển của một sự kiện, hiệntượng lịch sử

Có hai loại đồ thị:

+ Đồ thị đơn giản: Biểu thị sự phát triển đi lên hay đi xuống của sự kiện, hiệntượng lịch sử cùng với ngày tháng diễn ra sự kiện đó Ví dụ như sơ đồ về quá trình hìnhthành và phát triển của nhà nước phong kiến

+ Đồ thị phức tạp: là loại đồ thị đảm bảo các yêu cầu, yếu tố của một đồ thị, baogồm trục tung và trục hoành Trục hoành thường biểu hiện yếu tố năm và trục tung ghi

các sự kiện tương ứng với niên đại của trục hoành.

- Biểu đồ lịch sử là sự biểu hiện tổng giá trị của hiện tượng trên một đơn vị lãnhthổ được lấy theo ranh giới hành chính bằng cách dùng các biểu đồ với kích thướctương ứng với tổng giá trị sản lượng của chúng bố trí trên phạm vi lãnh thổ Biểu đồ cóthể được thực hiện dưới dạng biểu đồ chiều dài, biểu đồ diện tích hoặc biểu đồ thểtích Do đó, biểu đồ rất có ưu thế trong việc giúp học sinh so sánh trị số giá trị của các

sự kiện và thấy được bản chất của các sự kiện đó

1.1.4 Vai trò và ý nghĩa của việc ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử ở trường THPT

1.1.4.1 Vai trò của việc ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Lịch sử là một bộ môn khoa học được giảng dạy trong chương trình phổ thông,

do đặc trưng của bộ môn này mà việc sử dụng đồ dùng trực quan nói chung và đồ dùngtrực quan quy ước nói riêng có vai trò hết sức quan trọng Trước đây, khi đề cập tới cácthành tố của quá trình dạy học thường chỉ chú trọng tới 3 thành tố là mục đích, nộidung và phương pháp dạy học Ngày nay, do sự phát triển về chất, quá trình dạy họcđược xác định gồm 6 thành tố là: mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện dạyhọc, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá

Nếu xét về phương diện nhận thức thì phương tiện dạy học vừa là cái để học sinh

“trực quan sinh động”, vừa là phương tiện để giúp quá trình nhận thức được bài họcmột cách có hiệu quả Nghiên cứu về vai trò của phương tiện dạy học, người ta còn dựatrên vai trò của các giác quan trong quá trình nhận thức Từ xưa dân ta đã có câu: Trămnghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm; hay là người Ân Độ đãtổng kết: tôi nghe - tôi quên; tôi nhìn - tôi nhớ; tôi làm - tôi hiểu

Qua đó cho thấy, để quá trình nhận thức đạt hiệu quả cao cần phải thông qua quá trìnhnghe - nhìn và thực hành Muốn vậy, phải có phương tiện (thiết bị, công cụ) để tácđộng và hỗ trợ

* Trước hết là vai trò đối với giáo viên: Hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên trong quá

trình tổ chức các hoạt động nhận thức cho người học bởi đảm bảo quá trình dạy họcđược sinh động, thuận tiện, chính xác Rút ngắn thời gian giảng dạy mà vẫn bảo đảmngười học lĩnh hội đủ nội dung học tập một cách vững chắc Bên cạnh đó, giảm nhẹ

cường độ lao động của giáo viên, nâng cao hiệu quả dạy học.

* Thứ hai là vai trò đối với người học: Kích thích hứng thú học tập cho người

học, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình lĩnh hội kiến thức của người học Giúp họcsinh tăng cường trí nhớ, làm cho việc học tập được lâu bền Phương tiện giúp ngườihọc hình thành và rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo cả thao tác trí tuệ lẫn thao tác vật chất.Cung cấp thêm kiến thức, kinh nghiệm trực tiếp liên quan đến thực tiễn xã hội và môitrường sống

1.1.4.2 Ý nghĩa của việc ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước trong trong dạy học lịch sử ở trường THPT

* về mặt giáo dưỡng

Do việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông có đặc điểm là học sinh không đượctrực tiếp tiếp xúc với các sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội nên đồ dùng trựcquan nói chung và đồ dùng trực quan quy ước nói riêng giúp học sinh “trực quan sinh

động” quá khứ “Con người lưu lại trong bộ nhớ được 20% những gì họ thấy và 30%

những gì họ nghe Nhưng họ nhớ 50% những gì họ thấy và nghe; và con số này lên đến 80% nếu họ thấy và nghe sự vật, hiện tượng một cách đồng thời” [32, tr.10] Hay nói

cách khác đồ dùng trực quan quy ước là phương tiện dạy học có ý nghĩa quan trọng,góp phần giáo dưỡng, giúp học sinh ghi nhớ kiến thức hiệu quả

Đồ dùng trực quan quy ước có tác dụng tạo dựng hình ảnh, tạo biểu tượng cụ thểhiện tượng, sự kiện lịch sử cho học sinh dễ dàng hình dung, nhận thức Việc tạo biểutượng, hình ảnh cho học sinh rất cần thiết trong quá trình hình thành và phát triển tưduy, khắc phục tình trạng “hiện đại hóa lịch sử” của học sinh Ví dụ như khi giáo viêncho học sinh quan sát lược đồ “kháng chiến chống Tống thời Lý năm 1077” trong bài

19 “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X - XV” và những diễn giảicủa giáo viên để học sinh có thể hình dung được tại sao quân ta dưới sự lãnh đạo của

Lý Thường Kiệt có thể đánh bại quân Tống hùng mạnh và nắm được những đặc điểm

cơ bản, ý nghĩa quan trọng của những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dânta

Như vậy, “đồ dùng trực quan là chổ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện

lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọng nhất, giúp học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội” [25, tr.138].

* về mặt giáo dục

Bên cạnh tác dụng bồi dưỡng về mặt kiến thức thì các đồ dùng trực quan quy ướccòn có tác dụng tích cực trong việc rèn luyện tư tưởng, tình cảm, thái độ của học sinh.Lời nói kết hợp với đồ dùng trực quan sẽ có tác động đến tư tưởng, tình cảm, thái độcủa các em đối với các sự kiện, hiện tượng lịch sử góp phần hình thành và phát triểnnhân cách cho học sinh

Ý nghĩa giáo dục, tư tưởng của việc sử dụng đồ dùng trực quan quy ước vào dạyhọc lịch sử ở trường THPT ngày càng quan trọng hơn vì nó có tác động mạnh mẽ đếnviệc giúp hình thành những phẩm chất, đạo đức cần thiết cho học sinh như yêu laođộng, tình thần dân tộc hay lòng căm thù giặc sâu sắc

Ví dụ như khi dạy học giáo viên trình chiếu lược đồ “Các địa danh diễn ra trậnđánh lớn (thế kỉ X - XV)” trong bài 19 “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ởcác thế kỉ X - XV” và những diễn giải của giáo viên giúp học sinh thấy được quá trìnhchiến đấu gian khổ của nhân dân ta, tinh thần yêu nước và căm thù giặc, ngưỡng mộtinh thần chống ngoại xâm của cha ông ta

* về mặt phát triển

Đồ dùng trực quan quy ước còn có tác dụng rất lớn trong việc phát triển toàn diệnhọc sinh Với ưu thế của mình, đồ dùng trực quan quy ước góp phần tích cực làm

“phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh” [25,

tr.138] Khi được quan sát bản đồ, sơ dồ cùng với lời giảng và những câu hỏi gợi mởcủa giáo viên, các em được rèn luyện khả năng quan sát, năng lực tư duy trừu tượng vànăng lực thực hành bộ môn; đồng thời còn giúp ích trong việc phát triển tư duy ngônngữ cho học sinh

Cùng với những ưu điểm của việc trình chiếu đồ dùng trực quan quy ước kết hợpvới diễn giải, lời nói và hành động của giáo viên giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ kiếnthức sâu hơn Một khi kiến thức được ghi nhớ, học sinh có điều kiện tư duy thông quanhững hình ảnh tái hiện quá khứ một cách chân thật đó

