Luận văn thạc sĩ tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở các nước châu á

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi xoay quanh về mối quan hệ giữa kiều hối và các chỉ số phát triển tài chính tới tăng trưởng kinh tế của một quốc gia, dẫn đến việc nghiên cứu bản chất c

******

CÔNG THỊ MAI THẢO

TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI, PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC

NƯỚC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

********

CÔNG THỊ MAI THẢO

TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI, PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC NƯỚC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (Hướng ứng dụng)

Mã ngành: 8340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS DIỆP GIA LUẬT

TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các thông tin, số liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực và kết quả trình bày chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào

Tp HCM, ngày 9 tháng 12 năm 2019

Tác giả luận văn

Công Thị Mai Thảo

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC ĐỒ THỊ

TÓM TẮT

ABSTRACT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề nghiên cứu 1

2 Mục tiêu luận văn nghiên cứu 3

3 Câu hỏi nghiên cứu 3

4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu 3

4.1 Dữ liệu nghiên cứu 3

4.2 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỀU HỐI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI, PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 5

1.1 Cơ sở lý thuyết: 5

1.2 Lý thuyết tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế: 8

1.2.1 Tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế: 8

1.2.2 Tác động của phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế: 13

1.2.3 Tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế: 15

1.3 Tổng quan các nghiên cứu trước đây: 17

1.3.1 Các nghiên cứu trước 17

1.3.2 Kết luận rút ra từ nghiên cứu trước 24

CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM 26

2.1 Mô hình nghiên cứu 26

2.2 Mẫu nghiên cứu: 30

2.3 Dữ liệu nghiên cứu: 31

2.4 Phương pháp nghiên cứu: 33

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 36

3.1 Xu hướng kiều hối ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương: 36

3.2 Kết quả thống kê mô tả: 42

3.3 Kết quả nghiên cứu thực nghiệm 47

3.3.1 Kết quả kiểm định mô hình 47

3.3.2 Thảo luận 52

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH 57

4.1 Kết luận 57

4.2 Gợi ý chính sách 58

4.3 Kết luận chung: 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT

FDI: Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

FII: Vốn đầu tư gián tiếp

GMM: Phương pháp moment tổng quát

IMF: Quỹ tiền tệ quốc tế

ODA: Viện trợ phát triển chính thức

OLS: Phương pháp hồi quy bình phương bé nhất

TSLS: Phương pháp hồi quy bình phương hai bước bé nhất

WB: Ngân hàng thế giới

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2 1 Mô tả các biến và kỳ vọng dấu trong mô hình nghiên cứu 29

Bảng 3 1 Ước tính và dự phóng dòng chảy kiều hối đến các nước có thu nhập trung bình – thấp 37

Bảng 3 2 Thống kê mô tả các biến nghiên cứu trong mô hình: 42

Bảng 3 3 Ma trận tương quan của các biến trong mô hình 44

Bảng 3 4 Kiểm định VIF trong mô hình 45

Bảng 3 5 Kết quả thực hiện hồi quy biến công cụ 46

Bảng 3 6 Kết quả của kiểm định Hausman 48

Bảng 3 7 Kết quả hồi quy trên Stata của mô hình (1) 49

Bảng 3 8 Kết quả hồi quy trên Stata của mô hình (2) 50

Bảng 3 9 Kết quả hồi quy trên Stata của mô hình (3) 51

DANH MỤC ĐỒ THỊ Hình 1 Các kênh kiều hối 6 Hình 3 1 Dòng chảy kiều hối và các nguồn vốn khác ở các nước thu nhập trung

TÓM TẮT

Trong giai đoạn hiện nay kiều hối là nguồn ngoại tệ nhanh chóng trở thành nguồn vốn quan trọng và ảnh hưởng đáng kể đến cán cân vãng lai cũng như các hoạt động của nền kinh tế của một quốc gia Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi xoay quanh về mối quan hệ giữa kiều hối và các chỉ số phát triển tài chính tới tăng trưởng kinh tế của một quốc gia, dẫn đến việc nghiên cứu bản chất cũng như mức

độ tác động của kiều hối đến từng nền kinh tế của mỗi quốc gia là điều cần thiết Để thực hiện được điều này, bài nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu của 28 quốc gia thuộc khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong giai đoạn 1995 đến 2018 để làm mẫu quan sát kết hợp với việc sử dụng phương pháp OLS và TSLS với các kiểu hồi quy gộp, hồi quy theo hiệu ứng cố định và hiệu ứng ngẫu nhiên để làm sáng tỏ vấn đề Kết quả cho thấy kiều hối có mối tương quan âm đến nền kinh tế cho thấy kiều hối kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế Bên cạnh đó tỷ lệ tín dụng ở khu vực tư nhân cũng tác động nghịch chiều lên biến tăng trưởng kinh tế Bài viết còn cung cấp kết quả về mối tương quan của các chỉ số phát triển tài chính hay mức độ biến động của kiều hối lên sự phát triển kinh tế của khu vực này

Từ khoá: kiều hối, phát triển tài chính, tăng trưởng kinh tế

ABSTRACT

Remittances are the source of foreign currencies becoming more and more important and affect to the current balance and countries's economic activities significantly However, there is controversy surrounding the relationship between remittances and financial development indicators on a country's economic growth, leading to the study about the nature as well as level of remittance impacts to each country's economy is essential To accomplish this, it uses data of 28 countries in Asia – Pacific area over the period 1995 – 2018 to model observations in conjunction with the use of OLS and TSLS with pooled regression, fixed effects and random effects to solve the problem The results show that remittance is negatively correlated to the economy, remittances inhibit economic growth In addition, the effect of the ratio of credit to the private sector on the economic growth variable is reported This study also provides the relation of financial development indicators or the degree of volatility of remittances on the economic growth in studied area

Keywords: Remittances, financial development, economic growth

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề nghiên cứu

Lượng kiều hối được chuyển về quê nhà bởi những người di cư –Nguồn vốn tưởng chừng bị phớt lờ trong quá khứ, nay lại trở thành một trong những nguồn cung ứng cho dòng chảy tài chính lớn nhất đến các quốc gia đang phát triển, dần làm lu mờ các nguồn vốn truyền thống như viện trợ chính thức và dòng vốn tư nhân (World Bank 2003, 2004; Aggarwal, Demirgüc¸ -Kunt, & Martínez Pería, 2010; Giulia & Zazzaro, 2011; Giuliano & Ruiz-Arranz, 2009; Rao & Hassan, 2011 Một

số bằng chứng cho thấy rằng năm 2015, lượng kiều hối trên toàn thế giới ước đạt trên 601 tỷ USD Trong số đó, các nước đang phát triển ước tính nhận được khoảng

441 tỷ đô la, gấp gần ba lần số viện trợ phát triển chính thức

Tuy nhiên lượng kiều hối thực sự, bao gồm kiều hối thông qua các kênh chính thức và phi chính thức, được cho là lớn hơn đáng kể Theo Nyamongo và Misati, (2011); Aggarwal et al., (2010); kiều hối được chuyển về thông qua các kênh chính thức đã tác động đến sự phát triển tài chính Thông qua các con đường chính thức tác động đến tăng trưởng của khu vực tài chính Điều này xảy ra khi người nhận kiều hối mở tài khoản với các ngân hàng thương mại Thêm vào đó, khi người nhận đến ngân hàng họ có thể thu thập thông tin về các sản phẩm vay ngân hàng hiện có mà họ có thể sử dụng Nếu tác động này lên ngành tài chính là đáng kể thì sự phát triển tài chính được kỳ vọng là cao hơn

Theo Deodat (2011), Mundaca (2009), Misati & Nyamongo (2010, 2011), Sufian & Siridopoulos (2010); phát triển tài chính cũng liên quan đến đầu tư tư nhân và tăng trưởng kinh tế Cũng có một số bằng chứng cho rằng sự phát triển tài chính là quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Một số lý thuyết ủng hộ cho vai trò phát triển tài chính được tìm thấy trong nghiên cứu của Bagehot, (1873); Schumpeter, (1911) và gần đây hơn là Hicks, (1969) Theo Schumpeter, (1911); các

dịch vụ được cung cấp bởi các trung gian tài chính khá quan trọng cho sự đổi mới

và tăng trưởng kinh tế Schumpeter cũng chỉ ra rằng các tổ chức tài chính có thể thúc đẩy sự đổi mới và tăng trưởng bằng cách xác định và tài trợ các khoản đầu tư

có hiệu quả

Các bằng chứng khác từ Aggarwal et al (2010) chỉ ra rằng nếu mức phát triển tài chính cao hơn thì kiều hối có khuynh hướng tác động biên thấp hơn đối với tăng trưởng Điều này là do sự phát triển tài chính có khuynh hướng liên quan đến việc tạo ra thông tin về khả năng đầu tư và phân bổ vốn; giám sát công ty và thực hiện quản trị doanh nghiệp; thương mại, đa dạng hóa và quản lý rủi ro; huy động và tổng hợp các khoản tiết kiệm; nới lỏng việc trao đổi hàng hoá và dịch vụ Những chức năng tài chính này có xu hướng ảnh hưởng đến các quyết định về tiết kiệm và đầu tư, đổi mới công nghệ và cuối cùng góp phần tăng trưởng kinh tế (Misati, 2007; Misati & Nyamongo, 2011; Brown, 1994)

