Lịch sử nghiên cứu đề tài
Giáo dục kĩ năng sống ở lứa tuổi thiếu nhi đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nhân cách sau này Hiệu quả của giáo dục phụ thuộc vào các biện pháp giáo dục kĩ năng sống được áp dụng Vấn đề này đã thu hút sự chú ý của nhiều học giả, phụ huynh, và các cơ quan truyền thông trong và ngoài nước Nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được tích hợp vào chương trình học tại các trường, nhưng vẫn còn nhiều thách thức mà các nhà giáo dục phải đối mặt Do đó, nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống đã trở thành một lĩnh vực quan trọng với nhiều công trình nghiên cứu đáng chú ý.
PGS.TS Nguyễn Thanh Bình (2007) trong "Giáo trình giáo dục kĩ năng sống" đã nghiên cứu sâu về kĩ năng sống và nội dung giáo dục liên quan Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của kĩ năng sống và phân tích tình hình giáo dục kĩ năng sống tại Việt Nam cũng như một số quốc gia trong khu vực, giúp người đọc có cái nhìn tổng quát hơn Qua đó, tác giả đi sâu vào phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho người học, đóng góp tích cực cho những ai quan tâm đến việc phát triển kĩ năng sống cho thế hệ trẻ.
Cuốn sách "Đắc Nhân Tâm" của Dale Carnegie (2012) cung cấp những lời khuyên quý giá về cách cư xử, giao tiếp và ứng xử với mọi người nhằm đạt được thành công trong cuộc sống Nó không chỉ chứa đựng những chỉ dẫn về đạo làm người để tạo thiện cảm và dẫn dắt người khác, mà còn giúp cuộc sống trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn khi áp dụng Với nhiều kỹ năng sống thiết yếu cho xã hội hiện nay, "Đắc Nhân Tâm" đã được đông đảo bạn đọc đón nhận như một kim chỉ nam trong nhiều tình huống Từ khi ra đời, cuốn sách đã trở thành một người bạn đồng hành không thể thiếu cho nhiều độc giả, đặc biệt là giới trẻ, nhờ vào những kỹ năng sống bổ ích và cần thiết mà nó mang lại.
Nhiều tác giả (2012), Rèn luyện kỹ năng sống giành cho học sinh tiểu học,
Bộ sách "Rèn Luyện Kỹ Năng Sống Dành Cho Học Sinh" của NXB Văn hóa Thông tin bao gồm ba cuốn: "25 Thói Quen Tốt Để Thành Công", "25 Phương Pháp Để Tự Tin", và "25 Tuyệt Chiêu Để Thay Đổi" Những cuốn sách này không chỉ giúp trẻ em phát triển kỹ năng sống cần thiết mà còn cung cấp những trải nghiệm bổ ích trong quá trình trưởng thành Mỗi cuốn sách như một cẩm nang giúp các em xây dựng ý tưởng, hình thành thói quen tốt, loại bỏ thói quen xấu, và rèn luyện nghị lực Đặc biệt, các em sẽ được tiếp nhận các phương pháp học hiệu quả và bí quyết học tập, từ đó gia tăng sự tự tin trong cuộc sống.
Lưu Thu Thủy (2014) đã biên soạn cuốn sách "Bài tập rèn luyện kĩ năng sống dành cho học sinh Tiểu học" do NXB Giáo dục phát hành, với nội dung tương đồng với bộ tài liệu Giáo dục kĩ năng sống của Bộ Giáo dục và Đào tạo Quyển sách này cung cấp các bài tập hữu ích nhằm phát triển kĩ năng sống cho học sinh tiểu học, hỗ trợ việc học trong và ngoài giờ lên lớp.
Lưu Thu Thủy đã giới thiệu các kỹ năng sống cơ bản phù hợp cho học sinh Tiểu học, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho lứa tuổi này Quyển sách đã nhận được sự quan tâm lớn từ phụ huynh và những người chú ý đến lĩnh vực giáo dục.
Nguyễn Thị Ngân (2014), khóa luận tốt nghiệp, Giáo dục kĩ năng cho học sinh
Nghiên cứu về tác phẩm "Dế mèn phiêu lưu kí" của Tô Hoài tại Đại học Sư phạm Đà Nẵng tập trung vào việc phát triển kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học Bài viết khảo sát và thống kê nội dung cũng như phương pháp giáo dục kĩ năng sống, từ đó đề xuất các biện pháp tích cực để áp dụng vào chương trình giảng dạy Công trình này không chỉ làm nổi bật các kĩ năng sống có trong tác phẩm mà còn đóng góp quan trọng trong việc giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ.
Nhiều tác giả đã nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống, với các công trình đáng chú ý mà mọi người nên quan tâm và học hỏi Tuy nhiên, việc nghiên cứu giáo dục kĩ năng sống qua tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng vẫn còn thiếu hệ thống Đề tài này nhằm đóng góp vào việc tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ năng sống trong tác phẩm, tạo cơ sở cho giáo dục học sinh Tiểu học Tài liệu nghiên cứu hiện có sẽ là nguồn tham khảo quý giá cho quá trình thực hiện đề tài này.
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Chúng tôi đã chọn đề tài "Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học" thông qua tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" của tác giả A Tônxtôi Mục đích của chúng tôi là tổng hợp những kỹ năng sống được thể hiện trong tác phẩm và áp dụng một số kỹ năng đó để giáo dục cho học sinh Tiểu học.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích trên, đề tài đã đưa ra một số nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Nghiên cứu những vấn đề chung liên quan làm cơ sở lí luận cho đề tài
- Tìm hiểu một số kĩ năng sống trong tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng của tác giả A.Tônxtôi
Trong tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" của A Tônxtôi, việc vận dụng các kỹ năng sống là rất quan trọng để giáo dục học sinh Tiểu học Qua những tình huống trong câu chuyện, học sinh có thể học hỏi về giá trị của sự kiên trì, lòng dũng cảm và tinh thần đoàn kết Những bài học này không chỉ giúp các em phát triển nhân cách mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để đối mặt với thử thách trong cuộc sống Sự kết hợp giữa giáo dục và giải trí trong tác phẩm sẽ làm cho việc học trở nên thú vị và hiệu quả hơn.
Đóng góp của đề tài
Các tác phẩm văn học thiếu nhi có ảnh hưởng sâu sắc đến học sinh Tiểu học, giúp các em gần gũi hơn với thế giới xung quanh Những nhân vật yêu thích không chỉ mang lại niềm vui mà còn là hình mẫu để các em học hỏi và bắt chước Do đó, việc giáo dục kỹ năng sống qua các tác phẩm này là rất cần thiết để phát triển toàn diện cho trẻ.
Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng sẽ giúp việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn Đề tài này cũng cung cấp nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà giáo dục, phụ huynh, giáo viên Tiểu học và những người quan tâm đến việc phát triển kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học.
