Tính cấp thiết của đề tài
Sử dụng hợp lý tài nguyên đất đai là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước, nhưng tại Việt Nam, hiện tượng "quy hoạch treo" và "sai quy hoạch" gây lãng phí lớn và bức xúc xã hội Nhiều dự án quy hoạch không đủ vốn đầu tư hoặc gặp khó khăn trong giải phóng mặt bằng do sự phản đối của người dân Để sử dụng đất hiệu quả, cần cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về quy hoạch cho người dân, giúp họ hiểu rõ mục tiêu và nội dung, từ đó tạo niềm tin và sự ủng hộ Nhà quản lý cũng cần theo dõi và đưa ra quyết định kịp thời để điều chỉnh các dự án không hiệu quả Việc tạo kênh tương tác giữa người dân và nhà quản lý quy hoạch là cần thiết để đảm bảo hiệu quả trong quy hoạch sử dụng đất.
Ngày nay, việc ứng dụng WEBGIS trong quản lý đất đai là giải pháp hiệu quả để truyền tải thông tin về quy hoạch và giá đất đến người dân WEBGIS, với khả năng phân tán trên Internet, giúp thông tin địa lý trở nên dễ dàng truy cập và hữu ích hơn Việc sử dụng WEBGIS không chỉ hỗ trợ quản lý và khai thác dữ liệu đất đai mà còn nâng cao năng lực quản lý nhà nước, đảm bảo tính minh bạch và quyền lợi cho cá nhân, tổ chức sử dụng đất.
WEBGIS sử dụng phần mềm mã nguồn mở mang lại nhiều lợi ích vượt trội như miễn phí hoàn toàn và khả năng phát triển mạnh mẽ nhờ sự hỗ trợ từ cộng đồng Với những ưu điểm này, việc áp dụng phần mềm mã nguồn mở để phát triển ứng dụng GIS trên nền tảng WEB đã trở thành xu hướng phổ biến trong thời đại hiện nay.
Tỉnh Quảng Bình hiện chưa có hệ thống WEBGIS để công bố thông tin quy hoạch sử dụng đất và giá đất Đồng Hới, thành phố trọng điểm của tỉnh, đang trải qua sự chuyển mình mạnh mẽ trong cơ cấu sử dụng đất, điều này ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý nhà nước về đất đai và người dân liên quan Do đó, nhu cầu tìm kiếm thông tin về giá đất và quy hoạch sử dụng đất ngày càng cao.
Dựa trên các vấn đề đã nêu, chúng tôi đã nhận được sự đồng ý từ lãnh đạo khoa Tài Nguyên Đất và Môi Trường Nông Nghiệp, cùng với sự hướng dẫn của TS Nguyễn Hoàng Khánh Linh, để tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu phương án công bố bản đồ quy hoạch sử dụng đất và giá đất bằng phần mềm mã nguồn mở”.
Mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể của đề tài
Mục tiêu chung
Nghiên cứu về việc công bố bản đồ quy hoạch sử dụng đất và giá đất bằng phần mềm mã nguồn mở theo Điều 48 Luật đất đai 2013 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức và cá nhân tiếp cận thông tin quy hoạch sử dụng đất cùng giá đất qua Internet.
Mục tiêu cụ thể
- Tạo bộ cơ sở dữ liệu bản đồ quy hoạch sử dụng đất, giá đất bằng phần mềm mã nguồn mở QGIS
- Thiết kế xây dựng trang WEBGIS công bố công khai thông tin quy hoạch sử dụng đất, giá đất tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.
Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
Ý nghĩa khoa học
Đề tài này nhằm nâng cao khả năng phát triển ứng dụng GIS thông qua việc sử dụng phần mềm mã nguồn mở, tích hợp dữ liệu không gian và thông tin thuộc tính thành một hệ thống hoàn chỉnh trên WEB Nó đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu và ứng dụng phần mềm mã nguồn mở để công bố công khai quy hoạch sử dụng đất, giá đất và các lĩnh vực liên quan khác.