Bên cạnh đó giả thuyết kiều hối tác động tiêu cực đến tăng trưởng cũng tồn tại trong nhiều nghiên cứu Những người ủng hộ lý thuyết ảnh hưởng tiêu cực của kiều hối đến tăng trưởng cho rằng; thứ nhất, kiều hối nằm trong bối cảnh của sự bất cân xứng thông tin, trong trường hợp người gửi tiền không kiểm soát chặt chẽ được việc chuyển giao quyền sử dụng lượng tiền đó cho người nhận vì có thể người nhận không được sử dụng số tiền đã chuyển cho các dự án đầu tư hay đạt được hiệu quả

sử dụng như dự định ban đầu Thứ hai, các hộ gia đình nhận kiều hối phần lớn thường dùng thu nhập đó để tiêu dùng chứ không đầu tư, người nhận xem kiều hối như một khoản thay thế cho thu nhập lao động và đáp ứng các hoạt động giải trí của

họ, làm ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế Thứ ba, trong khi kiều hối tăng cường sự trao đổi ngoại tệ, làm đồng nội tệ tăng giá có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của các quốc gia phụ thuộc lĩnh vực xuất nhập khẩu (Amuedo-Dorantes & Pozo, 2004, Chami, Fullenkamp, & Jahjah, 2003)

Từ những lập luận và bằng chứng thực nghiệm từ các nghiên cứu trước cho thấy nghiên cứu về vấn đề này ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương còn rất ít Căn

cứ vào tầm quan trọng và tính cần thiết của kiều hối ở các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, và các tranh cãi về kết quả tác động của kiều hối và phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế của một số nghiên cứu trước đây nên học viên lựa chọn chủ đề “ Tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia Châu Á – Thái Bình Dương ” làm luận văn để có thể đưa ra một số bằng chứng thực nghiệm xác đáng cho vấn đề đáng quan tâm này

2 Mục tiêu luận văn nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra bằng chứng nghiên cứu thực nghiệm về tác động của kiều hối cùng với các chỉ số phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở 28 quốc gia khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong khoảng thời gian từ năm 1995 - 2018

3 Câu hỏi nghiên cứu

Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu đề tài, luận văn phải trả lời được các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Kiều hối có phải là một kênh phát triển tài chính có vai trò quan trọng hay không, đồng thời kiều hối giúp thúc đẩy hay kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế của một quốc gia?

- Sự biến động của kiều hối và các chỉ số phát triển tài chính có tác động tiêu cực đến nền kinh tế khu vực này không?

4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Dữ liệu nghiên cứu

- Nguồn dữ liệu được thu thập từ ngân hàng thế giới (WB) và quỹ tiền tệ thế giới (IMF), do vậy đảm bảo tính đồng nhất và đáng tin cậy để thực hiện kiểm định

- Để thực hiện nghiên cứu, luận văn sử dữ liệu bảng của 28 quốc gia khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong khoảng thời gian từ năm 1995 - 2018

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài luận văn:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Tác giả tổng hợp để có những đánh giá, phân tích mang tính khoa học và phù hợp với lý luận và thực tiễ của vấn đề kiều hối ở các nước nghiên cứu

- Phương pháp OLS và phương pháp sử dụng biến công cụ TSLS kết hợp với

dữ liệu bảng để kiểm định mô hình nghiên cứu

5 Cấu trúc luận văn

Cấu trúc của luận văn gồm những phần cơ bản sau đây:

Chương 1: Tổng quan về kiều hối: trình bày về định nghĩa và cách phân loại kiều hối, xu hướng kiều hối trên thế giới và khu vực khảo sát, và Tổng quan các nghiên cứu trước đây

Chương 2: Mô hình và phương pháp nghiên cứu: trình bày cụ thể về mẫu dữ liệu nghiên cứu, nguồn dữ liệu, mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu: trình bày kết quả dựa trên việc sử dụng các kiểm định và phương pháp hồi quy để đưa ra kết luận

Chương 4: Kết luận và gợi ý chính sách

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỀU HỐI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI, PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

1.1 Định nghĩa, tổng quan về kiều hối:

Nói một cách tổng quát, theo Nyamongo (2012), kiều hối có thể định nghĩa

là phần thu nhập được người lao động ở nước ngoài gửi về quê nhà Theo định nghĩa hẹp của Devesh Kapur (2003) kiều hối là một khoản chuyển giao nhưng không hoàn lại, chủ yếu là tiền gửi của người di cư cho gia đình và bạn bè mà không có bất cứ yêu cầu hay đòi hỏi nào từ người gửi, không giống như các dòng tài chính khác điển hình là nợ hoặc vốn cổ phần

Kiều hối của người cư trú theo định nghĩa của IMF trong “The Balance of Payments Manual (IMF 2010)” là chuyển giao tài sản tư nhân từ các lao động di cư được xem là cư dân của quốc gia nhập cư đến người nhận ở quê hương Nếu người

di cư sống ở quốc gia nhập cư từ một năm trở lên thì được xem là người cư trú Nếu người di cư sống ở quốc gia nhập cư dưới một năm, toàn bộ thu nhập của người này

ở quốc gia nhập cư được xem là thu nhập của lao động ở nước ngoài

WB đã cho rằng kiều hối được tạo nên từ ba thành phần sau:

• Kiều hối của người cư trú (workers’s remittances category) là dòng tiền được chuyển theo phương thức vãng lai bởi những người đang làm việc hoặc đã trở thành công dân của quốc gia khác Kiều hối của người cư trú được xem là một phần trong chuyển giao hiện tại của tài khoản vãng lai

• Thu nhập của người lao động ở nước ngoài (Employee compensation): trong một số trường hợp, thu nhập của người lao động không phải là công dân quốc gia khác bao gồm cả đại sứ quán, tổ chức quốc tế, cơ quan ngoại giao,

sẽ tác động đáng kể đến dữ liệu kiều hối Khi công dân nước này làm việc cho người nước ngoài thì tiền lương và thu nhập khác của họ sẽ được coi là thu nhập của người lao động ở nước ngoài Trong trường hợp này, tổng thu

nhập từ người lao động sẽ được coi là kiều hối và là một yếu tố thu nhập trong tài khoản vãng lai

• Tài sản thuyên chuyển của người di cư (Migrants’ transfers category) bao gồm bút toán đối ứng với các hàng mục hàng hoá và sự thay đổi của một số chỉ tiêu tài chính phát sinh từ các cá nhân di cư từ quốc gia này sang quốc gia khác, chẳng hạn như thay đổi của tài khoản tiết kiệm tích luỹ khi người di cư quay trở về quê hương sinh sống và làm việc

Hình 1 Các kênh kiều hối:

v

Nguồn: IMF

Hiện nay có nhiều cách phân chia, tùy theo căn cứ khác nhau mà nguồn tiền kiều hối được phân loại khác nhau Sự xác định kênh chuyển kiều hối sẽ giúp người nghiên cứu có thể đánh giá được mức độ bao phủ nguồn dữ liệu kiều hối mà mình

Người di cư/Lao động

ngắn hạn/Người gửi ở

nước nhận đầu tư

Người thụ hưởng/Gia đình người nhận ở quê nhà

Điểm chuyển kiều hối

(Tại nước nhận đầu tư)

• Ngân hàng thương mại

• Công ty chuyển tiền

Điểm chuyển kiều hối (Tại quê nhà)

• Ngân hàng thương mại

• Công ty chuyển tiền

• Tổ chức tín dụng

• Bưu điện

• Công ty chuyển phát nhanh

• Đại lý Hawala

• Địa điểm người nhận

hiện có Nếu căn cứ vào phương thức chuyển tiền, kiều hối có thể phân chia thành hai loại:

• Kiều hối được chuyển theo kênh chính thức: là các kênh chuyển tiền thông qua các định chế, cá nhân được cấp phép trong việc kinh doanh hoạt động chuyển tiền, điển hình là ngân hàng, các công ty chuyển tiền hay một số định chế khác Kênh chuyển tiền bán chính thức bao gồm các định chế được phép cung cấp dịch vụ chuyển tiền ngoài các quy định, cơ chế của quốc gia này Những định chế đó tổ chức tốt trong việc chuyển tiền nhưng không được kiểm soát bởi bất kỳ dịch vụ tài chính có thẩm quyền

• Kiều hối được chuyển theo kênh phi chính thức: chủ yếu kiều hối ở đây được giao dịch bằng tiền mặt hoặc thông qua người vận chuyển như thành viên trong gia đình, bạn bè hoặc một số hình thức vận chuyển tư nhân; tiền hay hiện vật được người di cư vận chuyển thông qua những lần về thăm quê hương; sử dụng các quỹ gửi tiền của các tổ chức chuyển tiền không đăng ký giấy phép nhưng sử dụng mạng lưới truyền thống như hawala, Fei Ch’ien, Hundi (Nyamongo-2012)

Tuy nhiên các kênh kiều hối chỉ được phân loại là chính thức hay không chính thức một cách tương đối, lý do được đưa ra ở đây là mỗi kênh kiều hối được xem xét theo nhiều quan điểm khác nhau, dựa trên các quy định, cơ cấu tổ chức, hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia Một số kênh kiều hối có thể được xem là chính thức ở quốc gia này nhưng theo quy định của quốc gia khác, nó là bất hợp pháp

Sự lựa chọn của người chuyển tiền giữa các kênh chuyển tiền khác nhau có thể bị ảnh hưởng bởi một loạt các yếu tố, chẳng hạn như cơ sở hạ tầng của các quốc gia chuyển và nhận kiều hối, khả năng tiếp cận với các tổ chức tài chính chính thức, tốc độ chuyển tiền, chi phí chuyển tiền, các quy định của chính phủ, ưu đãi của nhà nước dưới hình thức thuế nhượng bộ và lãi suất hay gánh nặng về thủ tục

Theo Barajas, Chami, Full enkamp, Gapen, & Montiel (2009) tính đến thời điểm hiện tại kênh phi chính thức vẫn chiếm ưu thế hơn hẳn bởi vì:

• Dễ tiếp cận vì không cần mở tài khoản ngân hàng, không phức tạp, quan liêu, chỉ cần các thủ tục cần thiết

• Không cần giấy tờ chứng minh

• Chi phí rẻ, giao dịch rẻ hơn so với các kênh chính thức

• Nhanh chóng và đáng tin cậy vì nó được dựa vào mối quan hệ người thân và bạn bè, những người tuyên xưng chung một niềm tin tôn giáo

Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại các mặt trái của kênh chính thức như:

• Gây cản trở việc thu thập dữ liệu có giá trị của chính phủ như bản chất và kích thước của kiều hối

• Làm tăng nguy cơ lạm dụng tiền gửi về cho hoạt động rửa tiền và các hoạt động bất hợp pháp, trong đó có khủng bố Điều này có thể trái với việc phòng, chống rửa tiền theo pháp luật chống khủng bố tại nơi ở nhiều nước trên thế giới

1.2 Mối quan hệ của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế: 1.2.1 Kiếu hối có phải một dòng vốn hỗ trợ tăng trưởng kinh tế:

- Kiếu hối tác động một cách tích cực đến tăng trưởng kinh tế:

Một số nghiên cứu thực nghiệm (Solimano, 2003; World Bank, 2006) cho thấy kiều hối có thể có khả năng ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế của một quốc gia Nghiên cứu của Aggarwal et al., 2006; Giuliano và Ruiz-Arranz, 2005 cũng xác nhận tác động tích cực đáng kể của kiều hối đối với cả tiền gửi ngân hàng

và tín dụng ngân hàng đối với khu vực tư nhân Họ cho rằng kiều hối đóng vai trò thay thế cho các phương tiện tài chính khác như tín dụng và bảo hiểm, vốn không nhất thiết tồn tại ở các nước đang phát triển Kích thích tiêu dùng và đầu tư, kiều hối

có thể có khả năng giảm quy mô suy thoái ở một số quốc gia và thúc đẩy nền kinh

tế địa phương Ngoài mức tiêu thụ hàng ngày thông thường, kiều hối có thể cho phép các hộ gia đình tham gia vào các hoạt động kinh tế và rủi ro cao nhưng đem lại lợi nhuận cao hơn Gần đây, Ratha (2013) báo cáo rằng kiều hối tăng tiết kiệm trong nước và cải thiện phương tiện trung gian tài chính, từ đó có thể gia tăng triển vọng tăng trưởng của các nước nhận kiều hối Tương ứng, Yasseen (2012) cho thấy mối tương quan tích cực giữa kiều hối và sự phát triển của hệ thống tài chính ở các nước đang phát triển, chủ yếu ở Trung Đông và Bắc Phi

Mặc dù có những quan điểm tích cực về kiều hối, nhưng bằng chứng về kiều hối có thể duy trì tăng trưởng kinh tế quốc gia cũng như việc làm dường như là không thuyết phục Ví dụ, Stratan et al (2013) cho thấy ngay cả trong trường hợp của Moldova, nơi kiều hối thay đổi từ 14% đến 19,1% GDP từ năm 2006 đến 2011, mối tương quan giữa thu nhập từ kiều hối và tăng trưởng quốc gia vẫn còn mơ hồ Trong khi Barajas et al (2012) cho rằng khối lượng kiều hối có thể thay đổi tùy thuộc vào suy thoái kinh tế ở các quốc gia gửi tiền, Giuliano và Ruiz-Arranz (2005) tìm thấy kiều hối tác động tích cực đến tăng trưởng GDP khi thị trường tài chính tương đối kém phát triển Chami và Fullenkamp (2013) chỉ ra rằng tác động kinh tế ròng của kiều hối đối với tăng trưởng quốc gia sẽ phụ thuộc mạnh mẽ, một mặt, vào các chính sách của chính phủ để tăng cường tiềm năng của họ và, mặt khác (và thậm chí quan trọng hơn), về cách thức người nhận sử dụng chúng

Mặc dù ưu tiên của kiều hối là đóng góp cho tiêu dùng và đầu tư, nhưng ngoài sản xuất, phần còn lại có thể cải thiện dinh dưỡng và nhà ở cho người nhận, với giả định họ tham gia vào thị trường lao động Thêm vào đó, kiều hối cũng được sử dụng cho giáo dục, với giả định người nhận được đầu tư giáo dục không di cư Vì vậy kiều hối sẽ làm tăng tổng năng suất các yếu tố

Kiều hối còn góp phần phát triển thị trường tài chính của quốc gia tiếp nhận: Bằng cách gia tăng cầu tiền, kiều hối mở rộng cung các nguồn tài trợ cho hệ thống ngân hàng Điều này dẫn đến nâng cao sự phát triển của thị trường tài chính và giảm chi phí tài trợ bên ngoài vì vậy mà tăng trưởng kinh tế sẽ cao hơn thông qua hai

kênh (1) kinh tế theo quy mô, (2) ảnh hưởng kinh tế chính trị, với quy mô lớn hơn

có thể tạo áp lực để chính phủ thực hiện cải cách tài chính

Kiều hối giúp xóa đói giảm nghèo: kiều hối vốn dĩ là khoản thu nhập trực tiếp của đa số người lao động ở nước đang phát triển, nước đói nghèo, nên nó có tác động hỗ trợ gia đình thoát nghèo Cụ thể, với các nước đang phát triển khu vực châu

Á Thái Bình Dương nếu kiều hối tăng 10%, sẽ làm giảm đói nghèo 2,8% (Ravallion

và Chen, 1997) Với nghiên cứu áp dụng cho 74 quốc gia đang phát triển có mức thu nhập thấp và trung bình, cho thấy 10% số lượng người di cư thì sẽ làm giảm đi 1,9% số lượng người sống với mức thu nhập thấp hơn 1 USD/ một ngày (Adams và Page, 2005) Tác động của di dân với vấn đề đói nghèo thay đổi với từng nhóm nước, có tầm quan trọng đối với nhóm nước Đông Nam Á và các nước Mỹ La tinh, nhưng không có ý nghĩa nhiều đối với các nước thuộc khu vực phát triển Nếu coi kiều hối là một biến ngoại sinh được tính vào thu nhập hiện hành của hộ gia đình,

và kiều hối được coi là nguồn bổ sung cho thu nhập của người lao động ở nhà nếu anh ta không di cư Nếu thay thế thu nhập từ nguồn kiều hối bằng thu nhập của người lao động ở nhà, thì kiều hối sẽ có tác động giảm đói nghèo bởi dòng kiều hối

rõ ràng thể hiện thu nhập cao hơn so với thu nhập ở nhà và còn góp phần làm tăng thu nhập tính theo đầu người của hộ gia đình nhận kiều hối