Phương pháp nghiên cứu
Để tiến hành nghiên cứu đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
Trong quá trình nghiên cứu tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng, chúng tôi áp dụng phương pháp nghiên cứu lí luận bằng cách tham khảo tài liệu và diễn đàn mạng để làm rõ các vấn đề lí luận liên quan Đồng thời, chúng tôi sử dụng phương pháp thống kê để phân tích các kĩ năng sống có trong tác phẩm, từ đó xác định và liệt kê những kĩ năng sống phù hợp cho học sinh Tiểu học.
Chúng tôi áp dụng phương pháp phân tích và tổng hợp cho toàn bộ bài nghiên cứu nhằm làm rõ các kỹ năng sống có trong tác phẩm Qua đó, chúng tôi tìm ra ý nghĩa của từng kỹ năng, từ đó tạo tài liệu và kinh nghiệm hữu ích cho việc giảng dạy sau này.
Cấu trúc của đề tài
Đề tài gồm có 3 phần:
Phần nội dung: gồm 3 chương
Chương 1: Những vấn đề chung có liên quan đến đề tài
Chương 2: Tìm hiểu các kĩ năng sống qua tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng của tác giả A.Tônxtôi
Chương 3 đề cập đến việc áp dụng các kỹ năng sống trong tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" của A Tônxtôi nhằm giáo dục học sinh Tiểu học Nội dung này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng sống thông qua các bài học và tình huống trong truyện, giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng giao tiếp Việc lồng ghép các giá trị nhân văn trong tác phẩm vào chương trình học sẽ tạo điều kiện cho học sinh hiểu rõ hơn về cuộc sống và các mối quan hệ xã hội.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI
Những khái niệm chung về văn học thiếu nhi
1.1.1 Khái niệm và đặc trưng cơ bản của văn học thiếu nhi
Văn học thiếu nhi, theo nghĩa hẹp, là những tác phẩm văn học hoặc phổ cập khoa học dành riêng cho trẻ em Trong khi đó, theo nghĩa rộng, nó bao gồm cả những tác phẩm dành cho người lớn nhưng vẫn phù hợp với đối tượng thiếu nhi, như Đôn Ki-hô-tê của M.Xec-Van-tec, Rô-bin-xơn Cru-xô của Đê-phô, và Túp lều bác Tôm của Bi-chơ Xtau.
Tâm lí trẻ thơ đặc trưng bởi sự giàu tưởng tượng và liên tưởng, vì vậy, văn học thiếu nhi cần sáng tạo ra một thế giới mới hấp dẫn để kích thích trẻ em Các tác phẩm kinh điển như "Hai vạn dặm dưới biển" của Duy-lơ-vec-nơ, truyện cổ Andecxen, truyện cổ Grim và "Dế Mèn phiêu liêu kí" của Tô Hoài không chỉ thu hút trẻ em mà còn khám phá thế giới loài vật và người lớn Dù ở bất kỳ đâu, từ thế giới đến Việt Nam, và ở bất kỳ thời kỳ nào, giá trị của văn học thiếu nhi vẫn được chú trọng, thể hiện qua tính giáo dục và nhận thức.
Văn học thiếu nhi luôn sáng tạo những hình tượng tấm gương, từ con người đến thiên nhiên và loài vật, nhằm truyền tải bài học làm người về rèn luyện và ứng xử Điều này dẫn đến sự đa dạng về thể loại trong văn học thiếu nhi, bao gồm văn xuôi, thơ, kịch, cổ tích, thần thoại, và ngụ ngôn Những tác phẩm nổi bật như truyện cổ tích Anđecxen, Không gia đình của Hecto Malo, Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng của A Tônxtôi, và Harry Potter của J.K Rowling minh chứng cho sự phong phú và đa dạng của văn học dành cho trẻ em.
1.1.2 Văn học thiếu nhi nước ngoài trong chương trình Tiểu học
Trong chương trình dạy tiếng Việt bậc Tiểu học, hơn 100 tác phẩm văn học nước ngoài được đưa vào giảng dạy, bao gồm nhiều thể loại như truyện dân gian, truyện cổ tích và tác phẩm về danh nhân Các tác phẩm này không chỉ giúp học sinh hiểu biết về văn hóa và cuộc sống của nhiều dân tộc, mà còn góp phần nâng cao trí tuệ và tâm hồn của các em Nội dung phong phú, đa dạng được lựa chọn phù hợp với lứa tuổi từ 6 đến 11, giúp giáo dục đạo đức và nâng cao nhận thức cho học sinh thông qua những câu chuyện đơn giản, dễ hiểu và có giá trị thẩm mỹ.
Các tác phẩm văn học nước ngoài không chỉ mang đến cho trẻ em những kiến thức phong phú về đời sống mà còn khơi dậy những khát vọng đẹp đẽ của nhân loại Qua những câu chuyện hấp dẫn và hình tượng kỳ vĩ, các em được trải nghiệm nhiều cảm xúc và ước mơ Học tập từ những đoạn văn hay, các em nắm bắt được cách miêu tả cảnh vật, con người một cách sinh động và tinh tế, nơi các yếu tố ngoại hình và nội tâm hòa quyện chặt chẽ Đồng thời, các tác phẩm cũng truyền tải những bài học làm người, những lời khuyên bổ ích và tư tưởng lành mạnh như yêu lao động và yêu cái đẹp, giáo dục cho các em tình cảm cao đẹp như tình yêu gia đình và quê hương, đồng thời bồi dưỡng những đức tính tốt như sự thật thà, lòng dũng cảm và lòng nhân ái.
Các tác giả nổi bật trong chương trình Tiếng Việt lớp 1 bao gồm Blai-tơn, Giuyn-vec-nơ, Hecto Malo, Edop, La-phông-ten, Lep-tôn-xtôi, Xu-khôm-lin-ki, Andersen và Amixi, đến từ các quốc gia như Nga, Anh, và Mỹ Học sinh lần đầu tiếp xúc với Tiếng Việt thông qua các tác phẩm văn học nước ngoài, chủ yếu ở phân môn kể chuyện, giúp mở rộng vốn từ Ở các lớp tiếp theo, việc luyện đọc trở nên quan trọng, với sự kết hợp giữa văn học Việt Nam và nước ngoài, tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm văn hóa toàn cầu Chương trình tích hợp các hoạt động như tập đọc, chính tả, kể chuyện và tập làm văn, từ đó làm phong phú thêm hiểu biết và tình cảm của các em.
Tổng quan về giáo dục kĩ năng sống
1.2.1 Khái niệm kĩ năng sống
Kỹ năng sống là tập hợp các kỹ năng mà con người có được từ quá trình giảng dạy hoặc kinh nghiệm cá nhân Những kỹ năng này giúp xử lý các vấn đề và câu hỏi thường gặp trong cuộc sống hàng ngày.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng thích nghi và hành vi tích cực, giúp cá nhân đối phó hiệu quả với những nhu cầu và thách thức trong cuộc sống hàng ngày.
Theo UNICEF, kỹ năng sống bao gồm nhiều kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp cá nhân, giúp con người đưa ra quyết định đúng đắn, giao tiếp hiệu quả và quản lý bản thân Lưu Thu Thủy định nghĩa kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân, ứng xử phù hợp với người khác và xã hội, cùng với khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống trong cuộc sống.
