Sử dụng phương pháp thực nghiệm trong dạy học chương cân bằng và chuyển động của vật rắn vật lý 10 trung học phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

9uQKӳQJOӁÿyYLӋFÿәLPӟL33'+KLӋQQD\NK{QJFKӍOjSKRQJWUjRPjFzQ là PӝW\rXFҫXEҳWEXӝFYӟLPӑLJLiRYLrQ Trong hӋ thӕng kiӃn thӭc vұt lí ӣ WUѭӡng phә thôQJWKuFKѭѫQJ³&kQEҵng và chuyӇQÿӝng cӫa vұt rҳQ´-

ĈҤI HӐ&Ĉ¬1 ҸNG 75Ѭ Ӡ1*Ĉ ҤI HӐ&6Ѭ3+ ҤM

PHҤM THӎ MӺ HҤNH

+ѬӞNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CӴC CӪA HӐC SINH

LUҰ19Ă17+ Ҥ&6Ƭ/é/8 ҰN VÀ 3+ѬѪ1*3+È3' ҤY HӐC BӜ MÔN VҰT LÍ

Ĉ¬1 ҸNG ± 1Ă0

ĈҤI HӐ&Ĉ¬1 ҸNG 75Ѭ Ӡ1*Ĉ ҤI HӐ&6Ѭ3+ ҤM

PHҤM THӎ MӺ HҤNH

+ѬӞNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CӴC CӪA HӐC SINH

Chuyên ngành: Lý luұ n và PPDH Bӝ môn Vұ t lí

Mã sӕ : 8.14.01.11

LUҰ19Ă17+ Ҥ&6Ƭ.+2$+ ӐC GIÁO DӨC

1Jѭ ӡLKѭ ӟng dүn khoa hӑc: PGS.TS NguyӉ n Quang Lҥ c

Ĉ¬1 ҸNG ± 1Ă0

MӨC LӨC

LӠ,&$0Ĉ2$1 vii

LӠI CҦ0Ѫ1 ivii

1.KӃ t quҧ ÿ ҥ Wÿѭ ӧc cӫDÿ Ӆ tài iii

+ѭ ӟng phát triӇ n cӫ Dÿ Ӆ tài iv

DANH MӨC CÁC CHӲ VIӂT TҲT x

DANH MӨC CÁC BҦNG xi

DANH MӨC BIӆ8Ĉ Ӗ xiii

DANH MӨ&6ѪĈ Ӗ xiv

MӢ ĈҪU 1

1 Lí do chӑ Qÿ Ӆ tài 1

2 Mө c tiêu cӫ Dÿ Ӆ tài 2

3 ĈӕLWѭ ӧng và phҥ m vi nghiên cӭ u 2

4 Giҧ thuyӃ t khoa hӑ c cӫ Dÿ Ӆ tài 2

5 NhiӋ m vө nghiên cӭ u 3

6 3KѭѫQJS háp nghiên cӭ u 3

7 ĈyQJJySF ӫa luұ QYăQ 4

8 Cҩ u trúc luұ QYăQ 4

&+ѬѪ1* 5

&Ѫ6 Ӣ LÝ LUҰN VÀ THӴC TIӈN Vӄ VIӊC SӰ DӨ1*3+ѬѪ1*3+È37+ ӴC NGHIӊM NHҴM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CӴC CӪA HӐC SINH TRONG DҤY HӐC VҰT LÍ 5

3KѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m trong nghiên cӭ u vұ t lí 5

1.1.1 Sӵ UDÿ ӡi cӫDSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m trong sӵ phát triӇ n cӫ a vұ t lí hӑ c 5

1.1.2 Nӝ i dung cӫ DSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m.[12,tr108] 6

3KѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m trong dҥ y hӑ c vұ t lí ӣ WUѭ ӡng phә thông 9

9DLWUzSKѭѫQJS háp thӵ c nghiӋ m trong viӋ c nâng cao chҩ WOѭ ӧng dҥ y hӑ c [1,tr8] 9

&iFJLDLÿR ҥ n cӫ DSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋPYjKѭ ӟng dү n hӑ c sinh hoҥ Wÿ ӝng trong mӛi giai ÿR ҥ n.[1,11,12] 10

1.2.3 Các mӭ Fÿ ӝ dҥy hӑc theo SKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m[1],[10] 12

1.2.4 Nhӳ ng hoҥ Wÿ ӝng cӫa giáo viên và hӑc sinh khi dҥ y hӑ FWKHRSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m 14

1.3 Phát huy tính tích cӵ c cӫ a hӑ c sinh trong dҥ y hӑ c vұ WOtWKHRSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m 17

1.3.1 Khái niӋ m vӅ tính tích cӵ c hӑ c tұ p cӫ a hӑ c sinh trong dҥ y hӑ c vұ t lí 17

1.3.2 Nhӳ ng biӇ u hiӋ n cӫ a tính tích cӵ c trong hӑ c tұ p cӫ a hӑ c sinh 18

1.3.3 Sӵ cҫ n thiӃ t cӫ a viӋ c phát huy tính tích cӵ c cӫ a hӑ c sinh trong hӑ c tұ p 18

1.4 Sӱ dө ng thiӃ t bӏ thí nghiӋ m theo tinh thҫ n dҥ y hӑ c theo SKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m 20

1.4.1 Khái niӋ m thí nghiӋ m vұ t lí 20

1.4.2 Các chӭ FQăQJF ӫa thí nghiӋ m trong dҥ y hӑ c vұ t lí 21

1.4.3 Vai trò cӫ a thí nghiӋ m Vұ t Lí 22

1.4.4 Vӏ trí cӫ a thí nghiӋ m trong dҥ y hӑ c theo SKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m 23

Ĉ Ӆ xuҩ t bӝ WLrXFKtÿiQKJLiV ӵ tiӃ n bӝ vӅ viӋ c phát huy tính tích cӵ c cӫ a hӑ c sinh 24

7LrXFKtÿiQKJLiWtQKWtFKF ӵc cӫa hӑc sinh 24

ĈiQKJLiÿ ӏ nh tính qua nhӳ ng biӇ u hiӋ n vӅ WKiLÿ ӝ, tính tích cӵc cӫa hӑc sinh trong giӡ hӑc24 ĈiQKJLiÿ ӏ QKOѭ ӧng tính tích cӵc cӫa hӑc sinh qua bài kiӇ m tra 25

1.6 Thӵ c trҥ ng dҥ y hӑ FFiFEjLWURQJFKѭѫQJ³&kQE ҵ ng và chuyӇ Qÿ ӝng cӫa vұ t rҳ Q´ ӣ FiFWUѭ ӡng phә thông 25

1.6.1 VӅ viӋ c dҥ y cӫ a giáo viên 25

1.6.2 VӅ viӋ c hӑ c cӫ a hӑ c sinh 26

1.6.3 Thӵ c trҥ ng vӅ dө ng cө thí nghiӋ m và sӱ dө ng dө ng cө thí nghiӋ m 27

1.6.4 Thӵ c trҥ ng vӅ viӋ c sӱ dө ng TN vұ t lí trong dҥ y hӑ FWKHRSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m nhҵ m phát huy tính tích cӵ c cӫ a HS 29

KӃ t luұ QFKѭѫQJ 30

&KѭѫQJ 32

SӰ DӨ1*3+ѬѪ1*3+È37+ ӴC NGHIӊM TRONG DҤY HӐ&&+ѬѪ NG ³&Æ1% ҴNG VÀ CHUYӆ1Ĉ ӜNG CӪA VҰT RҲ1´ VҰ7/Ë&Ѫ% ҦN 32

2.1 Vӏ WUtFKѭѫQJ³&kQE ҵ ng và chuyӇ Qÿ ӝng cӫa vұ t rҳ Q´ 32

2.2 Mө c tiêu cҫ Qÿ ҥt khi dҥ \FKѭѫQJ³&kQE ҵ ng và chuyӇ Qÿ ӝng cӫa vұ t rҳ Q´WKHRFKX ҭ n kiӃ n thӭ c NƭQăQJ 33

2.3 Chuҭ n kiӃ n thӭ c và kӻ QăQJF ӫDFKѭѫQJ³&kQE ҵ ng và chuyӇ Qÿ ӝng cӫa vұ t rҳ Q´ 35

2.4 Cҩ XWU~FFKѭѫQJWUuQKF ӫDFKѭѫQJ³&kQE ҵ ng và chuyӇ Qÿ ӝng cӫa vұ t rҳ Q´ 38

2.5 Soҥ n thҧ o tiӃ n trình dҥ y hӑ FWKHRSKXѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m mӝ t sӕ kiӃ n thӭ FFKѭѫQJ "Cân b̹ ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷n´QKҵ m phát huy tính tính cӵ c cӫ a hӑ c sinh 39

2.5.1 TiӃ n trình dҥ y hӑ c kiӃ n thӭ FEjL³&kQE ҵ ng mӝ t vұ t chӏ u tác dө ng cӫ a hai lӵ c và cӫ a ba lӵ c NK{QJVRQJVRQJ´ (2 tiӃ t) 39

