Ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu Cảm xúc là một đặc trưng của con người và là nhân tố ảnh hưởng khá rộng lớn đến nhiều mặt của cuộc sống , trong đó có học tập.Như Plato hơn 2000 năm trước đ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
KHOA GIÁO DỤC
c c c
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ MÔN ĐẠI CƯƠNG
KHOA HỌC NHẬN THỨC
CHỦ ĐỀ : TÁC ĐỘNG CỦA CẢM XÚC ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH HỌC TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN KHOA HỌC THẦN KINH
GVHD : Th.s Hồ Hồng Linh
SV thực hiện: MSSV
Nguyễn Trung Khải 1856120043
Trang 2MỤC LỤC
Nội dung Trang
1.Giới thiệu vấn đề nghiên cứu……….2
2.Tác động của cảm xúc đến hiệu quả học tập và ghi nhớ ……… 4
3 Cảm xúc tích cực trong học tập môn Lịch sử văn minh thế giới……… 7
4.Kết luận … ……… 8
Trang 31.Giới thiệu
a Ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu
Cảm xúc là một đặc trưng của con người và là nhân tố ảnh hưởng khá rộng lớn đến nhiều mặt của cuộc sống , trong đó có học tập.Như Plato hơn 2000 năm trước đã cho rằng “ tất cả việc học đều có một cơ sở xúc cảm” (được trích dẫn bởi Christina Hinton, Koji Miyamoto và Bruno Della-Chiesa,
2008 ).Qua đó có thể thấy rằng : trong quá khứ con người đã nhận thức được mối liên hệ giữa cảm xúc và học tập.Cảm xúc là nền tảng của quá trình học tập, giúp thúc đẩy, tạo động lực cho người học ( Hinton et al., 2008 ).Và thời gian gần đây, các nhà khoa học thần kinh đã tiến đến nghiên cứu và khám phá ra sự phụ thuộc lẫn nhau của cảm xúc và việc học.Hơn nữa, theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Vui ( 2015 ) về khó khăn tâm lí của học sinh tiểu học dân tộc thiểu số ở Tây nguyên trong học tập môn Tiếng việt thì khó khăn lớn nhất là về cảm xúc ( các em học sinh cảm thấy sợ khi trả lời những câu hỏi của giáo viên , không thích thú với việc đến trường hay chủ động trong học tập ).Đó là một phần khó khăn khi cảm xúc tiêu cực đã ảnh hưởng đến tâm lí học tập của học sinh Bổ sung thêm cho điều này thì theo Dỉrkx cảm xúc rất quan trọng trong học tập của người học vì chúng
có thể cản trở hoặc thúc đẩy việc học ( được trích dẫn bởi Brad Shuck, Carlos Albornoz và Marina Winberg , 2013 ) Vì vậy, việc học có thể hiệu quả hơn khi các giáo viên có thể tạo dựng được một bầu không khí giáo dục tích cực, giảm đi sự căng thẳng và sợ hãi.Và thông qua bài tiểu luận này cũng một phần nào đó có thể chứng minh được cảm xúc có tác động đến quá trình học tập của con người dựa trên những tìm hiểu về khoa học thần kinh Từ đó thấy được vai trò quan trọng trong việc kiến tạo cảm xúc tích cực để phát huy năng lực người học và sự phát triển của giáo dục
b.Một số khái niệm cơ bản
Cảm xúc là một phản ứng cảm tính có thể mô tả và xác định tương đối chính xác ( ví dụ như sự buồn bã, thích thú, giận hờn hay vui vẻ,phấn khởi, ) và có thể quy cho một nguyên nhân hay một sự
cố ( xem Hascher, 2010 ).
Hay cảm xúc thường được định nghĩa như một trạng thái phức hợp, là kết quả của sự thay đổi về
sinh lí , tâm lí và ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành vi của con người ( xem Trần Thị Hà Nghĩa , 2018)
Còn về học tập là một quá trình tích cực kết hợp thông tin mới với thông tin cũ, quá trình xây
dựng mạng lưới và các mối quan hệ giữa và trong các lĩnh vực kiến thức ( xem Hascher , 2010 ).
