Nѭӟc ngҫm ӣ nhiӅu khu vӵc trong tӍnh ÿDQJEӏ ô nhiӉm bӣi các hӧp chҩt hӳXFѫYjNLPORҥi nһng [18].. Tҥi thành phӕ Hӗ Chí Minh, ô nhiӉPQѭӟc ngҫPÿDQJӣ mӭFEiRÿӝng nguyên nhân là do nѭӟc thҧi tӯ
Trang 1ĈҤI HӐ&Ĉ¬1 ҸNG 75Ѭ Ӡ1*Ĉ ҤI HӐ&6Ѭ3+ ҤM
Trang 2ĈҤI HӐ&Ĉ¬1 ҸNG 75Ѭ Ӡ1*Ĉ ҤI HӐ&6Ѭ3+ ҤM
Trang 37{LFDPÿRDQÿӅ tài: ĈiQKJLi hi͏ n tr̩ ng ch̭ WO˱ ͫng ngu͛n Q˱ ͣc ng̯m t̩i xã Hòa
Ninh, huy͏ n Hòa Vang, thành ph͙ Ĉj1 ̽ng là kӃt quҧ nghiên cӭu cӫa riêng tôi
Các sӕ liӋu nghiên cӭu, kӃt quҧ ÿLӅu tra, kӃt quҧ phân tích là trung thӵFYjFKѭDWӯng
ÿѭӧc công bӕ, các sӕ liӋXOLrQTXDQÿѭӧc trích dүn có ghi chú
Trang 4LӠI CҦ0Ѫ1
Khóa luұn tӕt nghiӋp là kӃt quҧ cӫa cҧ quá trình hӑc tұp, nghiên cӭu cӫDHPQKѭQJWURQJÿyNK{QJWKӇ thiӃXÿLVӵ JL~Sÿӥ cӫa mӑLQJѭӡLĈһc biӋt, em xin gӱi lӡi cҧPѫQ
chân thành nhҩWÿӃn thҫy NguyӉQ9ăQ.KiQK± QJѭӡLÿmOX{QWұn tình chӍ bҧRÿӝng
viӋn tinh thҫn trong suӕt thӡi gian em thӵc hiӋQÿӅ tài
(P FNJQJ [LQ Ej\ Wӓ lòng biӃW ѫQ ÿӃn các thҫy cô giáo khoa Sinh ± 0{L WUѭӡng,
WUѭӡQJĈҥi hӑF6ѭSKҥPĈҥi hӑFĈj1ҹng nhiӋWWuQKJL~Sÿӥ, tҥRÿLӅu kiӋn cho em
hӑc tұp, nghiên cӭu và hoàn thành bài khóa luұn tӕt nghiӋp
(PFNJQJ[LQJӱi lӡi cҧPѫQVkXVҳFÿӃn các bҥn lӟS&70ÿmOX{Qÿӝng viên, JL~Sÿӥ em hӃt mình trong thӡi gian em thӵc hiӋQÿӅ tài
Mӝt lҫn nӳa em xin chân thành cҧPѫQ
Trang 5MӨC LӨC
MӢ ĈҪU 1
1 Ĉһt vҩQÿӅ 1
2 Mөc tiêu nghiên cӭu 2
3 éQJKƭDNKRDKӑFÿӅ tài 2
&+ѬѪ1* : TӘNG QUAN TÀI LIӊU 3
1.1 Tәng quan vӅ Qѭӟc ngҫm 3
1.1.1 Khái ni͏ m 3
1.1.2 S KuQKWKjQKYjêQJKƭDF ͯDQ˱ ͣc ng̯m 3
1.1.3 Các tác nhân ̫ QKK˱ ͧQJÿ ͇ n ch̭ WO˱ ͫQJQ˱ ͣc ng̯m 4
1.2 Tәng quan vӅ kim loҥi nһng 6
1.2.1 Khái ni͏ PYjÿ ͡c tính 6
1.2.2 Nguyên nhân gây ô nhi͍ m ngu͛ QQ˱ ͣc ng̯m 7
Ĉ ̿FÿL ͋m và tính ch̭t các kim lo̩i n̿ng trong trong nghiên cͱu 8
1.3 HiӋn trҥng nguӗQWjLQJX\rQQѭӟc ngҫm cӫa huyӋn Hòa Vang và xã Hòa Ninh 9 1.3.1 Huy͏ n Hòa Vang 9
1.3.2 Xã Hòa Ninh 10
ĈiQKJLiUӫi ro sӭc khӓe 10
1.4.1 Khái ni͏ m v͉ ÿiQKJLiU ͯi ro sͱc kh͗e 10
1.4.2 Ý QJKƭDÿiQKJLiU ͯi ro sͱc kh͗e 11
Ĉ ͙i vͣi rͯLURJk\XQJWK˱FK ͑ s͙ ILCR 11
Ĉ ͙i vͣi rͯLURNK{QJJk\XQJWK˱FK ͑ s͙ HQ 11
1.5 Các nghiên cӭXWURQJYjQJRjLQѭӟc vӅ chҩWOѭӧQJQѭӟc ngҫPYjÿiQKJLiUӫi ro sӭc khӓe cӫDQJѭӡi dân 12