Ý nghĩa thực tiễn
Nghiên cứu về việc phát triển WEBGIS cho UBND thành phố Đồng Hới sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực, đặc biệt trong việc công khai dữ liệu quy hoạch và giá đất, điều mà hiện nay vẫn chưa được thực hiện.
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thông tin đất đai, đặc biệt là giá đất, quy hoạch sử dụng đất và thông tin địa chính, chúng ta cần cung cấp những dữ liệu quan trọng Điều này không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin mà còn góp phần minh bạch hóa thị trường bất động sản tại thành phố Đồng Hới.
Xây dựng WEBGIS mã nguồn mở giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai Qua nền tảng này, các nhà quản lý quy hoạch và người dân có thể tương tác, trao đổi thông tin dễ dàng Điều này không chỉ tối ưu hóa phương án quy hoạch sử dụng đất mà còn khuyến khích người dân đóng góp ý kiến thông qua kênh liên lạc trực tuyến trên trang WEBGIS.
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Cơ sở lý luận
1.1.1 Quy hoạch sử dụng đất
1.1.1.1 Khái niệm quy hoạch sử dụng đất
Quy hoạch sử dụng đất là quá trình phân bổ và khoanh vùng đất đai nhằm phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu Việc này dựa trên tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng của các ngành, lĩnh vực trong từng vùng kinh tế - xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian nhất định, theo quy định tại Điều 3 Luật Đất Đai 2013.
Quy hoạch sử dụng đất là quá trình tổ chức và quản lý tài nguyên đất đai nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra, không chỉ dựa vào các đơn vị hành chính nhà nước mà còn vượt ra ngoài để giải quyết bài toán phát triển Để đạt được tốc độ phát triển mong muốn, cần phải sắp xếp hợp lý nguồn lực đất đai và lao động, đồng thời đảm bảo sự phối hợp trong việc sử dụng đất giữa các địa phương trong một vùng, nhằm tạo ra sự đồng bộ và hài hòa trong sự phát triển chung của cả nước.
Quy hoạch sử dụng đất đóng vai trò quan trọng trong việc tối đa hóa giá trị bất động sản, với việc quyết định sử dụng đất dựa trên động lực của thị trường Điều này có nghĩa là quy hoạch đất đai cần phải phù hợp với cơ chế thị trường, đảm bảo rằng mỗi thửa đất được sử dụng để đạt giá trị tối đa mà không làm giảm giá trị của các thửa đất khác trong khu vực quy hoạch.
Có thể áp dụng các thuật toán thông thường để giải quyết các vấn đề phức tạp trong thị trường bất động sản, giảm thiểu sự không hoàn thiện do quan hệ cung cầu Giá trị đền bù giải phóng mặt bằng khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất được coi là khoản ứng trước lợi ích từ quy hoạch sử dụng đất Quy hoạch sử dụng đất cần nâng cao tổng giá trị đất đai trong khu vực.
Quy hoạch sử dụng đất xã hội cần đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm lợi ích, đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống vật chất, tinh thần của cộng đồng dân cư, đồng thời thỏa mãn nhu cầu đa dạng về đất đai của toàn xã hội.
Quá trình lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đất không chỉ hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy dân chủ hóa trong quản lý tài nguyên thiên nhiên và tài sản xã hội Dự thảo quy hoạch phải được giới thiệu đến từng khu dân cư và công khai tại trụ sở UBND địa phương, đảm bảo sự tham gia của cộng đồng Các quy định pháp luật liên quan đến quy hoạch sử dụng đất đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý nhà nước, đảm bảo phát triển đồng bộ, ổn định và an toàn cho các dự án quy hoạch.
Trong bối cảnh công nghiệp hóa và tái cơ cấu nền kinh tế, quy hoạch sử dụng đất đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh mối quan hệ giữa thành thị và nông thôn, công nghiệp và nông nghiệp Đây là công cụ thiết yếu thể hiện ý chí phát triển, đồng thời là cơ sở quyết định cho quy hoạch và kế hoạch phát triển các chuyên ngành, giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất cho sản xuất và các loại đất chuyên dụng.
