Quá tr nh giảng dạy Vật lí ở trường trung học phổ thông với việc đưa bài tập Vật lí vào để học sinh có thể phát huy tinh thần tự học, rèn luyện và áp dụng kiến thức đã học là một giải ph
Trang 1ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA VẬT LÍ
Đề tài:
SỬ DỤNG PHẦN MỀM VITESTA ĐỂ LỰA CHỌN, ĐÁNH GIÁ VÀ PHÂN
LOẠI HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” – VẬT LÍ 10 NÂNG CAO
THEO HƯỚNG PHÂN HÓA HỌC SINH
Trang 2Lời cảm ơn
Lời đầu tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn cô Th.S Nguyễn Thị Mỹ Đức, đã hướng dẫn hết sức chu đáo, nhiệt tình cho em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận
Xin chân thành cảm ơn thầy Trương Văn Thanh cùng các thầy, cô trong Tổ Khảo thí - Đảm bảo chất lượng giáo dục và Xây dựng dự án đã giúp đỡ và tư vấn cho em trong quá trình hoàn thành khóa luận
Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Vật lí đã tạo điều kiện cho em được thực hiện khóa luận này
Xin chân thành cảm ơn các thầy cô tổ Vật lí của trường THPT Nguyễn Trãi
và THPT Nguyễn Thượng Hiền đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất để em được thực nghiệm sư phạm
Cuối cùng, em xin gởi lời cảm ơn chân thành đến những người thân trong gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên em trong quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận này !
Đà Nẵng, ngày 15 tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Nguyễn Thị Quỳnh Vy
Trang 3MỤC LỤC
CHƯƠNG I: NHỮNG CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIẢI BÀI TẬP
VẬT LÍ VÀ KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ TRONG XÂY DỰNG HỆ
1.1 Cơ sở lí luận của việc giải bài tập Vật lí 5
1.1.3 Phương pháp giải bài tập Vật lí 8 1.1.4 Lưạ chọn và sử dụng bài tập trong dạy học Vật lí 9 1.2 Cơ sở lí luận của việc kiểm tra – đánh giá 10
1.2.2 Mục đích của kiểm tra – đánh giá 12 1.2.3 Yêu cầu sư phạm của kiểm tra – đánh giá 14 1.2.4 Xu hướng hoàn thiện kiểm tra – đánh giá 16 1.2.5 Các phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 17 1.3 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm đánh giá thành quả học tập 20 1.3.1 Cơ sở để xây dựng câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra – đánh giá 20 1.3.2 Quy trình xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm 22
CHƯƠNG II: XÂY DỰNG VÀ PHÂN LOẠI HỆ THỐNG CÂU HỎI
Trang 4TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO
2.1 Vị trí và vai trò của chương “Các định luật bảo toàn” trong chương
2.2 Mục tiêu dạy học chương “Các định luật bảo toàn” trong chương
2.3 Phân tích nội dung và cấu trúc chương “Các định luật bảo toàn” trong
2.4 Phân loại một số dạng bài tập cơ bản trong chương “Các định luật
2.4.1 Vấn đề 1: Động lượng – Định luật bảo toàn động lượng 34
2.4.3 Vấn đề 3: Động năng – Định lí động năng 52 2.4.4 Vấn đề 4: Thế năng trọng trường – Thế năng đàn hồi 56 2.4.5 Vấn đề 5: Cơ năng – Định luật bảo toàn cơ năng 63 2.4.6 Vấn đề 6: Va chạm đàn hồi và va chạm mềm 70 2.4.7 Vấn đề 7: Các định luật Kê-ple – Chuyển động của vệ tinh 75 2.5 Sơ đồ hệ thống phân dạng bài tập chương “Các định luật bảo toàn”
2.6 Khung ma trận biểu diễn các mục tiêu kiểm tra – đánh giá chương
“Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 nâng cao 80
3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 85
Trang 5trắc nghiệm 87
3.4.3 Xây dựng và phân tích đề kiểm tra thực nghiệm 98 3.5 Kết quả phân tích và xử lí số liệu thực nghiệm 111
3.5.2 Phân tích, đánh giá câu trắc nghiệm 113
Trang 6
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Nguyễn Thị Mỹ Đức
1 Lí do chọn đề tài
Trong đường lối chỉ đạo và chính sách phát triển của Đảng ta, giáo dục luôn
là ưu tiên hàng đầu Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế đã nêu rõ ‘‘Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu,
là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn d n Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương tr nh, kế hoạch phát triển kinh tế
- ã hội và Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh n ng cao d n trí, phát triển nguồn