1.5.1 M͡ t s͙ nghiên cͱ u ͧ QJRjLQ˱ ͣc 12
1.5.2 M͡ t s͙ nghiên cͱ u ͧ WURQJQ˱ ͣc 14
1.6 ĈLӅu kiӋn tӵ nhiên huyӋn Hòa Vang và vùng nghiên cӭu xã Hòa Ninh 15
ĈL ͉ u ki͏ n t nhiên huy͏ n Hòa Vang 15
1.6.2.ĈL ͉ u ki͏ n t nhiên xã Hòa Ninh 17
&+ѬѪ1* : ĈӔ,7Ѭ ӦNG, PHҤ09,9¬3+ѬѪ1*3+È31*+,Ç1& ӬU 19
ĈӕLWѭӧng nghiên cӭu 19
2.2 Phҥm vi nghiên cӭu 19
2.3 Nӝi dung nghiên cӭu 20
Trang 63KѭѫQJSKiSQJKLrQFӭu 20
2.4.1 3K˱˯QJSKiSK ͛i cͱu s͙ li͏ u 20
2.4.2 Kh̫ o sát th Fÿ ͓ a 20
3K˱˯QJSKiSO ̭y m̳u, b̫o qu̫n m̳u 20
3K˱˯QJSKiSSKkQWtFKP ̳u trong phòng thí nghi͏m 20
3K˱˯QJSKiS[iFÿ ͓ QKKjPO˱ ͫng Cu và Cr 21
3K˱˯QJSKiS[ ͵ lí và th͙ng kê s͙ li͏u 22
3K˱˯QJSKiS[k\G ng b̫Qÿ ͛ 22
&+ѬѪ1* : KӂT QUҦ VÀ BIӊN LUҰN 23
3.1 ChҩWOѭӧQJQѭӟc ngҫm 23
3.1.1 pH 25
Ĉ ͡ cͱng 25
Ĉ ͡ ÿͭc 26
3.1.4 T͝ ng ch̭ t r̷ n hòa tan 27
3.1.5 Nitrat (NO3 - ) 27
3.1.6 Nitrit (NO2 - ) 28
3.1.7 Amoni (NH4 + ) 29
3.1.8 N͛ QJÿ ͡ Cr và Cu 30
3.2.KӃt quҧ ÿiQKJLiQJX\FѫUӫi ro sӭc khӓe cӫDFiF./1Jk\UDWURQJQѭӟc ngҫm 33 3.2.1 K͇ t qu̫ ÿiQKJLiU ͯi ro theo ch͑ s͙ HQ cͯ Dÿ ͛ng 33
3.2.2 Giá tr͓ ILCR cͯ a Crom 34
3.3 KӃt quҧ ÿiQKJLiQJX\FѫUӫi ro sӭc khӓe cӫa nguӗn ô nhiӉm Nito gây ra trong Qѭӟc ngҫm 35
3.3.1 K͇ t qu̫ ÿiQKJLiU ͯi ro theo ch͑ s͙ HQ cͯ a Nitrat 35
3.3.2 K͇ t qu̫ ÿiQKJLiU ͯi ro theo ch͑ s͙ HQ cͯ a Nitrit 36
KӂT LUҰN VÀ KIӂN NGHӎ 39
I KӃt luұn 39
II KiӃn nghӏ 39
TÀI LIӊU THAM KHҦO 40
PHIӂU KHҦO SÁT 43
PHӨ LӨC HÌNH ҦNH 45
Trang 8DANH MӨC HÌNH ҦNH
Sӕ hiӋu Tên hình Trang 1.1 Sӵ KuQKWKjQKQѭӟc ngҫm trong chu trình thӫ\YăQ 3 1.2 BҧQÿӗ hành chính huyӋn Hòa Vang ± thành phӕ Ĉj1ҹng 15 1.3 BҧQÿӗ khu vӵc nghiên cӭu ± xã Hòa Ninh 17 2.1 BҧQÿӗ thu mүu tҥi các thôn cӫa xã Hòa Trung, huyӋn Hòa Vang 19 3.1 BiӇX ÿӗ VR ViQK ÿӝ cӭng cӫa mүX Qѭӟc ngҫm tҥL ÿLӇm lҩy
Trang 9DANH MӨC CÁC CHӲ VIӂT TҲT
BYT : Bӝ Y tӃBTNMT : Bӝ Tài nguyên và M{LWUѭӡng
US ± EAP: &ѫTXDQEҧo vӋ YjP{LWUѭӡng Mӻ TDS : Tәng chҩt rҳn hòa tan
KLN : Kim loҥi nһng
EC : Ĉӝ dүQÿLӋn
DO : Oxy hòa tan QCVN : Quy chuҭn ViӋt Nam TCVN : Tiêu chuҭn ViӋt Nam
HQ : Hazard quotient ILCR : Incremental lifetime cancer risk WHO : Tә chӭc Y tӃ thӃ giӟi
KCN : Khu công nghiӋp
Trang 10MӢ ĈҪU
1 Ĉһ t vҩ Qÿ Ӆ