Bên cạnh đó thì đồ dùng trực quan quy ước còn hình thành nhân cách cho họcsinh Bởi vì khi quan sát đồ dùng trực quan học sinh sẽ huy động hầu hết các giác quancần thiết để hình dung, tư duy và nhân thức về sự kiện, hiện tượng lịch sử Thông qualời nói của giáo viên, học sinh có cái nhìn, có nhận thức đúng đắn đối với nội dungkiến thức được học

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Mục đích, đối tượng, nội dung điều tra

* Mục đích: Cùng với việc đổi mới trong giáo dục, đổi mới phương pháp dạy

học lịch sử nhằm nâng cao chất lượng trong dạy học Từ lý thuyết đi đến thực tiễn nhưthế nào đã giúp chúng tôi tìm hiểu thực tế một số trường THPT, nhằm đánh giá tìnhhình dạy học lịch sử nói chung và tình hình ứng dụng Microsoft Powerpoint vào thiết

kế sử dụng đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử Việt Nam trong giai đoạn

từ thế kỷ X đến thế kỷ XV ở một số trường THPT Nhằm tiến hành thiết kế và đưa vàothử nghiệm giáo án lịch sử ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint trình chiếu đồdùng trực quan quy ước Từ đó rút ra những kết quả đạt được và những hạn chế cầnkhắc phục

* Đối tượng điều tra: Trong quá trình tiến hành thực nghiệm đề tài, chúng tôi đã

thực nghiệm tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Trị Đối tượng nghiên

cứu ở đây là học sinh khối 10 ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

* Nội dung điều tra: Chúng tôi thực hiện điều tra ở một số nội dung sau:

- Về phía học sinh: chúng tôi tiến hành thực hiện 2 nội dung:

+ Xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm (phụ lục 6) để kiểm tra khả năng nhớ kiếnthức thông qua đồ dùng trực quan quy ước được trình chiếu trên Microsoft Powerpointcủa học sinh lớp 10 ở các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Trị (năm học 2014

Tìm hiểu về hiểu biết của học sinh đối với đồ dùng trực quan quy ước

Tìm hiểu thực trạng của việc dạy học ứng dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế

và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước của giáo viên và hiệu quả giảng dạy của giáoviên

- Về phía giáo viên: Chúng tôi xây dựng 9 câu hỏi trắc nghiệm (phụ lục 2),thăm dò ý kiến của giáo viên tại một số trường với nội dung như sau:

+ Tìm hiểu thực trạng của trang thiết bị CNTT phục vụ dạy học trong nhà trường

và các loại phương tiện kĩ thuật mà giáo viên sử dụng

+ Vai trò của đồ dùng trực quan quy ước được ứng dụng bởi Powerpoint và kếtquả đạt được của bài giảng.

1.2.2 Kết quả điều tra

Sau khi tiến hành điều tra, chúng tôi tiến xử lý số liệu bằng phương pháp thống

kê toán học (phụ lục 7) và thu được kết quả như sau:

- Học sinh chưa thật sự nắm vững kiến thức lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X đếnthế kỉ XV) và bản chất của các sự kiện lịch sử, tư duy phát triển chưa cao, chưa nhậnthức sâu sắc lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) Do đó, quá trình dạy họclịch sử Việt Nam của giáo viên chưa thật phù hợp với đặc trưng bộ môn

- Qua phiếu trả lời, tổng hợp ý kiến của giáo viên và học sinh, chúng tôi thấyrằng: Đa số đều cho rằng việc sử dụng đồ dùng trực quan quy ước và thiết kế đồ dùngtrực quan quy ước trên phần mềm Microsoft Powerpoint trong dạy học lịch sử ViệtNam là rất cần thiết, có tác dụng nâng cao hiệu quả dạy học, tạo hứng thú học tập chohọc sinh, giúp các em nhớ lâu, khắc sâu kiến thức

Vậy tại sao khi giáo viên thấy được vai trò quan trọng của đồ dùng trực quan quyước được thiết kế trên Powerpoint trong dạy học lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV), học sinh lại hứng thú với phương pháp dạy học này nhưng kết quả nhớ kiếnthức, hiểu và tư duy của học sinh không cao Qua đó, chúng tôi thấy được nguyên nhân

mà đa số các thầy cô đưa ra để lý giải: Thứ nhất là do trang bị kĩ thuật CNTT củatrường THPT còn ít và chưa có phòng dành riêng cho trang thiết bị dạy học mà chỉthiết kế ở một số phòng học, nên khi di chuyển sẽ rất phức tạp; Thứ hai, do khả năng vàtrình độ thiết kế và sử dụng của giáo viên đối với CNTT còn hạn chế, giáo viên còn engại đối với CNTT Thứ ba, do trong quá trình học mặc dù hứng thú nhưng học sinhchưa thật sự phát huy năng lực bản thân, mà còn lối học thụ động

Qua những hạn chế, bất cập mà chúng tôi tìm hiểu được tại các trường THPT trênđịa bàn tỉnh Quảng Trị chính là điều kiện để chúng tôi tiến hành thiết kế và thựcnghiệm tại các trường với đề tài của mình, nhằm góp phần thay đổi và hạn chế nhữngbất cập trên

CHƯƠNG 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM MICROSOFT POWERPOINT ĐỂ THIẾT KẾ CÁC LOẠI ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN QUY ƯỚC TRONG DẠY

HỌC LỊCH SỬ VI Ệ T NAM TỪ THẾ K Ỉ X ĐẾN THẾ KỈ XV Ở TRƯỜNG

T H PT (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

2.1 Nội dung kiến thức chương trình lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV) cần khai thác để thiết kế và sử dụng các loại đồ dùng trực quan quy ước bằng phần mềm Microsoft Powerpoint

Nội dung phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV đã đề cập một cáchđầy đủ, toàn diện trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của Việt Nam

từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, với những nội dung cơ bản sau đây:

- Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến Việt Nam (Ngô,Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê Sơ) Đất nước độc lập sau khi Ngô Quyền đánh tanquân xâm lược Nam Hán năm 939, bước vào thời kì xây dựng nhà nước mới độc lập,

tự chủ Năm 944, Ngô Quyền mất, có loạn “12 sứ quân”, Đinh Bộ Lĩnh dẹp yên nộiloạn Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi (Đinh Tiên Hoàng), đặt quốc hiệu là Đại CồViệt Tình hình chính trị của nước ta hiện thời có những biến chuyển mới Nhà Đinh

và tiếp sau đó là nhà Tiền Lê xây dựng một nhà nước quân chủ sơ khai gồm 3 ban :Văn ban, võ ban và tăng ban, vẫn còn trong thời kì sơ khai Tiếp sau đó là các nhànước phong kiến như Lý, Trần, Hồ đang dần hoàn chỉnh nhà nước, đến thời Lê Sơ nhànước phong kiến được hoàn thiện và phát triển

- Công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế tự chủ, đa dạng: Kinh tế trongthời kì này có sự chuyển biến hoàn toàn mới, với niềm tự hào chân chính và ý thứcvươn lên, nhân dân ta đã cần cù lao động, xây dựng và phát triển một nền kinh tế tựchủ, toàn diện Ruộng đất ngày càng mở rộng, thủ công nghiệp ngày càng phát triểntạo điều kiện cho sự phát triển của thương nghiệp trong nước cũng như giao lưu vớithương nhân nước ngoài Tuy nhiên, do sự chi phối của những quan hệ sản xuất phongkiến và các giai cấp thống trị làm cho xã hội ngày càng phân hóa

- Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm

+ Kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê (981): Năm 980, triều đình nhà Đinhgặp nhiều khó khăn Dựa vào đó, vua Tống đưa quân sang xâm lược nước ta Thậpđạo tướng quân Lê Hoàn được thái hậu Dương Vân Nga và tướng lĩnh tôn tên làm 23vua, chỉ đạo cuộc kháng chiến Năm 981, quân Tống tiến vào nước ta, với sự chiếnđấu anh dũng, nhân dân ta đã đánh bại quân xâm lược, quan hệ Việt -Tống trở lại bình

