Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học phần sinh học vi sinh vật lớp 10 nâng cao THPT

Tính cấp thiết đề tài

Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - kỹ thuật đang diễn ra trên toàn cầu, với khối lượng kiến thức tăng gấp đôi mỗi 4-5 năm Để đáp ứng xu thế này, các quốc gia cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng, có chuyên môn vững vàng và khả năng thích ứng nhanh chóng Một trong những giải pháp quan trọng là đổi mới giáo dục Tại Việt Nam, điều này đã được nhấn mạnh trong báo cáo chính trị của Đại hội Đảng Toàn quốc khóa.

Giáo dục được xác định là quốc sách hàng đầu để nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực Để nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ GD&ĐT đã thực hiện đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa và phương pháp dạy học, tập trung vào hiện đại hóa, khuyến khích tư duy sáng tạo và năng lực tự học của học sinh.

Chương trình dạy học hiện nay nặng về lý thuyết, thiếu sự gắn kết với thực tế, khiến học sinh chủ yếu tiếp xúc với kiến thức qua sách giáo khoa và các tư liệu có sẵn, dẫn đến hiệu quả dạy học chưa cao Để cải thiện điều này, việc áp dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học đang dần mang lại những kết quả tích cực, cho phép giáo viên khai thác nguồn tư liệu phong phú từ internet, truyền hình và sách điện tử Tuy nhiên, việc tìm kiếm và chỉnh sửa tư liệu vẫn là thách thức lớn đối với nhiều giáo viên do thiếu thời gian và kỹ năng sử dụng máy tính Do đó, việc xây dựng bộ tư liệu đa dạng với hình ảnh, video và câu hỏi đánh giá sẽ hỗ trợ giáo viên trong giảng dạy và kích thích hứng thú học tập của học sinh Đặc biệt, nội dung vi sinh vật trong chương trình Sinh học lớp 10 rất gần gũi với đời sống, nhưng nguồn tư liệu từ sách giáo khoa chưa đáp ứng đủ nhu cầu dạy và học Vì vậy, giáo viên cần cung cấp thêm tư liệu và hướng dẫn học sinh cách khai thác hiệu quả.

Để nâng cao hiệu quả dạy học chương trình Sinh học 10, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài: "Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao - T PT".

Mục tiêu nghiên cứu

-Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học có hiệu quả phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao

- Bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu một đề tài khoa học.

Ý nghĩa khoa học của đề tài

Ý nghĩa khoa học

-Hệ thống hóa cơ sở lí luận về vị trí, vai trò của PTDH, đặc biệt là của bộ tư liệu Sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao

Trong bài viết này, chúng tôi xác định các bước cơ bản trong quy trình sưu tầm và chỉnh sửa hình ảnh, video, kiến thức bổ trợ, cùng bộ câu hỏi trắc nghiệm nhằm phục vụ cho việc dạy học các bài trong phần Sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao Đồng thời, bài viết cũng phân tích nội dung chương trình và kiến thức liên quan đến phần Sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao tại THPT.

Ý nghĩa thực tiễn đề tài

Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ giảng dạy sinh học vi sinh vật cho lớp 10 nâng cao THPT giúp giáo viên tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức.

-Góp phần đáp ứng được nhu cầu của GV về việc hỗ trợ các tài liệu, PTDH theo hướng ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học.

Tình hình nghiên cứu và sử dụng bộ tư liệu trong dạy – học

1.1.1 Trên thế giới Ở hầu hết các trường phổ thông ở các nước trên thế giới, việc học với đầy đủ các trang thiết bị, các tư liệu hiện đại đã không là vấn đề mới Điều này phát huy tính học tập tích cực của học sinh, nâng cao hiệu quả giảng dạy của GV và HS Do đó, trên thế giới, vấn đề xây dựng và sử dụng bộ tư liệu trong dạy học đã được nhiều tác giả quan tâm từ lâu, cụ thể là:

L.V.Reborova (1975) và I.D.Dverep nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp tư liệu hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc hiểu sâu kiến thức Sinh học theo sách giáo khoa, đồng thời khuyến khích tính tích cực trong hoạt động học tập.

T.A Comenxki (1592 – 1670) và G Pestallossi (1746 – 1827) nhấn mạnh tầm quan trọng của trực quan trong giáo dục và số lượng cơ quan cảm giác tham gia vào quá trình nhận thức của con người Theo họ, không có gì trong trí não mà không bắt nguồn từ cảm giác Sự tham gia của các cơ quan cảm giác vào nhận thức tỉ lệ thuận với độ chính xác của kiến thức.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, việc sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy học ngày càng trở nên phổ biến, với nhiều công cụ như tivi, video, máy vi tính, CD-Rom và bảng tương tác thông minh, giúp học sinh tự chiếm lĩnh tri thức Đặc biệt, sự bùng nổ của dịch vụ internet đã làm cho việc chia sẻ thông tin trở nên nhanh chóng và cập nhật hơn Các website tìm kiếm chuyên nghiệp như Yahoo!, Google, Touch, Baidu, và Bing đã nâng cao khả năng tìm kiếm tư liệu, giúp người dùng dễ dàng hơn trong việc tiếp cận thông tin so với trước đây.

Việc xây dựng và sử dụng tư liệu trong dạy học đã thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều tác giả trong nước, đặc biệt trong bộ môn sinh học.

Các nghiên cứu của Lê Đình Trung (1994) và Vũ Đức Lưu (1994) đã chỉ ra rằng tư liệu có thể được áp dụng dưới nhiều hình thức khác nhau, từ đó nâng cao tinh thần học tập tích cực của học sinh.

Sinh viên trường ĐHSP đã quan tâm đến bộ tư liệu này và chọn làm đề tài nghiên cứu để phát triển thành khoá luận tốt nghiệp của mình.

+Trần Khánh Ngọc: Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học sinh học 10, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội, 2005

+ Đinh Thị Cúc: Xây dựng hệ thống tư liệu để giảng dạy phần sinh thái

11 - THPT, khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP Huế, 2005

Hàn Thị Thanh Huyền đã đóng góp vào việc xây dựng và đề xuất phương pháp sử dụng bộ tư liệu hình ảnh nhằm hỗ trợ giảng dạy kiến thức về "Sinh Trưởng và Phát Triển" trong chương trình Sinh học 11 nâng cao tại THPT Đây là một phần của khóa luận tốt nghiệp của cô tại Đại học Sư phạm Đà Nẵng vào năm 2008.

+Diệp Minh Tâm: Góp phần xây dựng bộ tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học phần sinh thái học bậc THPT, khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP Đà Nẵng

+Nguyễn Hoàng Lan Anh: Góp phần xây dựng hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học sinh học lớp 10, ban KHTN, phần tế bào học

Mặc dù đã có nhiều đề tài nghiên cứu, nhưng vẫn chưa có nghiên cứu nào tập trung vào việc xây dựng tài liệu cho lĩnh vực sinh học vi sinh vật Do đó, việc nghiên cứu và phát triển bộ tư liệu sinh học vi sinh vật là rất cần thiết.