Để đáp ứng yêu cầu hội nhập và hợp tác quốc tế, quy hoạch sử dụng đất tại Việt Nam cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhằm hoàn thiện quy trình và chính sách Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng thu hút đầu tư và thích ứng với các định hướng mới từ cộng đồng quốc tế.
1.1.1.2 Vai trò của quy hoạch sử dụng đất
Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất là công cụ quản lý nhà nước quan trọng, giúp phân bổ và sử dụng tài nguyên đất đai một cách hợp lý, tiết kiệm và bền vững Chúng là căn cứ để thực hiện các hoạt động giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và thu hồi đất Đồng thời, quy hoạch sử dụng đất còn tạo ra cơ cấu sử dụng đất phù hợp với quá trình chuyển đổi kinh tế, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh lương thực.
Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất là yếu tố quan trọng giúp tạo ra quỹ đất phù hợp cho sự phát triển công nghiệp, dịch vụ và xây dựng hạ tầng Điều này không chỉ hỗ trợ chỉnh trang và phát triển đô thị mà còn đáp ứng nhu cầu sử dụng đất trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Theo Điều 35 Luật đất đai 2013 việc lập QHSDĐ phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây:
- Phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh
Quy hoạch sử dụng đất cần được xây dựng từ tổng thể đến chi tiết, đảm bảo rằng quy hoạch của cấp dưới phù hợp với quy hoạch của cấp trên Kế hoạch sử dụng đất phải tuân thủ quy hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt Quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia cần phản ánh tính đặc thù và sự liên kết giữa các vùng kinh tế - xã hội, trong khi quy hoạch cấp huyện phải thể hiện rõ nội dung sử dụng đất của cấp xã.
- Sử dụng đất tiết kiệm và có hiệu quả
- Khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu
- Bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh
- Dân chủ và công khai
Đảm bảo ưu tiên quỹ đất cho mục đích quốc phòng và an ninh là rất quan trọng, nhằm phục vụ lợi ích quốc gia và công cộng Điều này cũng góp phần vào an ninh lương thực và bảo vệ môi trường, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực và địa phương cần phải tuân thủ quy định và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
Quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh đóng vai trò trung tâm, kết nối giữa Trung ương và địa phương Nhiệm vụ chính của quy hoạch này là thiết lập cơ cấu hợp lý cho các loại đất như đất nông nghiệp, phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng Đồng thời, quy hoạch cũng phân bổ và bố trí đất đai cho các dự án đầu tư, phát triển đô thị, công trình công cộng, giao thông và thủy lợi trong thời gian quy hoạch tại tỉnh.
Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện là cầu nối quan trọng giữa cấp tỉnh và xã, với nhiệm vụ chính là thiết lập cơ cấu hợp lý cho các loại đất như đất nông nghiệp, phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng Mục tiêu của quy hoạch này là đáp ứng nhu cầu đất đai phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ quy hoạch.
Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Tình hình ứng dụng WEBGIS trong quản lý và công bố dữ liệu
Công nghệ WEBGIS đang được ứng dụng rộng rãi trên toàn cầu trong nhiều lĩnh vực, bao gồm việc xây dựng các bản đồ trực tuyến về quy hoạch và hiện trạng sử dụng đất, như tại Victoria (Úc) và Maryland (Mỹ).
Hình 1.13 Bản đồ trực tuyến về QHSDĐ của bang Victoria (Úc)
Hình 1.14 Bản đồ trực tuyến về QHSDĐ của bang Maryland (Mỹ)
Năm 2012, Puyam S Singh và cộng sự đã phát triển một hệ thống WEBGIS mã nguồn mở sử dụng PostgreSQL/PostGIS, PHP, Apache và MapServer nhằm hỗ trợ quyết định và chia sẻ thông tin về tài nguyên thiên nhiên tại Ấn Độ Nghiên cứu này đã tạo ra một cổng thông tin cho phép người dùng xem, cập nhật, truy vấn và phân tích thông tin tài nguyên thiên nhiên theo nhu cầu cụ thể.