Kỹ năng sống là những trải nghiệm hiệu quả giúp con người giải quyết và đáp ứng các nhu cầu trong suốt quá trình tồn tại và phát triển Chúng bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trong não bộ.
Trong giáo dục Tiểu học, kĩ năng sống đóng vai trò quan trọng, bao gồm những khả năng cần thiết để đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hiện đại Những kĩ năng này bao gồm việc chuẩn bị thức ăn, duy trì vệ sinh cá nhân, cách diễn đạt ý kiến và kỹ năng tổ chức, cũng như kiểm soát cảm xúc.
1.2.2 Khái niệm giáo dục kĩ năng sống
Kỹ năng sống có thể được hình thành tự nhiên qua giáo dục và rèn luyện, đặc biệt quan trọng đối với học sinh Tiểu học, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của các em Giáo dục kỹ năng sống giúp xây dựng lối sống tích cực và lành mạnh, cung cấp cho người học kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp trong xã hội hiện đại.
1.2.3 Nội dung giáo dục kĩ năng sống
1.2.3.1 Kĩ năng nhận biết và sống với chính mình a Tự nhận thức
Tự nhận thức là khả năng nhận biết chính xác về bản thân, giúp học sinh Tiểu học xác định giá trị và vị trí của mình trong cuộc sống Việc này không chỉ giúp trẻ nhận ra ưu điểm và khuyết điểm của bản thân mà còn khám phá những khả năng tiềm ẩn trong các lĩnh vực như khoa học, văn hóa và nghệ thuật Hơn nữa, trẻ học cách sống tích cực, tránh xa thói quen tiêu cực và biết đặt ra mục tiêu thiết thực cho tương lai Qua đó, trẻ cũng trở nên khéo léo trong các mối quan hệ xã hội, nhận thức được bản thân là cá thể duy nhất và hiểu rõ hơn về những người xung quanh.
Tự nhận thức không chỉ là khám phá những bí mật hay động cơ vô thức, mà là phát triển sự hiểu biết chính xác và trung thực về bản thân Những người có khả năng tự nhận thức cao thường hiểu rõ những điểm mạnh, động lực và niềm vui của mình trong các tình huống khác nhau Càng nhận thức rõ về ưu điểm và hạn chế của bản thân, chúng ta càng có khả năng phát huy tối đa tiềm năng của mình.
Sự kiên định là khả năng nhận thức rõ ràng về mong muốn và cách thức đạt được mục tiêu một cách hiệu quả, phù hợp với hoàn cảnh Nó thể hiện sự cân bằng giữa quyền lợi và nhu cầu của bản thân với quyền lợi và nhu cầu của người khác Khác với hiếu thắng, kiên định không chỉ tập trung vào việc thỏa mãn nhu cầu cá nhân mà còn tôn trọng quyền lợi của người xung quanh.
Tính kiên định cần được thể hiện trong mọi hoàn cảnh, nhưng cách thể hiện phải phù hợp với từng đối tượng Để kiên định trước một tình huống, chúng ta cần nhận thức rõ cảm xúc của bản thân, phân tích đối tượng và khẳng định ý muốn của mình Sự kiên định cần mang tính tích cực, mềm dẻo, linh hoạt và tự tin.
Sự kiên định là yếu tố quan trọng giúp chúng ta bảo vệ chính kiến và quyết định của bản thân, đồng thời đứng vững trước áp lực từ người khác Thiếu kiên định có thể dẫn đến mất tự chủ, cảm giác bị xúc phạm và dễ dàng bị điều khiển bởi người khác Đối với trẻ em, kiên định giúp hình thành sự tự tin và khả năng giải quyết vấn đề hiệu quả Để phát triển kiên định, mỗi người cần xác định rõ giá trị bản thân và kết hợp với kỹ năng tự nhận thức, tự tin và giao tiếp.
Kỹ năng kiểm soát cảm xúc bản thân là khả năng điều khiển và nhận thức về hành động cũng như cảm xúc của chính mình, đồng thời hiểu được tác động của chúng đến những người xung quanh Kỹ năng này còn được gọi là xử lý cảm xúc, kiềm chế cảm xúc, làm chủ cảm xúc và quản lý cảm xúc.
Kiểm soát cảm xúc giúp giảm căng thẳng, nâng cao hiệu quả giao tiếp và thương lượng, đồng thời giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa và xây dựng Kỹ năng này cần kết hợp với tự nhận thức, ứng xử với người khác và ứng phó với căng thẳng, từ đó củng cố các kỹ năng này.
Kỹ năng kiểm soát cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của con người, giúp trẻ em hiểu biết lẫn nhau và xây dựng mối quan hệ xã hội tích cực Kỹ năng này cũng giúp trẻ làm chủ bản thân trong những tình huống bất ngờ, từ đó nâng cao khả năng thích ứng và giao tiếp hiệu quả.
Như giáo sư tâm lý học Sigal Barsade (ĐH Fairfield, Mỹ) đã khẳng định:
Cảm xúc tiêu cực có khả năng lây lan nhanh chóng giữa mọi người, tương tự như virus Do đó, ngoài lý trí, chúng ta cũng cần chú trọng đến cảm xúc tự nhiên trong các hoạt động hàng ngày Cảm xúc không chỉ ảnh hưởng đến cách làm việc mà còn tác động đến cách ứng xử của mỗi cá nhân Quản lý cảm xúc trở thành một yếu tố quan trọng trong cuộc sống, giúp chúng ta phát triển bản thân và duy trì các mối quan hệ tốt đẹp Rèn luyện kỹ năng quản lý cảm xúc là một trong những phương pháp hiệu quả để nâng cao lòng tự trọng và sự tự tin.
Tác giả A.Tônxtôi và tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng
1.3.1 Khái quát về tác giả A.Tônxtôi
A.Tônxtôi (1883-1945) sinh tại Pugachyov, Saratov, Đế quốc Nga Ông là một nhà văn, nhà báo, nhà thơ nổi tiếng Liên Xô Tác giả là một trong những nhân vật tiêu biểu của dòng văn học Liên Xô giai đoạn trước và trong Thế chiến II
Tônxtôi là một trong những tác giả quan trọng của văn học hiện thực phê phán Nga, bắt đầu sáng tác từ thuở thiếu niên với những bài thơ trữ tình đầu tiên được đăng vào năm 1905 và 1907 Ông đã trải qua nhiều giai đoạn thử nghiệm để trở thành một nhà văn Xô Viết lỗi lạc, được M.Gorki ca ngợi là “Nhà văn Nga lỗi lạc” và “nhà nghệ sĩ ngôn từ tài năng” Những tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm Lirika (1907), The Ordeal (1918), Thời thơ ấu của Nikita (1921), và nhiều tiểu thuyết nổi bật như Cỗ máy Hyperboloid của kĩ sư Garin (1926) và Pyotr Đại đế (1929-1934) Đặc biệt, truyện “Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng” được trẻ em toàn thế giới yêu thích Ông cũng nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Huân chương Lê-nin.