Dòng kiều hối còn có tác dụng gián tiếp xóa giảm đói nghèo thông qua việc phát triển nguồn nhân lực và tăng trưởng kinh tế, là hai kênh quan trọng thoát nghèo Nghiên cứu của Taylor và các cộng sự (2005) cho vùng nông thôn của Mexico với dữ liệu được khảo sát năm 2002 cho thấy mối quan hệ giữa kiều hối và khoảng cách đói nghèo là ngược chiều trong dài hạn Trong dài hạn, kiều hối là dòng vốn giúp tích lũy các tài sản sinh lời, làm tăng sức sản xuất trong nông nghiệp, giảm đói nghèo

Nếu coi kiều hối không đơn thuần chỉ là dòng tiền và tăng thu nhập khả dụng,

mà coi kiều hối là dòng tích lũy tài sản chống các cú sốc do thiếu hụt tài chính của

gia đình nhận kiều hối, từ đó tăng khả năng tiếp cận giáo dục và y tế đảm bảo cuộc sống an toàn và ổn định (Hulme và các cộng sự, 2001) Do đó, tác động trong trung

và dài hạn là phải đánh giá phạm vi ảnh hưởng của kiều hối tới quá trình thoát nghèo, hơn là chỉ sử dụng mô hình đơn giản chi tiêu Theo cách tiếp cận này, tác động của kiều hối tới người nhận sẽ là khả năng tham gia vào các hoạt động kinh tế

xã hội Khi người nghèo có tiền từ kiều hối tham gia hoạt động đào tạo để phát triển nguồn nhân lực thì người nghèo có cơ hội tăng thu nhập (Berg và Krueger, 2003)

- Kiều hối có thể tạo ra các ưu đãi tiêu cực theo góc nhìn và cách đầu tư của

hộ gia đình

Nếu coi kiều hối là khoản thu nhập có được lâu dài, hộ gia đình có xu hướng tiêu dùng nhiều hơn là đầu tư Nhu cầu tiêu dùng được thỏa mãn làm tăng phúc lợi tiêu dùng cho hộ gia đình, chứ không hề tác động tới tăng trưởng kinh tế Tiếp theo, khi mà thị trường tài chính trong nước càng hội nhập với thị trường tài chính quốc

tế, và hệ thống tài chính trong nước càng phát triển, thì kiều hối không phát huy tác dụng trực tiếp là khoản đầu tư tư nhân trong nước Tiêu dùng chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao, thúc đẩy tổng cầu tăng, đi kèm với vốn đầu tư tăng thúc đẩy tổng cung tăng tương ứng Trong trường hợp này, tổng cầu tăng do tiêu dùng, nhưng tổng cung không đổi hoặc tăng với mức độ thấp hơn của tổng cầu, kiều hối không hề góp phần cho tăng trưởng kinh tế

Kiều hối có thể tạo ra các ưu đãi tiêu cực nếu chúng được coi là một nguồn thu nhập vĩnh viễn Thật vậy, Jadotte (2009) cho thấy những tác động tiêu cực như vậy

ở Haiti tới giờ làm việc và thị trường lao động Theo đó, kiều hối có thể làm giảm khả năng làm việc của người nhận và tăng mức tiêu thụ tư nhân của hàng hóa (thường được nhập khẩu) thay vì tài trợ cho các khoản đầu tư hoặc tiết kiệm trong nước (Azam và Gubert, 2006; Chami et al., 2003) Một nghiên cứu có liên quan của Alper và Neyapti (2006) về kiều hối của Thổ Nhĩ Kỳ chỉ ra rằng trong khi tiêu dùng

đề cập đến động cơ ngắn hạn để chuyển tiền, thì nguyện vọng đầu tư dài hạn có thể

chưa được nhiều người nghĩ đến Cùng quan điểm, de Haas (2007) nhấn mạnh khía cạnh thời gian tác động của kiều hối, tuyên bố rằng tiềm năng phát triển đầy đủ của

di cư và do đó kiều hối không nên được đề xuất trong thập kỷ đầu hoặc hai sau khi bắt đầu kế hoạch di cư quy mô lớn

Ngoài ra, Barajas et al., (2011); El-Sakka, (1999) đã nhận thấy rằng mức tiêu thụ ngày càng tăng của người nhận có thể làm tăng giá thị trường địa phương và đánh giá cao tỷ giá hối đoái Trong khi đó, áp lực ngày càng tăng đối với tiền lương

có thể dẫn đến mất việc làm trong lĩnh vực có thể giao dịch, trong khi giá tăng đột ngột sẽ làm tăng chi phí lao động trong khu vực phi thương mại, do đó dẫn đến mất khả năng cạnh tranh quốc gia Những phát hiện này đã được quan sát ở Châu Mỹ Latinh và Cape Verde (Bourdet và Falck, 2006) Do những tác động bất lợi của kiều hối, chính quyền địa phương nên nhận thức được những cạm bẫy do hành vi tiêu dùng của người nhận và đưa ra các khuyến khích kinh doanh sẽ thúc đẩy đầu tư dài hạn, từ đó có thể mang lại lợi ích lớn hơn cho toàn xã hội

Kiều hối có thể là kênh rửa tiền cho các hoạt động phi pháp: kiều hối có được

từ nguồn lao động chân chính, đây có thể nói là những thu nhập có nguồn gốc sạch,

có thể chứng minh được, do đó việc chuyển về để sử dụng trong nước là hợp pháp

Để thực hiện trót lọt quá trình rửa tiền, đối tượng rửa tiền thường chuyển tiền đan xen tiền bẩn với các nguồn tiền hợp pháp và chuyển qua lại giữa các hoạt động kinh doanh bằng nhiều tài khoản khác nhau, hoặc giữa tài khoản trong nước với tài khoản nước ngoài… Và tất nhiên, giới tội phạm có thể nhân danh hoặc trà trộn vào các khoản kiều hối thông thường để chuyển tiền về trong nước Khi đó, các ngân hàng thường được chọn lựa không những vì khả năng có thể giao dịch với các khoản tiền rất lớn, mà còn vì một khi đồng tiền lọt được vào tài khoản của ngân hàng, nó lập tức trở thành một đồng tiền sạch, từ đó có thể thực hiện được ngay các lệnh thanh toán với số lượng lớn đến bất kỳ đâu, mà không gây ra bất cứ một sự nghi ngờ gì về tính hợp pháp của đồng tiền

Kiều hối hiển nhiên là nguồn thu nhập thường xuyên, ổn định của một số hộ gia đình nhận kiều hối Song một vấn đề đạo đức được đặt ra mang tính tiêu cực về cách thức sử dụng nguồn tiền này Chammi và các cộng sự (2003) cho thấy nghịch

lý về nhận kiều hối Nếu kiều hối được sử dụng đúng cách thì kinh tế phát triển Song có một bộ phận nhận kiều hối, dựa vào nguồn tiền họ nhận được, coi đó là khoản bảo hiểm cho gia đình mình, một khoản phúc lợi kinh tế mà họ nhận được miễn phí, do đó, với những gia đình này, mặc dù có lợi thế về vốn, song mức sinh lời trong hoạt động sản xuất lại thấp hơn so với những gia đình không nhận kiều hối Rồi nguồn kiều hối được sử dụng phung phí cho những hàng xa xỉ phẩm, như nhà, ô tô, hưởng thụ thay vì tiền được đưa vào sản xuất Và vì có khoản tiền ổn định sẵn có, nên người nhận kiều hối không tích cực làm việc, học tập, trau dồi kỹ năng, kiến thức

1.2.2 Sự phát triển của hệ thống tài chính có thực sự liên quan tăng trưởng kinh tế?

Các tài liệu thực nghiệm gần đây cho thấy sự phát triển của thị trường tài chính là có liên quan đến tăng trưởng kinh tế (Hermes và Lensink 2003; Alfaro et

al 2004, 2010; Azman-Saini et al 2010) Nghiên cứu thông thường cho thấy rằng phát triển tài chính là một yếu tố quyết định thiết yếu cũng như đóng góp chính cho tăng trưởng kinh tế vì một vài lý do