Trang 4c Nội dung chính trong bài tiểu luận
Bài tiểu luận này tập trung chủ yếu vào hai nội dung chính Thứ nhất bài viết sẽ trình bày về các thí nghiệm, những nghiên cứu để chứng minh được tác động của cảm xúc đối với quá trình học tập của con người Và thứ hai là ứng dụng vấn đề nghiên cứu vào học tập môn Lịch sử văn minh thế giới lớp Giáo Dục khóa 2018
2 Tác động của cảm xúc đến hiệu quả học tập , ghi nhớ
Đầu tiên về cấu trúc sinh học, cơ thể chúng ta được thiết kế để tiếp nhận thông tin cảm giác từ tất
cả xung quanh chúng ta Bộ não được thiết kế để xử lí, lưu trữ và hành động dựa trên thông tin từ các kích thích nhận được từ cả bên ngoài và bên trong ( Perry, 2006 ).Và theo Wolfe ( 2006 ) thì các phản ứng cảm xúc được hướng dẫn bởi một cấu trúc trong não gọi là hạch amygdala ( tr.37 ) Hạch này nằm gần vùng dưới đồi, có tác dụng hình thành và điều khiển cảm xúc sợ hãi của con người Ngoài ra, hạch amygdala còn đóng vai trò quan trọng đối với một số cảm xúc khác như vui sướng,
Đó có thể gọi như là trung tâm của nỗi sợ hãi của con người, tạo ra những cảm xúc khi có kích thích tác động vào Pavlov ( 1927 ) và LeDoux ( 2000 ) đã chỉ ra những tình trạng sợ hãi liên quan đến sự lặp đi lặp lại của những kích thích trung tính ban đầu, gọi là kích thích có điều kiện với những kích thích có hại không điều kiện.Kết quả là sự phản hồi lại những kích thích có điều kiện bằng sự sợ hãi ( được trích dẫn bởi Christina Hinton, Koji Miyamoto và Bruno Della-Chiesa, 2008 ) Xem xét một
ví dụ dưới đây, một học sinh cấp ba, tên là Patricia, đang gặp vài khó khăn với môn Toán.Cách đây vài lần, cô ấy đã làm sai những bài tập Toán của mình và cảm thấy thật sự rất xấu hổ; chính điều đó
đã hình thành mối liên kết giữa môn Toán với cảm xúc tiêu cực Và việc thầy giáo yêu cầu Patricia lên bảng làm bài đã gây ra sự chuyển giao ngay lập tức cảm xúc liên kết với amygdala, làm khơi gợi nên sự sợ hãi.Trong khi đó, chậm hơn là việc đánh giá nhận thức trên vỏ não đang diễn ra : nhớ lại những khó khăn khi làm bài tập Toán về nhà tối hôm qua, nhận ra người mình thích đang ngồi ở dưới.Những suy nghĩ khác nhau hội tụ đến nhận thức xác nhận rằng : đây là một tình huống đe dọa, làm phát triển nỗi sợ hãi gây nên mất tập trung và khả năng giải quyết bài toán của cô ấy.Qua đó, việc kiểm soát, điều khiển được cảm xúc trong học tập là một chìa khóa mở ra những kết quả tích cực của người học
Như Schutz và Lanehart cũng đã cho rằng : cảm xúc có liên quan mật thiết đến hầu hết các khía cạnh của dạy và học , do đó sự hiểu biết về bản chất của cảm xúc trong bối cảnh trường học là điều cần thiết ( được trích dẫn bởi Michaela Gläser-Zikuda, 2013 ) Nắm bắt được rõ tính chất và cách vận hành của cảm xúc như thế nào với khi con người học tập sẽ tạo tiền đề phát triển phương pháp
Trang 5dạy và học hiệu quả hơn Như theo nghiên cứu của Rose và Strangeman năm 2007 thì mạng lưới não chính mà liên quan đến việc học có thể chia thành ba mạng lưới : mạng lưới nhận dạng, mạng lưới chiến lược và mạng lưới tình cảm
HHình 1: Major network involved in learning (từ David Rose, Unisersal Design for Learning
)
Như vậy đầu tiên mạng lưới nhận dạng nhận thông tin cảm giác từ môi trường và biến chúng thành kiến thức Nó có thể xác định và phân loại những gì người học nhìn thấy, nghe và đọc được.Sau đó mạng chiến lược tiến hành xác lập kế hoạch, điều phối các hoạt động để đi đến mục tiêu.Cuối cùng là mạng lưới tình cảm liên quan đến các phương diện cảm xúc trong việc học như căng thẳng, động lực, hứng thú,…Như vậy các mạng lưới này cùng phối hợp làm việc với nhau để hướng dẫn nên quá trình học tập.Điều này cũng có thể chứng minh được sự quan trọng của cảm xúc