+ Kháng chiến chóng Tống thời Lý (1075 - 1077): Sau khi dời đô về ThăngLong (Hà Nội) năm 1010, năm 1054 Lý Thánh Tông quyết định đổi tên nước thànhĐại Việt Những năm 70 của thế kỉ XI, Đại Việt đang trên đà phát triển thì nhà Tống

âm mưu chuẩn bị quân sang xâm lược nước ta

Năm 1075, dưới sự chỉ đạo của Thái úy Lý Thường Kiệt và chủ trương “chặnmũi nhọn của giặc” của ông, đã đánh tan quân Tống đang tập trung ngay trên đấtTống tại thành Ung Châu

Năm 1077, 30 vạn quân Tống đánh sang nước ta, dưới sự lãnh đạo tài giỏi của

Lý Thường Kiệt, dân ta lại đánh tan quân xâm lược trên bờ sông Như Nguyệt, khángchiến hoàn toàn thắng lợi

+ Dưới thời Trần, nhân dân Đại Việt phải đương đầu với một thử thách hiểmnghèo : trong vòng 30 năm phải tiến hành 3 lần kháng chiếm chống quân xâm lượcMông - Nguyên hung bạo (1258, 1285, 1287-1288) Dưới sự lãnh đạo của các vị vuaTrần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Thái sư Trần Thủ Độ cùng hàngloạt vị tướng tài giỏi như Trần Quang Khải, Trần Khánh Dư, Phạm Ngũ Lão, Vàđặc biệt là nhà quân sư thiên tài Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo), quân dân ta đãđứng lên đoàn kết, cầm vũ khí chiến đấu chống kẻ thù lớn mạnh

+ Dưới nhà Hồ, năm 1406, nhà Minh đem quân xâm lược nuớc Đại Ngu, quânquan nhà Hồ chống cự quyết liệt nhưng cuối cùng quân Minh đập tan sức kháng cự

đó Mùa xuân năm 1418, sau khi quy tụ được nhiều hào kiệt khắp nơi trong nước,trong đó có Nguyễn Trãi, Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn (Thanh Hóa) Đếnnăm 1427, quân minh thất bại, Lê Lợi tha cho 10 vạn giặc Minh và còn cấp đủ lươngthực, sửa cầu đường cho chúng rút về nước

Qua một quá trình đấu tranh lâu dài (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV), với tinh thầnđấu tranh anh dũng, ý chí quật cường của quân và dân ta, dưới sự lãnh đạo tài tình củacác anh hùng dân tộc như Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn đã đập tanmọi âm mưu xâm lược của kẻ thù, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế, xã hội

- Xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc đậm đà bản sắc: Trong thời kì nàycũng có nhưng sự biến chuyển vang dội, cùng với sự nghiệp chính trị, quân sự 24

và phát triển kinh tế, nhân dân Việt Nam đã từng bước xây dựng cho mình một nền vănhóa mang đậm bản sắc dân tộc, đặc biệt là về tư tưởng, tôn giáo Nho giáo, Phật giáo

và Đạo giáo có điều kiện phát triển nhưng Phật Giáo chiếm vị trí đặc biệt quan trọng vàrất phổ biến Trong các triều đại, Phật giáo ở triều Lý thật sự phát triển thịnh vượngnhất Một số các vị vua sùng kính Phật giáo như Lý Thái Tổ (9741028); Lý Thái Tông(1000-1054); Lý Thánh Tông (1023-1072); Lý Nhân Tông (1066-1128) Từ đó khôngthể phủ nhận vai trò to lớn của thành phần Phật tử trong bộ máy chính quyền Nhữngthành tựu văn hóa đạt được vừa là sản phẩm của sự nghiệp chung nói trên, vừa đặt nềnmóng vững chắc lâu dài cho dân tộc

Phân bố chương chình cho từng bài tương đối hợp lý, trong chương 2 này phảnánh lịch sử nước ta trong vòng sáu thế kỉ và dạy trong vòng 4 tiết, bình quân mỗi bàimột tiết Do nội dung kiến thức này đã được học ở THCS nên trong chương trình lớp

10 này, các em cần đi sâu vào tìm hiểu và rút ra những nhận định, nhân xét, tư duy từnhững sự kiện, hiện tượng đã học, có nghĩa là “lặp lại trên cơ sở không lặp lại” củamôn lịch sử

2.2 Nguyên tắc thiết kế đồ dùng trực quan quy ước bằng Microsoft Powerpoint

2.2.1 Phải căn cứ vào mục tiêu đào tạo và chương trình cấp học

Mục tiêu là cái đích cần đạt được của công tác dạy học, trong đó “nâng cao dân

trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài là một trong những mục tiêu trọng tâm của giáo dục nước ta” [14, tr.60] Để làm được điều này, khi thiết kế đồ dùng trực quan

quy ước trên Microsoft Powerpoint giáo viên cần “xác định mục tiêu của bài căn cứ

vào chuẫn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ trong chương trình” [26, tr.115].

Công nghệ thông tin không thay thế hoàn toàn nguồn kiến thức, nhân tố truyềnthống trong dạy học, CNTT chỉ có vai trò hỗ trợ Điều này có nghĩa là trong quá trìnhdạy học, việc sử dụng bảng đen phấn trắng vẫn rất cần thiết Việc sử dụng đồ dùng trựcquan quy ước cùng với sự hỗ trợ tối đa các phương tiện kĩ thuật nhằm mục đích gópphần làm cho việc dạy học có hiệu quả hơn Vì vậy, khi thiết kế cần xác định được

“giáo án là bản kế hoạch của một tiết lên lớp trong đó nêu rõ các bước chủ yếu trong công việc của thầy giáo và học sinh ở trên lớp, đồng thời cũng nêu được một cách vắn tắt nội dung và phương pháp của công việc đó nhằm đạt được mục đích cụ thể và rõ ràng mà thầy giáo xác định trước theo yêu cầu của chương trình học’” [26, tr 114].

Việc ứng dụng Phần mềm Microsoft Powerpoint vào thiết kế và sử dụng đồ dùngtrực quan quy ước trong dạy học lịch sử phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung chươngtrình và bài học Bởi đồ dùng trực quan quy ước là phương tiện để cụ thể hóa sự kiện,

là cơ sở để hình thành khái niệm cho học sinh Điều quan trọng là cần phải lựa chọn,xác định nội dung của một số bài cụ thể có sở trường, ưu thế trong việc để thiết kế đồdùng trực quan quy ước có hiệu quả trong dạy học lịch sử

Để xây dựng đồ dùng trực quan quy ước phù hợp với từng bài học, giáo viên cầntìm hiểu cơ sở nhận thức và yêu cầu sư phạm của công tác này khi chuẩn bị cho mộttiết dạy Dựa vào mục đích của từng bài học mà lựa chọn những đơn vị kiến thức cơbản phù hợp như: sự kiện, biểu tượng, khái niệm để lựa chọn trực quan cho phù hợp

Ví dụ như bài 19 “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X XV”, để trình bày một cách đầy đủ và hệ thống các cuộc kháng chiến chống ngoại xâmcủa nhân dân ta từ thế kỉ X - XV, giáo viên cho học sinh lập niên biểu: “Những cuộckháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X - XV” như sau:

-Nội dung

Thời Tiền

Khởi nghĩa Lam

Sơn

1258, 1285, 1287

Lãnh đạo Lê Hoàn

Lý ThườngKiệt

Vua Trần và TrầnThủ Độ, Trần Hưng

Sông NhưNguyệt

Chương Dương,Bạch Đằng

Tốt Động - ChúcĐộng, Chi Lăng -

Kết quả Thắng lợi Thắng lợi Thắng lợi Thắng lợiHình 2.1 Niên biểu những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X - XVQua niên biểu, học sinh không chỉ nhớ kiến thức, những sự kiện chính về cáccuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta mà học sinh còn hệ thống hóa kiếnthức trong cả một giai đoạn lịch sử của dân tộc, phát huy được khả năng tư duy, hệ

thống tổng hợp và lĩnh hội kiến thức lịch sử, đạt được mục tiêu của bài học.