- Đầu tiên, một hệ thống tài chính phát triển hơn cung cấp một mảnh đất màu

mỡ để phân bổ nguồn lực, giám sát tốt hơn, ít bị bất cân xứng thông tin hơn và tăng trưởng kinh tế (Shen và Lee, 2006) Hệ thống tài chính có thể đóng góp vào tăng trưởng GDP thông qua hai kênh Một mặt, nó huy động tiết kiệm; điều này làm tăng nguồn vốn có sẵn để đầu tư tài chính Mặt khác, nó sàng lọc và giám sát các dự án đầu tư (nghĩa là giảm chi phí thu thập thông tin); góp phần tăng hiệu quả của các dự

án được thực hiện (Greenwood và Jovanovic 1990; Levine 1991) Hệ thống tài chính trong nước càng phát triển càng có khả năng huy động tiết kiệm, sàng lọc và giám sát các dự án đầu tư, góp phần tăng trưởng kinh tế

- Thứ hai, hệ thống tài chính ảnh hưởng đến lượng phân bổ tín dụng trên thị trường tài chính và hạn chế các doanh nghiệp tiềm năng, từ đó quyết định tăng trưởng kinh tế Điều này đặc biệt đúng khi sự xuất hiện của một công nghệ hoàn toàn mới mang đến tiềm năng khai thác không chỉ thị trường trong nước mà cả thị trường xuất khẩu (Alfaro et al 2004)

- Thứ ba, ngành tài chính cũng có thể xác định mức độ mà các công ty nước ngoài sẽ có thể vay để mở rộng các hoạt động đổi mới của họ ở nước sở tại làm tăng thêm phạm vi lan tỏa công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước Do đó, quá trình khuếch tán có thể hiệu quả hơn khi thị trường tài chính ở nước sở tại được phát triển tốt, vì điều này cho phép công ty con của một tập đoàn đa quốc gia xây dựng khoản đầu tư (Hermes và Lensink 2003) Demetriades và Andrianova (2004) đã giải thích:

sự tồn tại của một hệ thống tài chính phát triển là tiền đề để đất nước thực hiện các cải tiến mới và khai thác tài nguyên một cách hiệu quả Theo cách này, tài chính được coi là yếu tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chứ không phải là yếu tố quyết định mạnh mẽ đến tăng trưởng GDP

- Cuối cùng, hiệu quả của thị trường tài chính là vấn đề đối với tăng trưởng kinh tế Trên thực tế, một số nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng các quốc gia có hệ thống tài chính hiệu quả sẽ ít chịu rủi ro về một cuộc khủng hoảng tài chính sẽ nổ ra sau những xáo trộn kinh tế thực sự và khi những khủng hoảng xảy ra (Bordo và Meissner 2006; Beck và cộng sự 2000) Thật vậy, các quốc gia có hệ thống tài chính phát triển tố, tức là thị trường tài chính và các tổ chức xây dựng hiệu quả việc tiết kiệm xã hội dẫn đến tăng trưởng kinh tế nhanh hơn (Bekaert và cộng sự 2003; Ranciere et al 2006) Như Blejer (2006) đã đề cập, các quốc gia có hệ thống tài chính hiệu quả ít bị khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ hơn, và các quốc gia này cũng chịu ít thiệt hại hơn khi khủng hoảng xảy ra

1.2.3 Tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế:

Các cuộc thảo luận hiện tại về mối quan hệ giữa kiều hối và phát triển tài chính dựa trên câu hỏi liệu hai biến này đang thay thế hay bổ sung nhau về mặt tác động đến tăng trưởng kinh tế Một mặt, giả thuyết bổ sung cho rằng kiều hối và phát triển tài chính thúc đẩy lẫn nhau Mặc dù mức độ phát triển tài chính cao hơn cho phép người di cư gửi tiền về nhà nhanh hơn, an toàn hơn và rẻ hơn, nhưng lượng kiều hối lớn kích thích sự quan tâm của các tổ chức tài chính và cơ quan công quyền, mang lại mức độ cạnh tranh cao hơn giữa các trung gian tài chính, cũng như cải cách thể chế nhằm mục đích chuyển kiều hối theo hướng đầu tư sản xuất Ngoài

ra, một hệ thống tài chính phát triển hơn ở nước sở tại sẽ đòi hỏi chi phí chuyển tiền thấp hơn (Freund và Spatafora, 2008), những điều này sẽ làm giảm số lượng các hộ gia đình bị ngăn chặn chuyển tiền do hạn chế ngân sách và tăng lượng kiều hối tối

ưu được chuyển theo từng người gửi tiền Cuối cùng, tại các quốc gia nơi hệ thống ngân hàng phát triển tốt, kiều hối có thể bổ sung cho tín dụng ngân hàng hoặc có thể đóng vai trò là tài sản thế chấp để có quyền truy cập vào nó Người di cư sau đó có thể được khuyến khích chuyển tiền cho gia đình với hy vọng rằng nó sẽ không bị lãng phí trong việc tiêu dùng lãng phí, kém hiệu quả (Chami et al 2005)

Mặt khác, khi thị trường tín dụng trong nước phát triển kém, một số lượng lớn các hộ gia đình có dự án đầu tư sản xuất có khả năng không tiếp cận được với tài chính bên ngoài hoặc chỉ có thể vay với mức lãi suất cao Trong trường hợp này, kiều hối có thể được sử dụng như một nguồn tài chính thay thế cho phép các hộ gia đình nhận tài trợ cho các hoạt động sản xuất hoặc có thể được cam kết là tài sản thế chấp, giúp người nhận tiếp cận thị trường tín dụng chính thức Ngoài ra, họ có thể cho các hộ gia đình khác trong làng vay, vượt qua các hạn chế tín dụng và bắt đầu với kinh doanh của mình (Bettin và Zazzaro, 2012)

Các tài liệu thực nghiệm về mối quan hệ giữa kiều hối và phát triển tài chính tập trung kiểm định theo hai giả thuyết; giả thuyết thay thế nhau và giả thuyết bổ sung nhau Sự thay thế giữa kiều hối và tài chính dường như rất mạnh đối với mẫu

của các quốc gia được phân tích theo các phương pháp kinh tế lượng khác nhau Ví

dụ, Giuliano và Ruiz-Arranz (2009) nghiên cứu dữ liệu của 73 quốc gia trong giai đoạn 1975-2002 để kiểm tra giả thuyết về khả năng thay thế Họ cho rằng tín dụng chính thức và kiều hối là thay thế chứ không phải bổ sung nhau; kiều hối thay thế cho việc thiếu hụt tài chính, ngụ ý rằng tác động của chúng đối với tăng trưởng kinh

tế rõ rệt hơn mỗi khi tài chính bị thiếu hụt Họ giải thích rằng ở các thị trường thuần nông, nơi nhà đầu tư tiềm năng thiếu tài sản thế chấp và phải đối mặt với hạn chế tín dụng thì kiều hối hỗ trợ các hoạt động kinh doanh, ngược lại, tại các thị trường phát triển, doanh nhân có thể tiếp cận tín dụng thông qua các kênh chính thức Trong một nghiên cứu khác, Ramirez và Sharma (2008) cho thấy dòng kiều hối có tác động tích cực và đáng kể đến tăng trưởng kinh tế ở các nước Mỹ Latinh và Caribê được lựa chọn trong giai đoạn 1990-2005, và hiệu quả của kiều hối rõ rệt hơn các nước phát triển về tài chính Calderon et al (2008) tìm thấy sự chứng minh cho giả thuyết về khả năng thay thế mà tác động thúc đẩy của kiều hối đối với các khoản đầu tư và phát triển kinh tế của nước tiếp nhận suy giảm khi ngành tài chính trong nước trở nên mạnh mẽ hơn Kết quả tương tự được báo cáo bởi Barajas et al (2009), người phân tích một tập hợp các quốc gia lớn hơn bằng cách sử dụng mô hình tác động cố định và Le (2011), người tập trung vào tác động của kiều hối đối với các khoản đầu tư

Mối quan hệ bổ sung giữa kiều hối và phát triển tài chính trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế được tìm thấy bởi Mundaca (2009) Sử dụng dữ liệu bảng của