2.5.2 TiӃ n trình dҥ y hӑ c kiӃ n thӭ FEjL³ĈL Ӆ u kiӋ n cân bҵ ng vұ t có trө c quay cӕ ÿ ӏ nh Momen lӵ F´ 51

2.5.3 TiӃ n trình dҥ y hӑ c kiӃ n thӭ FEjL³Quy t̷ c hͫ p l͹ c song song cùng chi͉ u´ 59

KӃ t luұ QFKѭѫQJ 66

&+ѬѪ1* 68

THӴC NGHIӊ06Ѭ3+ ҤM 68

3.1 Mө FÿtFKF ӫa thӵc nghiӋ PVѭSK ҥ m 68

3.2 NhiӋ m vө thӵ c nghiӋ PVѭSK ҥ m 68

Ĉ ӕLWѭ ӧng, thӡi gian và nӝi dung thӵc nghiӋ PVѭSK ҥ m 68

Ĉ ӕLWѭ ӧng và thӡi gian TNSP 68

3.3.2 Nӝ i dung thӵ c nghiӋ m 69

3KѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m 69

3.5 Chuҭ n bӏ cho thӵ c nghiӋ PVѭSK ҥ m 69

3.5.1 Chӑ n mү u thӵ c nghiӋ PVѭSK ҥ m 69

Mү u thӵ c nghiӋ Pÿѭ ӧc chӑn sӁ ҧ nh hѭ ӣng trӵc tiӃ Sÿ Ӄ n kӃ t quҧ TNSP Vì vұ y, các lӟ p TNg YjĈ&PjFK~QJW{LO ӵa chӑQÿ Ӈ tiӃ QKjQK7163FyVƭV ӕÿL Ӆ u kiӋ n tә chӭ c dҥ y hӑ c và chҩ t Oѭ ӧng hӑc tұ SWѭѫQJÿѭѫQJQKDXFăQF ͱ vào k͇ t qu̫ h͕ c t̵ p h͕ c kǤ QăPWU˱ ͣc 1KѭYұ y, NtFKWKѭ ӟc và chҩ WOѭ ӧng cӫa mү XÿmWKR ҧ mãn yêu cҫ u cӫ a TNSP Sӕ Oѭ ӧQJ+6ÿѭ ӧc chӑn ӣ các nhóm cө thӇ QKѭ ӣ bҧ ng 3.1 69

3.5.2 Chuҭ n bӏ FѫV ӣ vұ t chҩ t 70

3.6 TiӃ n hành thӵ c nghiӋ PVѭSK ҥ m và xӱ lý kӃ t quҧ 70

ĈiQKJLi[ Ӄ p loҥ i 70

3.6.2 Yêu cҫ u chung vӅ xӱ lí kӃ t quҧ thӵ c nghiӋ PVѭSK ҥ m 70

3.6.3ĈiQKJLiÿ ӏ nh tính hiӋ u quҧ dҥ y hӑ Fÿ ӕi vӟi viӋ c phát huy tính tích cӵ c cӫ a hӑ c sinh qua các biӇ u hiӋ n trong giӡ hӑ c 71

3.6.4ĈiQKJLiÿ ӏ QKOѭ ӧng qua kӃ t quҧ bài kiӇ m tra cӫ a hӑ c sinh 73

Tham sӕ 79

Nhóm 79

ࢄ (ࢅ) 79

KӃ t luұ QFKѭѫQJ 84

KӂT LUҰN VÀ KIӂN NGHӎ 86

TÀI LIӊU THAM KHҦO 88

PHӨ LӨC 1

PHӨ LӨC 1 1

PHӨ LӨC 2 5

PHӨ LӨC 3 11

DANH MӨC CÁC BҦNG

Bҧng 1.1 KӃt quҧ khҧo sát ý kiӃn cӫa hӑc sinh vӅ thӵc tiӉn dҥy hӑc

FKѭѫQJ³&kQEҵng và chuyӇQÿӝng cӫa vұt rҳQ´

Bҧng 3.1 Bҧng sӕ liӋu HS các nhóm thӵc nghiӋPYjĈ& 69

Bҧng 3.2 KӃt quҧ quan sát các biӇu hiӋn cӫa tính tích cӵc qua các

biӇu hiӋn bên ngoài

71

Bҧng 3.3 KӃt quҧ quan sát các biӇu hiӋn cӫa tính tích cӵc qua các

biӇu hiӋn bên trong

73

Bҧng 3.4 Bҧng phân phӕi thӵc nghiӋm ± Bài kiӇm tra sӕ 1 73

Bҧng 3.5 Bҧng xӃp loҥi hӑc lӵc ± Bài kiӇm tra sӕ 1 74

Bҧng 3.6 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt kӃt quҧ bài kiӇm tra sӕ 1 75

Bҧng 3.7 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt luӻ tíchbài kiӇm tra sӕ 1 75

Bҧng 3.8 Các thông sӕ thӕng kê cӫa bài kiӇm tra sӕ 1 76

Bҧng 3.9 Bҧng phân phӕi thӵc nghiӋm ± Bài kiӇm tra sӕ 2 77

Bҧng 3.10 Bҧng xӃp loҥi hӑc lӵc ± Bài kiӇm tra sӕ 2 77

Bҧng 3.11 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt kӃt quҧ bài kiӇm tra sӕ 2 78

Bҧng 3.12 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt luӻ tích bài kiӇm tra sӕ 2 79

Bҧng 3.13 Các thông sӕ thӕng kê cӫa bài kiӇm tra sӕ 2 79

Bҧng 3.14 Bҧng phân phӕi thӵc nghiӋm ± Bài kiӇm tra sӕ 3 80

Bҧng 3.15 Bҧng xӃp loҥi hӑc lӵc ± Bài kiӇm tra sӕ 3 80

Sӕ hiӋ u Tên bҧ ng Trang

Bҧng 3.16 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt kӃt quҧ bài kiӇm tra sӕ 3 81

Bҧng 3.17 Bҧng phân phӕi tҫn suҩt luӻ tích bài kiӇm tra sӕ 3 82

Bҧng 3.18 Các thông sӕ thӕng kê cӫa bài kiӇm tra sӕ 1 83

Bҧng 3.19 Tәng hӧp các thông sӕ thӕng kê qua ba bài kiӇm tra TNSP 83

DANH MӨC BIӆ8Ĉ Ӗ

BiӇXÿӗ 1.1 BiӇXÿӗ mӭFÿӝ sӱ dөng thí nghiӋm trong dҥy hӑc vұt lí 29 BiӇXÿӗ 3.1 BiӇXÿӗ xӃp loҥi bài kiӇm tra sӕ 1 74 BiӇXÿӗ 3.2 Ĉӗ thӏ ÿѭӡng phân phӕi tҫn suҩt bài kiӇm tra sӕ 1 75 BiӇXÿӗ 3.3: Ĉӗ thӏ phân bӕ tҫn suҩt luӻ tích cӫa bài sӕ 1 76 BiӇXÿӗ 3.4 BiӇXÿӗ xӃp loҥi bài kiӇm tra sӕ 2 77 BiӇXÿӗ 3.5 Ĉӗ thӏ ÿѭӡng phân phӕi tҫn suҩt bài kiӇm tra sӕ 2 78 BiӇXÿӗ 3.6 Ĉӗ thӏ phân bӕ tҫn suҩt luӻ tích cӫa bài kiӇm tra sӕ 2 79 BiӇXÿӗ 3.8 BiӇXÿӗ xӃp loҥi bài kiӇm tra sӕ 3 82 BiӇXÿӗ 3.9 Ĉӗ thӏ phân bӕ tҫn suҩt luӻ tích cӫa bài kiӇm tra sӕ 3 82