(1943), Huân chương cờ đỏ lao động
A.Tônxtôi là một trong những nhà văn vĩ đại, có những thành công nổi bật trong nghệ thuật và đã có nhiều đóng góp quan trọng cho văn học Nga cũng như toàn cầu.
1.3.2 Tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng
"Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" là tác phẩm nổi tiếng của A Tônxtôi dành cho thiếu nhi, phổ biến trên toàn thế giới, đặc biệt cho lứa tuổi từ 5 đến 12 Sách được minh họa sinh động, tạo thêm sự hấp dẫn cho câu chuyện phiêu lưu, giúp trẻ em khám phá thế giới tưởng tượng đầy màu sắc Cuộc phiêu lưu của Bu-ra-ti-nô không chỉ thu hút trẻ nhỏ mà còn cả người lớn, mang đến những giây phút hồi hộp và kịch tính Các em sẽ theo dõi hành trình của chú bé gỗ và tự hỏi: "Bu-ra-ti-nô sẽ làm gì trước sự truy đuổi của cái ác?"
Tác phẩm được trẻ em yêu thích như một câu chuyện, trong khi phụ huynh và học sinh coi đó là tài liệu tham khảo, và giáo viên xem như tài liệu sư phạm Tại Việt Nam, đoạn trích của tác phẩm đã được đưa vào chương trình giảng dạy Đọc xong cuốn sách này, chắc chắn rằng độc giả sẽ mỉm cười trước thế giới tuổi thơ đầy sinh động và kỳ diệu.
Câu chuyện bắt đầu với bác thợ mộc Giu-dép-pơ nhặt được một thanh củi biết nói, khiến bác hoảng sợ và tìm đến người bạn già Các-lô, một nghệ sĩ chơi đàn phong cầm Từ đó, bác Các-lô đã tạo ra con búp bê gỗ Bu-ra-ti-nô, một cậu bé hiếu kỳ và dễ thương Với bản tính tò mò, Bu-ra-ti-nô dấn thân vào những cuộc phiêu lưu đầy nguy hiểm, gặp gỡ những kẻ xấu như chủ rạp hát, mèo Badilio và cáo Alixa, cũng như những người bạn tốt như Pi-e-ro và cô bé tóc xanh Man-vi-na Cậu bé và bạn bè trải qua những giây phút căng thẳng, vượt qua thử thách và trưởng thành hơn Bu-ra-ti-nô từ một cậu bé ham chơi trở nên dũng cảm, quyết đoán, cùng các bạn trong gánh xiếc chống lại lão chủ rạp hát Caraba Baraba độc ác Kết thúc câu chuyện, các nhân vật đã chiến thắng mọi âm mưu và khám phá ra một thế giới kỳ diệu phía sau cánh cửa.
Cuốn sách "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" mang đến một chuyến phiêu lưu kỳ thú cho trẻ em, khám phá cuộc sống của chú bé người gỗ và những người bạn nhỏ Tác phẩm không chỉ thể hiện sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác mà còn dẫn dắt người đọc vào một thế giới huyền ảo đầy âm thanh và ánh sáng Tại đây, những nhân vật nhỏ tuổi được tự do vui chơi và biểu diễn trên một sân khấu hoành tráng, thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả.
Tác phẩm không chỉ mang đến những tình tiết ly kỳ mà còn truyền tải những bài học về lòng nhân ái, dũng cảm, kiên trì và tình đoàn kết, kích thích sự sáng tạo của trẻ thơ Đối với phụ huynh và giáo viên, đây là nguồn tài liệu giáo dục quý giá, giúp trẻ phát triển kỹ năng sống như khả năng thương lượng, giải quyết vấn đề và giao tiếp Câu chuyện về chú bé người gỗ của A Tônxtôi cung cấp những kiến thức bổ ích, làm cho cuốn sách trở thành món quà tuyệt vời cho các em nhỏ.
Tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" mang giá trị nghệ thuật lớn, là một truyện đồng thoại kể về cuộc phiêu lưu của cậu bé Bu-ra-ti-nô qua ngôi thứ ba Độc giả sẽ dễ dàng hình dung các nhân vật như cậu bé gỗ tinh nghịch, bác Các-lô hiền lành, lão chủ rạp hát mưu mẹo và những chú rối dễ thương trong rạp xiếc Tất cả đều được khắc họa một cách chân thực và sống động, tạo nên sức hấp dẫn cho câu chuyện.
Tác phẩm sử dụng lối kể chuyện giản dị và văn phong gần gũi, tinh tế, với những cuộc đối thoại hồn nhiên, tạo nên hình ảnh kì ảo và tưởng tượng Đây là một thế giới phiêu lưu hấp dẫn dành cho trẻ thơ, nơi các con vật và đồ vật vô tri được khắc họa sinh động như con người Các chương nhỏ được phân chia rõ ràng với tiêu đề cụ thể, giúp độc giả dễ dàng theo dõi nội dung Đặc biệt, kết thúc câu chuyện mang lại niềm vui và sự thỏa mãn cho độc giả cùng các nhân vật trong truyện.
Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng là người bạn thân thiết của trẻ thơ, đưa độc giả vào thế giới hồn nhiên và mơ mộng của tuổi thơ Tác phẩm của Tônxtôi không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng những bài học về kỹ năng sống, giúp trẻ em đối mặt với khó khăn và phát triển Tình bạn và tình cảm gia đình được khắc họa mạnh mẽ, tạo sức mạnh vượt qua thử thách Cuốn sách cũng là tài liệu tham khảo quý giá cho phụ huynh và giáo viên trong việc giáo dục trẻ Thế giới kỳ diệu trong Bu-ra-ti-nô chính là nơi mà những độc giả nhỏ tuổi luôn khao khát trở về.
Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học
Ở lứa tuổi Tiểu học (6-11 tuổi), trẻ em thường có kiến thức và kỹ năng còn hạn chế Do đó, giáo dục kỹ năng sống là cần thiết để trang bị cho các em những kiến thức và thái độ đúng đắn Qua quá trình giáo dục, thói quen suy nghĩ và hành vi của các em sẽ được hình thành và cải thiện theo hướng tích cực Hơn nữa, việc này còn giúp trẻ phát triển khả năng xử lý tình huống trong giao tiếp hàng ngày.
Giáo dục kỹ năng sống đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cá nhân phát triển và khẳng định bản thân, đồng thời là quyền và nhiệm vụ của học sinh Tiểu học Việc này không chỉ tạo nền tảng cho sự phát triển tri thức mà còn góp phần hình thành nhân cách và xây dựng các mối quan hệ xã hội tích cực.
Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học
Kỹ năng sống là yếu tố quan trọng giúp cá nhân hòa nhập và khẳng định vị trí trong cộng đồng Việc phát triển kỹ năng này cần song hành với sự trưởng thành về thể chất Khi lớn lên, trẻ sẽ đối mặt với môi trường giao tiếp phức tạp và những tình huống khó khăn mà không đủ kiến thức để xử lý Kỹ năng sống giúp trẻ biết cách giải quyết vấn đề, đối mặt với hoàn cảnh và tránh được những cảm xúc tiêu cực Do đó, việc học kỹ năng sống nên bắt đầu càng sớm càng tốt, phù hợp với từng lứa tuổi và đặc điểm của mỗi trẻ.
