TIỂU LUẬNHIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚCTRONG HOẠT ĐỘNG KHOÁNG SẢN

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔNTIỂU LUẬN HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG KHOÁNG SẢN Sinh viên thực hiện: Hoàng Đức Đạt Mã học viên: 2917035

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

TIỂU LUẬN HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG KHOÁNG SẢN

Sinh viên thực hiện: Hoàng Đức Đạt

Mã học viên: 29170359 Lớp: CH29PTNTC Môn: Quản lý tài nguyên và môi trường ứng dụng

Hà Nội – 2020

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Khoáng sản là tài sản quan trọng của quốc gia, hầu hết không tái tạo Đalà tài sản quan trọng của quốc gia nhất thiết nhà nước phải thống nhất quản lý.Hệ thống quản lý nhà nước từ Trung ương đến cơ sở (cấp xa) đa được hìnhthành Cơ quan quản lý nhà nước các cấp cần phải quán triệt đầy đủ các quyềnvà nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân (doanh nghiệp) tham gia hoạt động khoángsản nhằm tạo điệu kiện thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước cũng như thúcđấy sự phát triển kinh tế xa hội thông qua phát triển sản xuất hàng hóa

Bên cạnh việc cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản các cấp cần nắmvững các quy định của pháp luật về khoáng sản, trong đó có các quy định vềquyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khoáng sản, đểtriển khai tốt chủ trương, chính sách của nhà nước thông qua các văn bản quyphạm pháp luật, các doanh nghiệp cũng cần phải nắm vững các quyền và nghĩavụ của mình khi tham gia hoạt động khoáng sản Hoạt động khoáng sản bao gồmcác hoạt động khảo sát, thăm dò, khai thác, khai thác tận thu và hoạt động chếbiến khoáng sản và đóng cửa mỏ Việc chia hoạt động khoáng sản ra nhiều giaiđoạn xuất phát từ tính chất, đặc thù của tài nguyên khoáng sản Ứng với mỗi giaiđoạn hoạt động khoáng sản Luật khoáng sản có những quy định riêng, trong đócó những quy định về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạtđộng khoáng sản

CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM VỀ HOẠT ĐỘNG KHOÁNG SẢN

b. Trữ lượng khoáng sản

Trữ lượng khoáng sản là tài nguyên xác định được tính toán theo kết quảcác công tác thăm dò địa chất và thi công các công trình khoan và khai đào đượclàm sáng tỏ về số lượng, chất lượng, điều kiện kỹ thuật mỏ, địa chất thủy văn,sinh thái, điều kiện khai thác và giá trị kinh tế

Trữ lượng tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là trữ lượng khoángsản được phép đưa vào thiết kế khai thác, xác định trong dự án đầu tư hoặc báocáo kinh thế kỹ thuật và được quy định trong Giấy phép khai thác khoáng sản

c. Khoáng sản độc hại

Khoáng sản độc hại là loại khoáng sản có chứa một trong các nguyên tóThủy ngân, Arsen, Urani, Thori, nhóm khoáng vật Asbet mà khi khai thác, sửdụng phát tán ra môi trường những chất phóng xạ hoặc độc hại vượt mức quyđịnh của quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam

d. Khoáng sản đi kèm

Khoáng sản đi kèm là loại khoáng sản khác, nằm trong khu vực khai thác,thu hồi được khi khai thác khoáng sản chính đa xác định trong Giấy phép khaithác khoáng sản, kể cả khoáng sản khác ở bai thải của mỏ đang hoạt động mà tạithời điểm đó xác định việc khai thác, sử dụng loại khoáng sản này có hiệu quảkinh tế

e. Khoáng sản nguyên khai

Khoáng sản nguyên khai là sản phẩm tài nguyên của khoáng sản, đa khaithác, không còn ở trạng thái tự nhiên nhưng chưa qua đập, nghiền, sàng, phânloại hoặc các hoạt động khác để nâng cao giá trị khoáng sản sau khai thác

1.1.2 Các giai đoạn nghiên cứu, phát triển khoáng sản và điều tra địa chất về

khoáng sản.