MӢ ĈҪU

1 Lí do chӑ Qÿ Ӆ tài

HiӋQQD\ÿҩWQѭӟc ta ÿDQJWURQJWKӡi kǤ ÿҭy mҥnh công nghiӋp hóa, hiӋQÿҥi

hóa, tham gia sâu rӝng vào quá trình hӝi nhұp quӕc tӃ và toàn cҫXKRi7URQJÿy

phát triӇn nhân lӵFÿѭӧc coi là mӝWWURQJEDNKkXÿӝt phá cӫa chiӃQOѭӧc chuyӇQÿәi

mô hình phát triӇn kinh tӃ - xã hӝi cӫDÿҩWQѭӟc và trӣ thành nӅn tҧng phát triӇn bӅn

vӳQJWăQJOӧi thӃ cҥnh tranh quӕc gia Thӵc hiӋn tӕWÿӝt phá này sӁ OjPWăQJVӭc

mҥnh mӅm cӫa quӕc gia, tҥo ra sӭc mҥnh tәng hӧp, có ҧQKKѭӣng quyӃWÿӏQKÿӃn

viӋc xây dӵng nӅn kinh tӃ Qѭӟc ta

Mӝt trong nhӳng giҧLSKiSÿӇ phát triӇn nguӗn nhân lӵc là ÿәi mӟi giáo dөc và

ÿjRWҥo Ĉk\OjQKLӋm vө then chӕt, giҧi pháp chӫ yӃXÿӇ phát triӇn nhân lӵc ViӋt

Nam

7URQJQKӳQJQăPJҫQÿk\GѭӟLVӵFKӍÿҥRFӫDĈҧQJYj1Kj1ѭӟFQJjQKJLiR

GөF Yj ÿjR WҥRÿm NK{QJQJӯQJÿәL PӟLFҧLFiFK QӝLGXQJFKѭѫQJWUuQK và sách

JLiRNKRDÿѭDvào QKӳQJSKѭѫQJSKiSJLiRGөFYjGҥ\KӑFKLӋQÿҥLQKҵP làm cho

+6QҳPYӳQJNLӃQWKӭFYӯD EӗLGѭӥQJFKRHS QăQJOӵFWѭGX\ViQJWҥRQăQJOӵF

JLҧLTX\ӃWYҩQÿӅ

1JKӏTX\ӃWVӕ-NQ/TW, ngày 04 WKiQJQăPFӫD%&+7UXQJѭѫQJ

ĈҧQJNKyD;,ÿmNKҷQJÿӏQK³«7LӃSWөFÿәLPӟLPҥQKPӁSKѭѫQJSKiSGҥ\Yj

KӑF WKHRKѭӟQJKLӋQÿҥLSKiWKX\WtQKWtFK FӵF FKӫ ÿӝQJViQJWҥRYj YұQ GөQJ

NLӃQWKӭF NƭQăQJ FӫDQJѭӡLKӑFNKҳF SKөF OӕL WUX\ӅQ WKө iS ÿһW PӝWFKLӅX JKL

QKӟPi\PyF7ұSWUXQJGҥ\FiFKKӑFFiFKQJKƭNKX\ӃQNhtFKWӵKӑFWҥRFѫVӣÿӇ

QJѭӡLKӑFWӵFұSQKұWYjÿәLPӟLWULWKӭFNӻ QăQJ, SKiWWULӇQQăQJOӵF &KX\ӇQWӯ

KӝL QJRҥL NKyD QJKLrQ FӭX NKRD KӑFĈҭ\ PҥQK F{QJ QJKӋ WK{QJ WLQ Yj WUX\ӅQ

WK{QJWURQJGҥ\KӑF«´[11]ĈLӅXOXұWJLiRGөFTX\ÿӏQK³3KѭѫQJSKiSJLiRGөF

9uQKӳQJOӁÿyYLӋFÿәLPӟL33'+KLӋQQD\NK{QJFKӍOjSKRQJWUjRPjFzQ

là PӝW\rXFҫXEҳWEXӝFYӟLPӑLJLiRYLrQ

Trong hӋ thӕng kiӃn thӭc vұt lí ӣ WUѭӡng phә thôQJWKuFKѭѫQJ³&kQEҵng và

chuyӇQÿӝng cӫa vұt rҳQ´- SGK vұt lí 10 là mӝt phҫQNK{QJTXiNKyQKѭQJYLӋc

tiӃp nhұn kiӃn thӭc theo kiӇXiS ÿһt, chҩp nhұn hiӋQQD\FNJQJNKLӃn các em mҳc

phҧi không ít nhӳng sai lҫm, làm cho viӋFOƭQKKӝi kiӃn thӭc mӟi trӣ nên tҿ nhҥt,

hӑc sinh không biӃt vұn dөng nhӳng kiӃn thӭFQj\ÿӇ giҧi quyӃt vҩQÿӅ trong thӵc

tӃ FyOLrQTXDQĈӇ hӑc sinh có thӇ tӵ chӫ tiӃp thu kiӃn thӭc mӝt cách sâu sҳc, vӳng

chҳc và có thӇ phát triӇQQăQJ Oӵc tӵ hӑc và sáng tҥo khi hӑc phҫn kiӃn thӭ này,

chúng tôi nhұn thҩy cҫn phҧLÿѭDUDWLӃn trình dҥy hӑc mӝt cách phù hӧp nhҵm cho

hӑc sinh tӵ nhұn biӃt, suy QJKƭ Wӵ lӵc tìm tòi, giҧi quyӃt vҩQ ÿӅ thông qua thӵc

nghiӋm Vұn dөQJSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm là mӝt trong nhӳQJFRQÿѭӡng ÿҧm

bҧo kiӃn thӭc mà các em tiӃp thu là nhӳng kiӃn thӭc thӵc sӵ có chҩWOѭӧQJYjÿiS

ӭQJÿѭӧc nhӳQJÿzLKӓLÿDGҥng cӫa hoҥWÿӝng thӵc tiӉn

Vì vұy, chúng tôi ÿm FKӑQÿӅ tài: ³Sӱ dөQJSKѭѫQJSKiS WKӵc nghiӋm trong

dҥy hӑc FKѭѫQJ³Cân b̹ ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷n´± Vұt lí 10 THPT theo

Kѭӟng phát huy tính tích cӵc cӫa hӑc sinh´

2 Mөc tiêu cӫa ÿӅ tài

Tә chӭc dҥy hӑc mӝt sӕ kiӃn thӭc thuӝFFKѭѫQJ³&kQEҵng và chuyӇQÿӝng

cӫa vұt rҳQ´± Vұt lí FѫEҧn bҵng SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm WKHRKѭӟng phát huy

tính tích cӵc hoҥWÿӝng cӫa hӑc sinh nhҵm nâng cao chҩWOѭӧng hӑc tұp

- Ĉӏa bàn TNSP tҥLWUѭӡng THPT NguyӉn HiӅn, 73Ĉj1ҹng

4 Giҧ thuyӃ t khoa hӑ c cӫDÿ Ӆ tài

NӃu vұn dөQJSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm vào dҥy hӑc mӝt sӕ kiӃn thӭFFKѭѫQJ

³&kQE ̹ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷Q´ VұWOtFѫEҧn thì sӁ SKiWKX\ÿѭӧc tính

tích cӵc hoҥWÿӝng cӫa hӑc sinh và góp phҫn nâng cao chҩWOѭӧng hӑc tұp

5 NhiӋ m vө nghiên cӭu

ĈӇ ÿҥWÿѭӧc mөFWLrXÿӅ ra, cҫn phҧi thӵc hiӋn các nhiӋm vө nghiên cӭu sau:

- Nghiên cӭX FiF SKѭѫQJ SKiSdҥy hӑc hiӋQ ÿҥL ÿһc biӋt là cách sӱ dөng

SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm trong viӋc dҥy hӑc vұt lí theo ÿӏnh Kѭӟng phát triӇn hoҥt

ÿӝng tích cӵc cӫa hӑc sinh

- Nghiên cӭu các kiӃn thӭFFѫEҧn vӅ phҫQWƭQKKӑc ӣ lӟp 10 nhҵP[iFÿӏnh

ÿѭӧc mӭFÿӝ nӝi dung kiӃn thӭFFѫEҧn và các kӻ QăQJPjKӑc sinh cҫn nҳm vӳng

- Tìm hiӇu thӵc tӃ dҥy hӑFFKѭѫQJ³Cân b̹ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷n´

nhҵm tìm hiӇXSKѭѫQJSKiSGҥy hӑc cӫDJLiRYLrQSKѭѫQJSKiSKӑc cӫa hӑc sinh,

FiFNKyNKăQFӫa giáo viên và hӑc sinh trong quá trình làm viӋc vӟi sách giáo khoa,

tình hình sӱ dөng SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm trong dҥy hӑc mӝt sӕ kiӃn thӭc vӅ cân

bҵng cӫa vұt rҳn

- Xây dӵQJFiFWLrXFKtÿiQKJLi tính tích cӵc hoҥWÿӝng hӑc tұp cӫa hӑc sinh

trong dҥy hӑFFKѭѫQJ³Cân b̹ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷Q´ bҵQJSKѭѫQJSKiS

thӵc nghiӋm

- Soҥn thҧo tiӃn trình dҥy hӑc mӝt sӕ kiӃn thӭc WURQJFKѭѫQJ³Cân b̹ng và

chuy͋ Q ÿ ͡ng cͯa v̵t r̷Q´ WURQJ ÿy Fy Vӱ dөng SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm, nhҵm

phát huy tính tích cӵc cӫa hӑc sinh trong hӑc tұp

- TiӃn hành thӵc nghiӋPVѭSKҥm tҥLWUѭӡng phә thông ÿӇ ÿiQKJLiWtQKNKҧ WKLYjVѫEӝ ÿiQKJLiKLӋu quҧ ÿӕi vӟi viӋc phát huy tính tích cӵc cӫa hӑc sinh trong

hӑc tұp

6 3KѭѫQJSKiSQJKLrQF ӭu

ĈӇ thӵc hiӋn các nhiӋm vө trên, cҫn sӱ dөng phӕi hӧSFiFSKѭѫQJSKiSVDX

6.1 3KѭѫQJSKiSQJKLrQF ӭu lý thuyӃ t

- Nghiên cӭu sách, báo, trang mҥng nói vӅ lý luұn dҥy hӑc hiӋQÿҥLÿәi mӟi

SKѭѫQJSKiSGҥy hӑc, nhҩt là vӅ SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm

- Nghiên cӭu tài liӋu vұt lí ÿһc biӋt là sách giáo khoa, sách giáo viên vұt lí 10,

sách vұt lí ÿҥL FѭѫQJ 7UӑQJ WkP Oj FKѭѫQJ³Cân b̹ng và chuy͋ Q ÿ ͡ng cͯa v̵t

- Nghiên cӭu bӝ thí nghiӋm dàQK FKR FiF EjL WURQJ FKѭѫQJ³Cân b̹ng và

6.2 3KѭѫQJSKiSQJKLrQF ӭu thӵc tiӉ n

- ĈLӅu tra khҧo sát thӵc tӃ: Dӵ giӡÿLӅu tra khҧo sát vӅ tình hình dҥy hӑc lӟp

10 ӣ mӝt sӕ WUѭӡng phә thông

6.3 3KѭѫQJSKiSW hӵc nghiӋ PVѭSK ҥm

TiӃn hành thӵc nghiӋPVѭSKҥm ӣ hai lӟp: LӟSÿӕi chӭng và lӟp thӵc nghiӋm

ÿӇ so sánh và khҷQJ ÿӏnh hiӋu quҧ cӫD SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm trong dҥy hӑc

WKHRKѭӟng phát huy tính tích cӵc hoҥWÿӝng hӑc tұp cӫa hӑc sinh

6.4 3KѭѫQJSKiSWK ӕng kê toán hӑc

Sӱ dөng các SKѭѫQJSKiSWKӕng kê toán hӑFÿӇ phân tíchÿiQKJLiWUuQKEj\

kӃt quҧ thӵc nghiӋPVѭphҥm và rút ra kӃt luұn

7 ĈyQJJySF ӫa luұQYăQ

7.1 VӅ mһ t lý luұ n

- ĈӅ xuҩt quy trình sӱ dөng thí nghiӋm WKHR SKѭѫQJ SKiS thӵc nghiӋm vӟi

ÿӏQKKѭӟng tích cӵc hóa hoҥt ÿӝng cӫa hӑc sinh

- ĈӅ xuҩt bӝ WLrXFKtÿiQKJLiWtQKWtFKFӵc trong hoҥWÿӝng nhұn thӭc cӫa hӑc

sinh khi sӱ dөQJSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm

- ĈӅ WjL Fy WKӇ OjP WjL OLӋX WKDP NKҧR FKR *9 NKL JLҧQJ Gҥ\ FKѭѫQJ ³&kQ

8 Cҩ u trúc luұ QYăQ

- Phҫn mӣ ÿҫu

- Phҫn nӝi dung gӗPFKѭѫQJ

&KѭѫQJ  &ѫ Vӣ lý luұn vӅ viӋc sӱ dөQJ SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm nhҵm

phát huy tính tích cӵc cӫa hӑc sinh trong dҥy hӑc vұt lí

&KѭѫQJ Sӱ dөQJ SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm trong dҥy hӑc FKѭѫQJ³Cân

b̹ ng và chuy͋ Qÿ ͡ng cͯa v̵t r̷Q´ - vұt lí FѫEҧn

&KѭѫQJ:Thӵc nghiӋPVѭSKҥm

- Phҫn kӃt luұn

- Tài liӋu tham khҧo

- Phө lөc

&+ѬѪ1* 1

&Ѫ6 Ӣ LÝ LUҰN VÀ THӴC TIӈN Vӄ VIӊC SӰ DӨ1*3+ѬѪ1*3+È3

THӴC NGHIӊM NHҴM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CӴC CӪA HӐC SINH

TRONG DҤY HӐC VҰT LÍ

3KѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋm trong nghiên cӭu vұt lí

1.1.1 Sӵ UDÿ ӡi cӫDSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m trong sӵ phát triӇ n cӫa vұ t

lí hӑ c

Trong thӡi cә ÿҥi, khoa hӑFFKѭDSKkQQJjQKYjFKѭDWiFKNKӓi triӃt hӑc Mөc ÿtFKFӫa nó là tìm hiӇu và giҧi thích thiên nhiên mӝt cách toàn bӝ PjFKѭDÿLYjR

OƭQKYӵc hiӋQWѭӧng cө thӇ/~FÿyGѭӟi chӃ ÿӝ chiӃm hӳu nô lӋ, xã hӝi chia làm hai

giai cҩp: Giai cҩp nô lӋ thì phҧLODRÿӝQJÿӇ nuôi sӕng xã hӝLQKѭQJNK{QJÿѭӧc

Kѭӣng quyӅn lӧi gì, còn giai cҩp chӫ nô là chӫ nhân cӫa mӑi cӫa cҧi trong xã hӝi

QKѭQJOҥLNK{QJODRÿӝng sҧn xuҩt NhӳQJQKj³KLӅn triӃW´WKӡLÿyWKXӝc giai cҩp

chӫ nô hoһc nhӳQJQJѭӡi tӵ do, tҩt nhiên là coi trӑng sӵ suy lý, sӵ tranh luұn và coi

khinh viӋc làm thí nghiӋm là loҥi ODRÿӝng chân tay Các nhà hiӅn triӃt cә ÿҥi cho

rҵng: Có thӇ dùng sӵ suy lý, sӵ tranh luұQÿӇ tìm ra chân lý Vì vұy nhiӅu khi hӑ ÿm

thay thӃ nhӳng mӕi quan hӋ có thұWQKѭQJPuQKFKѭDELӃt bҵng nhӳng mӕi quan hӋ

do tӵ PuQKWѭӣQJWѭӧng ra Tuy vұ\FNJQJFyPӝt sӕ tUѭӡng hӧp, sӵ VX\OêFNJQJGүn

ÿӃn nhӳng dӵ ÿRiQWKLrQWjL7ULӃt hӑc tӵ nhiên phát triӇQWKHRKDLKѭӟng: Duy vұt

Yj GX\ WkP +DL WUjR OѭX ÿy ÿҩu tranh vӟi nhau trong mӝt khoҧng thӡi gian dài

khoҧng gҫQKDLQJKuQQăPQKѭQJSKѭѫQJSKiSÿҩu tranh chӍ là suy lý và tranh luұn

nên không phân thҳng bҥi

Mһt khác, thӡi trung thӃ kӹ, giáo hӝi Gia tô có mӝWÿӏa vӏ tӕLFDRWURQJÿӡi

sӕng xã hӝi Châu Âu Cho nên, Giáo hӝLÿmGQJX\TX\Ӆn cӫDPuQKÿӇ chӕng lҥi

khoa hӑc mӛi khi khoa hӑc chӍ ra mӝt chân lý mӟi trái vӟi kinh thánh, thұm chí còn

dùng cҧ bҥo lӵF ÿӇ QJăQ FҧQ Eѭӟc tiӃn cӫa khoa hӑc Giáo hoàng Pôn II (thӃ kӹ

;9 QyL³Tôn giáo phҧi tiêu diӋt khoa hӑc vì khoa hӑc là kҿ thù cӫa tôn giáo´*LiR

hӝi cho rҵng chӍ có ý chúa mӟi là chân lý Giáo hӝL*LDW{ÿmWә chӭc ra tòa án dӏ

JLiRY{FQJÿӝFÿRiQYjKjNKҳFÿӇ trӯng trӏ nhӳQJQJѭӡLFyWѭWѭӣng chӕng tôn

giáo NhӳQJWzDiQÿyÿmÿӕt sách, cҫm tù, tra tҩn, thiêu sӕng nhiӅu nhà khoa hӑc vì

³WӝL´Eҧo vӋ và truyӅn bá nhӳQJWѭWѭӣng khoa hӑc trái vӟi kinh thánh Trong sӕ ÿy

Fy%rFѫQEӏ cҫPWKѫQQăP%UXQ{Eӏ thiêu sӕng Giáo hӝi Gia tô thӡi trung thӃ

kӹ ÿmKX\ÿӝng mӑi biӋQSKiSÿӇ QJăQFKһn mӑLEѭӟc tiӃn cӫa khoa hӑc

PhҧLÿӃn thӃ kӹ XVII, Galilê mӟi xây dӵQJÿѭӧFSKѭѫQJSKiSPӟi ± SKѭѫQJ

pháp thӵc nghiӋm rҩt có hiӋu quҧ WUrQFRQÿѭӡQJÿLWuPFKkQOêOjPFKRvұt lí trӣ

thành khoa hӑFÿӝc lұp, mӣ ÿѭӡng giҧi phóng khoa hӑc, thӵc hiӋn cuӝc cách mҥng

khoa hӑc lҫn thӭ nhҩt

Galilê chӕng lҥL SKѭѫQJSKiSJLiRÿLӅu, kinh viӋn cӫa các hӑc giҧ thӡi bҩy

giӡ Ông chӫ WUѭѫQJUҵng nhӳng cuӝc tranh luұn suông là vô bә, không thӇ dүQÿӃn

chân lý Muӕn hiӇu biӃt thiên nhiên phҧi trӵc tiӃp quan sát thiên nhiên, phҧi làm thí

nghiӋm, phҧL ³KӓL WKLrQ QKLrQ´ FKӭ không phҧi hӓi Aristôt hoһc kinh thánh Lӡi

Aristôt và kinh thánh không phҧi là quyӃWÿӏnh cuӕi cùng, phҧL³ÿӇ cho thiên nhiên

phán xét, mӛL NKL FRQ QJѭӡi tranh luұn vӟi nhau vӅ WKLrQ QKLrQ´ ÐQJ FKR Uҵng: Thiên nhiên tuân theo quy luұt khách quan cӫa chính bҧn thân thiên nhiên, chӭ

không tuân theo ý muӕn cӫa mӝWQJѭӡi nào hay cӫa ÿҩng thҫn linh nào.[11,tr106]