2.2.2 Đảm bảo tính Đảng và tính khoa học

Lịch sử là những gì đã tồn tại trong quá khứ, được con người nhận thức thôngqua các nguồn tài liệu, tức là lịch sử được dựng lại một cách khách quan có thực mànay không còn nữa Vậy nên, khi dạy học lịch sử bằng phần mềm MicrosoftPowerpoint để thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước thì cần phải đảm bảođược tính Đảng và tính khoa học

Dạy học lịch sử là phải đảm bảo tính Đảng, đây là một nội dung quan trọng trong

phương pháp luận sử học “Bởi vì lịch sử phải là một lợi thế tư tưởng của cuộc đấu

tranh cách mạng, là công cụ giáo dục con người mới, xây dựng xã hội mới một cách hiệu nghiệm” [21, tr.48] Có nghĩa là dạy học lịch sử ở trường THPT phải đúng với

đường lối, quan điểm của Đảng Vì vậy, khi thiết kế bài giảng trong chương trình lịch

sử lớp 10 ở trường THPT, phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV cùng với

đồ dùng trực quan quy ước, cũng được xác định “Cần đứng vững trên quan điểm của

chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng nhà nước để nhận thức đúng lịch sử”[21; tr.48], nhằm biến công tác dạy học lịch sử trở

thành một công cụ đấu tranh chống lại những quan điểm sai lầm, xuyên tạc lịch sử dântộc, dựa trên mục tiêu bài học, tránh sai lệch kiến thức chuẩn

Đồ dùng trực quan quy ước đóng vai trò hết sức quan trọng trong hình thành khốitri thức, góp phần tích cực trong công tác trang bị kiến thức, kĩ năng cho học sinh Vìvậy khi thiết kế đồ dùng trực quan quy ước trong dạy học lịch sử phải đảm bảo tínhkhoa học Tính khoa học được thể hiện đúng khi thiết kế đồ dùng trực quan quy ướctheo tỉ lệ quy chuẫn của nó Bên cạnh đó, phần mềm Microsoft Powerpoint có nhữngtính năng sửa chữa rất thuận tiện, vì vậy khi thiết kế người giáo viên cũng đảm bảođúng với hiện thực lịch sử Thiết kế đồ dùng trực quan nhằm mục đích kiến thức cung

cấp cho học sinh phải chính xác và chân thực, bởi vì “sự chân thực của kết luận rút ra

ở tư duy phụ thuộc thứ nhất vào tính chân thật của những dữ liệu mà từ đó chúng ta rút ra những kết luận logic và thứ hai là tính chân thật những kết luận Cho dù những kết luận của chúng ta có đúng đắn về logic nhưng nếu dữ liệu mà tri giác nhận được từ thế giới bên ngoài là sai lầm thì ngay kết luận cũng sai lầm” [32, tr.43] Như vậy, trên

cơ sở đảm bảo tính khoa học khi thiết kế các đồ dùng trực quan quy ước giúp học sinhphản ánh đúng bản chất của sự kiện lịch sử đã tồn tại

Ví dụ, khi dạy bài 19 “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X XV”, trong phần phong trào đấu tranh chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa LamSơn giáo viên cần thiết kế lược đồ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

-Khi trình chiếu lược đồ kết hợp với diễn giải về nguyên nhân, diễn biến và kếtquả của cuộc kháng chiến chống quân Minh Do sự thất bại của nhà Hồ trước sự xâmlược của quân Minh, tuy nhiên khi đánh giá những nguyên nhân thất bại của nhà Hồtrước sự xâm lược từ bên ngoài, giáo viên cần đứng trên những cố gắng mà nhà Hồ đãlàm, đó là đã tích cực chống quân xâm lược Minh Trên cở sở những phân tích, đánhgiá đó học sinh có thể rút ra được vai trò quan trọng của quần chúng nhân dân trongkháng chiến chống ngoại xâm

2.2.3 Đảm bảo phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong hoạt động nhận thức lịch sử

Phương pháp dạy học hiện nay là dạy học tích cực, tức là giáo dục phải “phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [30, tr.8] Bởi vì học sinh luôn “đóng vai trò chủ thể của quá trình nhận thức” [21, tr.51] trong công tác dạy học.

Để làm được điều này thì cần phải đổi mới toàn diện mọi mặt về nội dung,phương pháp, hình thức kiểm tra đánh giá trong đó có đổi mới phương tiện dạy học.Việc ứng dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế đồ dùng trực quan quy ước trong dạyhọc lịch sử phải xóa bỏ được triệt để phương pháp “độc thoại”, thầy đọc, trò chép, thầynói, trò nghe Cách dạy một chiều lấy giáo viên làm trung tâm sẽ làm cho học sinh bịđộng trong tiếp thu kiến thức Vậy nên, ngay trong thiết kế đồ dùng trực quan quy ướctrên Powerpoint giáo viên phải thiết kế và hướng dẫn cho học sinh rèn luyện thói quen

tự học, không lười biếng, ỉ lại mà phải chủ động suy nghĩ Bởi vì, hiện nay chúng ta đã

có “những điều kiện và yêu cún' mở rộng cho việc tự học của học sinh môn Lịch sử, thực hiện phương châm “Lấy học sinh làm trung tâm” để phát huy tính tích cực, chủ

động và sáng tạo của học sinh trong hoạt động nhận thức lịch sử

Ví dụ khi dạy bài 17 “Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phongkiến (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV)”, giáo viên xây dựng niên biểu thống kê thời gianthống trị của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỉ X - XV theo hình thức trống

cho học sinh tự hoàn thành, nhằm củng cố kiến thức của bài khi học xong Đây cũng làcách giúp học sinh tự học và khả năng khái quát nội dung thông qua đồ dùng trực quanquy ước.

Hình 2.3 Niên biểu thống kê các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỉ X - XV

2.2.4 Đảm bảo tính thẩm mỹ và đơn giản

Một tiết dạy lịch sử, khi thiết kế nội dung không chỉ đảm bảo tính khoa học,chính xác và tính giai cấp mà còn phải đảm bảo tính thẩm mỹ nhưng phải đơn giảnkhông rườm rà, phức tạp Bởi đối tượng nhận thức là học sinh đang trong quá trìnhhình thành và phát triển cao hơn về nhận thức Vì vậy, ngay khi thiết kế đồ dùng trựcquan quy ước trên phần mềm Powerpoint giáo viên cần chú ý hơn nữa đặc trưng mônhọc và lứa tuổi nhận thức để thiết kế đồ dùng trực quan phù hợp, đảm bảo những pháttriển nhận thức, tư duy về cái đẹp cho học sinh, mang lại những giờ học sinh động, gâyhứng thú và hiệu quả học tập cho học sinh Cùng với việc kết hợp với lời nói giúp họcsinh định hình được cái đẹp, nghệ thuật và sự chân thật của lịch sử mà đồ dùng trựcquan mang lại

Mặc dù đẹp, nhưng bài học vẫn phải có tính khoa học, rõ ràng, đơn giản, phảnánh được nội dung lịch sử cần truyền tải của bài học Đặc biệt khi thiết kế trên phầnmềm Microsoft Powerpoint không nên lạm dụng các hiệu ứng màu sắc, hình ảnh,chuyển động, vì những lạm dụng ấy sẽ làm học sinh chú ý đến các hiệu ứng, khôngquan tâm nội dung lời giảng của giáo viên và nội dung truyền đạt của đồ dùng trựcquan không đạt hiệu quả sư phạm

Ví dụ, bài “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X - XV”, giáoviên thiết kế lược đồ các cuộc kháng chiến như kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê(981), thời Lý (1705 - 1077); kháng chiến chống Mông - Nguyên; kháng chiến chốngquân Minh và khởi nghĩa Lam Sơn, lược đồ những trận đánh lớn (P10.1-> P10.12).Như vậy, trong một tiết dạy có lượng kiến thức rất lớn, nhu cầu lĩnh hội kiến thức cao,đây còn là phần nội dung lịch sử quan trọng trong chương trình Câu hỏi đặt ra là phảilàm như thế nào để truyền tải toàn bộ kiến thức trong vòng một tiết nhưng vẫn đảm bảo

hiệu quả sư phạm tốt nhất Chính yêu cầu đặt ra đó, người thiết kế lược đồ sao chongắn gọn, dễ hiểu và đảm bảo hiệu quả dạy học.