Giáo dục kỹ năng sống là yếu tố quan trọng đối với học sinh Tiểu học, giúp trẻ phát triển các kỹ năng cần thiết để hòa nhập vào cuộc sống Việc tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào chương trình học là xu hướng toàn cầu, đồng thời cũng góp phần hình thành tri thức và nhân cách cho trẻ Thiếu kỹ năng sống, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc thích ứng với môi trường xung quanh và khẳng định bản thân Do đó, giáo dục kỹ năng sống không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mang lại nhiều lợi ích quan trọng, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng ứng xử thân thiện, thói quen làm việc nhóm và kỹ năng hoạt động xã hội Việc hình thành thói quen tốt và loại bỏ thói quen tiêu cực, đặc biệt đối với học sinh Tiểu học, có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển nhân cách sau này Trang bị đầy đủ kỹ năng sống sẽ giúp trẻ thành công và tự tin bước vào tương lai Do đó, giáo dục kỹ năng sống là nhiệm vụ cần thiết và hàng đầu của các trường Tiểu học, song song với việc truyền đạt tri thức.
Trong chương 1, chúng tôi đã nghiên cứu các cơ sở lý luận về kỹ năng và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em, nhằm hiểu rõ khái niệm, mục tiêu và tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng sống Nội dung này sẽ là tiêu chí để khảo sát các kỹ năng sống trong tác phẩm ở chương sau Đồng thời, chúng tôi cũng tìm hiểu về văn học thiếu nhi, chức năng giáo dục và chương trình văn học nước ngoài trong trường Tiểu học Đặc biệt, việc nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp của Tônxtôi cùng tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng" sẽ hỗ trợ cho chương 2 Dựa vào các tiêu chí đã khảo sát, chúng tôi sẽ trình bày chi tiết hơn về kỹ năng sống thông qua tác phẩm này.
TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG QUA TÁC PHẨM BU-RA-TI-NÔ VÀ CHI ẾC CHÌA KHÓA VÀNG C ỦA TÁC GIẢ A.TÔNXTÔI
Kĩ năng nhận biết và sống với chính mình
2.1.1 Kĩ năng tự nhận thức
Khả năng tự nhận thức là yếu tố quan trọng giúp con người phát triển và hoàn thiện bản thân Trong truyện "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng", tác giả Tôn-xtôi khắc họa quá trình hình thành nhận thức của cậu bé người gỗ Bu-ra-ti-nô từ lúc chào đời đến khi đạt được sự tự nhận thức chín chắn Từ một cậu bé nghịch ngợm, không nghe lời, Bu-ra-ti-nô đã trưởng thành và trở nên có ý thức trách nhiệm hơn Tác giả không chỉ kể về những cuộc phiêu lưu mà còn thể hiện rõ ràng quá trình tự hình thành nhận thức của nhân vật.
Trước đây, Bu-ra-ti-nô, cậu bé người gỗ, chưa nhận thức được bản thân và thường có những hành vi tiêu cực Cậu vẫn chỉ là một đứa trẻ con, thích chọc phá mọi người Câu chuyện bắt đầu với hình ảnh người bạn già của bác Các-lô, người đã cho bác thanh củi biết nói chính là Bu-ra-ti-nô Với tính cách thô lỗ, Bu-ra-ti-nô đã gây ra sự hiểu lầm giữa hai người bạn già, dẫn đến một cuộc đánh nhau, trong khi cậu bé liên tục cổ vũ cho cuộc tranh cãi này.
Cậu bé Bu-ra-ti-nô, ngay từ khi còn là một thanh gỗ, đã thể hiện bản tính nghịch ngợm và nổi loạn Khi được cha Các-lô mang về và trở thành búp bê người gỗ, cậu đã nhanh chóng chạy ra ngoài mà không để ý đến cha mình Hành động này cho thấy sự thiếu nhận thức và trách nhiệm của cậu, khi chỉ biết đến tự do và sự vui vẻ mà không quan tâm đến cảm xúc của người khác Cậu không ngần ngại giả chết để thoát khỏi sự đuổi bắt của cha, thể hiện tính cách tinh nghịch nhưng cũng rất đáng yêu Tác giả A Tônxtôi đã khéo léo nhân hóa thanh gỗ thành một đứa trẻ con biết nói và hành động như con người, tạo nên một hình ảnh sống động và gần gũi.
Trong bài viết, hình ảnh một cậu bé không tuân theo lời dạy của người lớn được thể hiện rõ nét Khi cảm thấy chán nản với trò chơi, cậu đã chạy về nhà và tình cờ gặp bác dế mèn.
Cậu bé người gỗ, mặc dù mới ra đời chỉ vài tiếng, đã thể hiện sự coi thường và không tôn trọng người lớn tuổi, cụ thể là bác dế mèn Khi được khuyên nhủ, cậu không chỉ phớt lờ mà còn có hành động tiêu cực, định ném búa vào bác Hành động này cho thấy cậu thật sự đáng chê trách, vì không hiểu được sự nguy hiểm và tầm quan trọng của việc tôn trọng người khác May mắn thay, bác dế mèn đã kịp thời tránh được nguy hiểm và lẩn đi Cậu bé chỉ là một đứa trẻ ham chơi, không biết lắng nghe và bỏ ngoài tai những lời khuyên của mọi người xung quanh.
Kĩ năng tự nhận thức của Bu-ra-ti-nô bắt đầu khi cậu suýt chết vì sự dại dột của mình Sau nhiều lần quậy phá, cậu đã không nghe lời khuyên của bác dế mèn và nghịch ngợm kéo đuôi lão chuột già Su-sa-ra, dẫn đến việc bị lão chuột đuổi theo Trong lúc hoảng sợ, Bu-ra-ti-nô đã gọi cha Các-lô đến giúp, đây là lần đầu tiên cậu nhận ra sự nguy hiểm và tình cảm của cha dành cho mình Sau khi được cứu, cậu quyết định thay đổi, trở nên ngoan ngoãn và ý thức được tầm quan trọng của việc đi học, hứa với cha rằng sẽ cố gắng ngoan ngoãn hơn.
Cậu bé Bu-ra-ti-nô bắt đầu nhận thức về việc học hành và hiểu rằng để đi học cần có áo quần và sách vỡ lòng Lần đầu tiên, cậu tự nhận thức bản thân và mong muốn sống ngoan ngoãn theo lời khuyên của bác dế mèn Cậu đã biết quan tâm đến cha mình khi hỏi về áo của cha, thể hiện sự yêu thương và ước mơ về tương lai tươi sáng Hình ảnh cậu bé hồn nhiên, nũng nịu bên cha với ước muốn lớn lên sẽ mua tặng cha những chiếc áo đẹp cho thấy những suy nghĩ ngây thơ nhưng thiết thực Sự tự nhận thức này thể hiện qua việc cậu xác định mục tiêu và nỗ lực hướng tới ước mơ Cuối truyện, Bu-ra-ti-nô đã lên kế hoạch cho một tương lai tốt đẹp hơn, nơi cậu cùng cha và bạn bè xây dựng một rạp hát để biểu diễn vào buổi tối và đi học vào ban ngày, ươm mầm ước mơ về cuộc sống hạnh phúc từ những ngày đầu tiên.