Để nâng cao chất lượng giảng dạy Sinh học tại trường phổ thông, việc áp dụng 10 phương pháp nâng cao một cách có hệ thống là rất cần thiết Bộ tư liệu hỗ trợ bao gồm hình ảnh, phim đã chỉnh sửa, kiến thức bổ trợ và bộ câu hỏi trắc nghiệm nhằm củng cố kiến thức cho học sinh.

Tổng quan về cơ sở lí luận

1.2.1 Cơ sở lí luận về phương tiện dạy học a Khái niệm phương tiện dạy học

Theo tài liệu “Chính tả Việt Nam” do Hoàng Phê chủ biên, phương tiện được định nghĩa là công cụ để thực hiện một nhiệm vụ hoặc đạt được mục tiêu Định nghĩa về phương tiện dạy học có nhiều quan điểm khác nhau Nguyễn Ngọc Quang cho rằng phương tiện dạy học (PTDH) bao gồm tất cả các thiết bị kỹ thuật, từ đơn giản đến phức tạp, được sử dụng trong quá trình dạy học nhằm hỗ trợ việc truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo.

Vị trí của phương pháp dạy học (PTDH) trong quá trình dạy học rất quan trọng, vì nó không chỉ là một yếu tố trong tổng thể mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và phương pháp giảng dạy (PPDH) Mối quan hệ chặt chẽ giữa PTDH và các yếu tố khác trong quá trình dạy học được thể hiện rõ ràng, nhấn mạnh vai trò quyết định của PTDH trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ về mối quan hệ giữa PTD với các yếu tố khác trong quá trình dạy học

-Vai trò của PTDH : PTDH có ý nghĩa to lớn đối với quá trình dạy học

+ Giúp học sinh hiểu bài sâu sắc và nhớ bài lâu hơn

Mục tiêu, kế hoạch dạy học

Nội dung dạy học Phương tiện dạy học

PTDH hỗ trợ nghiên cứu hình dạng bề ngoài của đối tượng và các tính chất có thể cảm nhận trực tiếp Nó cũng giúp cụ thể hóa những khái niệm trừu tượng và đơn giản hóa các thiết bị máy móc phức tạp.

+ Góp phần làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của HS vào khoa học

Giúp giáo viên tiết kiệm thời gian trong lớp học, đồng thời kiểm soát hoạt động nhận thức của học sinh và đánh giá kết quả học tập một cách hiệu quả.

Tóm lại, PTDH góp phần nâng cao hiệu suất lao động của thầy và trò

- Phân loại : Có thể phân loại PTDH theo quan điểm :

+ Dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện, PTDH có thể được phân làm hai phần : Phần cứng và phần mềm

Phương tiện dạy học (PTDH) có thể được phân loại thành hai loại chính dựa trên mục đích sử dụng Thứ nhất, các phương tiện được sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy học như máy chiếu, tài liệu in, băng đĩa ghi âm, mẫu vật và mô hình Thứ hai, các phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học, bao gồm bảng viết, sổ sách và tài liệu ghi chép về tiến trình dạy học.

Phương tiện dạy học (PTDH) được phân loại thành hai loại chính: PTDH truyền thống và các phương tiện nghe nhìn hiện đại Để đạt được hiệu quả trong quá trình dạy học, việc áp dụng các phương pháp dạy học không thể tách rời khỏi việc sử dụng các phương tiện dạy học, trong đó có phương tiện trực quan (PTTQ) PTTQ không chỉ là một phần của phương pháp dạy học mà còn bao gồm các cách thức hành động cụ thể và hình thức tổ chức dạy học Do đó, khi đề cập đến phương pháp dạy học (PPDH), chúng ta cũng đồng thời nói đến PTTQ và cách thức sử dụng chúng trong tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học.

Khi sử dụng PTDH cần đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau:

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng lúc

Việc sử dụng phương tiện dạy học (PTDH) cần được thực hiện đúng thời điểm, khi học sinh (HS) có nhu cầu cao nhất, sau khi giáo viên đã dẫn dắt và gợi ý vấn đề PTDH nên được giới thiệu trong trạng thái tâm lý thuận lợi, và cần được sắp xếp theo trình tự bài giảng, tránh tình trạng trưng bày quá nhiều phương tiện trong một tiết học, nhằm không biến lớp học thành nơi triển lãm Quan trọng là PTDH phải được sử dụng và cất giữ đúng lúc để đạt hiệu quả cao nhất.

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng chỗ

Sử dụng phương tiện dạy học (PTDH) đứng chỗ yêu cầu tìm vị trí hợp lý để giới thiệu và trình bày, giúp học sinh (HS) tiếp thu bài giảng qua nhiều giác quan ở mọi vị trí trong lớp Việc bố trí chỗ cất giữ PTDH ngay trong lớp sau khi sử dụng là cần thiết để không làm mất tập trung của HS trong quá trình nghe giảng.

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng cường độ

Mỗi phương pháp dạy học (PTDH) có mức độ sử dụng khác nhau trong lớp học Việc kéo dài thời gian trình diễn PTDH hoặc lặp đi lặp lại một phương pháp quá nhiều lần trong buổi giảng sẽ làm giảm hiệu quả Sử dụng thường xuyên các phương tiện nghe nhìn có thể dẫn đến quá tải thông tin, khiến học sinh không kịp tiếp thu kiến thức Để bảo vệ sức khỏe mắt, nên giới hạn việc sử dụng phương tiện nghe nhìn chỉ từ 2-3 lần mỗi tuần và mỗi lần không quá 20-30 phút.

1.2.2 Phương tiện trực quan a Khái niệm về PTTQ

PTTQ là hệ thống bao gồm các dụng cụ, thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp, hỗ trợ quá trình dạy và học Nó đóng vai trò như mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng liên quan đến đối tượng học tập.

PTTQ là nguồn thông tin tri thức phong phú, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách đầy đủ và chính xác Nó không chỉ củng cố và mở rộng tri thức mà còn rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy sáng tạo và khả năng quan sát, phân tích Học sinh được làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học, từ đó có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.

Trong dạy học sinh học, có thể phân loại các PTTQ như sau:

Các vật tự nhiên như mẫu sống, mẫu ngâm, mẫu nhồi, tiêu bản khô và tiêu bản hiển vi cung cấp hình tượng cụ thể và chính xác về hình dạng, kích thước, màu sắc và cấu tạo ngoài cho học sinh Tuy nhiên, việc nghiên cứu cấu tạo bên trong và các cơ quan bộ phận nhỏ lại gặp nhiều khó khăn trong quan sát và phân biệt.

- Các vật tượng hình: mô hình, tranh vẽ, ảnh, phim, phim đèn chiếu, phìm video, phần mềm dạy học, sơ đồ, biểu đồ:

Mô hình là những biểu tượng trực quan, vật chất hóa hoặc mô tả các cấu trúc, hiện tượng và quá trình của đối tượng nghiên cứu Chúng cho phép mô tả sự vật trong không gian ba chiều, có thể ở dạng tĩnh hoặc động, giúp quá trình nhận thức trở nên trực quan và đầy đủ hơn.