2.2.5 Đảm bảo phù hợp với đối tượng học sinh và đặc điểm của bộ môn lịch sử

Dạy học nói chung và dạy học môn lịch sử nói riêng đều phải chú ý đến đặctrưng của lứa tuổi, trình độ của mỗi đối tượng học sinh và đặc trưng của bộ môn để cónhững biện pháp phù hợp, mang lại hiệu quả và phát huy được tính tích cực của họcsinh trong mỗi môn học

Đối với đề tài nghiên cứu này thì đối tượng là các em học sinh khối 10 ở cáctrường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, hầu hết các em ngoan và chăm học, lại làlớp đầu cấp THPT nên hoạt động nhận thức cao hơn so với học sinh THCS, nhưngcũng khó có thể so sánh với học sinh khối 11, 12 Tư duy đang trong quá trình hìnhthành và hoàn thiện, bắt dầu có cái nhìn, cảm nhận về cái đẹp, hình thành thế giớiquan Tuy nhiên, những yếu tố này xuất hiện còn mờ nhạt, cần phải được phát huy tính

tư duy trực quan hơn nữa Chính vì đối tượng học sinh như vậy nên việc ứng dụngphần mềm Microsoft Powerpoint vào thiết kế đồ dùng trực quan cần có biện pháp phùhợp, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, kích thích hứng thú học tập, tinh thầnkhám phá, tự học và năng lực giải quyết vấn đề, từ đó phát tiển năng lực tư duy tíchcực cho đối tượng học sinh

Do đặc trưng bộ môn lịch sử là quá khứ không lặp lại và học sinh không thể trựctiếp quan sát sự kiện hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ Trong khi đó, lịch sử là mộtmôn khoa học, yêu cầu tính chính xác và cụ thể hóa các sự kiện, hiện tượng Trướcđây, khi khoa học công nghệ chưa phát triển thì lối dạy truyền thống kết hợp với đồdùng trực quan truyền thống chiếm ưu thế, nhưng ngày nay khi mà CNTT phát triển thì

đồ dùng trực quan được thiết kế trên Powerpoint càng làm tăng thêm tính tái hiện quákhứ và xác thực của sự kiện lịch sử Khi học sinh quan sát lược đồ, bản đồ với các mũitên chỉ dẫn đường tấn công, rút lui, những hình ảnh sống động trên lược đồ giúp họcsinh tái hiện được quá khứ, hiểu được bản chất và ý nghĩa của các sự kiện lịch sử.Mặc dù xác định được đối tượng dạy và học, nhưng trên thực tế việc dạy học lịch

sử phát sinh mâu thuẫn giữa thời gian phân phối trên lớp, trình độ nhận thức của họcsinh với khối lượng nội dung kiến thức cần phải cung cấp Vì vậy, khi thiết kế đồ dùngtrực quan quy ước bằng Powerpoint sẽ dễ dàng khắc phục những hạn chế đó, tiết kiệmthời gian, tạo hứng thú trong học tập và việc học, ghi nhớ kiến thức của học sinh nhanh

chóng hơn, làm sinh động thêm quá khứ và tái hiện lịch sử một cách khách quan.

2.2.6 Đảm bảo yêu cầu phát triển nhân cách, tư tưởng tình cảm, đạo đức của học sinh

Dạy học bao gồm cả những yếu tố giáo dưỡng, giáo dục và phát triển, ngoàinhững kiến thức bài dạy mà giáo viên truyền đạt cho học sinh nhớ sâu, nhớ kĩ Bêncạnh đó, bài giảng của giáo viên phải đảm bảo rèn luyện cho học sinh khả năng tư duy,phát triển năng lực tự học, khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp những tính chất sựkiện, hiện tượng lịch sử

Ngoài ra, việc dạy học là giáo dục, nên cả khi soạn bài giảng giáo viên cũng phảiđáp ứng những yêu cầu giáo dục, làm sao cho bài dạy phải đảm bảo thực hiện đúngchức năng giáo dục Trong bất kì xã hội nào, thì vấn đề giáo dục lòng yêu nước chohọc sinh đều rất cần thiết Khi truyền đạt kiến thức, giáo viên cần tác động đến tâm tư

tình cảm của học sinh, bởi “lịch sử đẹp vì nó phản ánh lao động và đấu tranh, sự chiến

thắng của văn minh, tiến bộ đối với tàn bạo, phản động; nó phản ánh việc đào tạo, giáo dục những con người có phẩm chất đạo đức, biết giá trị và trân trọng cái chân, thiện, mĩ” [21, tr.54].

Để có giờ học đạt hiệu quả, thì công tác xác định yêu cầu và chuẫn bị về nộidung, phương tiện của giáo viên là rất cần thiết, vì đó là bước đầu giúp giáo viên xácđịnh được nội dung cần thiết để đảm bảo giáo dục nhân cách đạo đức, tư tưởng tình

cảm cho học sinh Luật giáo dục năm 2005 cho rằng giáo dục THPT phải “giúp học

sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [30, tr.7] Tức là phải đảm bảo giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học

sinh ngay trong giờ học và vận dụng cả ngoài xã hội, đảm bảo phát triển toàn diện

2.3 Quy trình thiết kế đồ dùng trực quan quy ước bằng Microsoft Powerpoint

2.3.1 Chọn bài để thiết kế

Trước hết, cần phải chọn bài giảng có thể soạn giáo án bằng phần mềm MicrosoftPowerpoint phù hợp với môn lịch sử Do đặc trưng của bộ môn lịch sử, tính chất truyền

đạt của nó, nên khi soạn giáo án bằng CNTT chỉ mang tính chất bổ trợ chứ khôngchiếm lĩnh hoàn toàn nội dung mà giáo viên cần phải nói và trình bày trên bảng Giáo

án thiết kế đồ dùng trực quan quy ước trên Powerpoint phải làm thế nào để giáo viên

có thể khai thác tối đa thông tin cho học sinh dễ nắm bắt, hợp lý thời gian và đảm bảotính sư phạm

Khi lựa chọn, giáo viên cần xác định được mục tiêu và yêu cầu của bài

+ về yêu cầu: Trước hết, thiết kế phải đảm bảo nội dung chính xác của bài vànhững kiến thức mở rộng cần thiết giúp học sinh nắm bài Đảm bảo thời lượng tiết dạyphù hợp, các trực quan phải được kết hợp với ngôn từ của giáo viên nhằm mang lạihiệu quả cao Xác định được những thiết bị hổ trợ cần thiết cho việc trình chiếu bàigiảng trên lớp như phòng học, máy chiếu Projector

+ Về mục tiêu: Tức là những kết quả đạt được khi tiến hành bài dạy và khi kếtthúc bài dạy, học sinh nắm được kiến thức như thế nào? Rút ra được bản chất nội dungbài học, khả năng tư duy của học sinh đối với các đồ dùng trực quan quy ước Từ đóthấy được những kiến thức và đồ dùng trực quan cần thiết để thiết kế bài giảng trênPoweropoint

2.3.2 Thiết kế đồ dùng trực quan quy ước trên phần mềm Microsoft Powerpoint

2.3.2.1 Cài đặt Microsoft Powerpoint

Do Microsoft Powerpoint là phần mềm không có sẵn trong máy tính nên muốn

sử dụng phần mềm này người dùng cần tải về máy tính để tiện cho việc sử dụng

Trên các trang mạng hiện nay có rất nhiều phần mềm Microsoft Powerpoint như

2003, 2007, 2010 vì vậy cần lựa chọn để tải về máy phần mềm tốt nhất cho việc sửdụng Đa số các phần mềm này đều được tải miễn phí (Download free)

Để tải phần mềm, chúng ta truy cập vào trang http://powerpoint.soft32.com/ hay

có thể các trang khác tùy vào người dùng => Download => Lưu vào máy tính và sau

đó tiến hành cài đặt phần mềm vào máy tính

2.3.2.2 Khởi động Powerpoint

Sau khi cài đặt Microsoft Powerpoint, bắt đầu chạy Powerpoint Có nhiều cáchkhởi động Microsoft Powerpoint, nhưng để quá trình thiết kế diễn ra thuận lợi nên thựchiện theo tuần tự các bước:

* Bước 1: Mở Microsoft Powerpoint: Click chuột vào Start, bảng chọn Start xuấthiện => Chọn All Programs => Chọn Microsoft Powerpoint (Ngoài cách chọn trên, cóthể nháy đúp chuột vào biểu tượng Microsoft Powerpoint trên màn hình máy tính).