Trong ngày đầu tiên đến trường, cậu bé người gỗ đã nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc học, không còn chú ý đến những cám dỗ xung quanh như bánh kẹo hay thú vật Tuy nhiên, sự quyết tâm ấy không kéo dài lâu, khi tiếng gọi của rạp hát và âm nhạc đã khiến cậu quên đi lời hứa với cha Cậu đã van nài để đổi sách lấy tiền mua vé xem xiếc, và từ đó, cậu trở lại với tính cách ham vui, bỏ quên việc học Cuộc phiêu lưu của cậu bắt đầu, nơi cậu gặp gỡ những người bạn nhỏ và trải qua những thử thách thú vị.
Sự tự nhận thức của Bu-ra-ti-nô thể hiện qua tình bạn bè, đặc biệt trong hành trình tìm kiếm bí mật chiếc chìa khóa vàng Qua những thử thách, cậu nhận ra tầm quan trọng của tình bạn và biết trân trọng những người bạn như Man-vi-na và Pi-e-rô Khi phải đối mặt với hiểm nguy, Bu-ra-ti-nô đã quyết tâm theo đuổi kẻ xấu để bảo vệ bạn bè, nhưng khi trở về không thấy họ, cậu đã khóc nức nở, thể hiện sự thất vọng và trưởng thành Cậu nhận ra rằng tình bạn quý giá hơn mọi kho báu, sẵn sàng đánh đổi chiếc chìa khóa vàng để đảm bảo sự an toàn cho bạn bè Bu-ra-ti-nô đã thay đổi, trở nên yêu thương và lo lắng cho người khác, nhận thức được sự thiêng liêng của tình bạn và trách nhiệm với mọi người, từ đó có những hành vi và thái độ tích cực hơn.
Qua hành trình tìm kiếm kho báu, cậu bé Bu-ra-ti-nô đã phát triển nhân cách tích cực và nhận thức bản thân Quá trình này, đặc biệt ở trẻ Tiểu học, cần sự hỗ trợ từ người lớn và bài học từ cuộc sống Tình bạn cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ Giáo dục cần tạo điều kiện cho trẻ học hỏi và vui chơi tự nhiên Sự tự nhận thức giúp trẻ trưởng thành với hành vi và thái độ tích cực Do đó, kỹ năng tự nhận thức là kỹ năng sống quan trọng nhất mà trẻ cần có.
Sự kiên định là một phẩm chất khó đạt được, đặc biệt là đối với học sinh Tiểu học Trong truyện Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng, nhân vật Bu-ra-ti-nô thể hiện rõ điều này Dù cậu hứa với cha sẽ chăm chỉ đến trường sau khi được cứu khỏi lão chuột gian ác Su-sa-ra, nhưng cậu đã bị cuốn hút bởi sự hấp dẫn của rạp hát Khi đi học, cậu đã không giữ lời hứa mà thay vào đó, vội vàng rẽ vào rạp hát và bán sách để mua vé xem múa rối, thể hiện sự thay đổi trong quyết tâm của mình.
Cậu bé người gỗ, sau một đêm hứa hẹn học tập chăm chỉ với cha Các-lô, lại trở về với tính cách ham chơi, dễ bị cuốn hút bởi sự hấp dẫn của cuộc sống xung quanh Tiếng kèn trống từ rạp hát đã khiến cậu quên mất trách nhiệm đến trường, cho thấy sự thiếu kiên định và quyết tâm trong việc học Cậu chỉ là một đứa trẻ thích khám phá và vui chơi, chưa có ý chí mạnh mẽ để từ chối những trò vui hàng ngày.
Bu-ra-ti-nô, một cậu bé ngây thơ, không nhận thức được cái xấu và dễ dàng bị dụ dỗ bởi hai tên lừa đảo, cáo A-li-xa và mèo Ba-di-li-ô, khi cậu đang trên đường trở về nhà với năm đồng tiền vàng Dù ban đầu cậu kiên quyết từ chối lời mời gọi của chúng, nhưng trước những lời hứa hẹn về sự giàu có từ cánh đồng Kì Diệu ở xứ Ngu Si, cậu đã thay đổi quyết định Cậu không nhận ra rằng mình đang bị lừa và tin rằng sẽ có thật nhiều tiền vàng để mang về cho cha Sự ngây thơ và thiếu hiểu biết của Bu-ra-ti-nô khiến cậu dễ dàng trở thành nạn nhân của những kẻ xấu, cho thấy sự cần thiết phải giáo dục trẻ em về khả năng phân biệt giữa người tốt và người xấu.
Sự kiên định của cậu bé người gỗ được thể hiện rõ ràng qua những khó khăn và thử thách trong hành trình tìm kiếm kho báu Dù bị bọn cướp tấn công và đe dọa, cậu vẫn nắm chặt những đồng tiền vàng, quyết tâm chống lại cái ác Khi bị bắt và treo ngược lên cành cây, Bu-ra-ti-nô vẫn không chịu giao nộp chiếc chìa khóa vàng, thể hiện sự can đảm và lòng kiên định của mình Người đọc không khỏi cảm phục trước tinh thần bất khuất của cậu, người đã dũng cảm đứng vững trước những thế lực xấu xa.
Sự kiên định của cậu bé thể hiện rõ qua hành động dũng cảm tìm kiếm bí mật chiếc chìa khóa vàng từ lão chủ rạp hát độc ác Khi biết tên chủ rạp đang ở quán cơm “Ba con cá bống”, cậu đã nấp trong bình đựng xương để moi thông tin Với trí thông minh và lòng dũng cảm, cậu không ngần ngại hù dọa những người trong quán để ép họ tiết lộ bí mật, liên tục hỏi: “Cái cửa ấy ở đâu?” và khẳng định quyết tâm của mình.
Kĩ năng nhận biết và sống với người khác
2.2.1 Kĩ năng thương lượng và giao tiếp có hiệu quả
Giao tiếp và thương lượng là những kỹ năng nổi bật trong truyện Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng, thể hiện qua các cuộc hội thoại Tác phẩm chứa nhiều tình huống giao tiếp thành công lẫn thất bại, đặc biệt là khi Bu-ra-ti-nô còn nông nổi Thời điểm đầu truyện, cậu bé gỗ không thể bị quản lý, ngay cả bởi cha Các-lô, người đã tạo ra cậu Cậu đã phớt lờ lời cha và chạy nhảy ngoài đường, thể hiện sự bướng bỉnh và tính cách tự do của mình: “Ai ngờ Bu-ra-ti-nô chạy nhanh như thỏ, đôi chân gỗ cứ gõ ‘cách, cách’ liên hồi trên mặt đường.”