25 quốc gia Mỹ Latinh và Caribbean từ giai đoạn 1970 đến 2002, tác giả cho thấy kiều hối có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP ở các nền kinh tế có hệ thống tài chính phát triển tốt Điều này được xác nhận trong một nghiên cứu của Aggarwal et al (2011) sử dụng dữ liệu về kiều hối cho 109 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1975-2007, cho thấy sự tồn tại của một mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa giữa kiều hối và phát triển ngành tài chính Điều này được đặt ra trên quan niệm rằng kiều hối đóng góp cho sự phát triển của ngành tài chính bằng cách tăng mức tiền gửi và/ hoặc số lượng tín dụng cho khu vực tư nhân được mở rộng bởi ngân hàng

địa phương Bằng việc cung cấp kiều hối, các dịch vụ cho phép các ngân hàng để nhận biết và tiếp cận với những người nhận hoặc người nhận có giới hạn với trung gian tài chính Nếu lập luận này là hợp lệ, phát triển tài chính sẽ lần lượt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo Misati và Nyamongo, 2011 Tương tự, bằng việc sử dụng

dữ liệu của 66 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1991-2005, Bettin và Zazzaro (2012) cho thấy một hệ thống ngân hàng hiệu quả bổ sung cho quan hệ tích cực của kiều hối đối với tăng trưởng GDP Kết quả tương tự được nghiên cứu bởi Nyamongoa et al (2012), người nhận thấy rằng kiều hối dường như bổ sung cho sự phát triển tài chính tại một tập hợp gồm 36 quốc gia ở Châu Phi trong giai đoạn 1980-2009

1.3 Tổng quan các nghiên cứu điển hình trước đây:

1.3.1 Các nghiên cứu trước

Một số nghiên cứu trước đây đã kiểm định tác động của kiều hối đến phát triển tài chính và phạm vi kinh tế - xã hội của các nước nhận kiều hối Tuy nhiên, ở đây lại xuất hiện nhiều tranh cãi xoay quanh các kết luận Dưới đây là một số mấu chốt mà các bài nghiên cứu trước đây đã chỉ ra

• Ralph Chami, Connel Fullenkamp, và Samir Jahjah (2003): dòng chảy kiều hối từ dân di cư có phải nguồn vốn hỗ trợ phát triển kinh tế

Chami và cộng sự đã sử dụng dữ liệu bảng của 113 quốc gia có nguồn kiều hối được chuyển về trong giai đoạn 1970 đến 1998 để tìm hiểu mối quan hệ giữa kiều hối và tăng trưởng GDP bình quân đầu người Tuy nhiên chỉ có 8 quốc gia là

có đầy đủ bộ dữ liệu kiều hối, phần lớn các quốc gia khác chỉ có dữ liệu từ giữa những năm 1980 trở đi

Về phương pháp nghiên cứu, trước hết tác giả đã hồi quy biến tăng trưởng GDP thực bình quân đầu người theo các biến độc lập: tỷ lệ kiều hối của người cư trú trên GDP, tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ đầu tư nội địa trên GDP, thu nhập bình quân đầu

người, biến giả khu vực và dòng vốn tư nhân ròng Sau đó tác giả thay thế biến tỷ lệ kiều hối trên GDP bằng biến tỷ lệ tăng trưởng của kiều hối trên GDP như một nhân

tố hồi quy để phù hợp với bản chất năng động của chuyển giao tư nhân

Nhìn chung, kết quả nghiên cứu của Chami chỉ ra rằng kiều hối có tác động nghịch chiều hoặc không tác động đến tăng trưởng kinh tế, ngược lại các biến đầu

tư và dòng vốn tư nhân ròng lại tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế

Kết quả của mô hình thực nghiệm cho thấy tác động của kiều hối lên động

cơ làm việc của người nhận, kiều hối được sử dụng như một nguồn thay thế cho thu nhập từ tiền lương làm giảm cung lao động và ảnh hưởng không tốt đến nền kinh tế

• Adam Jr., Richard H 2005: tình trạng di cư và kiều hối có làm giảm được đói nghèo ở các quốc gia đang phát triển hay không?

Adam trăn trở: có khá ít các bài nghiên cứu khảo sát tác động của di cư quốc

tế và kiều hối đến nghèo đói tại các quốc gia đang phát triển Vì vậy ông đã thực hiện bài nghiên cứu để lấp đầy lỗ hổng của vấn đề này bằng việc xây dựng và phân tích trên bộ dữ liệu về tình trạng di dân, dòng chảy kiều hối, bất bình đẳng và nghèo đói của 71 quốc gia đang phát triển trên thế giới từ năm 1980 trở đi

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự di dân quốc tế và kiều hối đều có ý nghĩa thống kê và tác động mạnh mẽ đến việc giảm đói nghèo ở các nước đang phát triển

Dữ liệu thống kê được rằng trung bình cứ tăng 10% lượng kiều hối chuyển về thì giảm được 2,1% tỷ lệ dân số sống trong nghèo đói; 10% gia tăng số dân di cư quốc

tế sẽ giảm được 3.5% tỷ lệ dân số sống trong nghèo đói

Một bài nghiên cứu khác của Adam (2004) về kiều hối và nghèo đói ở Guetemala cũng bàn luận về vấn đề tương tự Mục đích của ông ở bài khảo sát này

là tinh chỉnh các cuộc tranh luận liên quan đến tác động của kiều hối đến một quốc gia nói riêng và quốc tế nói chung đến nghèo đói bằng việc phân tích hai hình thức chuyển tiền dựa trên bộ dữ liệu của Guetemala Adams đã sử dụng dữ liệu về 7276

hộ gia đình ở thành thị và nông thôn trong giai toàn từ tháng 7 đến tháng 12 năm

2000 với hàng loạt dữ liệu về lượng kiều hối, thu nhập, chi tiêu, giáo dục, dân số, tài sản tài chính để phân tích tác động của kiều hối đến tình trạng đói nghèo ở Guatemala Đúng như kỳ vọng của tác giả kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng kiều hối là một phần thu nhập quan trọng của các hộ gia đình ở Guatemala (trên dưới 25%) Kiều hối giảm mức độ, chiều sâu và mức độ nghiêm trọng của đói nghèo ở khu vực khảo sát cũng được làm sáng tỏ Tuy nhiên, quy mô của việc giảm nghèo phụ thuộc rất nhiều vào cách đánh giá mức độ nghèo đói của từng quốc gia Cuối cùng bài nghiên cứu nhận định kiều hối trong thu nhập của các hộ gia đình thì ít ảnh hưởng đến bất bình đẳng trong thu nhập của từng hộ gia đình

• Paola Giuliano và Marta Ruiz-Arranz (2005): kiều hối, phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế

Paola và Marta đã sử dụng bộ dữ liệu của 100 quốc gia trong giai đoạn 1975 đến 2002, tiến hành khảo sát và sử dụng các phương pháp OLS, FEM, GMM để làm sáng tỏ nhận định của mình rằng kiều hối có thể thay thế cho các yếu tố phát triển tài chính khác và từ đó thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế Ngoài ra các khoản kiều hối có thể thúc đẩy tăng trưởng ở các nước kém phát triển tài chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiều hối và mức độ phát triển tài chính tương quan âm với nhau, kiều hối và tăng trưởng kinh tế có quan hệ cùng chiều Các kiểm định độ nhạy cũng cho kết quả tương tự Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả kết luận kiều hối có tác động tích cực đến tăng trưởng ở các quốc gia đối mặt với gánh nặng tín dụng và lĩnh vực tài chính nhỏ Vì vậy kiều hối đóng vai trò thay thế cho thị trường tài chính kém phát triển và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Trái lại với bài nghiên cứu trên, Ahamada và Coulibaly (2011) khám phá được rằng sự phát triển về tài chính giúp kiều hối trở nên ổn định hơn Trên thực tế, kiều hối có thể có tác động mơ hồ bằng cách làm dịu khả năng tiêu dùng và đầu tư, bằng cách thay đổi hành vi của người nhận chuyển tiền Ngoài ra với mô hình hồi

quy PSTR Ahamada và Coulibaly (2011) cho rằng tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế là phi tuyến và thay đổi theo thời gian Nói một cách chính xác, tác giả cho rằng với một mức độ phát triển tài chính càng cao, lượng kiều hối gửi về nước càng ổn định

• IMF (2005): Hai vấn đề mà các nước đang phát triển đang đối mặt: kiều hối của người lao động và tăng trưởng kinh tế

IMF đã sử dụng bộ dữ liệu của 101 quốc gia trong giai đoạn 1970 đến 2013

để thực hiện hồi quy chéo tăng trưởng nhằm mục đích khảo sát mối liên hệ giữa kiều hối và sự tăng trưởng kinh tế tương tự như Chami R et al (2003)