*DOLOr ÿѭӧc công nhұn là ông tә cӫa vұt lí thӵc nghiӋP QJѭӡi sáng lұp ra

SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋP 7UѭӟF NLD $FVLPHW ÿm FK~ WUӑQJ ÿӃn thӵc nghiӋm và

5{JLѫÿmÿӅ cao thӵc nghiӋPQKѭQJFKѭDQrXOrQÿѭӧFWKjQKSKѭѫQJSKiS*DOLlê ÿm Vӱ dөng thӵc nghiӋm mӝt cách hӋ thӕQJ Yj ÿӅ UD SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm

trong vұt lí 7Uѭӟc mӝt hiӋQWѭӧng tӵ nhiên cҫn tìm hiӇu, Galilê bҳWÿҫu quan sát

(trong tӵ nhiên hay trong các thí nghiӋP ÿӇ [iFÿӏnh rõ vҩQÿӅ cҫn nghiên cӭu,

ÿѭDUDPӝt cách giҧi thích lý thuyӃt có tính chҩt dӵ ÿRiQ7ӯ lý thuyӃWÿy{QJU~WUDnhӳng kӃt luұn có thӇ kiӇP WUD ÿѭӧc bҵng thӵc nghiӋm 6DX ÿy {QJ Eӕ trí thí

nghiӋm thích hӧp, tҥRÿLӅu kiӋn thí nghiӋPYjSKѭѫQJWLӋn thí nghiӋm tӕt nhҩWÿã có

thӇ ÿҥWÿѭӧc kӃt quҧ chính xác, tin cұ\ÿѭӧc Cuӕi FQJ{QJÿӕi chiӃu kӃt quҧ thu

ÿѭӧc bҵng thӵc nghiӋm vӟi lý thuyӃWEDQÿҫX*DOLOrQyL³+m\ÿRÿ ̩c ṱt c̫ nhͷng

Ju ÿR ÿ ̩c ÿ˱ ͫc và hãy làm cho nhͷng thͱ NK{QJ ÿR ÿ ̩c ÿ˱ ͫc trͧ WKjQK ÿR ÿ ̩c

ÿ˱ ͫc´ Yj³ch͑ có khoa h͕ c cͯ a nhͷ QJFiLÿ Rÿ ̩c ÿ˱ ͫc mͣi th͹c s͹ khoa h͕F´ ĈR

ÿҥc chính xác và và sӱ dөng toán hӑFÿӇ ÿLÿӃn nhӳng kӃt quҧ ÿӏQKOѭӧng, biӇu diӉn

mӕi quan hӋ ÿӏQKOѭӧQJÿyOjPөc tiêu cӫD*DOLOrÐQJQyL³Cu͙ n sách thiên nhiên

ÿ˱ ͫc vi͇ t b̹ ng ngôn ngͷ toán h͕ c´[12,tr107]

3KѭѫQJSKáp cӫa Galilê có tính thӕng nhҩt, tính khoa hӑc, có chӭFQăQJQKұn

thӭc luұn, tәng quát hóa vӅ mһt lý thuyӃt nhӳng sӵ kiӋn thӵc nghiӋm và phát hiӋn ra

bҧn chҩt cӫa sӵ vұt, hiӋQWѭӧng *DOLOrFKѭDWәng kӃWÿѭӧFSKѭѫQJSKiSNKRDKӑc

cӫa mình VӅ sau, các nhà khoa hӑFNKiFÿmNӃ thӯDSKѭѫQJSKiSÿyYj[k\Gӵng cho nó ngày mӝt hoàn chӍQKKѫQ Nhӡ SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋPÿyPjWURQJQKLӅu

thұp kӹ sau, vұt lí hӑF ÿm WLӃQ ÿѭӧc nhӳQJ Eѭӟc tiӃn lӟn và còn thâm nhұp vào

nhiӅu ngành khoa hӑc tӵ nhiên khác

1.1.2 Nӝ i dung cӫDSKѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋ m.[12,tr108]

Spaski ÿmQrXOrQWKӵc chҩt cӫDSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm cӫD*DOLOrQKѭVDXXuҩt phát tӯ quan sát và thӵc nghiӋm, nhà khoa hӑc xây dӵng mӝt giҧ thuyӃt Giҧ

thuyӃWÿyNK{QJFKӍ ÿѫQJLҧn là sӵ tәng quát hóa các thí nghiӋPÿmOjPQyFKӭa

ÿӵng mӝt cái gì mӟi mҿ, không có sҹn trong tӯng thí nghiӋm cө thӇ Bҵng phép suy

luұn lôgic và bҵng toán hӑc, nhà khoa hӑc có thӇ tӯ giҧ thuyӃWÿyPjU~WUDPӝt sӕ

hӋ quҧWLrQÿRiQPӝt sӕ sӵ kiӋn mӟLWUѭӟFÿyFKѭDELӃWÿӃn Nhӳng hӋ quҧ và sӵ

kiӋn mӟLÿyOҥi có thӇ dùng thӵc nghiӋPÿӇ kiӇm tra lҥLÿѭӧc NӃu sӵ kiӇPWUDÿy

thành công, nó khҷQJÿӏnh sӵ ÿ~QJ ÿҳn cӫa giҧ thuyӃWYjNKLÿyJLҧ thuyӃWÿѭӧc

coi là mӝWÿӏnh luұt vұt lí chính xác

1KѭYұ\SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm không phҧi ÿѫQWKXҫn là làm thí nghiӋm

mӝt cách mò mүm, ngүu nhiên 7Uѭӟc khi làm thí nghiӋm, nhà khoa hӑF ÿmSKҧi

dӵa vào nhӳQJTXDQViWEDQÿҫu cӫa mình hay cӫa nhà khoa hӑc khác, nêu lên mӝt

sӕ câu hӓi cҫn giҧLÿiSQJKƭDOjYҥch rõ mөFÿtFKFӫa thí nghiӋm: Thí nghiӋPÿӇ

làm sáng tӓ FiLJu"ĈӇ hӓi thiên nhiên cái gì? TiӃp theo là phҧi bӕ trí thí nghiӋPQKѭ

thӃ QjRÿӇ có thӇ WKXÿѭӧc câu trҧ lӡi? Câu trҧ lӡi cӫa thiên nhiên qua các kӃt quҧ

cӫa thí nghiӋm là nhӳng dҩu hiӋu bӅ ngoài cӫa sӵ vұt, có thӇ TXDQ ViW ÿѭӧc, cҫn

phҧi phân tích, khái quát hóa nhӳng kӃt quҧ ÿyQKѭWKӃ QjRÿӇ WKXÿѭӧc nhӳng kӃt

luұn có giá trӏ tәng quát? Cuӕi cùng là, lӡi giҧLÿiSWKXÿѭӧc có thӇ áp dөQJÿӇ giҧi

quyӃt nhӳng vҩQÿӅ gì rӝQJUmLKѫQWURQJWKӵc tӃ, nҵm ngoài nhӳng thí nghiӋPÿm

làm không? [12,tr108]

3KѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋPÿmWKӇ hiӋn mӝWTXDQÿLӇm mӟi mҿ, sâu sҳc vӅ nhұn

thӭc tӵ nhiên, nhұn thӭFFKkQOê1LXWѫQÿmOjPU}TXDQÿLӇPÿyEҵng bӕn qui tҳc VDXÿk\

Qui t̷ c 1Ĉӕi vӟi mӛi hiӋQWѭӧng không thӯa nhұn nhӳng nguyên nhân nào

khác ngoài nhӳQJQJX\rQQKkQÿӫ ÿӇ giҧi thích nó Qui tҳc này là sӵ khҷQJÿӏnh vai

trò cӫD Oê WUt FRQ QJѭӡi trong sӵ nhұn thӭc chân lý, gҥt bӓ nhӳng luұQ ÿLӇm tôn

giáo, kinh viӋQNK{QJFyOLrQTXDQÿӃn khoa hӑc

Qui t̷ c 2: Nhӳng hiӋQ WѭӧQJ QKѭ QKDX OX{Q OX{Q ÿѭӧc qui vӅ cùng mӝt

nguyên nhân Qui tҳc này thӇ hiӋQWѭWѭӣng nhân quҧ, quyӃWÿӏnh luұn cӫD1LXWѫQ

MӝWQJX\rQQKkQ[iFÿӏnh phҧi gây ra mӝt hӋ quҧ [iFÿӏnh

Qui t̷ c 3: Tính chҩt cӫa các vұt thӇ có thӇ ÿHP UD WKt QJKLӋP ÿѭӧc, mà ta

không thӇ làm cho nó WăQJOrQKRһc giҧm xuӕQJWKuÿѭӧc coi là tính chҩt cӫa mӑi

vұt nói chung Qui tҳc này là sӵ quy nҥp khoa hӑc, cho phép ta khái quát hóa nhӳng

WUѭӡng hӧp riêng lҿ ÿӇ tìm ra nhӳQJÿӏnh luұt tәng quát

Qui t̷ c 4: Bҩt kǤ khҷQJÿӏnh nào rút ra tӯ thӵc nghiӋm, bҵQJSKѭѫQJSKiS

quy nҥSÿӅXOjÿ~QJFKӯQJQjRFKѭDFyQKӳng hiӋQWѭӧng khác giӟi hҥn hoһc mâu

thuүn vӟi khҷQJÿӏQKÿy4XLWҳc này thӇ hiӋQTXDQÿLӇm biӋn chӭng vӅ WtQKWѭѫQJ

ÿӕi và tuyӋWÿӕi cӫa chân lý Nó thӯa nhұn mӛi chân lý khoa hӑFÿӅu có thӇ ÿѭӧc

FKtQK[iFKyDWKrPÿѭӧc hoàn chӍnh thêm tӯQJEѭӟc mӝWQKѭQJWURQJPӛLEѭӟc

cӫa quá trình nhұn thӭc nó vүn hoàn toàn có giá trӏ khoa hӑc

VӟLSKѭѫQJSKiSYjWѭWѭӣQJQyLWUrQ1LXWѫQÿmÿҥWÿѭӧc nhӳng thành tӵu rӵc

rӥ trong nghiên cӭXFѫKӑc và ҧQKKѭӣng sâu sҳFÿӃn toàn bӝ sӵ phát triӇn cӫa vұt lí

hӑc trong nhiӅu thӃ kӹ sau 7URQJKѫQEDWKӃ kӹ, kӇ tӯ NKLSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm

UDÿӡi, vұt lí hӑFÿmWLӃn nhӳQJEѭӟc khәng lӗ, phân thành nhiӅu ngành và mӛi ngành

có nhӳQJÿһc thù riêng Risa Fâyman ± nhà vұt lí lý thuyӃt cӫa thӃ kӹ 20 nhұn xét

rҵQJ³Ӣ thӡLÿҥL1LXWѫQNLӃn thӭFFKѭDKRjQFKӍQK1LXWѫQFyWKӇ phӓQJÿRiQFiF

ÿӏnh luұt bҵQJ FiFK ÿӕi chiӃu các khái niӋm và sӵ hiӇu biӃt gҫn vӟi thӵc nghiӋm

Giӳa sӵ quan sát và sӵ kiӇm tra lҥi bҵng thӵc nghiӋm không có mӝt khoҧng cách

lӟQ´1Jj\QD\Yұt lí ÿmÿLYjRQKӳQJOƭQKYӵc vi mô cӫa nguyên tӱ và hҥt nhân, hay

OƭQKYӵc cӫa nhӳng hҥt có vұn tӕc chuyӇQÿӝng cӵc lӟnĈӕi vӟi nhӳQJOƭQKYӵc ҩy,

chӍ dӵa trên quan sát trӵc tiӃp và công cө toán hӑFÿѫQJLҧn thì khó lòng mà thành

F{QJÿѭӧc Các nhà khoa hӑc thӃ kӹ ÿһc biӋWTXDQWkPÿӃn mһt lý thuyӃt cӫa các

vҩQÿӅ nghiên cӭXÿmVӱ dөng mҥnh mӁ công cө toán hӑc cao cҩp, nhiӅu khi các nhà

vұt lí phҧi tӵ sáng tҥo ra công cө toán hӑc mӟLÿӇ giҧi quyӃt các vҩQÿӅ cӫa vұt lí hӑc

Trong thӃ kӹ này, kiӃn thӭc vұt lí ÿm Uҩt phong phú và sâu sҳc, nhiӅu khi mӝt nhà

khoa hӑc trong nhiӅXQăPWKұm chí trong suӕt cuӝFÿӡLPuQKFNJQJFKӍ mӟi thӵc hiӋn

mӝt phҫn cӫa phát minh Chҷng hҥQ QKѭ $QKVWDQK SKiW PLQK UD WKX\ӃW WѭѫQJ ÿӕi

rӝng tӯ QăPQKѭQJSKҧi mҩy chөFQăPVDXQJѭӡi ta mӟi có thӇ tìm ra mӝt sӕ

rҩt ít bҵng chӭng thӵc nghiӋPÿӇ chӭng tӓ sӵ ÿ~QJÿҳng cӫa thuyӃWÿy1Kӳng bҵng

chӭng thӵc nghiӋm này không phҧi do Anhstanh mà do các nhà bác hӑc khác tìm ra,

ÿyOj nhӳng nhà thӵc nghiӋm MһWNKiFÿӃQJLDLÿRҥn này nhiӅu nhà bác hӑc nәi

tiӃng không phҧi bҵng các công trình lý thuyӃWÿѭDUDQKӳng dӵ ÿRiQWKLrQWjLPj

bҵng các công trình thӵc nghiӋm rҩt khéo léo tài tình và chính xác; nhӡ thӃ mà hoһc

là khҷQJÿӏnh sӵ ÿ~QJ ÿҳn cӫa lý thuyӃt hoһc phát hiӋn ra nhӳng sӵ kiӋn mӟi làm

xuҩWSKiWÿLӇm cho nhӳng lý thuyӃt mӟi

Trong toàn bӝ TXiWUuQKÿLWuPFKkQOêWKuSKҧi phӕi hӧp cҧ xây dӵng lý thuyӃt

và kiӇm tra bҵng thӵc nghiӋPQKѭQJ WK{QJ WKѭӡng trong hoҥWÿӝng cӫa mӛi nhà

khoa hӑc thì có thӇ thӵc hiӋn mӝt trong hai khâu Bӣi vұy, ngày nay phân ra thành

hai ngành: vұt lí lý thuyӃt và vұt lí thӵc nghiӋm Theo cách phân chia nàySKѭѫQJ

pháp thӵc nghiӋm có thӇ hiӇXWKHRQJKƭDKҽSVDXÿk\7ӯ lý thuyӃWÿmELӃt, suy ra hӋ

quҧ và dùng thí nghiӋPÿӇ kiӇm tra hӋ quҧ Nhà vұt lí thӵc nghiӋm không nhҩt thiӃt

phҧi tӵ mình xây dӵng giҧ thuyӃt mà giҧ thuyӃWÿyÿmFyQJѭӡLNKiFÿӅ ra rӗLQKѭQJ

FKѭDNLӇPWUDÿѭӧc NhiӋm vө cӫa nhà vұt lí thӵc nghiӋm lúc này là tӯ giҧ thuyӃWÿm

có suy ra mӝt hӋ quҧ có thӇ kiӇPWUDÿѭӧc và tìm cách bӕ trí mӝt thí nghiӋm khác

NKpROpRWLQKYLÿӇ TXDQViWÿѭӧc hiӋQWѭӧng do lý thuyӃt dӵ ÿRiQYjWKӵc hiӋn các

SKpSÿRFKtQK[iF

3KѭѫQJSKiSWK ӵc nghiӋm trong dҥy hӑc vұt lí ӣ WUѭ ӡng phә thông

1.2.1 Vai trò pKѭѫQ g pháp thӵc nghiӋ m trong viӋ c nâng cao chҩ WOѭ ӧng

dҥ y hӑ c [1,tr8]