Năm 2015, Hadjimitsis và cộng sự đã phát triển WEBGIS dựa trên công nghệ Oracle nhằm quản lý quy hoạch không gian biển tại Cộng hòa Síp Nghiên cứu này giúp các nhà quản lý và công chúng tiếp cận kết quả phân tích, đánh giá các kế hoạch không gian biển và lập quy hoạch cho tương lai.
Mặc dù WEBGIS cung cấp các chức năng cơ bản như quản lý người sử dụng và công cụ tương tác với bản đồ, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế Giao diện thiết kế chưa được tối ưu, hình ảnh bản đồ không sắc nét và thiếu tính thẩm mỹ, điều này ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng.
Nhiều WEBGIS hiện nay chứa nhiều lớp thông tin bản đồ nhưng không khai thác hiệu quả, dẫn đến cồng kềnh và làm chậm tốc độ tải dữ liệu Ngược lại, một số WEBGIS chỉ có vài lớp thông tin nhưng nội dung lại quá sơ sài và thiếu cụ thể, hạn chế khả năng tra cứu thông tin của người dùng.
Ngày 24/4/2013, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành Thông tư số 04/2013/TT-BTNMT, quy định về việc xây dựng CSDL đất đai, hướng dẫn các cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ địa chính trong việc quản lý và khai thác CSDL đất đai CSDL đất đai bao gồm 04 nhóm thành phần: CSDL địa chính, CSDL quy hoạch sử dụng đất, CSDL giá đất và CSDL thống kê, kiểm kê đất đai, trong đó CSDL địa chính là thành phần cơ bản Thông tư quy định 5 hình thức cung cấp thông tin từ CSDL đất đai, cho phép người dân tra cứu thông tin qua Internet về số hiệu thửa, diện tích, tình trạng cấp Giấy chứng nhận, và bản đồ quy hoạch sử dụng đất Việc ứng dụng công nghệ WEBGIS để cung cấp dữ liệu đất đai cho người dân là rất cần thiết, mặc dù hiện tại công nghệ này vẫn chưa phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam Một số địa phương như Thừa Thiên Huế và Vĩnh Phúc đã bắt đầu sử dụng WEBGIS để công khai thông tin đất đai, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng rộng rãi.
Hình 1.15 Trang WEB hệ thống thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế
Trang WEBGIS đã công bố dữ liệu bản đồ chuyên ngành của tỉnh Thừa Thiên Huế Người dùng có thể truy cập trang WEB tại địa chỉ https://GIS21.thuathienhue.gov.vn để tìm hiểu thông tin về quy hoạch chuyên ngành, quy hoạch các khu kinh tế, cũng như thông tin giá đất.
Hệ thống có hai chức năng chính: khai thác thông tin và quản trị dịch vụ Chức năng khai thác thông tin cho phép người dùng truy cập và tra cứu các bản đồ chuyên đề, trong khi chức năng quản trị dịch vụ đảm bảo quản lý toàn bộ hệ thống, bao gồm quản lý dịch vụ bản đồ, máy chủ, nhật ký hệ thống và phân quyền người dùng Mục tiêu chính của chức năng này là cung cấp dịch vụ bản đồ cho việc khai thác thông tin Hệ thống liên tục cập nhật thông tin bản đồ phong phú, đáp ứng nhu cầu người dùng.