1ѭӟc ngҫPÿѭӧc xem là nguӗn cung cҩSQѭӟc sinh hoҥt chӫ yӃu ӣ nhiӅu quӕc gia
YjYQJGkQFѭWUrQWKӃ giӟi Do vұy, ô nhiӉPQѭӟc ngҫm có ҧQKKѭӣng rҩt lӟQÿӃn
chҩWOѭӧQJP{LWUѭӡng sӕng cӫDFRQQJѭӡi Tuy nhiên, thӵc trҥng ô nhiӉPQѭӟc ngҫm
ÿDQJGLӉn ra nhiӅu nѫLWUrQWKӃ giӟi ҧQKKѭӣng trӵc tiӃSÿӃn sӭc khӓHFRQQJѭӡi Do
ÿyQѭӟc sҥFKOjÿLӅu kiӋn tiên quyӃt trong phòng chӕng dӏch bӋnh, nâng cao sӭc khӓe
cho cӝQJÿӗng
Ӣ ViӋt Nam Qѭӟc ngҫPÿѭӧc khai thác và sӱ dөng vào hai mөFÿtFKOjFҩSQѭӟc
ÿ{ thӏ và cҩp Qѭӟc công nghiӋp Trong cҩSQѭӟFÿ{WKӏ, hiӋQQD\Qѭӟc ngҫPÿyQJ góp
khoҧng 40% tәQJ OѭӧQJ Qѭӟc cҩS FKR FiF ÿ{ WKӏ (lӟn nhҩt là Hà Nӝi, khoҧng
800.000m3 /ngày, TP.HCM khoҧng trên 500.000m3 /ngày) Trong khai thác cҩSQѭӟc
cho công nghiӋp chӫ yӃu phөc vө cho sҧn xuҩt và mӝt phҫn cho nông nghiӋp do khai
thác thuұn tiӋn, giá thành rҿ và có thӇ chӫ ÿӝng vӅ nhu cҫu chҩWOѭӧng nguӗQQѭӟc
NguӗQQѭӟc ngҫm ÿѭӧc sӱ dөng phә biӃn ӣ khu vӵc nông thôn, có vai trò trong viӋc
cҩp Qѭӟc sinh hoҥWWѭӟi tiêu và sӱ dөng cho FKăQQX{L+ѫQ 80% dân sӕ nông ӣ thôn
sӱ dөQJQѭӟc ngҫm, thông qua giӃQJÿjRYj giӃng khoan [12]
Tuy nhiên, tình trҥng ô nhiӉm và suy thoái nguӗQQѭӟc ngҫPÿDQJGLӉn ra phә biӃn
ӣ nhiӅXQѫLWUrQFҧ Qѭӟc Tҥi tӍnh Thái Bình, hiӋQWѭӧng nhiӉm mһn và nhiӉm bҭn các
tҫng chӭDQѭӟFWăQJOrQWKHRWKӡi gian Nѭӟc ngҫm ӣ nhiӅu khu vӵc trong tӍnh ÿDQJEӏ
ô nhiӉm bӣi các hӧp chҩt hӳXFѫYjNLPORҥi nһng [18] Tҥi thành phӕ Hӗ Chí Minh, ô
nhiӉPQѭӟc ngҫPÿDQJӣ mӭFEiRÿӝng nguyên nhân là do nѭӟc thҧi tӯ KCN chӭa
nhiӅu thành phҫn ô nhiӉPNKiFQKDXQKѭFKҩt hӳXFѫNK{QJEӅn sinh hӑc, sҧn phҭm
dҫu mӥ, các hӧp chҩt gen sinh hӑc, các chҩWÿӝFÿһc biӋWQKѭNLPORҥi nһng, các hӧp
chҩt tәng hӧp hӳX Fѫ 1ѭӟc thҧL ÿә UD P{L WUѭӡng gây nhiӅX WiF ÿӝng và rӫi ro tӟi
nguӗQQѭӟc mһWYjQѭӟc ngҫm [19]
Hòa Vang là mӝt trong 7 quұn huyӋn cӫa thành phӕ Ĉj1ҹQJÿһc biӋt tҥi xã Hòa
Ninh mӝt sӕ thôn hiӋn nay vүn còn sӱ dөQJQѭӟc ngҫPÿӇ phөc vө cho mөFÿtFKVLQKhoҥWYjăQXӕng hҵQJQJj\7X\QKLrQFKѭDFyQJKLrQFӭXQjRÿiQKJLiYӅ chҩWOѭӧng
Qѭӟc ngҫm và nhӳng QJX\Fѫrӫi ro cho sӭc khӓHFKRQJѭӡi dân khi sӱ dөng nguӗn
Trang 11Qѭӟc Xuҩt phát tӯ nhӳng thӵc trҥng trên tôi thӵc hiӋQÿӅ tài: ³ĈiQKJLiKL ͏ n tr̩ ng
2 Mөc tiêu nghiên cӭu