Kết quả nghiên cứu của IMF chỉ ra rằng kiều hối không có tác động đối với tăng trưởng GDP bình quân đầu người và không tồn tại mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa kiều hối và các biến kiểm soát khác như mức độ giáo dục và tỷ lệ đầu

tư trên GDP, ít nhất là trong các quốc gia được nghiên cứu

• World Bank (2006): Ảnh hưởng của kiều hối đến các nước Mỹ Latinh

World Bank nhận định: kiều hối là nguồn vốn cực kỳ quan trọng cho Mỹ Latinh Năm 2006, lượng kiều hối gửi về Mỹ Latinh lên đến 52 tỷ USD, nó gần như sánh với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nhiều hơn cả nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) cho khu vực này Tuy nhiên câu hỏi dòng kiều hối tác động như thế nào đến mức độ nghèo đói ở các quốc gia khác nhau vẫn chưa được giải quyết

Để trả lời cho câu hỏi đó World Bank thực hiện một nghiên cứu về tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế trên bộ dữ liệu của 67 quốc gia trên thế giới trong giai đoạn từ 1991 đến 2005

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiều hối có tác động tích cực đối với tăng trưởng kinh tế nhưng mức độ tác động lên tăng trưởng kinh tế khá nhỏ Cụ thể tỷ lệ kiều hối trên GDP tăng từ 0.7% lên 2.3% dẫn đến tăng trưởng kinh tế gia tăng 0.27% Đặc biệt, khi đầu tư nội địa được đưa thêm vào mô hình nghiên cứu, kết quả

cho thấy kiều hối không có tác động đối với tăng trưởng kinh tế Điều này hàm ý rằng một trong những kênh để kiều hối tác động đến tăng trưởng là gia tăng đầu tư nội địa

Tuy nhiên, trong khuôn khổ lý thuyết, Mundaca (2009) cho thấy các trung gian tài chính giúp kiều hối có tác động đáng kể đến tăng trưởng kinh tế Khi xem xét dữ liệu bảng của các quốc gia ở Châu Mỹ Latinh và Carribean, Mundaca (2009)

đã chứng minh được kết quả lý thuyết của mình, nghĩa là các khoản kiều hối có xu hướng tăng lên về khối lượng nếu thị trường tài chính phát triển đúng cách Ngoài

ra, Lartey (2011) xem xét dữ liệu của bảng dữ liệu 36 quốc gia SSA – Sub Saharan Afica trong giai đoạn 1990-2008, và nhận định rằng kiều hối đổ về nhiều hơn khi nếu hệ thống tài chính phát triển tốt hơn Singh et al (2010) cũng sử dụng dữ liệu bảng cho 36 nước SSA giai đoạn từ 1990 đến 2008 và nhận thấy kiều hối có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế; tuy nhiên tác động này sẽ giảm bớt ở các nước có hệ thống tài chính phát triển tốt hoặc môi trường chính trị ổn định hơn

• Ralph Chami, Adolfo Barajas, Connel Fullenkamp, Michael Gapen và Peter Montiel (2009): Liệu lượng kiều hối có thúc đẩy kinh tế phát triển?

Bài nghiên cứu này cung cấp hệ thống lý thuyết và kết quả của cuộc khảo sát mối quan hệ giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế trong dài hạn bằng việc sử dụng

cơ sở dữ liệu bao gồm 84 quốc gia tiếp nhận kiều hối trong giai đoạn 1970 đến

2004 Điểm nổi bật ở bài nghiên cứu này là tác giả chỉ ra những thiếu sót trong các nghiên cứu thực nghiệm trước đây, tập trung khảo sát các yếu tố liên quan đến mối quan hệ giữa kiều hối và các biến như tích lũy vốn, lực lượng lao động hay các yếu

tố sản xuất

Kết quả nghiên cứu cho rằng ít có bằng chứng để kết luận kiều hối góp phần tăng trưởng kinh tế ở các nước nhận kiều hối và thậm chí còn kìm hãm tăng trưởng trong một số trường hợp Tóm lại tác giả không tìm thấy được một kết quả có ý

nghĩa thống kê và bền vững về tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn và ở đây còn tồn tại mối quan hệ nghịch biến giữa kiều hối và tốc độ tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia và nền kinh tế mới nổi

• Rao and Gazi Hassan (2009) sử dụng dữ liệu bảng để phân tích tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế

Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng 40 quốc gia trong giai đoạn 1965 đến

2004 Vì dữ liệu không đầy đủ nên tác giả sử dụng mô hình dữ liệu bảng không cân bằng Trong bài tác giả sử dụng hai dạng của kiều hối là REMRAT - kiều hối của những người không sống trong nước và WRRAT - kiều hối được gửi bởi người không phải là cư dân ở nước nhận kiều hối nhưng là cư dân ở nước gửi kiều hối để kiểm tra REMRAT thì có tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế nhưng không có

ý nghĩa thống kê WRRAT có ý nghĩa thống kê 10% nhưng lại tương quan âm với tăng trưởng kinh tế

Kkết quả cho thấy kiều hối dường như không ảnh hưởng trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế

Theo Ketkar và Ratha (2001), ở một số quốc gia hưởng được lợi ích từ sự ổn định theo thời gian của kiều hối và việc chấp nhận kiều hối như tài sản thế chấp mà các tổ chức thuộc khu vực tư nhân và nhà nước có thể sử dụng ở các thị trường vốn quốc tế Các bằng chứng cho thấy rằng giao dịch chứng khoán hóa đầu tiên liên quan đến kiều hối đã xảy ra vào năm 1994 tại Mexico Các bằng chứng khác cho thấy kể từ đó, các quốc gia khác đã hưởng ứng và làm theo Các công ty phát hành chứng khoán lớn nhất về kiều hối hiện nay là Thổ Nhĩ Kỳ, chiếm 35% tổng số chứng khoán được hậu thuẫn chuyển tiền, Brazil 31% và Mexico 24%

• Nghiên cứu của Aggarwal, Kunt và Pería (2010): kiều hối có thúc đẩy sự phát triển kinh tế

Ngay từ đầu tác giả đã nhận định: kiều hối trở thành kênh lớn thứ nhì sau dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI) ở các quốc gia đang phát triển Bài nghiên cứu đào sâu giải thích mối quan hệ giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế, từ

đó nêu bật vai trò của dòng ngoại tệ này đối với việc xoá đói giảm nghèo, tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia này Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu ở cán cân thanh toán đối với dòng chảy kiều hối ở 109 quốc gia trong giai đoạn từ 1975 đến

2007 để làm sáng tỏ mối quan hệ giữa kiều hối và các nhân tố tăng trưởng kinh tế, đồng thời Aggarwal, Kunt và Peria (2006) cũng kiểm tra kiều hối có góp phần làm tăng tổng số tiền gửi ngân hàng và tín dụng ngân hàng trong lĩnh vực tư nhân lên hay không

Aggarwal, Kunt và Peria (2006) sử dụng dữ liệu bảng với ước lượng tác động cố định và phương pháp hồi quy GMM để khảo sát mối quan hệ này

Kết quả nghiên cứu kiều hối có ý nghĩa thống kê và có mối tương quan dương với các chỉ số phát triển tài chính, tuy nhiên kiều hối tác động mạnh mẽ đến

tỷ lệ tiền gửi ngân hàng hơn là tín dụng ngân hàng Như mong đợi, kết quả đã xác nhận mối quan hệ giữa kiều hối và phát triển tài chính vì vậy kết quả bài nghiên cứu này là vững

Tương tự Aggarwal, Gupta et al (2009) kiểm tra tầm ảnh hưởng của kiều hối đến việc phát triển tài chính bằng việc khảo sát dựa trên bảng điều tra 44 quốc gia SSA từ năm 1975 đến 2004 và cũng đã cho thấy rằng kiều hối giúp thúc đẩy phát triển tài chính

• Kumar (2011): Vai trò của thương mại, viện trợ, kiều hối và sự tăng trưởng tài chính ở Pakistan

Kumar đã sử dụng bảng dữ liệu của Pakistan trong giai đoạn từ 1980 đến

2010 để khảo sát vai trò của độ mở thương mại, viện trợ quốc tế tác động đến việc

tăng trưởng tài chính đồng thời ông cũng có mối quan tâm đặc biệt đến mối liện hệ giữa việc thúc đẩy phát triển tài chính và kiều hối được chuyển về bởi người di cư