Tranh và ảnh là những hình thức mô tả sự vật, hiện tượng, cấu trúc và quá trình ở trạng thái tĩnh, có thể được chụp trực tiếp hoặc tái hiện qua sơ đồ hình vẽ Trong khi đó, băng và đĩa hình miêu tả sự vật, hiện tượng ở trạng thái động, mang đến sự diễn cảm chính xác và sống động.

Bản trong là hình ảnh và sơ đồ thể hiện cấu trúc, quá trình, được chiếu lên màn hình qua máy chiếu Overhead Phần mềm dạy học có khả năng cung cấp thông tin đa dạng nhờ tích hợp truyền thông đa phương tiện, bao gồm hình ảnh, âm thanh và video, mang lại hiệu quả trực quan cao nhất.

+ Các bộ dụng cụ thí nghiệm, thực hành… c Vai trò của PTTQ trong quá trình dạy học và trong dạy học sinh học

Tổng quan về cơ sở của thực tiễn của đề tài

Chúng tôi đã tiến hành điều tra thực trạng sử dụng tư liệu trong dạy học tại hai trường THPT Hoàng Hoa Thám và THPT Hòa Vang Kết quả thu được cho thấy tình hình sử dụng tư liệu trong giảng dạy tại các trường này.

1.3.1 ánh giá thực trạng sử dụng tƣ liệu trong dạy và học

Trong việc dạy học, 92% giáo viên và học sinh thường xuyên sử dụng internet để tìm kiếm tư liệu, cho thấy đây là phương pháp hiệu quả nhất Ngược lại, chỉ 56% người dùng thông tin từ sách, với hiệu quả tìm kiếm thấp và tốn thời gian Hơn nữa, việc tìm kiếm kiến thức qua truyền hình rất ít được áp dụng.

1.3.2 ánh giá nhu cầu sử dụng tƣ liệu của S

Học sinh rất yêu thích môn sinh học vì nó cung cấp kiến thức giúp hiểu biết về thực tiễn cuộc sống và giải thích nhiều hiện tượng trong cơ thể thực vật, động vật và con người Tuy nhiên, vẫn còn một số học sinh thiếu hứng thú và chán nản trong việc học, dẫn đến tình trạng thờ ơ và chỉ chờ hết giờ, do một số nguyên nhân nhất định.

+ Lượng kiến thức nhiều, khó tiếp thu, khó học

+ Ít tiếp xúc thực tế, không được thực hành thường xuyên

+ Bài tập chưa nắm bắt được

+ Thiết bị học sinh học còn hạn chế và thiếu thốn nhiều

Kết quả điều tra cho thấy gần như 100% giáo viên và học sinh đều mong muốn có một nguồn tư liệu được biên soạn sẵn, dưới dạng tài liệu trên web hoặc từ điển, đi kèm hình ảnh và thông tin chính xác, khoa học, nhằm hỗ trợ hiệu quả cho quá trình dạy học.

C ƢƠN 2 : ỐI TƢỢN , NỘ DUN V P ƢƠN

P ÁP N ÊN CỨU 2.1 ối tƣợng và khách thể nghiên cứu

- ối tƣợng : Hình ảnh, phim( video) , kiến thức bổ trợ, câu hỏi trắc nghiệm củng cố về phần sinh học vi sinh học

-Khách thể : HS lớp 10 THPT (nâng cao)

-Phân tích mục tiêu, kiến thức cơ bản phần : Sinh học Vi sinh vật- sinh học 10 nâng cao

-Sưu tầm, biên tập hệ thống hình ảnh, video, flash phù hợp cho từng nội dung kiến thức trong SGK gồm :

+Chương 1 : Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở Vi sinh vật

+Chương 2 : Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật

+Chương 3 : Virut và bệnh truyền nhiễm

-Sưu tầm, biên tập câu hỏi trắc nghiệm và kiến thức bổ trợ liên quan

-Thăm dò hiệu quả biện pháp sử dụng bộ tư liệu để tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS thông qua đánh giá của GV THPT

Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau :

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tổng quan tài liệu về chủ trương và đường lối của Đảng và Nhà nước trong công tác giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là cần thiết để xác định nội dung bộ tư liệu phù hợp Các tài liệu lý luận dạy học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở cho quá trình này.

Tham khảo các tài liệu ứng dụng CNTT vào dạy học trên thế giới và Việt Nam

Nghiên cứu các tài liệu tham khảo liên quan đến phần sinh học vi sinh vật

2.3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Gặp gỡ và trao đổi với giáo viên THPT cùng giảng viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu là rất quan trọng Việc lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia giúp thu thập giá trị dạy học và định hướng triển khai đề tài hiệu quả.

2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi

Mục đích của cuộc điều tra là nhằm đánh giá thực trạng và nhu cầu sử dụng tư liệu trong dạy và học tại các trường THPT, từ đó xây dựng bộ tư liệu phù hợp với nhu cầu của giáo viên và học sinh.

Hơn 200 HS khối lớp 10 và 9 GV tổ Sinh học THPT Hòa Vang và THPT Hoàng Hoa Thám

+ Thực trạng sử dụng tư liệu trong quá trình dạy và học

+ Nhu cầu sử dụng tư liệu trong dạy học

2.3.4 Phương pháp thu thập tài liệu

Chúng tôi đã thu thập, nghiên cứu và phân tích thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu thông qua các giáo trình, tạp chí giáo dục và internet.

2.3.5 Phương pháp quan sát sư phạm

- Điều tra, quan sát thái độ của học sinh đối việc áp dụng các tư liệu trong việc dạy học môn Sinh học ở THPT

C ƢƠN 3 : KẾT QUẢ N ÊN CỨU V B N LUẬN

3.1 Phân tích nội dung kiến thức phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT

Bảng 3.1 : Cấu trúc nội dung kiến thức phần 3 : Sinh học Vi sinh vật,

Sinh học 10 nâng cao Nội dung

MỤC TIÊU BÀI HỌC Kiến thức Kỹ năng Thái độ

Chuyển hóa vật chất và năng lượng

33 - Khái niệm vi sinh vật

- Các kiểu dinh dưỡng của vi sinh vật

- Quá trình hô hấp và lên men

- Trình bày được khái niệm vi sinh vật

- Phân biệt được 3 loại môi trường:

Môi trường tổng hợp, môi trường tự nhiên và môi trường bán tổng hợp

- Trình bày được các kiểu chuyển hóa vật chất và năng lượng ở vi sinh vật

- Phân biệt được hô hấp hiếu khí, hô hấp kị khí và lên men

Phân tích, tư duy - so sánh - phân tích - tổng hợp

- Kĩ năng hoạt động nhóm

-Phát hiện và giải quyết các vấn đề

- Có cách nhìn đúng đắn, khoa học về VSV thông qua các quá trình dinh dưỡng chuyển hóa năng lượng của VSV

34 Quá trình tổng hợp các chất ở vi sinh

- Trình bày được các phương thức tổng hợp các chất ở vi

- Khái quát hóa kiến thức

-Thấy được vai trò quan h ó a v ậ t c h ấ t v à n ă n g l ư ợ n g vật và ứng dụng vào đời sống, sản xuất của con người sinh vật