- ĈiQKJLiKLӋn trҥng chҩWOѭӧng nguӗQQѭӟc ngҫm tҥi xã Hòa Ninh ± huyӋn Hòa
Vang thông qua các chӍ WLrX S+ÿӝ cӭQJ7'6ÿӝ ÿөc, NO3-, NO2-, NH4+, Cu, Cr
- ĈiQK JLi ÿѭӧc rӫi ro sӭc cӫDQJѭӡi dân khi sӱ dөng nguӗQQѭӟc ngҫm tҥi± xã
Hòa Ninh ± huyӋn Hòa Vang ÿӕi vӟi kim loҥi nһng (Cu, Cr) và ô nhiӉP1LWѫ ( NO3-,
NO2-)
3 éQJKƭDNKRDK ӑFÿ Ӆ tài
- Dӳ liӋu cӫa nghiên cӭu sӁ cung cҩp sӕ liӋu ÿiQJ WLQ Fұy vӅ chҩW Oѭӧng nguӗn
Qѭӟc ngҫm và mӭFÿӝ an toàn FKRQJѭӡi dân khi sӱ dөng tҥi xã Hòa Ninh ± huyӋn
Hòa Vang
Trang 12&+ѬѪ1* : TӘNG QUAN TÀI LIӊU
- Sӵ KuQK WKjQK 1ѭӟc trên bӅ mһt ngҩm xuӕng không thӇ ngҩm qua tҫQJÿiPҽ
QrQWUrQQyQѭӟc sӁ tұp trung trên bӅ mһt, tùy tӯng kiӃn tҥRÿӏa chҩt mà nó hình thành
nên các hình dҥQJNKiFQKDXQѭӟc tұp trung nhiӅu sӁ bҳWÿҫu di chuyӇn và liên kӃt vӟi
FiFNKRDQJW~LQѭӟc khác, dҫn dҫn hình thành mҥFKQJѭӟc ngҫm lӟn nhӓ, tuy nhiên
viӋFKuQKWKjQKQѭӟc ngҫm phө thuӝFYjROѭӧQJQѭӟc ngҩm xuӕng và phө thuӝc vào
OѭӧQJPѭDYjNKҧ QăQJWUӳ Qѭӟc cӫDÿҩt [21]
(Ngu͛ n: Trang thông tin quy chu̱ n kͿ thu̵ t qu͙ c gia v͉ Q˱ ͣc ng̯m)
Hình 1.1 Sӵ KuQKWKjQKQѭӟc ngҫm trong chu trình thӫ\YăQ
- é QJKƭD &KR FҩSQѭӟc trong sinh hoҥt, xây dӵQJ QyWѭѫQJÿӕi ít bӏ ô nhiӉm,
Trang 131.1.3 Các tác nhân ̫ QKK˱ ͧQJÿ ͇n ch̭t O˱ ͫQJQ˱ ͣc ng̯m
Tác nhân tӵ QKLrQQKѭ QKLӉm mһn, nhiӉPSKqQKjPOѭӧng Fe, Mn và mӝt sӕ kim
loҥi khác
Tác nhân nhân tҥRQKѭ QӗQJÿӝ kim loҥi nһQJFDRKjPOѭӧng NO3-, NO2-, NH4+,
PO43-Yѭӧt tiêu chuҭn cho phép, ô nhiӉm bӣi vi sinh vұt
¸ Ĉӝ cӭng ( mg/l )
Ĉӝ cӭng cӫDQѭӟFOjÿҥLOѭӧng biӇu thӏ KjPOѭӧng các ion canxi và magiê có trong
Qѭӟc Trong kӻ thuұt xӱ OêQѭӟc sӱ dөng ba loҥi khái niӋPÿӝ cӭng
Ĉӝ cӭng toàn phҫn là tәQJKjPOѭӧQJFiFLRQFDQ[LYjPDJLrFyWURQJQѭӟc
Ĉӝ cӭng tҥm thӡi là tәQJ KjP Oѭӧng các ion Ca2+, Mg2+ trong các muӕi
FDFERQDWYjK\GURFDFERQDWFDQ[LK\GURFDFERQDWPDJLrFyWURQJQѭӟc
Ĉӝ cӭQJYƭQKFӱu là tәQJKjPOѭӧng các ion Ca2+, Mg2+ trong các muӕi axit
mҥnh cӫa canxi và magie
Khi sӱ dөng nguӗQQѭӟc cӭQJÿӇ nҩu ăQVӁ gây nhiӅu trӣ ngҥi, tӕn nhiên liӋu
NKLÿXQQҩu, làm nә nӗLKѫLGRQѭӟc cӭQJNKLÿXQV{LVӁ lҳng cһn CaCO3 xuӕQJÿi\
nӗLYjÿѭӡng ӕng, trong giһWJLNJQѭӟc cӭQJWKѭӡng cҫn rҩt nhiӅu xà phòng ÿӇ tҥo bӑt,