nh n lực, bồi dưỡng nh n tài, góp phần quan trọng y dựng đất nước, y dựng nền văn hóa và con người Việt Nam" Trong bối cảnh hiện nay, việc đổi mới trong giáo dục và đào tạo đòi hỏi sự đổi mới căn bản trong quá tr nh dạy học, quá tr nh kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh
Với u hướng phát triển không ngừng của giáo dục trên thế giới, nền giáo dục Việt Nam chúng ta cũng đã không ngừng đổi mới chương tr nh, nội dung sách giáo khoa sao cho phù hợp với tr nh độ nhận thức của học sinh, t m kiếm những phương pháp dạy học hiệu quả Quá tr nh giảng dạy Vật lí ở trường trung học phổ thông với việc đưa bài tập Vật lí vào để học sinh có thể phát huy tinh thần tự học, rèn luyện và áp dụng kiến thức đã học là một giải pháp hiệu quả Các bài tập Vật lí với nhiều dạng khác nhau có thể được sử dụng trong ôn luyện kiến thức cho học sinh, trong kiểm tra đánh giá Trong đó, các c u hỏi và bài tập dưới h nh thức trắc nghiệm có khá nhiều lợi thế Các c u hỏi trắc nghiệm khách quan có thể dùng để kiểm tra nhiều mức độ nhận thức khác nhau với các nội dung đa dạng trong khoảng thời gian ngắn, việc chấm bài cũng tiết kiệm thời gian và thuận lợi hơn
X y dựng và làm phong phú hệ thống c u hỏi trắc nghiệm kiến thức Vật lí là việc rất cần thiết V thế, các hệ thống c u hỏi trắc nghiệm khách quan đã được y dựng rất nhiều và bám sát nội dung trong từng chương trong sách giáo khoa Vật lí, làm đa dạng và phong phú cho học sinh trong ôn luyện kiến thức Tuy nhiên, việc
y dựng ng n hàng c u hỏi trắc nghiệm Vật lí lại uất hiện những bất cập Đó là các c u hỏi không được lựa chọn kĩ càng, dẫn đến chất lượng của c u hỏi không
Trang 7Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Nguyễn Thị Mỹ Đức
được đảm bảo Nhiều giáo viên trong quá tr nh kiểm tra đánh giá đã sử dụng c u hỏi trắc nghiệm, tuy nhiên hầu hết chúng ta chỉ chú trọng đến việc lượng giá, vội vàng đưa ra kết luận và đánh giá về kết quả học tập của học sinh mà không ph n tích, đánh giá c u hỏi trắc nghiệm, quên rằng c u hỏi trắc nghiệm chỉ là một công cụ mà
ta dùng để đánh giá kết quả học tập của học sinh
Quá tr nh dạy - học là sự tác động qua lại giữa người dạy – người học, v thế các c u hỏi trắc nghiệm được y dựng cần phải có sự ph n tích đánh giá để người giáo viên có thể điều chỉnh, sửa đổi c u hỏi chất lượng hơn, đánh giá đúng năng lực của học sinh Thông qua các c u hỏi trắc nghiệm bản th n người học có thể kịp thời
tự điều chỉnh quá tr nh học tập của m nh, em ét sự lĩnh hội kiến thức của m nh đã đạt được mức độ nhận thức và chuẩn kiến thức kĩ năng đúng như yêu cầu chưa Tuy nhiên chất lượng c u hỏi trắc nghiệm là một vấn đề rất phức tạp, đánh giá và ph n tích c u hỏi trắc nghiệm không phải là việc đơn giản và tốn khá nhiều thời gian, khiến các giáo viên thường bỏ qua giai đoạn này Để giúp hỗ trợ cho các nhà giáo dục, các giáo viên Vật lí, đã uất hiện nhiều phần mềm giúp cho công việc này trở nên dễ dàng hơn như QUEST, SPSS, SYSTAT, VITESTA…Trong số đó VITESTA
có thể coi là một phần mềm khá hiệu quả, là một chương tr nh ph n tích đánh giá
c u hỏi, chấm thi trắc nghiệm… được y dựng dựa trên lý thuyết Ứng đáp C u hỏi (Item Response Theory - IRT) hiện đại, rất cần được áp dụng trong ph n tích và đánh giá c u hỏi trắc nghiệm
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài “ Sử dụng phần mềm
VITESTA để lựa chọn, đánh giá và phân loại hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương “Các định luật bảo toàn” - Vật lí 10 nâng cao theo hướng phân hóa học sinh”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chương Các định luật bảo toàn” , Vật lí 10 nâng cao và sử dụng phần mềm VITESTA để lựa chọn, phân loại câu hỏi trắc nghiệm nhằm kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh Từ
đó có những kết luận sư phạm và định hướng phù hợp trong dạy – học
Trang 8Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Nguyễn Thị Mỹ Đức
3 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và sử dụng phần mềm VITESTA để phân loại đánh giá c u hỏi trắc nghiệm thì sẽ góp phần kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh hiệu quả và xây dựng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm chất lượng