- Khái quát được đặc điểm chung của các quá trình tổng hợp và phân giải chủ yếu ở vi sinh vật

- Lấy ví dụ, trình bày các ứng dụng của quá trình tổng hợp các chất ở vi sinh vật trong đời sống và sản xuất

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống trong của vi sinh vật trong đời sống và có ý thức vận dụng

35 - Quá trình phân giải các chất ở vi sinh vật và ứng dụng vào đời sống sản xuất

- Tác hại của quá trình phân giải ở vi sinh vật

- Trình bày được các hình thức phân giải các chất ở vi sinh vật

- Nêu được các ứng dụng của các quá trình tổng hợp và phân giải các chất trong đời sống và sản xuất

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

-Có ý thức bảo quản thực phẩm và phòng tránh những tác hại do quá trình phân giải của vi sinh vật gây ra ở v i s i n h v ậ

- Giải thích những tác hại do sự phân giải các chất ở vi sinh vật gây ra

- Tiến hành được các bước thí nghiệm

- Quan sát, giải thích và rút ra kết luận các hiện tượng của thí nghiệm lên men êtilic

- Hiểu và giải thích được các bước tiến hành thí nghiệm

-Nhận thấy được tầm quan trọng của vi sinh vật trong đời sống, sản xuất của con người

- Quan sát, giải thích và rút ra kết luận các hiện tượng của thí nghiệm lên men lactic (làm sữa chua và muối chua rau quả)

- Quan sát và biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn để giải thích một số hiện tượng

-Thấy được vai trò của vi sinh vật trong đời sống, sản xuất của con người

- Giải thích được các bước tiến hành thí nghiệm

Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật

38 - Khái niệm về sinh trưởng

- Sinh trưởng của quần thể vi sinh vật

-Trình bày được khái niệm sinh trưởng của vi sinh vật

- Giải thích được sự sinh trưởng của VSV trong điều kiện nuôi cấy liên tục và không liên tục

- Nêu được nguyên tắc và ứng dụng sự sinh trưởng của VSV để tạo ra sản phẩm cần thiết

- Phân tích, so sánh, tư duy lôgic

- Hoạt động nhóm, cá nhân

- Có ý thức giữ gìn vệ sinh trong ăn uống và giữ gìn sức khỏe

-Thấy được sự ứng dụng to lớn của VSV

- Sinh sản của VSV nhân thực

- Kể được một số hình thức sinh sản của VSV nhân sơ

- Phân biệt được sự sinh sản kiểu phân đôi, nảy chồi, bào tử hữu tính và bào tử vô tính của vi sinh vật

- Quan sát tranh hình nhận biết kiến thức

- Phân tích, so sánh, tổng hợp

- Hoạt động nhóm và hoạt động

-Nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe và môi trường sống của mình cá nhân

40 - Các chất dinh dưỡng chính

- Các chất ức chế sinh trưởng

- Nhận biết được các yếu tố hóa học ảnh hưởng đến sinh trưởng của vi sinh vật

-Trình bày được ảnh hưởng của các chất độc lên sinh trưởng của VSV

- Hoạt động nhóm và hoạt động cá nhân

-Hình thành niềm tin khoa học đúng đắn

-Có ý thức bảo vệ sức khỏe

- Trình bày được một số yếu tố vật lí ảnh hưởng lên sinh trưởng của VSV

- Vận dụng ảnh hưởng của các yếu tố vật lí để điều chỉnh sinh trưởng của VSV và ứng dụng nó trong đời sống

- Phân tích, tổng hợp, khái quá hóa

-Có cách nhìn đúng đắn, khoa học về VSV, biết vận dụng kiến thức đã học để phục vụ đời sống

42 - Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm men

- Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm men

-Kĩ năng quan sát, tư duy

- Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm phát hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc nhuộm mẫu vật men

- Nhuộm đơn phát hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc

Virut và bệnh truyền nhiễm

- Hình thái và cấu tạo virut

- Phân tích tổng hợp, khái quát

- Vận dụng kiến thức vào thực tế

-Nhận thấy được cấu tạo rất đa dạng của virut và sự nguy hiểm mà chúng mang lại

44 - Chu trình nhân lên của virut

- HIV và hội chứng AIDS

- Tóm tắt được các diễn biến chính trong chu trình phát triển của virut

-Phân tích tranh hình, thông tin để phát hiện kiến thức

-Nhận thức được sự nguy hại của virut, từ quan hệ giữa virut ôn hòa và virut độc

- Trình bày được các quá trình lây nhiễm và phát triển của HIV trong cơ thể người

- Hoạt động nhóm và cá nhân đó có cách phòng chống kịp thời

- Có ý thức phòng tránh và không kì thị người bị nhiễm HIV

- Ứng dụng của virut trong thực tiễn

- Trình bày được các đặc điểm và tác hại của những bệnh do virut gây ra

- Trình bày được những ứng dụng của virut trong thực tiễn

- Phân tích so sánh tổng hợp

- Hoạt động nhóm và cá nhân

-Thấy được ứng dụng của virut trong việc bảo vệ đời sống và môi trường

- Có ý thức và biện pháp phòng tránh các bệnh do virut gây ra

46 - Khái niệm về bệnh truyền nhiễm

-Trình bày được khái niệm, cơ chế và phân biệt được bệnh truyền nhiễm, miễn dịch, các loại miễn dịch, intefêron

-Mô tả được phương thức lây truyền của bệnh truyền nhiễm

- Xác định được một cách đúng đắn nguyên nhân của loại dịch bệnh,

- Phân tích so sánh, khái quát

- Có thái độ tích cực trong việc phòng chống bệnh tật cho bản thân, gia đình và cộng đồng

47 -Tìm hiểu và lấy số liệu tình hình bệnh truyền nhiễm ở địa phương

-Tìm hiểu và lấy số liệu tình hình bệnh truyền nhiễm ở địa phương

-Rèn kĩ năng tìm hiểu, ghi chép và kĩ năng giao tiếp với người khác

So sánh đối chiếu những kiến thức đã học với thực tiễn địa phương

-Có ý thức và biện pháp phòng tránh bệnh truyền nhiễm

3.2 Quy trình xây dựng bộ tƣ liệu

Sơ đồ 3.1 Các bước sưu tầm chỉnh sửa bộ tư liệu

*Cụ thể các bước như sau:

+Bước 1: Phân tích nội dung kiến thức như mục 3.1

+Bước 2: Tìm kiếm, sưu tầm tài liệu:

Hiện nay công cụ tìm kiếm được nhiều người sử dụng nhất là Website Google cho phép tìm kiếm nhanh với lượng lớn tư liệu

Các bước tìm kiếm bằng Google:

+Gõ địa chỉ web: https://www.google.com.vn/

+Trên thanh công cụ tìm kiếm chúng ta gõ từ khóa cần tìm Muốn tìm kiếm chính xác thì đưa từ khóa vào ngoặc kép rồi thêm *đuôi file

VD: “bacteria binary fission*swf”

+ Muốn tìm kiến nâng cao thì click chuột vào Advande search→all these words(gõ từ khóa)→Type file và chọn định dạng

Ngoài web Google thì còn có các trang website tìm kiếm thông dụng như: Yahoo!, Baidu, Touch…