- Các giai đoạn nghiên cứu và phát triển khoáng sản

Các giai đoạn nghiên cứu và phát triển khoáng sản sẽ tuần tự như sau:Nếu kết thúc mỗi giai đoạn có thông tin địa chất đủ điều kiện, sẽ tiếp tụccác giai đoạn sau:

+ Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản + Thăm dò khoáng sản

+ Khai thác khoáng sản ( trong khai thác có hoạt động chế biến khoángsản)

+ Đóng cửa mỏ

Nội dung và yêu cầu điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

- Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản là hoạt động nghiên cứu, điều travề cấu trúc, thành phần vật chất, lịch sử phát sinh, phát triển vỏ trái đất và cácđiều kiện, quy luật sinh khoáng liên quan để đánh giá tổng quan tiềm năngkhoáng sản làm căn cứ khoa học cho việc định hướng hoạt động thăm dòkhoáng sản

- Nội dung điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản: Nội dung điều tra cơbản địa chất về khoáng sản bao gồm:

+ Điều tra, phát hiện khoáng sản cùng với việc lập bản đồ địa chất khuvực, địa chất tai biến, địa chất môi trường, địa chất khoáng sản biển, bản đồchuyên đề và nghiên cứu chuyên đề về địa chất, khoáng sản;

+ Đánh giá tiềm năng khoáng sản theo loại, nhóm khoáng sản và theo cấutrúc địa chất có triển vọng nhằm phát hiện khu vực có khoáng sản mới

1.2 Ý nghĩa của việc thăm dò, khai thác khoáng sản đối với sự phát triển kinh tế- xã hội.

Công nghiệp khai thác khoáng sản có sức ảnh hưởng to lớn đến đời sốngkinh tế - xa hội Chính vì vậy, việc đánh giá hiệu quả của ngành khai khoángkhông chỉ dựa trên những đóng góp vào sự phát triển kinh tế, mà còn phải xétđến những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến đời sống xa hội Ở Việt Nam, ngànhkhai khoáng là ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm tỷ trọng GDP lớn, và cũng là một

trong những ngành công nghiệp gây nhiều tác động nhất đến môi trường và xahội.

Công nghiệp khai thác khoáng sản là phương tiện đi đến xóa đói, giảmnghèo và phát triển bền vững Như vậy, về lý thuyết, khai thác khoáng sản gópphần làm tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm và cải thiện cơ sở hạ tầng.Những yếu tố này chính là động lực cho xóa đói, giảm nghèo

Nhưng, qua rất nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học đều chỉ ra rằng: Hoạtđộng khai thác khoáng sản ở Việt Nam hiện nay bên cạnh những tác động tíchcực còn có rất nhiều tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xa hội như:

+ Thứ nhất, việc phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên sẽ làm cho nềnkinh tế dễ bị tổn thương hơn trước những biến động của tình hình kinh tế thếgiới Đơn cử như, xuất khẩu dầu thô đem lại nguồn ngân sách lớn cho quốc gianhưng giá dầu thô trên thế giới bất ổn định, điều nay đem lại quan ngại lớn.Thực tế hiện nay, số liệu tăng trưởng GDP không tính đến các giá trị mất đi màchỉ tính đến các giá trị nhận được Do đó, số liệu GDP không phản ánh đượctrung thực sự đóng góp của ngành khai khoáng đối với nền kinh tế