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Nội dung dạy học Vật lí 10 ở trường THPT nói chung và nội dung chương Các định luật bảo toàn” , Vật lí 10 nâng cao nói riêng, việc đánh giá và ph n tích câu hỏi trắc nghiệm với phần mềm VITESTA
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Chương Các định luật bảo toàn” – Vật lí 10 nâng cao
- Hoạt động dạy học Vật lí ở trường THPT
- Phần mềm VITESTA
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu, phân tích nội dung cấu trúc chương tr nh chương Các định luật bảo toàn” , Vật lí 10 nâng cao
- Nghiên cứu các chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt trong chương và các mục tiêu cần kiểm tra – đánh giá
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc giải bài tập Vật lí và kiểm tra – đánh giá, xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, đề kiểm tra
- Thực nghiệm sư phạm và nghiên cứu việc áp dụng phần mềm VITESTA vào
ph n tích, đánh giá c u hỏi trắc nghiệm
6 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lí thuyết :
- Nghiên cứu nội dung chương tr nh sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập Vật lí 10 n ng cao chương Các định luật bảo toàn”
- Các tài liệu về phương pháp dạy học Vật lí ở trường phổ thông, tài liệu về bài tập Vật lí , phương pháp kiểm tra – đánh giá trong giáo dục
- Các tài liệu, luận văn, sách báo liên quan
Trang 9Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Nguyễn Thị Mỹ Đức
Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia:
- Gởi hệ thống câu hỏi trắc nghiệm cho các giáo viên có kinh nghiệm ở trường phổ thông đọc và góp ý, chỉnh sửa
- Tham khảo ý kiến của chuyên viên phân tích thuộc tổ khảo thí – đảm bảo chất lượng giáo dục và xây dựng dự án về sử dụng phần mềm VITESTA
Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Tiến hành ra đề kiểm tra 45 phút chương Các định luật bảo toàn để thu thập
số liệu, ph n tích và đánh giá
Phương pháp thống kê toán học:
Dùng phần mềm VITESTA để xử lí số liệu thực nghiệm, ph n tích, đánh giá
và lựa chọn câu hỏi trắc nghiệm
7 Cấu trúc và nội dung
Luận văn có cấu trúc như sau:
Trang 10Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Nguyễn Thị Mỹ Đức
B NỘI DUNG CHƯƠNG I: NHỮNG CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIẢI BÀI TẬP VẬT LÍ
VÀ KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ TRONG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI
TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN
7.1 Cơ sở lí luận của việc giải bài tập Vật lí:
7.1.1 Vai trò của bài tập vật lí:
Vật lí học là cơ sở của khoa học tự nhiên và cơ sở lí thuyết rộng rãi nhất của kĩ thuật Chính vì thế việc dạy học Vật lí không phải đơn giản là việc dạy hay học lại những kiến thức vật lí mà hơn thế nữa là hoàn thiện chúng Người GV đóng vai trò hướng dẫn, giúp học sinh tiếp cận với những kiến thức vật lí và định hướng HS áp dụng những kiến thức đã học vào việc giải quyết các vấn đề cụ thể, bởi lẽ chúng ta không thể hiểu Vật lí trừ khi áp dụng Vật lí
Trong thực tế dạy học người ta gọi một vấn đề (hay một câu hỏi) cần được giải đáp nhờ những lập luận, suy luận Toán học hay thực nghiệm Vật lí trên cơ sở
sử dụng những kiến thức Vật lí là bài toán Vật lí Bài toán Vật lí còn gọi là bài tập Vật lí, là một phần hữu cơ của quá trình dạy học Vật lí, góp phần hình thành và làm phong phú các kiến thức Vật lí, phát triển tư duy Vật lí và thói quen vận dụng kiến thức Vật lí và thực tế của HS theo hướng tích cực
Albert Einstein từng khuyên các học trò của mình rằng: ³9ͣ ͏ ͯ
vai trò rất quan trọng trong việc dạy học Vật lí
- Bài tập Vật lí giúp cho việc ôn tập củng cố và mở rộng kiến thức , kĩ năng cho HS Để giải được một bài tập Vật lí HS cần phải sử dụng các kiến thức đã học, qua đó giúp cho việc ôn tập được dễ dàng và củng cố kiến thức cách s u sắc hơn
- Bài tập Vật lí có tác dụng như là khởi đầu một kiến thức mới,các kiến thức
cũ được vận dụng trong việc giải bài tập làm nền tảng cơ sở và dẫn dắt đến các kiến thức mới