là như thế nào.Nếu hai mạng lưới kia hoạt động ổn định mà mạng lưới tình cảm khi tiếp nhận quá trình lại tạo ra những thúc đẩy tiêu cực như khi đọc một cuốn tiểu thuyết dài 1000 trang, mạng nhận dạng đã xác định được chữ cái, vần và âm điệu; mạng chiến lược tập trung chú ý hiểu văn bản đến cuối cùng mạng tình cảm không tạo được động lực để đọc tiếp thì sẽ cản trở rất nhiều đến việc học tập của con người
Hơn nữa ở những lý thuyết nghiên cứu khác cũng đề cập đến vấn đề này Như theo Bower (1981)
đã đưa ra “ tâm trạng đồng thuận – giả thuyết ” dựa trên ý tưởng về mạng lưới nhận thức Ông cho rằng những thông tin tích cực được nhớ lại một cách dễ dàng hơn khi đang trong một tâm trạng tích cực thay vì tâm trạng tiêu cực Và ngược lại, thông tin tiêu cực ( như bạn đã trượt kì thi này ) dễ dàng nhớ lại theo cách tiêu cực hơn là trong một tâm trạng tích cực Sự phù hợp này nằm trong kiến trúc của bộ não với sự tương đồng về ngữ nghĩa; sự liên kết càng giống nhau và càng mạnh mẽ thì vị trí thông tin càng gần và dễ kích hoạt hơn.Ngoài ra, cảm xúc tích cực làm giảm bớt công việc trong
các nhiệm vụ đòi hỏi sự tưởng tượng và sáng tạo từ người học ( xem Hascher, 2010 ).Từ đó có thể
thấy rằng quá trình học tập, nhận thức của học sinh có thể tăng cường bởi những cảm xúc tích cực
Trang 6Theo Trope và Neter , cảm xúc tích cực và cảm giác thành công trong quá trình học tập làm tăng niềm tin và hiệu quả học tập ( được trích dẫn bởi Hascher, 2010 ) Trong bài viết nghiên cứu của mình, hai ông cũng khuyến khích người học nên gắn bó với những khó khăn và thất bại trước, và muốn đạt đến những mục tiêu cao trong học tập, cảm xúc tích cực sẽ tiếp tục những nhiệm vụ như cởi mở xem xét những sai lầm, từ đó giúp cải thiện qua trình học tập và kết quả.Ngoài ra một thí nghiệm của Hascher vào các năm 2004, 2007 và 2008 đã cho thấy rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến cảm xúc ở học sinh ở trường học Trong thí nghiệm này, ông cùng các nhà nghiên cứu đã dùng nhật kí hằng ngày để học sinh ( tuổi vị thành niên ) có thể ghi chép , báo cáo các tình huống xảy ra trong một ngày học
Hình 2 : Những nguyên quan trọng gây ra cảm xúc cho học sinh ( nguồn : Hascher, 2010)
Và với sáu tuần báo cáo của học sinh thì kết quả phân tích cho thấy là : những cảm xúc mạnh mẽ
và thường xuyên đến từ tương tác vói giáo viên chiếm đến 39% và hơn 33% với chủ đề môn học cụ thể, Vì vậy việc điều chỉnh các nhân tố ảnh hưởng đến cảm xúc học tập của người học cũng là một điều quan trọng
Hay cuối cùng có thể nói đến nghiên cứu (Erk et al., 2003) về vai trò của cảm xúc trong học tập
và ghi nhớ.Trong mỗi lần thử nghiệm, người tham gia nằm trong máy chụp MRI, được cho xem một bức tranh có khả năng tạo nên những cảm xúc, tích cực, tiêu cực, trung tính Sau đó một từ trung tính (không tích cực, không tiêu cực) được trình chiếu và nhiệm vụ của người tham gia là nhấn 1 trong 2 nút bấm để xác định từ ngữ đó mang tính cụ thể hay trừu tượng Việc nhấn nút và quyết định này giúp người tham gia tập trung chú ý và hiểu nghĩa của từ Việc trình chiếu các từ ngữ và hình ảnh được lặp lại nhiều lần Sau đó, họ được yêu cầu nhớ lại và viết lại các từ ngữ đã được xem.