ÿӕi vӟi sӭc khӓHFRQQJѭӡLQѭӟc cӭng là nguyên nhân gây ra các bӋnh sӓi thұn và là
mӝt trong các nguyên nhân gây tҳFÿӝng mҥFKGRÿyQJFһn vôi ӣ thành trong cӫDÿӝng
mҥch [13]
¸ pH
pH là yӃu tӕ P{L WUѭӡng ҧQK Kѭӣng tӟi tӕF ÿӝ phát triӇn và giӟi hҥn sӵ sinh
WUѭӣng cӫa sinh vұWWURQJ P{LWUѭӡQJQѭӟc, sӵ WKD\ÿәi giá trӏ pH có thӇ dүn tӟi sӵ
WKD\ÿәi vӅ thành phҫn các chҩWWURQJQѭӟc do quá trình hòa tan hoһc kӃt tӫDWK~Fÿҭy
KD\ QJăQ FKһn phҧn ӭng hóa hӑc, sinh hӑc xҧ\ UD WURQJ QѭӟF 9j ÿѭӧF ÿӏQK QJKƭD
bҵng biӇu thӭc: pH = -lg [H+] [7]
Khi pH = 7 Qѭӟc có tính trung tính
KLS+ Qѭӟc có tính axit
KLS+!Qѭӟc có tính kiӅm
+ NguӗQQѭӟFFyS+!WKѭӡng chӭa nhiӅu ion nhóm carbonate và bicarbonate
(do chҧy qua nhiӅu tҫQJÿҩWÿi
Trang 14+ NguӗQQѭӟFFyS+ WKѭӡng chӭa nhiӅu ion gӕc axit Bҵng chӭng dӉ thҩy
nhҩt liên quan giӳDÿӝ pH và sӭc khӓe cӫDQJѭӡi sӱ dөng là nó làm hӓQJPHQUăQJ
+ Khi pH > 8,5 nӃXWURQJQѭӟc có hӧp chҩt hӳXFѫWKuYLӋc khӱ trùng bҵng Clo
dӉ tҥo thành hӧp chҩWWULKDORPHWKDQHJk\XQJWKѭ
¸ Tәng chҩt rҳn hòa tan (TDS (mg/l))
Tәng chҩt rҳn hoà tan - Total Dissolved Solids (TDS) là tәng sӕ FiFLRQPDQJÿLӋn
tích, bao gӗm khoáng chҩt, muӕi hoһc kim loҥi tӗn tҥi trong mӝt khӕLOѭӧQJQѭӟc nhҩt
ÿӏQK7'6WKѭӡQJÿѭӧc lҩ\OjPFѫVӣ EDQÿҫXÿӇ [iFÿӏnh mӭFÿӝ sҥch/ tinh khiӃt cӫa
nguӗQQѭӟc
Chҩt rҳQKRjWDQÿDQJQyLÿӃn ӣ ÿk\Wӗn tҥLGѭӟi dҥQJFiFLRQkPYjLRQGѭѫQJ'R
Qѭӟc luôn có tính hoà tan rҩWFDRQrQQyWKѭӡQJFy[XKѭӟng lҩy các ion tӯ các vұt mà
nó tiӃp xúc Ví dө, khi chҧy ngҫPWURQJOzQJQ~LÿiQѭӟc sӁ lҩy các ion Can-xi, các
khoáng chҩt Khi chҧ\ WURQJ ÿѭӡng ӕQJ Qѭӟc sӁ lҩy các ion kim loҥi trên bӅ mһt
ÿѭӡng ӕQJQKѭVҳWÿӗng, chì (ӕng nhӵa)
7KHRFiFTX\ÿӏnh hiӋn hành cӫa WHO, US - EPA và cҧ ViӋt Nam, TDS không
ÿѭӧFYѭӧWTXiÿӕi vӟLQѭӟc tinh khiӃt và không YѭӧWTXiÿӕi vӟLQѭӟc sinh
hoҥt TDS càng nhӓ chӭng tӓ Qѭӟc càng tinh khiӃt Mӝt sӕ ӭng dөng trong ngành sҧn
xuҩWÿLӋn tӱ yêu cҫX7'6NK{QJYѭӧt quá 5
7X\QKLrQÿLӅXQJѭӧc lҥi không phҧLOX{Qÿ~QJ1JXӗQQѭӟF Fy 7'6FDR FKѭD
chҳF ÿm NK{QJ DQ WRjQcó thӇ do nó chӭa nhiӅu ion có lӧi Các loҥL Qѭӟc khoáng
WKѭӡng không bӏ giӟi hҥn vӅ TDS [29]
¸ Ĉӝ dүQÿL Ӌn (EC (Ms/cm))
Ĉӝ dүQÿLӋn cӫDQѭӟc (EC) là khҧ QăQJWKӵc hiӋn hoһc truyӅQÿLӋn, nhiӋt, âm thanh
cӫDQѭӟc