Nghӏ quyӃWWUXQJѭѫQJkhóa VIII) cӫDĈҧQJÿmFKӍ U}³1KLӋm vө FѫEҧn

cӫa giáo dөc là nhҵm xây dӵng nhӳQJFRQQJѭӡi và thӃ hӋ thiӃt thӵc gҳn bó vӟi lý

WѭӣQJÿӝc lұp dân tӝc và chӫ QJKƭDxã hӝL«FyêWKӭc cӝQJÿӗng và tính tích cӵc

cӫa cá nhân làm chӫ tri thӭc khoa hӑc và công nghӋ hiӋQÿҥLFyWѭGX\ViQJWҥo, có

kӻ QăQJWKӵc hành giӓL«´

Cө thӇ hóa mөFWLrXÿjRWҥRFRQQJѭӡi mӟi theo Nghӏ quyӃt cӫDĈҧng, mөc

tiêu giáo dөc THCS và THPT nêu rõ: bӗL Gѭӥng cho hӑF VLQK FiF SKѭѫQJ SKiSnhұn thӭFÿһc thù cӫa vұt lí hӑFWUѭӟc hӃWOjSKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm vұt lí

Hӑc là nhұn thӭc, là tìm tòi sáng tҥo, vì thӃ SKѭѫQJSKiSQKұn thӭc khoa hӑc

là hҥt nhân cӫDSKѭѫQJSKiSGҥy hӑF'RÿySKѭѫQJSKiSthӵc nghiӋm có nhӳng

ÿһF ÿLӇm riêng làm cho viӋc sӱ dөng nó trong dҥy hӑc Vұt lí trӣ thành mӝt giҧi

pháp tәng hӧp nhҵm thӵc hiӋn có hiӋu quҧ mөc tiêu dҥy hӑc

- 3KѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm giúp hӑc sinh hình thành và hoàn thiӋn nhӳng

phҭm chҩt tâm lý là nӅn tҧng cho hoҥWÿӝng sáng tҥR3KѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm dҥy

cho hӑc sinh cách tìm tòi sáng tҥRWKHRFRQÿѭӡng và kinh nghiӋm hoҥWÿӝng sáng

tҥo mà các nhà khoa hӑFÿmWUҧi qua, nó làm cho hӑc sinh quen dҫn vӟi cách suy

QJKƭOjPYLӋc theo kiӇu vұt lí Trong quá trình giҧi quyӃt nhӳng vҩQÿӅ ÿyKӑc sinh

sӁ bӝc lӝ nhӳQJQpWÿһFWUѭQJFӫa hoҥWÿӝng sáng taӑ Yjÿӗng thӡi hình thành và

hoàn thiӋn ӣ bҧn thân nhӳng phҭm chҩt tâm lí là nӅn tҧng cho hoҥWÿӝng sáng tҥo

- 3KѭѫQJ SKiSthӵc nghiӋm cho phép gҳn lý thuyӃt vӟi thӵc tiӉn Thӵc tiӉn

ÿѭӧF QyL WURQJ SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm là các hiӋQ Wѭӧng, các quá trình Vұt lí

ÿѭӧc mô tҧÿѭӧc tái hiӋn qua các thí nghiӋm do giáo viên hay chính hӑc sinh tӵ

làm ViӋc hӑc sinh trӵc tiӃSÿӅ xuҩWSKѭѫQJiQYjWLӃn hành thí nghiӋm kiӇm tra,

trӵc tiӃp quan sát các hiӋQWѭӧng, làm viӋc vӟi các thiӃt bӏ thí nghiӋm và dөng cө

ÿRJLҧi quyӃt nhӳQJNKyNKăQ WURQJWKӵc nghiӋm tҥRÿLӅu kiӋn cho các em nâng

FDRÿѭӧFQăQJOӵc thӵc hành, gҫQJNJLKѫQYӟLÿӡi sӕng và kӻ thuұt, khái quát hóa

các kӃt quҧ thӵc nghiӋm, rút ra nhӳng kӃt luұn có tính chҩt lý thuyӃWQKѭWtQKFKҩt

cӫa sӵ vұt, hiӋQWѭӧng, quy luұt diӉn biӃn, quan hӋ« +RҥWÿӝng nhұn thӭc theo

SKѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm làm cho hӑc sinh thҩ\ÿѭӧc sӵ gҳn bó mұt thiӃt giӳa lý

thuyӃt và thӵc tiӉn

- 3KѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋPOjSKѭѫQJSKiSWuPWzLJLҧi quyӃt vҩQÿӅ, có thӇ

áp dөQJÿӇ giҧi quyӃt nhӳng vҩQÿӅ tӯ nhӓ ÿӃn lӟn, rҩt sát vӟi thӵc tiӉn, ӣ mӑi trình

ÿӝNK{QJÿzLKӓi vӕn kiӃn thӭc quá nhiӅXĈӕi vӟi yêu cҫu dҥy hӑc xuҩt phát tӯ

vӕn kinh nghiӋm cӫa bҧn thâQ SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm lҥi càng phù hӧS KѫQ

3KѭѫQJSKiSWKӵc nghiӋm sӁ giúp các em giҧi quyӃt vҩQÿӅ trong hӑc tұSWUrQFѫ

sӣ ÿyQҳm vӳng kiӃn thӭc, kӻ QăQJWtFKONJ\NLQKQJKLӋm, nҳm vӳQJSKѭѫQJSKiSgiҧi quyӃt vҩQÿӅ trong thӵc tiӉn

- ViӋc giҧi quyӃt vҩQÿӅ cho phép và rèn luyӋn cho hӑc sinh nhiӅXQăQJOӵc,

nó tích cӵFKyDÿӃn mӭc tӕLÿDKRҥWÿӝng nhұn thӭc cӫa hӑc sinh, cho phép hình

thành kiӃn thӭc sâu sҳc và bӅn vӳQJWăQJFѭӡng hӭQJWK~ÿӕi vӟi môn hӑc Nó thôi

thúc trong hӑc sinh mӝt nhu cҫu vӅ hoҥWÿӝng sáng tҥo

Tuy nhiên, do thӡi gian cӫa tiӃt hӑc chӍ có 45 phút, thành phҫn hӑc sinh cӫa

lӟSWUuQKÿӝ NK{QJÿӅXFyQJX\FѫPӝt phҫn hӑFVLQKÿӭng ngoài nhӳng hoҥWÿӝng

9uFiFHPNK{QJÿӫ khҧ QăQJJLҧi quyӃt các yêu cҫu 1JRjLUDSKѭѫQJSKiSWKӵc

nghiӋm không phҧi lúFQjRFNJQJ áp dөQJÿѭӧc cho tҩt cҧ các kiӇu bài hӑc vұt lí Do

ÿy WURQJ Gҥy hӑc, cҫn có sӵ lӵa chӑn và phӕi hӧp chһt chӁ SKѭѫQJ SKiS WKӵc nghiӋm vӟLFiFSKѭѫQJSKiSNKiFPӝt cách hӧp lí

&iFJLDLÿR ҥn cӫDSKѭѫQJSK áp thӵc nghiӋ PYjKѭ ӟng dүn hӑc sinh

hoҥ t ÿӝ ng trong mӛ LJLDLÿR ҥn.[1,11,12]

BӗL Gѭӥng cho hӑF VLQK 3371 Fy QJKƭD Oj Wә chӭc cho hӑc sinh hoҥW ÿӝng

nhұn thӭFWKHRFiFJLDLÿRҥn cӫa PPTN cӫa quá trình nhұn thӭc khoa hӑc, nhҵm bӗi

GѭӥQJQăQJOӵc tìm tòi, sáng tҥo, hoҥWÿӝng trong khi giҧi quyӃt vҩQÿӅ Vì vұy tӕt

nhҩt là giáo viên phӓng theo PPTN cӫa các nhà khoa hӑc mà tә chӭc cho hӑc sinh

hoҥWÿӝQJWKHRFiFJLDLÿRҥn sau:

- *LDLÿR ̩n 1: Làm n̫y sinh v̭Qÿ ͉

Giáo viên tә chӭc các tình huӕng hӑc tұp có vҩQÿӅ nhѭP{Wҧ mӝt hoàn cҧnh

thӵc tiӉn, biӇu diӉn mӝt vài thí nghiӋP«WURQJÿyFyFiFPӕi quan hӋ ÿiQJFK~ê,

các biӇu hiӋn bҧn chҩt hay nhӳng quy luұt phә biӃn mà hӑFVLQKFKѭDêWKӭFÿѭӧc

và yêu cҫu các em dӵ ÿRiQGLӉn biӃn cӫa hiӋQWѭӧng hoһc xác lұp mӝt mӕi quan hӋ

QjRÿy7yPOҥi là nêu lên mӝt câu hӓi mà hӑFVLQKFKѭDELӃt câu trҧ lӡi, cҫn phҧi

VX\QJKƭWuPWzLPӟi trҧ lӡLÿѭӧc Tӯ ÿyNtFKWKtFKKӭng thú hӑc tұp cӫa hӑc sinh

- *LDLÿR ̩n 2: Xây d͹ng d͹ ÿRiQJL ̫ thuy͇ t

Giáo viêQKѭӟng dүn, gӧi ý cho hӑc sinh xây dӵng mӝt câu trҧ lӡi dӵ ÿRiQEDQ

ÿҫu NKLÿѭDvào sӵ quan sát, vào kinh nghiӋm cӫa bҧn thân, vào nhӳng kiӃn thӭFÿm

Fy«WDJӑi là xây dӵng giҧ thuyӃt) Nhӳng dӵ ÿRiQ Qj\ Fy WKӇ FzQWK{VѫFyYҿ

hӧS Oê QKѭQJ FKѭD chҳc chҳQ 1Jѭӡi giáo viên phҧL Kѭӟng dүn cho các em biӃt

cách lӵa chӑn dӵ ÿRiQFyFăQFӭ; giúp hӑc sinh lұp luұn, loҥi trӯ nhuӳng dӵ ÿRiQ

FKѭDFyFăQFӭ vӳng chҳc, chӑn lӵa và xây dӵng dӵ ÿRiQKӧSOêKѫQFҧ

- *LDLÿR ̩n 3: Tͳ d͹ ÿRiQVX\OX ̵n rút ra h͏ qu̫ logic có th͋ ki͋ PWUDÿ˱ ͫc

Giҧ thuyӃt ÿѭӧF QrX Gѭӟi dҥng mӝW SKiQ ÿRiQ ÿy Oj Pӝt nhұQ ÿӏnh có thӇ

mang tính bҧn chҩW NKiL TXiW 7tQK ÿ~QJ ÿҳng cӫa giҧ thuyӃt cҫQ ÿѭӧc kiӇm tra

ViӋc kiӇm tra trӵc tiӃp mӝt nhұQÿӏQKNKiLTXiWWKѭӡng không thӇ PjWKD\YjRÿyOjkiӇm tra hӋ quҧ cӫa nó HӋ quҧ loJLFÿѭӧc suy luұn tӯ giҧ thuyӃt trong PPTN phҧi

thӓDPmQKDLÿLӅu:

+ Tuân theo quy tҳc logic hoһc toán hӑc

+ Có thӇ kiӇm tra bҵng thí nghiӋm vұt lí

Các phép suy luұn logic và toán hӑc phҧi dүQÿӃn kӃt luұn có dҥng:

+ BiӇu thӭc toán hӑc biӇu diӉn sӵ phө thuӝc cӫDFiFÿҥLOѭӧng vұt lí mà nhӳng

ÿҥLOѭӧng này phҧLÿRÿѭӧc trӵc tiӃp ( ví dө: nhiӋWÿӝ, thӇ WtFK« 

+ Mӝt khҷQJÿӏnh tӗn tҥi hay không tӗn tҥi mӝt hiӋQWѭӧQJQjRÿyFyWKӇ quan

ViWÿѭӧc trӵc tiӃp hoһc quan sát gián tiӃp qua sӵ biӃQÿәi cӫa mӝWÿҥi Oѭӧng vұt lí

QjRÿy

ViӋc suy ra hӋ quҧ logic gӗm mӝt sӕ trong các thao tác sau: phân tích, so sánh

ÿӕi chiӃu, suy luұn, suy diӉn, cө thӇ hóa

/ѭXê 7URQJWUѭӡng hӧSÿѫQJLҧn, khi dӵ ÿRiQJLҧ thuyӃWÿmQrXU}FiFÿҥi

Oѭӧng cҫQ ÿR Yj ÿm KjP FKӭa mӕi quan hӋ giӳD FiF ÿҥL OѭӧQJ ÿy WKu NK{QJ Fҫn GQJÿӃQJLDLÿRҥn suy ra hӋ quҧ logic tӯ dӵ ÿRiQ JLҧ thuyӃt nӳD/~FÿyFyWKӇ chuyӇn ngay VDQJ JLDL ÿRҥQ ÿӅ xuҩW SKѭѫQJ iQ WLӃn hành thí nghiӋP ÿӇ kiӇm

nghiӋPWtQKÿ~QJÿҳn cӫa dӵ ÿRiQJLҧ thuyӃt mӝt cách trӵc tiӃp

- *LDLÿR ̩QĈ ͉ xṷ t và ti͇ n hành thí nghi͏ Pÿ ͋ ki͋ m tra h͏ qu̫ logic tͳ

d͹ ÿRiQ

Ĉk\OjPӝWKjQKÿӝQJÿһc thù cӫD33717URQJJLDLÿRҥn này bao gӗm các

thao tác sau:

a Ĉ͉ xṷ WSK˱˯QJiQWKtQJKL ͏ m

Ӣ WKDRWiFQj\QJѭӡi giáo viên phҧi làm sao cho hӑc sinh có thӇ tӵ GRÿӅ xuҩt

FiFêWѭӣng cӫa mình, tӯ ÿyJLiRYLrQFyWKӇ Kѭӟng dүn, luyӋn tұSÿӇ FiFêWѭӣng

ÿyQJj\FjQJFyFăQFӭ KѫQ cho viӋc thiӃt kӃ mӝt thí nghiӋm cө thӇ thì mӟi phát

triӇQÿѭӧFQăQJOӵc sáng tҥo cӫa hӑc sinh

b Ti͇ n hành thí nghi͏ m

Cҫn tә chӭc cho hӑc sinh tӵ lӵc tiӃn hành các thao tác thí nghiӋm, thu thұp và

xӱ lý thông tin, rút ra kӃt quҧ Ӣ thao tác này các kӻ QăQJWKӵFKjQKQKѭ chӃ tҥo

hoһc lӵa chӑn thiӃt bӏ, lҳp ráp thí nghiӋPTXDQ ViWÿRÿҥc, tính toán, lҩy sai sӕ,

ÿiQKJLiÿӝ chính xác cӫDSKpSÿRYӁ ÿӗ thӏ«ÿѭӧc rèn luyӋn

- *LDLÿR ̩n 5: Rút ra h͇t lu̵n (Hͫp thͱc hóa k͇ t qu̫ nghiên cͱu)

Nӝi dung cӫDJLDLÿRҥn này bao gӗm:

+ Tә chӭc cho hӑc sinh hoһc nhóm hӑc sinh báo cáo kӃt quҧ nghiên cӭu cӫa

mình (kӃt quҧ thí nghiӋm, nhӳng nhұn [pW ÿiQK JLi WtQK [iF WKӵc cӫa dӵ ÿRiQ

ÿѭӧc kiӇPWUD WUѭӟc lӟp

+ Tә chӭc cho hӑc sinh (các nhóm hӑFVLQK WUDRÿәi, tranh luұQÿiQKJLiNӃt quҧ nghiên cӭu cӫa bҥn, thí nghiӋm có kiӇPWUDÿѭӧFÿ~QJÿLӅu dӵ ÿRiQNK{QJFҫn

bә VXQJÿLӅu chӍQKQKѭWKӃ nào

+ Giúp hӑc sinh chuҭn xác hóa các kӃt luұn, rút ra kiӃn thӭc NӃu kӃt quҧ thí

nghiӋm khҷQJÿӏnh hӋ quҧ logic tӭc là khҷQJÿӏnh tính chân thӵc cӫa dӵ ÿRiQJLҧ

thuyӃt) NӃu kӃt quҧ thí nghiӋm phӫ ÿӏnh hӋ quҧ logic thì phҧi kiӇm tra lҥi thí

nghiӋm (bӕ trí ÿmKӧSOêFKѭDWLӃQKjQKÿRÿҥFFyJuVDL« KRһc quá trình suy ra hӋ

quҧ logic có phҥm sai lҫm gì (vӅ quy tҳc logic hoһc toán hӑc) hoһc là phҧi xem lҥi

chính bҧn thân dӵ ÿRiQJLҧ thuyӃW ÿӇ ÿLӅu chӍnh, thұm chí phҧLWKD\ÿәi bҵng dӵ

ÿRiQNKiFFKRÿӃn khi có sӵ phù hӧp cӫa kӃt quҧ thí nghiӋm vӟi hӋ quҧ mӟi thì lúc

ÿyGӵ ÿRiQJLҧ thuyӃt) nêu ra mӟi thành chân lý khoa hӑFÿӏnh luұt, thuyӃWÿӏnh

Oê« ... tri thӭc

sang viӋc tә chӭFKѭӟng dүn HS phát huy tính tích cӵc

ViӋc phát huy tính tích cӵc cho HS mӝt biӋn pháp kích thích, phát huy khҧ

QăQJWӵ hӑc ± mӝt bҧQQăQJFӫDFRQQJѭӡi...

bҵng chuyӇQÿӝng cӫa vұt rҳQ´ WKHRKѭӟng phát huy tính tích cӵc cӫa hӑc sinh

1.5.2 ĈiQKJLiÿ ӏ nh tính qua nhӳng biӇ u hiӋ n vӅ WKiLÿ ӝ, tính tích cӵc cӫa

hӑ c sinh. .. lӵFKRjQWRjQÿӇ phát huy tính tích

cӵc cӫa HS, hoàn thành kӃ hoҥch giҧng

1.5 ĈӅ xuҩ t bӝ WLrXFKtÿiQKJLi sӵ tiӃ n bӝ vӅ viӋ c phát huy tính tích cӵc cӫa

hӑ c sinh