Trang 7Kết quả thật bất ngờ. Đầu tiên, chúng ta có thể thấy rằng bối cảnh cảm xúc khi mà người tham gia nhớ các từ ngữ có ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ của họ Những từ được ghi nhớ trong trạng thái cảm xúc tích cực sẽ được nhớ tốt nhất Ngoài ra, kết quả cũng cho thấy rằng hoạt động ở các vùng não bộ giúp dự đoán xem một từ có thể được nhớ hay không, tùy theo trạng thái cảm xúc khi từ đó được ghi nhớ Những từ ngữ được nhớ trong trạng thái cảm xúc tích cực tạo ra hoạt động ở hồi hải
mã, cạnh hồi hải mã và những vùng khác liên quan đến học tập và ghi nhớ Ngược lại, khi từ ngữ được ghi nhớ trong một bối cảnh cảm xúc tiêu cực, hạch hạnh nhân được kích hoạt
Từ những phân tích ở trên, trong học tập những cảm xúc đa chiều dễ xảy ra thúc đẩy hoặc cản trở việc học.Những cảm xúc tích cực nên được ưu tiên phát triển thì học tập sẽ hiệu quả và thoải mái hơn.
3 Tạo cảm xúc tích cực trong học tập môn Lịch sử văn minh thế giới lớp Giáo Dục khóa 2018.
Từ những tìm hiểu ở trên, một phần nào đó cũng đã khái quát sơ qua về vấn đề nghiên cứu.Và trong ứng dụng vào một bối cảnh giáo dục thực tế cụ thể là một tiết học của môn Lịch sử văn minh thế giới, những giải pháp nào về cảm xúc là hữu hiệu để giúp sinh viên học tốt môn này? Với đặc thù là một môn thiên về lịch sử nên kiến thức tương đối hàn lâm và khó học đối với một số sinh viên.Xây dựng những công cụ hữu ích hỗ trợ cho môn học này nên được xuất phát từ hai phía là giảng viên và cả sinh viên.Với cá nhân thì xin đề xuất một số giải pháp sau :
Về phía giảng viên, khơi nguồn cảm xúc tích cực, sự hứng thú trong học tập môn này là yêu cầu
về khả năng sư phạm và kinh nghiệm cũng như phương pháp dạy học của từng người.Đầu tiên để có thể tăng khả năng tích cực thì giảng viên phải cho sinh viên thấy được lợi ích của môn học.Làm rõ ngay buổi học đầu tiên những lợi ích, sự cần thiết của môn đại cương này, tìm hiểu về những nền văn minh trên thế giới, những kiến thức bổ ích về lịch sử, văn hóa, xã hội,…sẽ là nền tảng vững chắc cho các bạn khi bước vào chuyên ngành.Thứ hai là về các phương tiện hỗ trợ giảng dạy.Cảm xúc của sinh viên dễ đi vào chiều hướng chán nản, tiêu cực khi bài học lẫn bài giảng quá hàn lâm, không tạo được sự sinh động, cuốn hút; chúng ta có thể sử dụng các video, clip minh họa cho những nội dung quan trọng của bài học.Ví dụ như với phần Phật giáo là nội dung khó hiểu nhưng quan trọng cho thi, giảng viên nên thiết kế các video kèm theo câu hỏi gợi mở, tìm hiểu; sau khi cho xem video xong sẽ là phần câu hỏi để củng cố lại những gì vừa xem,; điều đó có thể giúp cho sinh viên không bị chán và tăng khả năng tập trung theo dõi để tìm hiểu và trả lời câu hỏi, ngoài ra cũng tạo được tính thư giãn với việc này.Hơn nữa, có thể kể đến powerpoint,một công cụ trình chiếu giúp
Trang 8sinh viên theo dõi bài tốt hơn, ngoài giảng ra thì với những thông tin, hình ảnh, được sử dụng trên slide sẽ tăng khả năng hiểu bài của sinh viên