Bước 1: Phân tích nội dung kiến thức

Bước 2: Tìm kiếm, sưu tầm tư liệu

Bước 3: Chỉnh sửa, biên tập tư liệu

Bước 4:Đưa vào bộ sưu tập

-Download: Có nhiều cách download tài liệu

+ Nếu là hình ảnh thì: Click chuột trái vào hình ảnh→Save image as→chọn thư mục lưu→Save

+Nếu là phim thì dùng chương trình download để tải về

Ví dụ: Dùng Internet Download Manager(IDM) Nếu chưa có IDM thì chúng ta có thể tìm kiếm trên mạng internet

Nếu cài đặt rồi thì click vào biểu tượng “ Download this video”→chọn vị trí lưu phim→Start download

Nếu phim trên trang web không cho phép tải xuống, bạn có thể sử dụng phần mềm quay màn hình như CamStudio 5 Để tìm kiếm và tải xuống nội dung từ Google, bạn cần thực hiện các bước sau: gõ từ khóa, sử dụng tìm kiếm nâng cao, tải xuống hình ảnh, tải xuống video và cuối cùng là quay phim màn hình bằng CamStudio 5.

+Bước 3: Chỉnh sửa,biên tập tư liệu:

Hầu hết các hình ảnh được sưu tầm từ internet đều có chú thích bằng tiếng Anh, vì vậy để sử dụng hiệu quả, cần chỉnh sửa lại bằng tiếng Việt Sau khi thu thập, chúng tôi sử dụng các phần mềm như Paint và Photoshop để chỉnh sửa chú thích tiếng Việt cho các tranh và hình ảnh.

Ví dụ: Cấu trúc của HIV

Hình 3.2 So sánh hình ảnh trước và sau khi chỉnh sửa

B1: Vào phần mềm Paint→ Nhấn Open→ Chọn hình ảnh cần sửa B2: Dùng công cụ Earse để tẩy những nội dung cần thiết

B3: Dùng công cụ Text→Click vào nơi cần chỉnh sửa tiếng Việt→Gõ tiếng Việt vào ô vừa hiện ra

B4: Lưu hình ảnh vừa chỉnh sửa vào thư mục cần lưu

Các phim sử dụng trong giảng dạy chủ yếu là phim lồng tiếng nước ngoài hoặc có phụ đề tiếng Anh Do trình độ tiếng Anh của giáo viên THPT còn hạn chế, nên quá trình xử lý nội dung đã được điều chỉnh để phù hợp với mục đích dạy và học trong chương trình sinh học vi sinh vật 10 nâng cao.

Hình ảnh sau khi chỉnh sửa Hình ảnh trước khi chỉnh sửa

Ví dụ: Sinh sản vô tính bằng nảy chồi ở nấm men

Hình 3.3 So sánh phim trước và sau khi chỉnh sửa Đoạn phim trước khi chỉnh sửa Đoạn phim sau khi chỉnh sửa

Để sử dụng chương trình lồng phụ đề, các file phim thường tải về có định dạng flv không phù hợp, do đó cần phải đổi đuôi file cho phù hợp.

Có nhiều phần mềm đổi đuôi như Video Total Convert, Ultra Mobile 3GP Video Converter hay Format Factory

Ví Dụ: Đổi đuôi file bằng Format Factory

Mở phần mềm Format Factory→Video(bên trái màn hình)→chọn định dạng cần đổi→Add file→Ok→Start

-B2: Tạo phụ đề cho video:

Có nhiều chương tình tạo phụ đề cho video, nhưng dễ sử dụng nhất là Agesub Agesub tích hợp cho các file avi, mp4, wma…

Mở phần mềm Agesub→chọn video(Phim) trên thanh công cụ→Open (mở phim đã đổi định dạng)→Subtitle→Chỉnh sửa phụ đề theo ý muốn→Save

Có nhiều phần mềm để encord và xuất phim đã sửa , có thể là: Format Factory, Megui

Ví dụ : Dùng phần mền Megui để nối phần sub với phần video

Mở Megui→Tool→Avs scrip Creator→ Video input→ Avise

(Đưa video cần lồng phụ đề vào)

Fiter→ Sub title→Save→ Quere

(Đưa phần phụ đề đã chỉnh sửa vào)

+Bước 4: ưa vào bộ sưu tập:

Sau khi được kết quả ưng ý, sắp xếp phim,hình ảnh, hệ thống kiến thức bổ trợ theo các folder chứa nội dung khác nhau

Để chỉnh sửa phụ đề cho một đoạn phim, bạn cần thực hiện các bước sau: Đầu tiên, đổi đuôi định dạng file phụ đề Tiếp theo, tạo phụ đề cho phim Cuối cùng, nối đoạn phim với phần phụ đề để xuất ra phim hoàn chỉnh.

3.3 Kết quả sưu tầm, chỉnh sửa các tư liệu trong phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT

Bảng 3.2 Kết quả sưu tầm, chỉnh sửa các tư liệu trong phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao - THPT

Phim Kiến thức bổ trợ

33 Dinh dưỡng, chuyển hóa vật chất và năng lượng ở VSV

20 0 -Vi sinh vật: Vi sinh vật nhân sơ, vi sinh vật nhân thực,

34 Quá trình tổng hợp các chất ở vi sinh vật và ứng dụng

35 Quá trình phân giải các chất ở VSV và ứng dụng

36 Thực hành lên men etilic 2 0

37 Thực hành: Lên men lactic 7 0

38 Sinh trưởng và phát triển VSV 7 2 - Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng vi khuẩn

-Sinh sản ở Vi sinh vật

40 Ảnh hưởng của các yếu tố hóa học đến sinh trưởng của VSV

41 Ảnh hưởng của các yếu tố vật lí đến sinh trưởng của VSV

42 Quan sát một số vi sinh vật 8 3

43 Cấu trúc các loại virus 10 1 -Cơ chế hoạt động HIV -Cơ chế gây bệnh viêm gan

44 Sự nhân lên của virus trong tế bào vật chủ

45 Virus gây bệnh, ứng dựng virut 20 3

46 Khái niệm về bệnh truyền nhiễm và miễn dịch

Qua quá trình thực hiện đề tài, đối chiếu với nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu, chúng tôi đã thu được thu được một số kết quả sau:

Xác định mục tiêu và nội dung kiến thức cơ bản trong phần Sinh học Vi Sinh Vật lớp 10 nâng cao là nền tảng quan trọng để xây dựng bộ tư liệu hiệu quả.

Bộ tư liệu hỗ trợ dạy học phần sinh học vi sinh vật lớp 10 nâng cao được xây dựng qua 4 bước quan trọng: đầu tiên là phân tích nội dung chương trình, tiếp theo là sưu tầm tài liệu để tạo ra bộ tư liệu, sau đó là chỉnh sửa để hoàn thiện bộ tư liệu, và cuối cùng là xây dựng bộ tư liệu hoàn chỉnh.