+ Thứ hai, về vấn đề việc làm, ngành công nghiệp khai thác khoáng sảnchưa làm được như lý thuyết đề ra, thậm chí còn có tác động ngược lại Các mỏkhoáng sản hiện nay thường năm ở vùng sâu, vùng xa nơi người dân chủ yếusống dựa vào sản xuất nông - lâm nghiệp Hoạt động khai khoáng sử dụng chủyếu tài nguyên đất, rừng, nước mà cuộc sống người dân lao động lại trực tiếpphụ thuộc vào các nguồn tài nguyên đó Mặt khác, công nghiệp khai tháckhoáng sản không có tính ổn định và bền vững Hoạt động này chủ yếu phụthuộc vào nguồn tài nguyên không tái tạo, có nghĩa là, hoạt động này sẽ chấmdứt và công nhân sẽ mất việc làm khi mỏ cạn kiệt Đó là còn chưa kể đến, sựhạn chế về trình độ và kỹ năng lao động, người nghèo sẽ ít có cơ hội hưởng lợitừ hoạt động này

+ Thứ ba, ngành khai khoáng có tác động rất lớn đến môi trường sống.Bụi, khí độc, nước thải của ngành khai khoáng đang là thủ phạm trực tiếpkhiến cho môi trường sống đang bị suy thoái nghiêm trọng.

+ Thứ tư, đời sống dân cư, an ninh trật tự của khu vực có khoáng sản bịbiến động Bởi, các mỏ khai khoáng thường thu hút nguồn lao động từ nhiều địaphương khác đến, việc nhập cư với số lượng lớn lao động dẫn đến nhiều hệ lụy.Giá cả thị trường tăng, đời sống văn hóa, truyền thống địa phương bị tác động,tình hình xa hội phức tạp

CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH KHAI KHOÁNG

Ở VIỆT NAM

Phần lớn doanh nghiệp nhà nước của các địa phương có mức độ đầu tưtrong lĩnh vực khoáng sản còn rất hạn chế và hầu hết là các doanh nghiệp nhỏ,chưa có đủ năng lực về tài chính, thiết bị để đảm bảo chế biến sâu, chủ yếu hoạtđộng khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường hoặc khai tháccác khoáng sản kim loại với quy mô nhỏ, xuất khẩu quặng tinh hoặc quặng thô

2.1 Tổng quát về tình hình công nghiệp khai khoáng

Trong thời kỳ kinh tế kế hoạch hoá, tham gia hoạt động khai thác, chếbiến khoáng sản chỉ có các doanh nghiệp nhà nước Hiện nay, trong nền kinh tếvận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, ngoài các doanhnghiệp nhà nước, đa có nhiều thành phần kinh tế khác tham gia khai thác khoángsản như: doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệpcó vốn đầu tư của nước ngoài, hợp tác xa, tổ hợp tác…

Các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh tham gia chủ yếu trong hoạtđộng khai thác, chế biến khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và khaithác tận thu khoáng sản kim loại Năng lực đầu tư cho khai thác, chế biến sâucòn hạn chế

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia trong lĩnh vự khai tháckhoáng sản phục vụ công nghiệp sản xuất xi măng, khai thác đá ốp lát, đá vôitrắng, nước khoáng, vonfram, vàng…

2.2 Khái quát về tình hình khai thác một số khoáng sản chính trong thời gian qua

Tài nguyên khoáng sản của nước ta chủ yếu tập trung ở các tỉnh miền núi,trung du Đây là khu vực địa lý với điều kiện kinh tế và cơ sở hạ tầng còn rấtnhiều khó khăn, hạn chế giao thông chưa phát triển, giáo dục, y tế, trình độ dântrí còn ở mức độ thấp, lạc hậu; dân cư thưa thớt

a. Ngành công nghiệp khai thác than

Sản lượng khai thác than tăng nhanh hơn rất nhiều so với dự kiến trongTổng sơ đồ phát triển Mỏ lộ thiên càng phải xuống sâu và mở rộng hơn, các mỏhầm lò phải mở thêm các lò chợ mới Đầu tư cho khai thác, đặc biệt là đầu tưmáy móc hiện đại, trang thiết bị bảo hộ lao động, phòng ngừa sự cố tai nạn,phòng chống cháy nổ… vẫn còn chậm hơn tốc độ tăng sản lượng nên đa đặt ranhững thách thức mới về an toàn lao động, bảo vệ sức khoẻ người lao động vàbảo vệ môi trường, môi sinh