Hình 1.16 Hệ thống WEBGIS tỉnh Vĩnh Phúc
Giao diện hệ thống hiện tại còn đơn giản và thiếu thẩm mỹ, với hình ảnh dữ liệu không sắc nét Hệ thống chủ yếu chỉ hỗ trợ tra cứu thông tin mà chưa có kênh trao đổi để đóng góp ý kiến về hệ thống và dữ liệu bản đồ Thông tin chưa được chia sẻ rộng rãi, hạn chế việc tải xuống cho nhiều đối tượng sử dụng Tỉnh Bến Tre đã cung cấp thông tin trực tuyến về quy hoạch sử dụng đất thông qua công nghệ WEBGIS, với bản đồ chi tiết từng thửa đất, cho phép người dùng tra cứu thông tin như số tờ, số thửa và thông tin chủ sở hữu.
Hình 1.17 Bản đồ quy hoạch sửdụng đất tỉnh Bến Tre
Hệ thống bản đồ thông tin quy hoạch tỉnh Bến Tre hiện đang gặp khó khăn do giao diện rối mắt và tốc độ tải dữ liệu chậm, dẫn đến việc tra cứu thông tin trở nên khó khăn Thiết kế giao diện còn hạn chế trong việc quản lý các lớp thông tin bản đồ Tương tự như hệ thống WEBGIS của tỉnh Vĩnh Phúc, hệ thống này cũng chưa phát triển được kênh tương tác với người dùng, khiến cho việc cập nhật thông tin và đóng góp ý kiến về quy hoạch sử dụng đất của tỉnh trở nên bất tiện.
Công nghệ WEBGIS được ứng dụng trên trang web điện tử GIS.chinhphu.vn, cho phép hiển thị các đơn vị hành chính đến mức độ quận, huyện Việc sử dụng WEBGIS trên các trang web này cung cấp thông tin về quy hoạch sử dụng đất, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân Tuy nhiên, hệ thống bản đồ trên các trang web trong nước vẫn còn đơn giản và cần được phát triển, hoàn thiện hơn nữa.
Hình 1.18 Bản đồ đơn vị hành chính các cấp
Phương án quy hoạch sử dụng đất thường được công bố theo hai hình thức: công bố trên trang thông tin điện tử và công bố dưới dạng bản đồ giấy hoặc pano đặt tại trụ sở UBND hoặc ở những khu vực công cộng có quy hoạch.
Các trang thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp huyện đã công bố dữ liệu quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất dưới dạng văn bản và hình ảnh bản đồ Tuy nhiên, với diện tích quy hoạch lớn, việc thể hiện chi tiết trên một hình ảnh là khó khăn, khiến người truy cập không thể xác định rõ quy hoạch và loại đất được quy hoạch.
Tại trụ sở UBND cấp xã, phương án quy hoạch sử dụng đất thường được công bố qua bản đồ giấy khổ lớn, nhưng do diện tích xã lớn, bản đồ không thể hiện hết thông tin cần thiết Vị trí treo bản đồ thường trong phòng làm việc, khiến người dân khó tiếp cận thông tin quy hoạch Để cải thiện tình trạng này, việc sử dụng phần mềm WEBGIS là giải pháp tối ưu, cho phép người dùng xem chi tiết từng thửa đất, biết rõ quy hoạch và diện tích liên quan WEBGIS có thể truy cập qua trình duyệt web trên máy tính hoặc điện thoại thông minh mà không cần cài đặt phần mềm, đồng thời cung cấp các công cụ GIS hữu ích như di chuyển bản đồ, phóng to, thu nhỏ, và tìm kiếm thông tin đối tượng.
Một số công trình nghiên cứu trong nước: Ở Việt Nam việc ứng dụng GIS, WebGIS được nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi ở nhiều lĩnh vực như:
Năm 2010, nhóm nghiên cứu do Nguyễn Quang Tuấn dẫn đầu đã thực hiện đề tài “Ứng dụng công nghệ WebGIS để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ khai thác tiềm năng du lịch bền vững ở tỉnh Quảng Trị.” Đề tài này cung cấp công cụ quản lý và cập nhật thông tin bản đồ, tin tức cho các nhà quản lý, đồng thời hỗ trợ người dùng tìm kiếm địa điểm, tìm đường và truy vấn nhanh thông tin bản đồ.