Nội dung nghiên cứu

-Phân tích mục tiêu, kiến thức cơ bản phần : Sinh học Vi sinh vật- sinh học 10 nâng cao

-Sưu tầm, biên tập hệ thống hình ảnh, video, flash phù hợp cho từng nội dung kiến thức trong SGK gồm :

+Chương 1 : Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở Vi sinh vật

+Chương 2 : Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật

+Chương 3 : Virut và bệnh truyền nhiễm

-Sưu tầm, biên tập câu hỏi trắc nghiệm và kiến thức bổ trợ liên quan

-Thăm dò hiệu quả biện pháp sử dụng bộ tư liệu để tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS thông qua đánh giá của GV THPT.

Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau :

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tổng quan tài liệu về chủ trương, đường lối của Đảng và nhà nước trong giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) sẽ tạo nền tảng vững chắc để xác định nội dung bộ tư liệu phù hợp.

Tham khảo các tài liệu ứng dụng CNTT vào dạy học trên thế giới và Việt Nam

Nghiên cứu các tài liệu tham khảo liên quan đến phần sinh học vi sinh vật

2.3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Gặp gỡ và trao đổi với giáo viên THPT cùng giảng viên dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu là rất quan trọng Việc lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia giúp định hướng cho việc triển khai đề tài và nâng cao giá trị dạy học thông qua việc sử dụng tư liệu dạy học hiệu quả.

2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi

Mục đích của cuộc điều tra là đánh giá thực trạng và nhu cầu sử dụng tư liệu trong dạy và học tại các trường THPT, nhằm xây dựng bộ tư liệu phù hợp với yêu cầu của giáo viên và học sinh.

Hơn 200 HS khối lớp 10 và 9 GV tổ Sinh học THPT Hòa Vang và THPT Hoàng Hoa Thám

+ Thực trạng sử dụng tư liệu trong quá trình dạy và học

+ Nhu cầu sử dụng tư liệu trong dạy học

2.3.4 Phương pháp thu thập tài liệu

Chúng tôi tiến hành thu thập, nghiên cứu và phân tích thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu thông qua các giáo trình, tạp chí giáo dục và internet.

2.3.5 Phương pháp quan sát sư phạm

- Điều tra, quan sát thái độ của học sinh đối việc áp dụng các tư liệu trong việc dạy học môn Sinh học ở THPT

C ƢƠN 3 : KẾT QUẢ N ÊN CỨU V B N LUẬN

Phân tích nội dung kiến thức phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao –

Bảng 3.1 : Cấu trúc nội dung kiến thức phần 3 : Sinh học Vi sinh vật,

Sinh học 10 nâng cao Nội dung

MỤC TIÊU BÀI HỌC Kiến thức Kỹ năng Thái độ

Chuyển hóa vật chất và năng lượng

33 - Khái niệm vi sinh vật

- Các kiểu dinh dưỡng của vi sinh vật

- Quá trình hô hấp và lên men

- Trình bày được khái niệm vi sinh vật

- Phân biệt được 3 loại môi trường:

Môi trường tổng hợp, môi trường tự nhiên và môi trường bán tổng hợp

- Trình bày được các kiểu chuyển hóa vật chất và năng lượng ở vi sinh vật

- Phân biệt được hô hấp hiếu khí, hô hấp kị khí và lên men

Phân tích, tư duy - so sánh - phân tích - tổng hợp

- Kĩ năng hoạt động nhóm

-Phát hiện và giải quyết các vấn đề

- Có cách nhìn đúng đắn, khoa học về VSV thông qua các quá trình dinh dưỡng chuyển hóa năng lượng của VSV

34 Quá trình tổng hợp các chất ở vi sinh

- Trình bày được các phương thức tổng hợp các chất ở vi

-Thấy được vai trò quan h ó a v ậ t c h ấ t v à n ă n g l ư ợ n g vật và ứng dụng vào đời sống, sản xuất của con người sinh vật

- Lấy ví dụ, trình bày các ứng dụng của quá trình tổng hợp các chất ở vi sinh vật trong đời sống và sản xuất

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống trong của vi sinh vật trong đời sống và có ý thức vận dụng

35 - Quá trình phân giải các chất ở vi sinh vật và ứng dụng vào đời sống sản xuất

- Tác hại của quá trình phân giải ở vi sinh vật

- Trình bày được các hình thức phân giải các chất ở vi sinh vật

- Nêu được các ứng dụng của các quá trình tổng hợp và phân giải các chất trong đời sống và sản xuất

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

-Có ý thức bảo quản thực phẩm và phòng tránh những tác hại do quá trình phân giải của vi sinh vật gây ra ở v i s i n h v ậ

- Giải thích những tác hại do sự phân giải các chất ở vi sinh vật gây ra

- Hiểu và giải thích được các bước tiến hành thí nghiệm

-Nhận thấy được tầm quan trọng của vi sinh vật trong đời sống, sản xuất của con người

- Quan sát, giải thích và rút ra kết luận các hiện tượng của thí nghiệm lên men lactic (làm sữa chua và muối chua rau quả)

- Quan sát và biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn để giải thích một số hiện tượng

-Thấy được vai trò của vi sinh vật trong đời sống, sản xuất của con người

- Giải thích được các bước tiến hành thí nghiệm

Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật

38 - Khái niệm về sinh trưởng

- Sinh trưởng của quần thể vi sinh vật

-Trình bày được khái niệm sinh trưởng của vi sinh vật

- Giải thích được sự sinh trưởng của VSV trong điều kiện nuôi cấy liên tục và không liên tục

- Nêu được nguyên tắc và ứng dụng sự sinh trưởng của VSV để tạo ra sản phẩm cần thiết

- Phân tích, so sánh, tư duy lôgic

- Hoạt động nhóm, cá nhân

- Có ý thức giữ gìn vệ sinh trong ăn uống và giữ gìn sức khỏe

-Thấy được sự ứng dụng to lớn của VSV

- Sinh sản của VSV nhân thực

- Kể được một số hình thức sinh sản của VSV nhân sơ

- Phân biệt được sự sinh sản kiểu phân đôi, nảy chồi, bào tử hữu tính và bào tử vô tính của vi sinh vật

- Quan sát tranh hình nhận biết kiến thức

- Phân tích, so sánh, tổng hợp

- Hoạt động nhóm và hoạt động

-Nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe và môi trường sống của mình cá nhân

40 - Các chất dinh dưỡng chính

- Các chất ức chế sinh trưởng

- Nhận biết được các yếu tố hóa học ảnh hưởng đến sinh trưởng của vi sinh vật

-Trình bày được ảnh hưởng của các chất độc lên sinh trưởng của VSV

-Hình thành niềm tin khoa học đúng đắn

-Có ý thức bảo vệ sức khỏe

- Trình bày được một số yếu tố vật lí ảnh hưởng lên sinh trưởng của VSV

- Vận dụng ảnh hưởng của các yếu tố vật lí để điều chỉnh sinh trưởng của VSV và ứng dụng nó trong đời sống

- Phân tích, tổng hợp, khái quá hóa

-Có cách nhìn đúng đắn, khoa học về VSV, biết vận dụng kiến thức đã học để phục vụ đời sống

42 - Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm men

- Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm men

-Kĩ năng quan sát, tư duy

- Nhuộm đơn và quan sát tế bào nấm phát hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc nhuộm mẫu vật men