- Bắt lấy nó! Bắt lấy nó!” [1, tr.14]
Cậu bé không chỉ bỏ qua lời khuyên của bác dế mèn mà còn thể hiện sự bướng bỉnh và thiếu tôn trọng Cậu quyết tâm thực hiện những cuộc mạo hiểm mà mình thích, từ việc leo cây, phá tổ chim đến trêu chọc trẻ con và động vật Mối quan hệ giữa cậu và bác dế mèn trở nên căng thẳng khi cậu không chỉ gọi bác bằng "lão dế mèn" mà còn tức giận ném búa vào đầu bác Sự thiếu nhận thức và sự kháng cự với những lời khuyên từ người khác khiến cậu bé trở thành một nhân vật nghịch ngợm, luôn tìm cách chọc phá mọi thứ xung quanh.
Nhờ khả năng giao tiếp và thương lượng, cậu bé đã thành công trong việc đổi sách vở lấy bốn xu để mua vé xem múa rối Cậu liên tục van nài và trao đổi những gì mình có, cuối cùng thuyết phục được người bạn trước cửa rạp hát: “Cậu ạ… thế này này… tớ quên mất ví ở nhà rồi… Cậu cho tớ vay bốn xu có được không?”
Cậu bé kia huýt sáo khinh bỉ:
- Bu-ra-ti-nô khóc lóc van nài:
- Tớ thèm xem múa rối quá Hay là tớ bán cho cậu cái áo đẹp này bốn xu nhé…
- Thế cái mũ xinh xinh của tớ vậy…
- Này cậu, hay cậu lấy quyển vở vỡ lòng này, bốn xu thôi…
Cuộc thương lượng giữa cậu bé người gỗ và những người xung quanh đã thành công, khi cậu thu về bốn xu để mua vé vào rạp hát Hình ảnh khối tranh đẹp và chữ to tướng đã tạo nên sự hấp dẫn, góp phần vào sự thành công của cuộc giao dịch này.
Nhờ vào khả năng giao tiếp và trí thông minh, cậu đã được chủ rạp hát tha chết và trở về nhà với bác Các-lô, trong tâm trạng đầy bi thương: “Khổ thân tôi! Khốn khổ thân tôi!”
Cậu bé dũng cảm đã giao tiếp và thuyết phục lão chủ rạp hát, nhận được sự tha thứ và phần thưởng năm đồng tiền vàng Tuy nhiên, cậu lại bị dụ dỗ bởi những lời ngon ngọt của cáo A-li-xa và mèo Ba-di-li-ô, khiến cậu từ bỏ ý định trở về nhà với cha và bị lôi kéo đến xứ Ngu Si để ăn trộm tiền.
- Chú bé này, chú đã thông minh lại ngoan ngoãn Chú có thích được nhiều tiền gấp mười thế này không?
- Sao lại không? Nhưng làm thế nào?
- Dễ như bỡn Cứ đi theo chúng tớ
Bu-ra-ti-nô nghĩ một lát rồi trả lời:
- Không Tớ muốn về thẳng nhà
- Không thì thôi, có dây nào buộc dính mày với chúng tao đâu Không đi thì thây kệ
- Mày dại thì mặc xác
- Mày dại thì mặc xác
- Năm đồng tiền sẽ biến thành một đống vàng
Cáo quay mõm đi bảo mèo:
- Thôi đi, Ba-di-li-ô Nó không muốn nghe mình thì thôi, chả nói nữa…
Bu-ra-ti-nô kêu lên:
- Có, có, tớ có nghe mà! Nào, mau mau đến xứ Ngu Si đi! ” [1, tr.37,38]
Cậu bé Bu-ra-ti-nô, dễ dàng bị lừa bởi những lời nói dối của cáo A-li-xa và mèo Ba-di-li-ô, đã bước vào một cuộc phiêu lưu đầy thử thách Trong hành trình gian khổ này, cậu đã giao lưu với nhiều bạn nhỏ khác, như Man-vi-na và Pi-e-rô Man-vi-na luôn khuyến khích Bu-ra-ti-nô học tập và ăn uống đúng cách, nhưng cậu bé lại thường từ chối những lời khuyên của cô.
- Bây giờ em ngồi xuống đây Để tay ra đằng trước, ngồi cho ngay ngắn Chúng ta học tính Trong túi em có hai quả táo nhé…
Bu-ra-ti-nô ranh mãnh nháy nháy mắt:
- Không phải, em chẳng có quả nào…
Cô bé điềm tĩnh nói tiếp:
- Ấy là thí dụ thế Thí dụ trong túi em có hai quả táo Một người lấy mất một quả thì em còn mấy quả?
- Bởi vì em chẳng cho người ấy lấy đâu, người ấy có cướp cũng không được
Cô bé buồn rầu bảo nó:
- Em chẳng học tính được đâu Để viết bài chính tả vậy
Cô ngước đôi mắt xinh đẹp nhìn lên trần nhà
- Em viết đi… “Hoa hồng rụng xuống đôi bàn tay” Bây giờ em đọc lại mà xem…
Bu-ra-ti-nô chưa từng thấy bút và mực, nên khi cô bé bảo cậu viết, cậu lập tức thọc mũi vào lọ mực và hoảng hốt khi thấy giọt mực rơi trên giấy trắng Dù đã được dạy bảo, cậu bé người gỗ vẫn cứng đầu và không nghe lời Cô bé tóc xanh Man-vi-na đã thất bại trong việc giao tiếp với cậu và cuối cùng phải nhốt cậu lại để chờ hối lỗi Ngược lại, với cậu bé Pi-e-rô, Bu-ra-ti-nô luôn thể hiện những đối đáp hồn nhiên và tinh nghịch của trẻ thơ.
“ - Sao cậu lại đến đây? Sao cậu lại cưỡi con thỏ xám ấy?
Pi-e-rô len lét nhìn chung quanh, đáp:
- Bu-ra-ti-nô, Bu-ra-ti-nô ơi, giấu tớ đi mau lên!” [1, tr.72,73]
“ - Bu-ra-ti-nô này, cậu bảo sao? Man-vi-na thấy tớ có mừng không?
Mấy giây sau, Pi-e-rô lại hỏi:
- Man-vi-na thấy tớ có mừng không hả Bu-ra-ti-nô?
Trong câu chuyện, tình bạn giữa các nhân vật được thể hiện rõ qua những cuộc trò chuyện và những trận chiến cùng nhau Cậu bé Bu-ra-ti-nô không chỉ là nhân vật chính trong giao tiếp mà còn là người lãnh đạo dũng cảm trong những trận đánh quyết liệt Một tình huống căng thẳng xảy ra khi lão chủ rạp hát dẫn theo hai con chó săn hung dữ đến nhà cô bé tóc xanh Man-vi-na, thể hiện sự hồi hộp và kịch tính trong mối quan hệ giữa các nhân vật.