Tác giả đã sử dụng phương pháp thời gian bao gồm ARDL, mô hình tương quan sai số và ước lượng bình phương bé nhất Kết quả nghiên cứu ông đưa ra là không có mối tương quan dài hạn giữa kiều hối và sự tăng trưởng tài chính Ngược lại trong ngắn hạn tồn tại mối quan hệ ngược chiều giữa kiều hối và sự phát triển tài chính

• Zizi Goschin (2014): Kiều hối đóng vai trò như một nhân tố tăng trưởng kinh tế: Bằng chứng thực nghiệm từ các nước CEE

Zizi Goschin đã tập trung coi kiều hối là dòng vốn có tiềm năng tăng trưởng kinh tế vĩ mô bằng cách xây dựng hai mô hình tăng trưởng bao gồm kiều hối là biến quan tâm, bên cạnh các yếu tố sản xuất truyền thống Các mô hình đã được thử nghiệm bằng cách sử dụng dữ liệu tổng hợp bao gồm mười quốc gia ở Trung và Đông Âu (CEE) trong giai đoạn 1995-2011 Các phương pháp ước tính của bảng điều khiển đã được sử dụng để giải thích cho sự không đồng nhất giữa các mặt cắt ngang tiềm năng Kết quả chính là ảnh hưởng tích cực đáng kể của kiều hối đến tăng trưởng GDP cả tuyệt đối lẫn tương đối trong hội đồng các nước CEE

1.3.2 Kết luận rút ra từ nghiên cứu trước

Qua các nghiên cứu thực nghiệm trước đây, thách thức được nêu ra là phải tìm kiếm một nghiên cứu sao cho hầu hết các biến có thể giải thích được kiều hối - biến kinh

tế vĩ mô trong và ngoài nước cũng có xu hướng ảnh hưởng đến tăng trưởng

Các kết quả từ những nghiên cứu trên cho thấy, tài liệu thực nghiệm về tác động của kiều hối đối với tăng trưởng còn rất mơ hồ, dường như là không có kết luận rõ ràng,

từ cả tác động tiêu cực đến tích cực, không có bất kỳ ảnh hưởng lẫn nhau hay tác động thể hiện rõ rệt đến các tác động có điều kiện Sự đa dạng của các kết quả này

có thể đến từ các phương pháp luận khác nhau, dữ liệu thô được sử dụng khi xây

dựng chuỗi thời gian khi nghiên cứu về kiều hối, hay các biến thể khác nhau về biến độc lập để xác định đến tác động tăng trưởng của kiều hối Ngoài ra chung ta có thể tính đến sự khác biệt về thời gian cũng như các quốc gia chọn nghiên cứu

Một lý do khác giải thích sự đa dạng về kết quả nghiên cứu đến từ các biến kiểm soát có trong các mô hình hồi quy tăng trưởng Một số nghiên cứu có thể bỏ qua các biến điều kiện quan trọng ảnh hưởng đến cả kiều hối và tăng trưởng kinh tế Mặt khác, ít nhất hai trong số các nghiên cứu gần đây nhất chỉ ra rằng có thể có những tác động có điều kiện hoặc ở ngưỡng quan trọng trong mối quan hệ kiều hối - tăng trưởng, như được minh họa bởi sự tương tác rõ ràng giữa kiều hối và phát triển tài chính hay chất lượng thể chế

Vì những khác biệt về kết quả từ những bài nghiên cứu trước, bài nghiên cứu này sẽ kiểm định lại một lần nữa tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở một khu vực cụ thể đã được nêu trong bài

CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM

Mô hình nghiên cứu trong bài này dựa vào mô hình của Nyamongo và các cộng sự (2012) Nhóm tác giả này đã phát hiện ra mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và kiều hối ở Châu Phi ở giai đoạn 1980 – 2009 với dữ liệu của 36 quốc gia Biến động của kiều hối xuất hiện có mối tương quan âm đến tăng trưởng ở các quốc gia Châu Phi Kiều hối xuất hiện có ảnh hưởng như là bổ sung phát triển tài chính Tuy nhiên tầm quan trọng của kiều hối trong bùng nổ tăng trưởng kinh tế là yếu, ít nhất là trong các nước nghiên cứu

2.1 Mô hình nghiên cứu

Mô hình cơ bản phân tích kiều hối có ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế (Barro - 1989, 1991) có dạng:

∆y it = (β 1 – 1)Y t-1 + β 2 X i,t + β t + µ i + Ԑ i,t (1a)

Trong đó

∆y: là tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người thực

Y: là GDP bình quân đầu người thực

X: là vectơ của các biến được trình bày trong mô hình tăng trưởng tiêu chuẩn bao gồm: tỷ lệ vốn đầu tư nội địa trên GDP, tỷ lệ lạm phát, biến đại diện nhân lực,

tỷ số tiêu dùng của chính phủ trên GDP đại diện cho chi tiêu của chính phủ, độ mở thương mại

Ԑi,t: là sai số ngẫu nhiên trong mô hình

βt: tác động của những biến số thay đổi theo thời gian nhưng lại có tác động như nhau giữa các quốc gia

µi: tác động của những biến số khác nhau giữa các quốc gia nhưng rất ít hay không thay đổi theo thời gian

β1 – 1: là hệ số hội tụ

Trong bài nghiên cứu thì kiều hối và sự tăng trưởng tài chính sẽ đóng vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng kinh tế Vì vậy ta có thể mở rộng phương trình (1a) theo cách thức sau:

YPCG i,t = (β 1 – 1)YPCR i,t-1 + β 2 X i,t + β 3 REMY it + β 4 REMV it + β 5 FD it +

đó như sau:

INF: tỷ lệ lạm phát của quốc gia i tại thời điểm t (%) Theo Nyamongoa, E

et al (2012) cho rằng tỷ lệ lạm phát giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên hầu hết một số lý thuyết lại cho rằng tỷ lệ lạm phát tương quan nghịch chiều với tăng trưởng kinh tế

GI: tỷ lệ tổng vốn đầu tư trên GDP (% GDP) Hầu hết các lý thuyết đều cho rằng đầu tư nội địa đồng biến với sự tăng trưởng kinh tế

GER: tỷ lệ nhập học bậc tiểu học (cả nam và nữ) Paola Giuliano (2005) và Nyamongoa, E et al đều sử dụng biến này đại diện cho nguồn nhân lực và đều dự đoán biến nhân lực sẽ tương quan dương với tăng trưởng kinh tế

TR: độ mở thương mại tức tỷ lệ tổng xuất khẩu và nhập khẩu trên GDP (%GDP) Biến này được dự đoán là có tương quan dương với tăng trưởng kinh tế

REMYit: là khối lượng kiều hối một quốc gia i nhận được từ nước ngoài trên GDP trong thời gian t Như đã trình bày ở công thức trên thì kiều hối khá quan trọng trong việc thể hiện sự tăng trưởng kinh tế Giuliano và Ruiz-Arranz (2009) và Rao và Hassan (2001) đã nhấn mạnh rằng kiều hối càng cao sẽ tác động càng mạnh đến tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên theo IMF (2005) thì kiều hối có tác động ngược chiều hoặc không tác động đến tăng trưởng kinh tế Theo Aggarwal (2010) thì tăng trưởng tài chính càng lớn thì xu hướng tác động đến kiều hối càng mạnh

REMVit: là độ lệch chuẩn của tỷ lệ kiều hối trên GDP của quốc gia i tiếp nhận từ nước ngoài trong thời gian t, đo lường độ biến động của kiều hối Theo Nyamongoa, E et al (2012), biến động kiều hối càng cao thì càng làm hạn chế sự tăng trưởng kinh tế

FDit là các chỉ số đo lường sự tăng trưởng tài chính của quốc gia i trong thời gian t Biến tương tác này có thể là tỷ lệ tín dụng nội địa trên GDP (DC) hoặc cung tiền M2 trên GDP (M2) Theo Calderon và Liu (2003); King và Levine (1993) thì tỷ

lệ cung tiền M2 trên GDP được sử dụng phổ biến nhất trong việc đại diện các chỉ số

đo lượng sự tăng trưởng tài chính Tỷ lệ cung tiền M2 trên GDP càng cao càng thể hiện được các nhân tố tài chính và các định chế tài chính càng lớn Tỷ lệ này đại diện cho kích thước thực sự của hệ thống tài chính một quốc gia

(REMY.FD)it: là biến tương tác đại diện cho sự tác động của kiều hối lên tăng trưởng kinh tế thông qua yếu tố phát triển tài chính Biến này thể hiện vai trò của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế bằng cách sử dụng cơ chế truyền tải của khu