* Bước 2: Lưu trình diễn: Để thuận tiện cho quá trình soạn giáo án bằngMicrsoft Powerpoint, khi Microsoft Powerpoint được mở ra nên chọn lưu file trước đểđảm bảo không bị mất đi khi gặp sự cố

Chọn Ofice Button => Save/Save As => Chọn mục cần lưu => lưu tên trình diễn

2.3.2.3 Thiết kế đồ dùng trực quan quy ước

Tiếp theo bước khởi động Microsoft Powerpoint, chúng ta tiến hành soạn mộtgiáo án điện tử bằng Microsoft Powerpoint trên máy tính để thiết kế đồ dùng trực quanquy ước Do mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ mà mỗi bài đặt ra và chức năng cần thiếtcủa từng loại trực quan quy ước Cho nên khi thiết kế từng đồ dùng trực quan quy ướckhác nhau cũng có những cách thiết kế khác nhau

* Đối với bản đồ, lược đồ : Là loại trực quan quy ước quan trọng trong việc thể

hiện diễn biến các trận đánh, khái quát sự phát triển của kinh tế, xã hội của con ngườitrong quá khứ và hiện tại Trong dạy dọc lịch sử, loại trực quan này có ý nghĩa quantrọng trong việc tạo biểu tượng, hình thành khái niệm và tái hiện lịch sử đã xảy ra trongquá khứ

Do đặc điểm của loại đồ dùng trực quan này vốn rất cứng nhắc, nhưng yêu cầumôn học là phải tạo biểu tượng và hình thành khái niệm cho học sinh Nhờ những tínhnăng sẵn có trên Microsoft Powerpoint, giáo viên có thể thiết kế trực quan sinh động,gây hứng thú học tập cho học sinh, tuy nhiên vẫn đảm bảo nguyên tắc sư phạm Thíchhợp cho việc thiết kế, giáo viên nên chọn loại bản đồ, lược đồ trắng có cùng phạm vikhông gian và thời gian mà nội dung bài cần truyền tải cho học sinh

* Bước 1: Tải bản đồ, lược đồ:

Trước hết, vào trang https://www.google.com/ để tìm kiếm => Chọn lược đồ, bản

đồ => Nhấn chuột phải chọn Lưu hình ảnh => Chọn thư mục lưu => Nhấn Save

* Bước 2: Tải bản đồ, lược đồ lên Microsoft Powerpoint:

Chọn trên thanh công cụ Insert => Picture => Chọn bản đồ, lược đồ => chọnInsert

* Bước 3: Điều chỉnh độ to nhỏ của lược đồ, bản đồ trên Microsoft Powerpoint

Đặt chuột vào các góc của phần lược đồ vừa tải lên, nhấn chuột phải và kéo chuộtcho độ to nhỏ phù hợp

* Bước 4: Chọn các kí hiệu cho trực quan

Do đây là dạng lược đồ, bản đồ có thể biểu thị cho một dạng hành chính, kinh tếhay một trận đánh nên cần phải chọn các kí hiệu phù hợp

Chọn Insert => Shapes => Chọn các kí hiệu cần thiết (Lines, Basic Shapes, BlockArrows Kí hiệu thường sử dụng đối với lược đồ là Block Arrows) => Đặt chính xácvào vị trí cần thể hiện nội dung

* Bước 5: Chọn màu cho các kí hiệu và làm chú giải

Vì mỗi kí hiệu có mỗi chức năng, tác dụng và vai trò khác nhau, có thể cùng mộtdạng kí hiệu cho những mục đích khác nhau, nên cần tô màu để phân biệt (Ví dụ, biểuthị cùng một trận đánh, chọn hình mũi tên cho cuộc tấn công của ta và địch thì nênchọn màu để phân biệt)

+ Chọn màu chữ: thường thì màu chữ sẽ có mức độ sang, tối đối lập với màu nền

để tác dụng trực quan đạt hiệu quả cao hơn

Bôi đen phần chữ cần chọn màu => Chọn Home => Font => Font Color =>Enter

(Lưu ý: Các kí hiệu biểu thị cùng chung nội dung, mục đích, đối tượng thì phảiđược chọn cùng màu và cùng kí hiệu)

- Chú giải: Đây là phần quan trọng của lược đồ, bản đồ

Chọn Insert => Rectangles => Chọn hình => Kéo mở rộng mức độ phù hợp vớilược đồ, bản đồ => Coppy những kí hiệu đã hoàn thành ở trên vào ô Rectangles đãchọn => Chú thích kí hiệu

* Bước 6: Chọn hiệu ứng

Do loại đồ dùng trực quan này rất khô khan nên cần các hiệu ứng động để chobản đồ, lược đồ trở nên sống động và gây hứng thú học tập cho học sinh trong bài kiếnthức mới Bên cạnh đó, nhằm làm dạng bài tập ôn tập, kiểm tra, đánh giá và phát huynăng lực thực hành của học sinh trong học tập môn lịch sử.

+ Chọn mục và kí hiệu trên bản đồ, lược đồ cần chạy hiệu ứng

+ Chọn trên thanh công cụ Animations => Custom Animations

+ Xuất hiện bên phải màn hình Powerpoint bảng chọn Custom Animations

+ Có nhiều dạng hiệu ứng khác nhau:

Chọn Add Effect => Enterance (hiệu ứng xuất hiện), đây là hiệu ứng đầu tiênđược chọn gồm nhiều cách xuất hiện khác nhau: Blinds (trên xuống), Checkerbroad(trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Emphasis (hiệu ứng nhấn mạnh) => Grow/shrink, sprin Chọn Add Effect => Exit (hiệu ứng biến mất) hiệu ứng này thường sử dụng khicần làm mất đi những kí hiệu, nội dung không cần thiết nữa: Blinds (trên xuống),Checkerbroad (trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Motions Paths (hiệu ứng di chuyển, chuyển động) đây làhiệu ứng làm sống đồ dùng trực quan: Diagonal Down Right (di chuyển chéo qua gócdưới bên phải), Diagonal Up Right (di chuyển chéo qua góc trên bên phải), Dow (Dichuyển thẳng xuống)

+ Xóa hiệu ứng bằng cách chọn các hiệu ứng muốn xóa, nhấn Remove

* Bước 7: Chạy trình diễn bản đồ, lược đồ vừa thiết kế, sau đó chỉnh sửa cho

phù hợp với nội dung bài dạy và mục đích sư phạm cần thiết

Ví dụ, Khi dạy về các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X - XV, đồdùng trực quan quy ước được thiết kế như lược đồ những trận đánh lớn ở các thế kỉ X -

XV, Giáo viên bổ xung thêm những kí hiệu hình học để học sinh dễ quan sát và có thểtổng hợp kiến thức một cách nhanh chóng

* Đối với niên biểu: Đây là loại hình trực quan thường được sử dụng trong

công tác dạy học, có ý nghĩa hết sức quan trọng và còn có tác dụng tích cực hơn nữakhi được thiết kế trên Microsoft Powerpoint Khi thiết kế các bảng biểu, niên biểu trênMicrosoft Powerpoint khá đơn giản

* Bước 1 : Chọn Insert => Table và chọn số đơn vị bảng thích hợp.