Sӵ có mһt cӫDFiFLRQWURQJQѭӟc là nguyên nhân gây nên sӵ dүQÿLӋn cӫDQѭӟc
&iF LRQ Qj\ WK{QJ WKѭӡng là các muӕi cӫa kim loҥi QKѭ &O 1D&O 6242-, PO4-,
NO3,«6ӵ chuyӇQÿӝng cӫa các ion này, tӭc các hҥWPDQJÿLӋn tҥo ra mӝWGzQJÿLӋn
tӯKD\FzQÿѭӧc gӑi vӟi tên sӵ dүn truyӅn ion
Ĉӝ dүQÿLӋn cӫDQѭӟc tӍ lӋ thuұn vӟi nhiӋWÿӝ cӫDQѭӟc Nói cách khác, nhiӋWÿӝ
QѭӟF FjQJ FDR WKu ÿӝ dүQ ÿLӋn cӫD Qѭӟc càng lӟn NhiӋW ÿӝ QѭӟF WăQJ OrQ ÿӝ C
WѭѫQJӭng vӟi sӵ WăQJOrQ± ÿӝ dүQÿLӋn [30]
Trang 15¸ Các dҥQJ1LWѫWURQJQѭ ӟc ngҫm: NH 4 + (mg/l), NO 2 - (mg/l) và NO 3 - (mg/l)
Nitrat (công thӭc hóa hӑc là NO3-) và nitrit (công thӭc hóa hӑc là NO2-) là hӧp chҩt
cӫDQLWѫYjR[\WKѭӡng tӗn tҥLWURQJÿҩWYjWURQJQѭӟFĈk\OjQJXӗn cung cҩSQLWѫ
cho cây trӗQJ 7K{QJ WKѭӡng nitrat không gây ҧQK Kѭӣng sӭc khӓe, tuy nhiên nӃu
nӗQJ ÿӝ QLWUDW WURQJ Qѭӟc quá lӟn hoһc nitrat bӏ chuyӇn hóa thành nitrit sӁ gây ҧnh
Kѭӣng có hҥLÿӃn sӭc khӓe
Nitrat và Nitrit xâm nhұSYjRFѫWKӇ khi uӕQJQѭӟc hoһFăQFiFORҥi thӵc phҭm có
chӭa có chӭa các chҩt này Theo WHO nӗQJÿӝ nitrat > 0,5mg/l WURQJQѭӟc uӕng gây
ra các rӫi ro vӅ sӭc khӓHQKѭFKX\ӇQÿәi huyӃt sҳc tӕ thành methemoglobin, làm suy
giҧm nӗQJÿӝ oxy trong máu, mӣ rӝng tuyӃQJLiSWăQJWӹ lӋ mҳc 15 loҥLXQJWKѭYj
hai loҥi dӏ tұt bҭm sinh và thұPFKtOjWăQJKX\Ӄt áp Ngoài ra, tӹ lӋ XQJ WKѭ Gҥ dày
WăQJGRWăQJOѭӧng nitrat [21] Nitrit là chҩWFyWtQKÿӝc hҥi tӟi sinh vұWYjFRQQJѭӡi
Khi bӏ ngӝ ÿӝF1LWULWFѫWKӇ sӁ bӏ giҧm chӭFQăQJK{Kҩp, ҧQKKѭӣQJÿӃn hӋ hô hҩp
1LWULWÿѭӧc khuyӃn cáo là có khҧ QăQJJk\EӋQKXQJWKѭ ӣ QJѭӡi do Nitrit kӃt hӧp vӟi
các axit amin trong thӵc phҭPPjFRQQJѭӡLăQXӕng hàng ngày hình thành mӝt hӧp
chҩt nitrosamine-1 là hӧp chҩt tiӅQXQJWKѭ+jPOѭӧQJQLWURVDPLQÿmWtFKONJ\ÿӫ cao khiӃQFѫWKӇ không kӏSÿjRWKҧi, tích tө dҫn trong gan có thӇ gây ra hiӋQWѭӧng nhiӉm
ÿӝFJDQXQJWKѭJDQKRһc dҥ dày
Amoni có công thӭc hóa hӑc NH3, là chҩt khí không màu và có mùi khai Trong
Qѭӟc, amoni tӗn tҥLGѭӟi 2 dҥng là NH3 và NH4+ Tәng NH3 và NH4+ ÿѭӧc gӑi là tәng
amoni tӵ GR Ĉӕi vӟL Qѭӟc uӕng, tәng amoni sӁ bao gӗm amoni tӵ do,
monochloramine (NH2Cl), dichloramine (NHCl2) và trichloramine Bҧn thân amoni
NK{QJTXiÿӝc vӟLFѫWKӇQKѭQJQӃu tӗn tҥLWURQJQѭӟc vӟLKjPOѭӧQJYѭӧt quá tiêu