Ở vùng than Quảng Ninh, một thực trạng khó khăn và thách thức đối vớicác mỏ khai thác lộ thiên là các bai thải đất đá hiện nay đa ở trong tình trạng quátải Những vấn đề về bụi, tiếng ồn, chấn động, nước thải mỏ, ô nhiễm nguồnnước sinh hoạt, sụt lún, trượt lở đất đá… đang đe doạ đến cuộc sống của nhândân, đến di sản Vịnh Hạ Long

b. Khai thác khoáng sản vật liệu xây dựng:

Ngành xây dựng đa và đang phát triển rất nhanh và mạnh Do nhu cầu vềvật liệu xây dựng lớn nên hoạt động khai thác, chế biến vật liệu xây dựng diễn ratrên hầu hết các địa phương trong cả nước Hiện nay, các mỏ khai thác vật liệuxây dựng chiếm số lượng nhiều nhất với nhiều loại quy mô sản lượng nhất

Công nghệ khai thác ở các mỏ đá vôi của các nhà máy xi măng công suấtlớn đều ở mức tiên tiến Một số mỏ được đầu tư dây chuyền công nghệ khaithác, vận tải hiện đại Các mỏ khai thác đá vôi của các nhà máy xi măng lò đứngđều hạn chế về mức độ đầu tư cho khâu khai thác mỏ Cá biệt có những nơi thumua nguyên liệu từ bên ngoài vào chế biến hoặc thuê tổ chức, cá nhân khác khaithác để cung cấp nguyên liệu cho nhày máy Các mỏ này thường được khai tháckhông tuân thủ đúng thiết kế mỏ Tình trạng mất an toàn trong khai thác, khôngđảm bảo quy định về bảo vệ môi trường trong khai thác mỏ thường xuyên xảyra

Khai thác vật liệu xây dựng thông thường: đá, cát, sỏi, sét gạch ngói, đấtsan lấp, cát san lấp phát triển mạnh trên tất cả các tỉnh trong cả nước Bên cạnh

một số ít các mỏ đá được đầu tư dây chuyền công nghệ khoan, nổ mìn, xúc, vậntải, nghiền, sàng tiên tiến, phần lớn các mỏ đá được khai thác thủ công hoặc bán

cơ giới Một số có quy mô trữ lượng lớn nhưng lại được chia nhỏ thành hàngchục điểm khai thác kế tiếp nhau đa dẫn đến những hậu quả xấu như: sản xuấtmanh mún, không đảm bảo an toàn lao động, gây ô nhiễm môi trường, làm mất

mỹ quan, gây lang phí tài nguyên Nhìn chung việc khai thác, chế biến vật liệuxây dựng thông thường hiện nay gây ra tình trạng lộn xộn, khó kiểm soát về antoàn lao động, bảo vệ sức khoẻ người lao động, bảo vệ môi trường, cảnh quan

2.3 Ngành khai khoáng nước ta dưới góc độ phát triển bền vững

Ngành công nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản của nước ta mặc dùcòn đầu tư ở quy mô nhỏ, nhưng cũng có những đóng góp đáng kể vào sựnghiệp phát triển kinh tế của đất nước Tuy nhiên, giá trị đóng góp cho phát triểnkinh tế đất nước của ngành công nghiệp khai khoáng còn một số hạn chế Nhànước mới chỉ thu thuế tài nguyên khoáng sản ở một tỷ lệ đầu tư bằng ngân sáchnhà nước, chưa có cơ chế và chính sách đấu thầu khai thác, chế biến khoángsản… Chưa thật sự kinh tế hoá được ngành khai khoáng nhằm nâng cao hơn nữanguồn thu cho ngân sách quốc gia