- Nhuộm đơn phát hiện vi sinh vật trong khoang miệng

- Quan sát nấm sợi trên thực phẩm bị mốc

Virut và bệnh truyền nhiễm

- Hình thái và cấu tạo virut

- Phân tích tổng hợp, khái quát

-Nhận thấy được cấu tạo rất đa dạng của virut và sự nguy hiểm mà chúng mang lại

44 - Chu trình nhân lên của virut

- HIV và hội chứng AIDS

- Tóm tắt được các diễn biến chính trong chu trình phát triển của virut

-Phân tích tranh hình, thông tin để phát hiện kiến thức

-Nhận thức được sự nguy hại của virut, từ quan hệ giữa virut ôn hòa và virut độc

- Trình bày được các quá trình lây nhiễm và phát triển của HIV trong cơ thể người

- Hoạt động nhóm và cá nhân đó có cách phòng chống kịp thời

- Có ý thức phòng tránh và không kì thị người bị nhiễm HIV

- Ứng dụng của virut trong thực tiễn

- Trình bày được các đặc điểm và tác hại của những bệnh do virut gây ra

- Trình bày được những ứng dụng của virut trong thực tiễn

- Phân tích so sánh tổng hợp

- Hoạt động nhóm và cá nhân

-Thấy được ứng dụng của virut trong việc bảo vệ đời sống và môi trường

- Có ý thức và biện pháp phòng tránh các bệnh do virut gây ra

46 - Khái niệm về bệnh truyền nhiễm

-Trình bày được khái niệm, cơ chế và phân biệt được bệnh truyền nhiễm, miễn dịch, các loại miễn dịch, intefêron

-Mô tả được phương thức lây truyền của bệnh truyền nhiễm

- Xác định được một cách đúng đắn nguyên nhân của loại dịch bệnh,

- Phân tích so sánh, khái quát

- Có thái độ tích cực trong việc phòng chống bệnh tật cho bản thân, gia đình và cộng đồng

47 -Tìm hiểu và lấy số liệu tình hình bệnh truyền nhiễm ở địa phương

-Tìm hiểu và lấy số liệu tình hình bệnh truyền nhiễm ở địa phương

-Rèn kĩ năng tìm hiểu, ghi chép và kĩ năng giao tiếp với người khác

So sánh đối chiếu những kiến thức đã học với thực tiễn địa phương

-Có ý thức và biện pháp phòng tránh bệnh truyền nhiễm

3.2 Quy trình xây dựng bộ tƣ liệu

Sơ đồ 3.1 Các bước sưu tầm chỉnh sửa bộ tư liệu

*Cụ thể các bước như sau:

+Bước 1: Phân tích nội dung kiến thức như mục 3.1

+Bước 2: Tìm kiếm, sưu tầm tài liệu:

Hiện nay công cụ tìm kiếm được nhiều người sử dụng nhất là Website Google cho phép tìm kiếm nhanh với lượng lớn tư liệu

Các bước tìm kiếm bằng Google:

+Gõ địa chỉ web: https://www.google.com.vn/

+Trên thanh công cụ tìm kiếm chúng ta gõ từ khóa cần tìm Muốn tìm kiếm chính xác thì đưa từ khóa vào ngoặc kép rồi thêm *đuôi file

VD: “bacteria binary fission*swf”

+ Muốn tìm kiến nâng cao thì click chuột vào Advande search→all these words(gõ từ khóa)→Type file và chọn định dạng

Ngoài web Google thì còn có các trang website tìm kiếm thông dụng như: Yahoo!, Baidu, Touch…

Bước 1: Phân tích nội dung kiến thức

Bước 2: Tìm kiếm, sưu tầm tư liệu

Bước 3: Chỉnh sửa, biên tập tư liệu

Bước 4:Đưa vào bộ sưu tập

-Download: Có nhiều cách download tài liệu

+ Nếu là hình ảnh thì: Click chuột trái vào hình ảnh→Save image as→chọn thư mục lưu→Save

+Nếu là phim thì dùng chương trình download để tải về

Ví dụ: Dùng Internet Download Manager(IDM) Nếu chưa có IDM thì chúng ta có thể tìm kiếm trên mạng internet

Nếu cài đặt rồi thì click vào biểu tượng “ Download this video”→chọn vị trí lưu phim→Start download

Nếu phim trên trang web không cho phép tải xuống, bạn có thể sử dụng phần mềm quay màn hình, với CamStudio 5 là lựa chọn phổ biến và dễ sử dụng Để tìm kiếm và tải xuống từ Google, bạn cần thực hiện các bước sau: gõ từ khóa, sử dụng tìm kiếm nâng cao, tải xuống hình ảnh, tải xuống video và cuối cùng là quay phim màn hình bằng CamStudio 5.

+Bước 3: Chỉnh sửa,biên tập tư liệu:

Hầu hết các hình ảnh được sưu tầm từ internet và có chú thích bằng tiếng Anh Để sử dụng hiệu quả, cần chỉnh sửa lại bằng tiếng Việt Chúng tôi sử dụng các phần mềm như Paint và Photoshop để chỉnh sửa tiếng Việt cho các tranh và hình ảnh.

Ví dụ: Cấu trúc của HIV

Hình 3.2 So sánh hình ảnh trước và sau khi chỉnh sửa

B1: Vào phần mềm Paint→ Nhấn Open→ Chọn hình ảnh cần sửa B2: Dùng công cụ Earse để tẩy những nội dung cần thiết

B3: Dùng công cụ Text→Click vào nơi cần chỉnh sửa tiếng Việt→Gõ tiếng Việt vào ô vừa hiện ra

B4: Lưu hình ảnh vừa chỉnh sửa vào thư mục cần lưu

Các phim sử dụng trong giảng dạy chủ yếu là phim lồng tiếng nước ngoài hoặc có phụ đề tiếng Anh Do trình độ tiếng Anh của giáo viên THPT còn hạn chế, nên đã tiến hành chỉnh sửa nội dung phim để phù hợp với mục đích dạy và học trong chương trình sinh học vi sinh vật 10 nâng cao.

Hình ảnh sau khi chỉnh sửa Hình ảnh trước khi chỉnh sửa

Ví dụ: Sinh sản vô tính bằng nảy chồi ở nấm men

Hình 3.3 So sánh phim trước và sau khi chỉnh sửa Đoạn phim trước khi chỉnh sửa Đoạn phim sau khi chỉnh sửa

Để sử dụng phim tải về cho chương trình lồng phụ đề, chúng ta cần chuyển đổi định dạng file từ flv sang định dạng phù hợp, vì định dạng flv thường không tương thích Do đó, việc đổi đuôi file là cần thiết.