* Bước 2: N hập thông tin vào bảng và định dạng phong chữ, dòng chữ

+ Bởi niên biểu có nhiều hình thức khác nhau trên nhiều lĩnh vực như chính trị,

kinh tế, xã hội nên khi nhập thông tin vào bảng cần chú ý nội dung thông tin Nếu cácniên biểu nhằm mục đích là một bài tập nhận thức hay kiểm tra đánh giá thì nên chon

mỗi “Rectangles’” cho mỗi ô trong bảng.

Nhấn con trỏ chuột vào ô cần nhập => nhập văn bản

+ Do có nhiều dạng phong chữ, cỡ chữ và khoảng dòng khác nhau, nên cần điềuchỉnh cho phù hợp Phong chữ của Powerpoint là Times New Roman, cỡ chữ (Size) từ

28 đến 32, cỡ dòng (Emphasis mark) là 1.5

Bôi đen mục cần định dạng bằng cách giữ chuột phải và kéo đến hết phần cầnchọn => Chọn Home => Chọn Font => Times new Roman (phong chữ), Size (28 - 32),Emphasis mark (1.5) => Nhấn Ok

* Bước 3: Tô màu cho niên biểu

+ Tô màu nền: Thường thì tô màu theo mức độ mức độ biểu hiện của mỗi nộidung trong niên biểu, nếu cùng chung mức độ thì nên tô cùng màu để làm nổi bật nộidung niên biểu ở từng mức độ khác nhau

Bôi đen mục cần tô màu => Chọn home => Shape Fill => Chọn màu cần tô+ Chọn màu chữ: thường thì màu chữ sẽ có mức độ sáng, tối đối lập với màu nền

để tác dụng trực quan đạt hiệu quả cao hơn

Bôi đen phần chữ cần chọn màu => Chọn Home => Font => Font Color =>Enter

* Bước 4: Chọn hiệu ứng

Cách thiết kế niên biểu với các dạng hiệu ứng gây hứng thú học tập cho học sinhtrong bài kiến thức mới bài tập ôn tập, kiểm tra, đánh giá và phát huy năng lực thựchành của học sinh trong học tập môn lịch sử

+ Chọn ô trên niên biểu cần chạy hiệu ứng

+ Chọn trên thanh công cụ Animations => Custom Animations

+ Xuất hiện bên phải màn hình Powerpoint bảng chọn Custom Animations

+ Có nhiều dạng hiệu ứng khác nhau:

Chọn Add Effect => Enterance (hiệu ứng xuất hiện), đây là hiệu ứng đầu tiênđược chọn gồm nhiều cách xuất hiện khác nhau: Blinds (trên xuống), Checkerbroad(trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Emphasis (hiệu ứng nhấn mạnh) => Grow/shrink, sprin Chọn Add Effect => Exit (hiệu ứng biến mất) hiệu ứng này thường sử dụng khicần làm mất đi những kí hiệu, nội dung không cần thiết nữa: Blinds (trên xuống),

Checkerbroad (trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Motions Paths (hiệu ứng di chuyển, chuyển động) đây làhiệu ứng làm sống đồ dùng trực quan: Diagonal Down Right (di chuyển chéo qua gócdưới bên phải), Diagonal Up Right (di chuyển chéo qua góc trên bên phải), Dow (Dichuyển thẳng xuống)

+ Xóa hiệu ứng bằng cách chọn các hiệu ứng muốn xóa, nhấn Remove

* Bước 5: Chạy lại diễn trình vừa thiết kế, sau đó chỉnh sửa cho phù hợp với nội

dung bài dạy và mục đích sư phạm cần thiết

Ví dụ như thiết kế niên biểu của những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở cácthế kỉ X - XV, kết hợp với lược đồ những trận đánh lớn, nhằm khái quát nội dung bàihọc và niên biểu được thiết kế như niên biểu mở, cho học sinh điền vào nhằm kíchthích khả năng tích cực, chủ động của đối tượng học sinh

* Đối với sơ đồ, đồ thị, biểu đồ : Đối với loại đồ dùng trực quan quy ước này rất

đa dạng, phong phú Trong đó, Microsoft Powerpoint hổ trợ khá nhiều loại như Chart(biểu đồ, đồ thị), SmartArt (sơ đồ)

Do đặc điểm của loại đồ dùng trực quan này khi thiết kế trên MicrosoftPowerpoint rất gọn nhẹ và có thể khái quát nội dung kiến thức phù hợp mà trực quantruyền tải Trong chương trình lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV có thiết kếmột số sơ đồ, biểu đồ, đồ thị sau: Sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước thời Đinh,Tiền Lê; sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý, Trần, Hồ; sơ đồ cơ cấu tổchức bộ máy nhà nước thời Lê Sơ;

Bước 1: Chọn Insert => Chart (biểu đồ, đồ thị) hay SmartArt (sơ đồ) tùy vào loại

mà giáo viên đã xây dựng để thiết kế

+ Biểu đồ (tròn, cột, đường ), đồ thị: Khi thiết kế dạng trực quan này thường kếthợp với cách tính tự động từ bảng mã Ecxel

+ Sơ đồ (SmartArt): Chọn Insert => SmartArt => chọn All (tất cả), List (Sơ đồthường), Process (sơ đồ hướng mũi tên), Cryde (Sơ đồ dạng liên kết)

* Bước 2: Hoàn thành thông tin về mặt nội dung của trực quan

Do có nhiều dạng phong chữ, cỡ chữ và khoảng dòng khác nhau, nên cần điềuchỉnh cho phù hợp Phong chữ của Powerpoint là Times New Roman, cỡ chữ (Size) từ

28 đến 32, cỡ dòng (Emphasis mark) là 1.5

Bôi đen mục cần định dạng bằng cách giữ chuột phải và kéo đến hết phần cầnchọn => Chọn Home => Chọn Font => Times new Roman (phong chữ), Size (28 - 32),

Emphasis mark (1.5) => Nhấn Ok.

* Bước 3: Tô màu cho sơ đồ, biểu đồ, đồ thị

+ Tô màu nền: Thường thì tô màu theo mức độ mức độ biểu hiện của mỗi nộidung trong trực quan, nếu cùng chung mức độ thì nên tô cùng màu để làm nổi bật nộidung ở từng mức độ khác nhau

Bôi đen mục cần tô màu => Chọn home => Shape Fill => Chọn màu cần tô+ Chọn màu chữ: thường thì màu chữ sẽ có mức độ sáng, tối đối lập với màu nền

để tác dụng trực quan đạt hiệu quả cao hơn

Bôi đen phần chữ cần chọn màu => Chọn Home => Font => Font Color =>Enter

* Bước 4: Chọn hiệu ứng

Cách thiết kế sơ đồ, biểu đồ, đồ thị với các dạng hiệu ứng gây hứng thú học tậpcho học sinh trong bài kiến thức mới bài tập ôn tập, kiểm tra, đánh giá và phát huynăng lực thực hành của học sinh trong học tập môn Lịch sử

+ Chọn ô trên sơ đồ, biểu đồ, đồ thị cần chạy hiệu ứng

+ Chọn trên thanh công cụ Animations => Custom Animations

+ Xuất hiện bên phải màn hình Powerpoint bảng chọn Custom Animations

+ Có nhiều dạng hiệu ứng khác nhau:

Chọn Add Effect => Enterance (hiệu ứng xuất hiện), đây là hiệu ứng đầu tiênđược chọn gồm nhiều cách xuất hiện khác nhau: Blinds (trên xuống), Checkerbroad(trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Emphasis (hiệu ứng nhấn mạnh) => Grow/shrink, sprin Chọn Add Effect => Exit (hiệu ứng biến mất) hiệu ứng này thường sử dụng khicần làm mất đi những kí hiệu, nội dung không cần thiết nữa: Blinds (trên xuống),Checkerbroad (trái qua), Fly In (dưới lên)

Chọn Add Effect => Motions Paths (hiệu ứng di chuyển, chuyển động) đây làhiệu ứng làm sống đồ dùng trực quan: Diagonal Down Right (di chuyển chéo qua gócdưới bên phải), Diagonal Up Right (di chuyển chéo qua góc trên bên phải), Dow (Dichuyển thẳng xuống)

+ Xóa hiệu ứng bằng cách chọn các hiệu ứng muốn xóa, nhấn Remove

* Bước 5: Chạy lại diễn trình vừa thiết kế, sau đó chỉnh sửa cho phù hợp với nội

dung bài dạy và mục đích sư phạm cần thiết

Ví dụ như khi dạy bài “Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong

kiến (từ thế kỉ X đến thế kỉ XV)”, giáo viên thiết kế sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lê Sơ.