Thứ ba là tạo nên một môi trường học tập tích cực, chủ động Sự sợ hãi, bị đe dọa, chán nản sẽ khó tạo ra kết quả học tập tốt được.Giảng viên có thể truyền tình yêu môn học với sinh viên, tạo nên bầu không khí hữu nghị trong giờ học; lắng nghe quan điểm, thắc mắc của từng sinh viên để giải quyết phù hợp, không nên triệt tiêu điều này vì sẽ gây ra sự ức chế và tính tiêu cực trong học tập
Và cuối cùng là đơn giản hóa các kiến thức hàn lâm bằng các các trò chơi.Việc thiết kế nên các trò chơi sẽ tạo nên hứng thú tìm hiểu vấn đề, tích cực hơn chứ không khô cứng và khó hiểu như chỉ giảng bằng miệng.Xây dựng các trò chơi vừa tạo cảm giác giải trí vừa tăng được khả năng tiếp thu ghi nhớ, kiến thức tốt hơn
Về phía sinh viên, với sự chủ động của người học, nên thấy được vai trò của môn học với thực tiễn và kiến thức hữu ích, cái hay, thú vị khi học tập, tương tác với giảng viên, làm việc nhóm thảo luận chung, không sợ cảm giác bị sai, hay sợ giảng viên khi trao đổi về vấn đề môn học, đó là ràn cản tạo nên những cảm xúc tiêu cực, cảm trở việc học tập môn này
4 Kết luận
Tóm lại, cảm xúc trong học tập là một điều vô cùng quan trọng, những cảm xúc tích cực sẽ dẫn dắt tạo thành những động cơ giúp học tập của chúng ta thực sự hiệu quả hơn là học trong sự sợ hãi hay bị đe dọa, Với những tìm hiểu về thần kinh não bộ thì trung tâm của nỗi sợ hãi- hệ viền limbic luôn hoạt động khi có kích thích tác động vào Một môi trường học tập tích cực sẽ là lí tưởng với người học và cả người dạy.Và đối với những bối cảnh giáo dục cụ thể, việc xây dựng được cho học sinh cảm xúc không phải là điều dễ dàng, còn chịu ảnh hưởng các yếu tố trung gian và môi trường xung quanh.Nhưng với bằng các công cụ hỗ trợ và từ chính nhiệt huyết của người thầy (cô), niềm say mê, hứng thú với việc học có thể cải thiện được, ngoài ra đó còn là vai trò to lớn của người học
Trang 9TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bower, G.H (1981) Mood and Memory, American Psychologist, 36(2), 129-148
http://dx.doi.org/10.1037/0003-066X.36.2.129
Erk, S., Kiefer, M., Grothe, J., Wunderlich, A P., Spitzer, M., & Walter, H (2003) Emotional
context modulates subsequent memory effect NeuroImage, 18, 439-447.
Hascher, T ( 2010 ) Learning and Emotion: perspectives for theory and research European
Educational Research Journal, 9(1), 13-28
Hinton, S., Koji Miyamoto, Della-Chiesa, B (2008) Brain Research, Learning and Emotions:
implications for education research, policy and practice European Journal of Education,
43(1)
Perry, B D (2006) Fear and learning: Trauma related factors in adult learning New
Directions for Adult and Continuing Education, 110, 21-27
Shuck, B., Albornoz, C., & Winberg, M (2013) Emotion and their effect on adult learning : A
constructivist perspective Miami: Florida International University
Wolfe, P (2006) The role of meaning and emotion in learning New Directions for Adult and
Continuing Education, 110, 35-41
Trần Thị Hà Nghĩa ( 05/11/2018 ) Một vài học thuyết về cảm xúc con người Khai thác từ
https://spnn.vnua.edu.vn/tin-tuc-va-su-kien/mot-vai-hoc-thuyet-ve-cam-xuc-cua-con-nguoi-32942.html
Trang 10Nguyễn Thị Vui ( 2015 ) Khó khăn tâm lí của học sinh tiểu học dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên
trong học tập môn Tiếng Việt Luận án tiến sĩ Tâm lí học , Học viện Khoa Học Xã Hội