Sản phẩm của ngành công nghiêp khai thác đa trở thành hàng hoá quantrọng phục vụ cho sự nghiệp phát triển của xa hội Vật liệu xây dựng đa trở nêndồi dào, đáp ứng đầy đủ nhu cầu cho xây dựng cơ sở hạ tầng nhà cửa, phát triển

đô thị và nông thôn, giao thông vận tải, công nghiệp và nông nghiệp… Tạo thêmcông ăn việc làm cho nhân dân các địa phương, nhất là ở những vùng sâu, vùng

xa Trật tự khai thác bảo vệ tài nguyên khoáng sản đa từng bước được thiết lập.Đời sống văn hoá, tinh thần của nhân dân ở những vùng khai thác mỏ từng bướcđược nâng cao

Trong những năm gần đây, chấp hành Luật Bảo vệ môi trường và một sốvăn bản dưới luật khác, hầu hết các tổ chức, cá nhân khi đầu tư khai thác khoángsản đều lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường Cam kết bảo vệ môi trườngtrình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Trong quá trình khai thác, nhiều doanh

nghiệp đa làm tốt công tác quan trắc môi trường, có biện pháp bảo vệ môitrường sau khai thác đa hoàn thổ, phục hồi môi trường theo quy định để trả lạiđất phục vụ cho các mục tiêu kinh tế khác.

Ngành công nghiệp khai khoáng nước ta đang đứng trước một thách thứclớn đối với yêu cầu phát triển bền vững Đứng trước, những gì đa đạt được sovới những tồn tại đang diễn ra, chúng ta chưa thực sự an tâm Khía cạnh kinh tếcó thể có những bước tăng trưởng khá Tuy nhiên khía cạnh phát triển xa hội,bảo vệ môi trường thực sự còn nhiều bất cập cần phải được nhanh chóng giảiquyết Công tác quản lý nhà nước trong hoạt động khai thác, chế biến, tiêu thụkhoáng sản cần phải thông suốt quan điểm: phát triển bền vững kinh tế - xa hộitrước mắt và lâu dài

CHƯƠNG 3: TRÌNH TỰ PHÁT TRIỂN KHOÁNG SẢN

Các giai đoạn nghiên cứu và phát triển khoáng sản sẽ tuần tự như sau nếukết thúc mỗi giai đoạn có thông tin địa chất đủ điều kiện tiếp tục giai đoạn sau:

+ Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

+ Thăm dò khoáng sản

+ Khai thác khoáng sản (trong khai thác co hoạt động chế biến khoángsản)

+ Đóng cửa mỏ

3.1 Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản là hoạt động nghiên cứu, điều travề cấu trúc, thành phần vật chất, lịch sử phát sinh, phát triển vỏ trái đất và cácđiều kiện, quy luật sinh khoáng liên quan để đánh giá tổng quan tiềm năngkhoáng sản làm căn cứ khoa học cho việc định hướng hoạt động thăm dòkhoáng sản

3.1.1 Trách nhiệm của Nhà nước trong điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản.

- Điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản do Nhà nước thực hiện theo quyhoạch đa được phê duyệt

Kinh phí cho điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản được bố trí trong dựtoán ngân sách nhà nước hằng năm

- Căn cứ quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản được Thủtướng Chính phủ phê duyệt và dự toán ngân sách nhà nước giao, Bộ Tài nguyênvà Môi trường tổ chức thực hiện điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

3.1.2 Nội dung điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

- Điều tra, phát hiện khoáng sản cùng với việc lập bản đồ địa chất khuvực, địa chất tai biến, địa chất môi trường, địa chất khoáng sản biển, bản đồchuyên đề và nghiên cứu chuyên đề về địa chất, khoáng sản

- Đánh giá tiềm năng khoáng sản theo loại, nhóm khoáng sản và theo cấutrúc địa chất có triển vọng nhằm phát hiện khu vực có khoáng sản mới