2.3.2.4 Chạy thử chương trình, chỉnh sửa và lưu trữ

Sau khi hoàn thành công tác thiết kế đồ dùng trực quan quy ước trên phần mềmPowerpoint, người thiết kế cần cho chạy lại chương trình đã thiết kế, chạy lại các hiệuứng, chỉnh sửa và hoàn thành

Khi soạn giáo án trên Powerpoint cần chú ý đến nội dung cần truyền tải; màu sắcđơn giản, dễ nhìn, không lạm dụng; nhưng cũng không quá đơn điệu loại trực quan;phải thiết kế sao cho trực quan đảm bảo yêu cầu sư phạm, ngắn gọn, ít tốn thời giannhưng vẫn phát huy tính tích cực của học sinh

Do nhu cầu của dạy học hiện nay cùng với những bất cập từ phía đội ngủ giáoviên, nên sản phẩm thiết kế được sắp xếp, tổng hợp trên một CD Rom để giáo viêntham khảo, chỉnh sửa và sử dụng khi dạy phần lịch sử này

2.4 Hệ thống đồ dùng trực quan quy ước được sử dụng để dạy học lịch sử Việt Nam trong giai đoạn từ thế kỷ X đến thế kỷ XV ở trường THPT (chương trình chuân)

Tên bài

Nội dung có thể thiết kế các loại

đồ dùng trực quan quy ước

Các loại đồ dùng trực quan quy ước và hình

* Sử dụng Microsoft Powerpoint để thiết kế các

sơ đồ bộ máy nhà nước Giáo viên cho trìnhchiếu các sơ đồ thông qua máy chiếu hay cácthiết bị thông tin dạy học khác cho học sinhquan sát

- Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Đinh, Tiền Lê(P8.1)

- Sơ đồ bộ máy nhà nước Lý, Trần, Hồ (P8.2)

- Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lê sơ (P8.3)

- Qua các sơ đồ trên học sinh thấy được quyền hành ngày càng tập trung vào tay vua Thể chế quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền

- Thành tựu về xâydựng nhà nước

ngày càng hoàn thiện hơn

* Sử dụng Microsoft Powerpoint để thiết kếbảng biểu những thành tựu thể hiện sự pháttriển của nhà nước phong kiến về quân đội, luậtpháp, đối nội và đối ngoại qua các thời kì(P8.4) Để học sinh thấy được chính sách củanhà nước về quân đội và luật pháp ngày cànghoàn thiện và phát triển cao

* Sử dụng Microsoft Powerpoint để thiết kếbảng thống kê thời gian thống trị của các triềuđại phong kiến Việt Nam từ thế kỉ X - XV(P8.5), có thể thiết kế theo dạng trống cho họcsinh điền vào, qua đó học sinh có thể khái quátđược lịch sử Việt Nam trong giai đoạn này

* Đồ thị biểu thị sự phát triển của các triều đạiphong kiến Việt Nam từ thế kỉ X - XV (P8.6)

- Sử dụng Microsoft Powerpoint để thiết kếbảng tóm tắt những thành tựu về kinh tế củanước ta qua các triệu đại phong kiến từ thế kỉ X

công và thương nghiệp của Đại Việt từ thế kỉ X

- XV (P9.5)

Qua đó, học sinh có thể thấy được sự thịnh, suycủa nền kinh tế của mỗi triều đại và có cái nhìnkhái quát hơn đối với nền kinh tế nước ta thờibấy giờ và có thể liên hệ với hiện nay

- Ba lần kháng

* Lược đồ các cuộc kháng chiến trong giaiđoạn từ thế kỉ X - XV được thiết kế và sử dụngbằng việc ứng dụng Microsoft Powerpoint :

- Lược đồ cuộc kháng chiến chống Tống (981)vào thời nhà Tiền Lê (P10.1)

- Lược đồ cuộc kháng chiến chống Tống(1077) vào thời nhà Lý (P10.2) Sử dụng lược

đồ và trình bày diễn biến của cuộc kháng chiến.Trên lược đồ, giáo viên chủ yếu tập trung vàocác các cuộc tập kích của Lý Thường Kiệt tấncông lên đất Tống tiêu diệt quân giặc và đánhtan 30 vạn quân Tống trên bờ sông NhưNguyệt

-> Từ đó, cho học sinh có thể thấy được nhữngnét độc đáo trong cách đánh giặc của LýThường Kiệt và đặc điểm nổi bật của cuộckháng chiến chống Tống lần 2 của nhân dân ta

- Thiết kế lược đồ ba cuộc kháng chiến chốngquân Mông - Nguyên ở thế kỉ XVIII (lần 1P10.3, lần 3 P10.4, P10.5)

Bản đồ hành chính nước ta năm 1402 (P10.7).Lược đồ trận chiến giữa nhà Nguyên vàChampa (P10.6)

chiến chốngMông- Nguyên

-Khởi nghĩa LamSơn

- Lược đồ và niênbiểu những cuộcđánh lớn từ thế kỉ

X - XV

+ Qua trình chiếu cho học sinh thấy được cuộckháng chiến chống Mông - Nguyên của nhândân ta hào hùng, anh dũng, đánh bại kẻ thùhùng mạnh Bên cạnh đó, thấy được cha ông ta

đã dần mở rộng lãnh thổ về phía Nam

- Trình chiếu lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn,lược đồ nghĩa quân Lam Sơn tiến ra Bắc(P10.8)

- Lược đồ trận Chi Lăng - Xương Giang(P10.9)

- Lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn chống quânMinh (P10.10)

+ Cho học sinh thấy được tinh thần đấu tranh

và chiến thắng ngoại xâm của cha ông ta.+ Chính những tinh thần ấy đã làm nên chiếnthắng lẫy lừng trước kẻ thù lớn mạnh

- Kết thúc bài học, giáo viên cần chiếu lại lược

đồ các địa danh diễn ra những trận đánh lớn(P10.11) kết hợp với bảng biểu đã chuẩn bị ởnhà (P10.12), xâu chuỗi lại quá trình đấu tranhchống ngoại xâm của nhân dân ta từ thế kỉ X -

XV Từ đó học sinh có thể nắm khái quát nộidung bài học lịch sử

* Trình chiếu sơ đồ phát của các tôn giáo ởViệt Nam (P11.1)

Giáo viên trình chiếu bảng biểu đã xây dựngcho học sinh quan sát về các thành tựu khoahọc kĩ thuật trong các thế kỉ X - XV (P11.2)

- XV Học sinh thấy được nhiều ngành khoa học đã

đạt được nhiều thành tựu có giá trị

Như vậy có thể thấy trong nội dung Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X - XV có thể sửdụng khá nhiều đồ dùng trực quan quy ước khác nhau, ở mỗi mục mỗi nội dung có thể

sử dụng nhiều đồ dùng khác nhau Nhưng nếu được thiết kế trên Powerpoint với nhữngtính năng ứng dụng vượt trội của phần mềm này càng làm cho đồ dùng trực quan pháthuy hơn nữa tính sư phạm của bài dạy, khả năng tư duy và phát huy được tính tích cựccủa học sinh trong học tập môn lịch sử nói chung và lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X - XVnói riêng