chuҭn cho phép, nó có thӇ chuyӇn hóa thành các chҩWJk\XQJWKѭYj các bӋnh nguy
hiӇm khác Các nghiên cӭu cho thҩy, 1g amoni khi chuyӇn hóa hӃt sӁ tҥo thành 2,7 g
QLWULWYjJQLWUDW7URQJNKLKjPOѭӧng cho phép cӫa nitrit là 0,1 mg/lít và nitrat là
10-50 mg/lít [13]
1.2 Tә ng quan vӅ kim loҥ i nһ ng
1.2.1 Khái ni͏ PYjÿ ͡c tính
Kim loҥi nһng là nhӳng kim loҥi có khӕLOѭӧng riêng lӟQKѫQJFP0ӝt vài KLN
có thӇ cҫn thiӃWFKRFѫWKӇ sӕng bao gӗPÿӝng vұt, thӵc vұt, các vi sinh vұt, khi chúng
Trang 16chӍ ӣ mӝWKjPOѭӧng nhҩWÿӏQKQjRÿy7X\QKLrQNKLӣ mӝWOѭӧng lӟQKѫQ giӟi hҥn
cho phép nó sӁ trӣ QrQÿӝc hҥi Nhӳng nguyên tӕ QKѭ3E&G+J&U«««NK{QJFy
lӧLFKRFѫWKӇ sӕng NhӳQJ./1Qj\NKLÿLYjRFѫWKӇ sӕng ngay cҧ ӣ dҥng vӃWFNJQJ
có thӇ Jk\ÿӝc hҥi
Trong tӵ nhiên, KLN tӗn tҥi ӣ cҧ P{LWUѭӡQJ P{LWUѭӡng khí, P{LWUѭӡQJQѭӟc
YjP{LWUѭӡQJÿҩW7URQJP{LWUѭӡQJQѭӟc thì KLN tӗn tҥLGѭӟi dҥng ion hoһc phӭc
chҩt So vӟLKDLP{LWUѭӡQJWUrQWKuP{LWUѭӡQJQѭӟc có khҧ QăQJSKiWWiQ./1ÿL[D
và rӝng nhҩt NguӗQ Qѭӟc có chӭa KLN nӃX ÿѭӧF ÿѭD ÿL Wѭӟi cây thì sӁ khiӃn cây
trӗng bӏ nhiӉP./1Yjÿҩt trӗQJFk\FNJQJEӏ ô nhiӉP./1'Rÿy./1WURQJP{LWUѭӡQJQѭӟc có thӇ ÿLYjRFѫWKӇ WK{QJTXDFRQÿѭӡQJăQXӕng
Trong các KLN thì Cd, Pb, Cr, Hg là nhӳQJ./1ÿѭӧFFѫTXDQ%ҧo vӋ 0{LWUѭӡng
cӫa Mӻ (US ± EPA) xӃp vào nhóm 8 KLN phә biӃn nhҩWFyÿӝc tính cao [11]
1.2.2 Nguyên nhân gây ô nhi͍ m ngu͛ QQ˱ ͣc ng̯m
Trong nhӳQJQăPJҫQÿk\FӫDQѭӟc ta, do phát triӇn kinh tӃ YjJLDWăQJGkQVӕ nên
P{LWUѭӡQJQѭӟc ngày càng bӏ ô nhiӉm bӣi kim loҥi nһng mà nguӗn gӕc chӫ yӃu tӯ
công nghiӋp, giao thông vұn tҧi và nông nghiӋp Các kim loҥi nһng nói chung lҥi rҩt
khó loҥi bӓ bҵng các biӋn pháp xӱ OêQѭӟc thҧLWK{QJWKѭӡng và nӃu chúng xâm nhұp
vào các nguӗQQѭӟc sinh hoҥt ӣ mӭFFDRKѫQPӭc cho phép sӁ là nguӗn gӕc cӫa nhiӅu
bӋnh hiӇm nghèo, ÿH Gӑa sӭc khӓe và tính mҥng cӫD FRQ QJѭӡi Vì vұy mà vҩQ ÿӅ
nghiên cӭu và bҧo vӋ P{L WUѭӡQJQyLFKXQJYjP{LWUѭӡQJQѭӟc nói riêng trӣ thành
mӕLTXDQWkPKjQJÿҫu cӫa nhiӅu quӕc gia và tә chӭc trên ThӃ Giӟi
Ô nhiӉPP{LWUѭӡng bao gӗm: ô nhiӉm không khí, ÿҩWYjQѭӟc Ba thành phҫn này
có mӕi quan hӋ mұt thiӃt vӟi nhau vì các chҩt gây ô nhiӉm có thӇ di chuyӇn cho nhau