Man-vi-na nhanh chóng chạy ra phía hồ, nơi có đàn thiên nga đang bơi lội Trong khi đó, Ác-ti-môn vứt bỏ đồ đạc xuống đất và tháo đồng hồ ra, chuẩn bị cho một cuộc chiến.
Man-vi-na nghe thấy thế, liền nhảy xuống đất, vén cái váy dài chạy ra phía hồ, trong khi Pi-e-rô chạy theo sau Cậu bé Bu-ra-ti-nô luôn làm chủ tình huống trong các cuộc thương lượng với nhiều đối tượng khác nhau, từ Rùa Tooc-ti-la đến lão chủ rạp hát và cả tên cướp, tên cảnh sát Nhờ khả năng giao tiếp tốt, Bu-ra-ti-nô đã thành công trong việc xây dựng vở kịch được mọi người tán thành Đối với học sinh Tiểu học, việc giáo dục kĩ năng giao tiếp và thương lượng là rất quan trọng để phát triển khả năng ngôn ngữ và sự tự tin Các nhà giáo dục cần tạo điều kiện cho trẻ thực hành những kĩ năng này, giúp trẻ thu nhận kiến thức bổ ích và phát triển bản thân Kĩ năng thương lượng và giao tiếp hiệu quả là một trong những kĩ năng sống cần thiết mà các nhà giáo dục nên áp dụng và phát huy.
2.2.2 Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ và hợp tác
Trong cuộc sống, sự hài hòa và hợp tác với mọi người là điều cần thiết để đạt được thành công Trong truyện Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng, cậu bé Bu-ra-ti-nô luôn nhận được sự hỗ trợ từ bạn bè Khi bị bắt và vứt vào lò sưởi, sự đoàn kết và tình yêu thương giữa những người bạn nhỏ được thể hiện rõ nét Những nỗ lực của Ác-lơ-canh và Pi-e-rô, khi quỳ xuống xin tha mạng cho Bu-ra-ti-nô, minh chứng cho sức mạnh của tình bạn và sự hợp tác.
- Cậu thử lựa lúc lão ta ngừng hắt hơi mà nói xem sao.” [1, tr.31] Nhờ bạn bè và khả năng của mình cậu bé đã thoát nạn
Trong một lần, Bu-ra-ti-nô bị bọn cướp tấn công và treo ngược trên cành cây vì không chịu giao nộp đồng tiền vàng Khi cậu sắp bị đơ cứng, cô bé Man-vi-na đã xuất hiện và cứu giúp cậu thoát khỏi tình huống nguy hiểm Thấy Bu-ra-ti-nô đang bị treo, cô bé đã nói với chú chó xù của mình để tìm cách giải cứu cậu.
Cậu bé Bu-ra-ti-nô đã được cứu sống nhờ sự giúp đỡ và hợp tác của các con vật trong rừng Ác-ti-môn đã nhanh chóng chạy đến tổ kiến để gọi cả họ hàng nhà kiến dậy, và bốn trăm con kiến đã cùng nhau cắn đứt dây trói Nhờ tình yêu thương và sự giúp đỡ từ những người bạn như kiến, cóc, bọ ngựa, và chuột bạch, Bu-ra-ti-nô đã hồi phục sức khỏe, được cung cấp quần áo mới, chỗ ăn, chỗ ngủ và được cô bé tóc xanh Man-vi-na dạy học Nếu không có sự hỗ trợ và tình cảm của những người bạn nhỏ, cậu sẽ không thể sống sót.
Trong trận đánh ở bìa rừng, cậu bé Bu-ra-ti-nô và những người bạn đã nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình từ các loài vật trong rừng, giúp họ chiến thắng vẻ vang trước tên chủ rạp hát và những con chó săn Đàn chim én bay lượn trước mặt hai con chó, trong khi một con diều hâu tấn công một trong số chúng Các loài vật khác như cóc, nhím, ong vò vẽ và cua cũng tham gia vào cuộc chiến, thể hiện tinh thần đoàn kết và dũng cảm Nhờ sự hợp tác của tất cả, trận chiến đã diễn ra căng go nhưng cuối cùng mang lại thắng lợi cho cậu bé và những người bạn, giúp họ thoát khỏi nguy hiểm.
Nhận xét
Tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ năng sống trong sự phát triển của trẻ em Kỹ năng nhận biết và tương tác với bản thân cũng như với người khác là những kỹ năng cơ bản, thiết yếu cần được phát triển đồng đều ở học sinh tiểu học Các kỹ năng sống trong tác phẩm không chỉ góp phần hình thành tri thức mà còn phát triển nhân cách của các em Do đó, việc giáo dục các kỹ năng này cần được thực hiện thông qua những hình thức và biện pháp phù hợp trong chương trình dạy học.
Trong tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng", hai nhóm kĩ năng sống quan trọng được thể hiện rõ là nhận biết và sống với chính mình, cùng với nhận biết và sống với người khác Các nhà giáo dục cần lựa chọn các kĩ năng sống cần thiết và phù hợp để giáo dục trẻ em, nhằm phát triển toàn diện cho các em.
Giáo dục tri thức và giáo dục nhân cách đều rất quan trọng trong sự phát triển của học sinh Tiểu học Trong tác phẩm "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng," các kỹ năng sống được sử dụng để giáo dục nhân cách và tri thức cho cậu bé Bu-ra-ti-nô, giúp cậu trưởng thành theo hướng tích cực Giáo dục tri thức cung cấp cho học sinh những kiến thức và kỹ năng cần thiết để hiểu biết về thế giới tự nhiên và con người, từ đó phát triển tư duy và não bộ, trở thành những công dân tài giỏi Tuy nhiên, chỉ giáo dục tri thức là chưa đủ; giáo dục nhân cách cũng rất cần thiết để hình thành những phẩm chất như tình yêu thương, đoàn kết, và sự chia sẻ Hai loại giáo dục này cần phải kết hợp hài hòa, và việc giáo dục kỹ năng sống là điều kiện thuận lợi để phát triển cả tri thức lẫn nhân cách cho học sinh Ở bậc Tiểu học, giáo dục kỹ năng sống được tích hợp qua các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp.
Các kỹ năng sống cần thiết như nhận biết và sống với chính mình, cũng như với người khác, đã giúp các nhân vật trong truyện, đặc biệt là cậu bé người gỗ, phát triển tích cực Việc giáo dục kỹ năng sống đúng cách ở lứa tuổi Tiểu học không chỉ mang lại hiệu quả tích cực mà còn góp phần hình thành con người tương lai cho trẻ Do đó, các nhà giáo dục cần phải tinh tế và sáng suốt trong việc giáo dục kỹ năng sống cho thiếu nhi Để có biện pháp giáo dục hiệu quả, họ cần hiểu rõ tâm lý trẻ, và những hành động cũng như lời nói cần xuất phát từ tình yêu thương chân thành, phù hợp với sự phát triển của trẻ Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học qua tác phẩm “Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng” thực sự có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục kỹ năng sống cho thiếu nhi hiện nay.
Trên đây cũng là cơ sở để chúng tôi đề xuất biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học ở chương 3.