Có nhiều phần mềm đổi đuôi như Video Total Convert, Ultra Mobile 3GP Video Converter hay Format Factory

Ví Dụ: Đổi đuôi file bằng Format Factory

Mở phần mềm Format Factory→Video(bên trái màn hình)→chọn định dạng cần đổi→Add file→Ok→Start

-B2: Tạo phụ đề cho video:

Có nhiều chương tình tạo phụ đề cho video, nhưng dễ sử dụng nhất là Agesub Agesub tích hợp cho các file avi, mp4, wma…

Mở phần mềm Agesub→chọn video(Phim) trên thanh công cụ→Open (mở phim đã đổi định dạng)→Subtitle→Chỉnh sửa phụ đề theo ý muốn→Save

Có nhiều phần mềm để encord và xuất phim đã sửa , có thể là: Format Factory, Megui

Ví dụ : Dùng phần mền Megui để nối phần sub với phần video

Mở Megui→Tool→Avs scrip Creator→ Video input→ Avise

(Đưa video cần lồng phụ đề vào)

Fiter→ Sub title→Save→ Quere

(Đưa phần phụ đề đã chỉnh sửa vào)

+Bước 4: ưa vào bộ sưu tập:

Sau khi được kết quả ưng ý, sắp xếp phim,hình ảnh, hệ thống kiến thức bổ trợ theo các folder chứa nội dung khác nhau

Để chỉnh sửa phụ đề cho một đoạn phim, bạn cần thực hiện các bước sau: đầu tiên, đổi đuôi định dạng file; tiếp theo, tạo phụ đề cho phim; cuối cùng, nối đoạn phim với phần phụ đề để xuất ra phim hoàn chỉnh.

3.3 Kết quả sưu tầm, chỉnh sửa các tư liệu trong phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT

Mục tiêu và nội dung kiến thức cơ bản trong phần Sinh học Vi Sinh Vật lớp 10 nâng cao là nền tảng quan trọng để xây dựng bộ tư liệu hiệu quả Việc xác định rõ ràng những kiến thức này sẽ giúp học sinh nắm vững các khái niệm cơ bản và ứng dụng trong thực tiễn.

Xây dựng “Bộ tư liệu hỗ trợ dạy học phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT” bao gồm 4 bước quan trọng: đầu tiên là phân tích nội dung chương trình học, sau đó sưu tầm tài liệu để xây dựng bộ tư liệu, tiếp theo là chỉnh sửa nội dung của bộ tư liệu và cuối cùng là hoàn thiện bộ tư liệu để phục vụ việc giảng dạy hiệu quả.

Bộ tư liệu hỗ trợ dạy học đã được xây dựng bao gồm 150 hình ảnh, 19 đoạn phim và 1 bộ đề trắc nghiệm nhằm củng cố kiến thức bổ trợ cho từng chương học.

Qua quá trình thực hiện đề tài chúng tôi có một số kiến nghị như sau:

- Tiến hành thử nghiệm tính hiệu quả của bộ tư liệu, thu nhận các ý kiến đóng góp của giáo viên phổ thông để hoàn thiện bộ tư liệu

- Tiếp tục mở rộng phạm vi xây dựng và ứng dụng bộ tư liệu tích hợp trong quá trình dạy học

- Kết hợp sử dụng bộ tư liệu với nhiều phương pháp dạy học tích cực để nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học

1 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1996), Lý luận dạy học Sinh học,

NXB giáo dục, Hà Nội

2 Nguyễn Phúc Chỉnh (2007), Ứng dụng tin học trong nghiên cứu khoa học giáo dục và dạy học Sinh Học, NXB giáo dục, Hà Nội

3 Nguyễn Cương (1995), Phương tiện kỹ thuật và đồ dùng dạy học, NXB Giáo dục, Hà Nội

4 Nguyễn Lân Dũng (1997), Giáo trình Vi sinh vật học, NXB Giáo dục,

5 Vũ Kim Dũng (2010), Những điều kì lạ trong thế giới Vi sinh vật, NXB Thanh Niên

6 Tô Xuân Giáp (1997), Phương tiện dạy học, NXB ĐH và GD chuyên nghiệp, Hà Nội

7 Đỗ Thu Hà ( 9/2011), Giáo trình Vi sinh vật học, ĐHSP Đà Nẵng

8 Nguyễn Như Hiền (2006), Giáo trình sinh học tế bào, NXB giáo dục

9 Nguyễn Thị Thu Hoài (2010), Khoá luận tốt nghiệp, Bước đầu xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm khách quan MCQ để kiểm tra – đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phần sinh học tế bào, sinh học 10 nâng cao – THPT

10 Trần Kiêm Hồng (2008), Trắc nghiệm khách quan trong đánh giá nhận thức của người học

11 Trương Thị Thanh Mai( 2007 ), Di truyền học đại cương, Đại học Đà

12 Trần Khánh Phương(2006), Thiết kế bài giảng sinh học 10 nâng cao tập

13 Nguyễn Ngọc Quang (1986), Lý luận dạy học đại cương, tập 1, NXB giáo dục, Hà Nội

14 Hoàng Phê (1997), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng và trung tâm từ điển học, Hà Nội

15 Từ điển sư phạm tập 1 (1960), NXB giáo dục, Hà Nội

16 Phạm Thị Hồng Việt (1998), Phương tiện dạy học, Bài giảng chuyên đề thạc sĩ phương pháp giáo dục, Đại học Huế

17 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sinh học 10, NXB Giáo dục, Hà Nội

II Tài liệu nước ngoài

19 https://www.google.com.vn/

22 http://www.agbiotech.com.vn/vn/

1 Tính cấp thiết đề tài 2

3 Ý nghĩa khoa học của đề tài 3

3.2 Ý nghĩa thực tiễn đề tài 3

1.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng bộ tư liệu trong dạy – học 4

1.2 Tổng quan về cơ sở lí luận 6

1.2.1 Cơ sở lí luận về phương tiện dạy học 6

1.3 Tổng quan về cơ sở của thực tiễn của đề tài 14

C ƢƠN 2 : Ố TƢỢN , NỘ DUN V P ƢƠN P ÁP N ÊN CỨU 15

2.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 15

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 15

2.3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia 16

2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi 16

2.3.4 Phương pháp thu thập tài liệu 16

2.3.5 Phương pháp quan sát sư phạm 16

C ƢƠN 3 : KẾT QUẢ N ÊN CỨU V B N LUẬN 17

3.1 Phân tích nội dung kiến thức phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao –

Kết quả sưu tầm, chỉnh sửa các tư liệu trong phần sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT

Mục tiêu và nội dung kiến thức cơ bản trong Sinh học Vi sinh vật lớp 10 nâng cao tại THPT cần được xác định rõ ràng để làm nền tảng cho việc xây dựng bộ tài liệu học tập hiệu quả.

Bộ tư liệu hỗ trợ dạy học phần sinh học vi sinh vật lớp 10 nâng cao – THPT được xây dựng qua 4 bước quan trọng: đầu tiên, phân tích nội dung chương trình học; tiếp theo, sưu tầm tài liệu để tạo ra bộ tư liệu; sau đó, tiến hành chỉnh sửa bộ tư liệu để đảm bảo chất lượng; cuối cùng, hoàn thiện và xây dựng bộ tư liệu sẵn sàng cho việc giảng dạy.

Bộ tư liệu hỗ trợ dạy học được xây dựng bao gồm 150 hình ảnh, 19 đoạn phim và 1 bộ đề trắc nghiệm nhằm củng cố kiến thức bổ trợ cho từng chương.