qua mһt phân cách cӫDFiFP{LWUѭӡng Chҷng hҥn các hoҥWÿӝng cӫDFRQQJѭӡi làm
WăQJKjPOѭӧng SO2, NO2 trong khí quyӇn, tӯ ÿyFyWKӇ tҥRPѭDD[LWPѭDD[LWFyWKӇOjPWăQJ ÿӝ axit cӫD ÿҩWYj OjPWăQJNKҧ QăQJ KzD WDQ Fӫa các kim loҥi nһng trong
Qѭӟc, gây ô nhiӉm thêm nguӗQQѭӟc
1Jѭӧc lҥi, các chҩt ô nhiӉPWURQJP{LWUѭӡQJQѭӟFÿӅu có thӇ giӳ lҥLWURQJÿҩt do
quá trình di chuyӇn, thҩP TXD ÿҩt và gây ô nhiӉm tҫQJ Qѭӟc ngҫP &ѫ TXDQ QăQJ
Oѭӧng và ngyên tӱ Quӕc tӃ (IAEA) hiӋn có khuyӃn cáo cҫn thu nhұp các sӕ liӋu vӅ ô
nhiӉm phóng xҥ, các kim loҥi vӃt, và các hӧp chҩt hӳXFѫWURQJP{LWUѭӡQJÿҩt, không
Trang 17NKtQѭӟc (bao gӗPQѭӟc, bùn lҳQJYjÿӝng-thӵc vұt thӫy sinh), thӵc phҭm Theo tài
liӋu cҧu IAEA thì hiӋQQD\KjQJQăPÿӝc tӕ gây ra bӣi các kim loҥi do hoҥWÿӝng cӫa
FRQ QJѭӡL ÿm Yѭӧt quá tәng sӕ ÿӝc tӕ gây ra bӣi chҩt thҧi phóng xҥ và thҧi hӳXFѫ
[31]
1.2.3 Ĉ̿ FÿL ͋ m và tính ch̭ t các kim lo̩ i n̿ ng trong trong nghiên cͱu
¸ Kim loҥLĈ ӗng (Cu)
- Cu là mӝt nguyên tӕ hóa hӑc trong tӵ nhiên ӣ dҥng kim loҥi VӅ tính chҩt hóa hӑc
ÿӗng tҥo nhiӅu hӧp chҩt khác nhau vӟi các trҥng thái oxy hóa +1 và +2 Nó không
phҧn ӭng vӟLQѭӟFQKѭQJSKҧn ӭng chұm vӟi oxy trong không khí
- Cu là nguyên tӕ YLOѭӧng rҩt cҫn thiӃt cho sӵ sӕng và sӵ phát triӇn cӫDÿӝng thӵc
vұW 1y OjP WăQJ KRҥt tính cӫa các men, tҥR ÿLӅu kiӋn tәng hӧS ÿѭӡng, tinh bӝt,
SURWHLQD[LWQXFOHLFYLWDPLQYjOjPWăQJNKҧ QăQJFKӕng hҥn hán, lҥnh giá chӕQJÿѭӧc
mӝt sӕ bӋnh cho cây trӗng Không nhӳng thӃ ÿӗng còn là nguyên tӕ cҫn thiӃt cho hoҥt
ÿӝng sӕng cӫD ÿӝng vұWYj FRQ QJѭӡL1KѭQJQӃu nӗQJÿӝ ÿӗ FDRKѫQPӭF ÿӝ cho
phép sӁ gây ҧQKKѭӣQJÿӃn sӭc khӓe cӫDÿӝng vұWYjFRQQJѭӡi
- Cu tham gia vào quá trình tәng hӧp hemoglobin, photphilipit và hocmon Trong
FѫWKӇ QJѭӡLKjPOѭӧQJÿӗng 8 ± PJWtFKONJ\FKӫ yӃu ӣ gan và não Trong hӗng
cҫu có chӭa khoҧQJPLFURJDP&XPO+jPOѭӧng Cu phù hӧp và an toàn là
PJQJѭӡi/ngày NӃX Fѫ WKӇ thiӃu Cu sӁ ҧQK KѭӣQJ ÿӃn sӭc khӓe (gây thiӃu máu)
Ĉӗng thӡLKjPOѭӧng Cu trong huyӃt thDQKFyOLrQTXDQÿӃn bӋnh dҥ Gj\VѫW~LPұt,
thұQKѭ [9]
- +jPOѭӧQJÿӗQJFKRSKpSWURQJQѭӟc sinh hoҥWGѭӟi 1mg/l
¸ Nguyên tӕ Crom (Cr)
- Nguӗn gӕc: Cr hình thành tӯ quá trình khoáng hóa và sӵ hòa tan Cr hӳXFѫ tӯ
WURQJÿҩW&K~QJWKѭӡng sӱ dөng trong ngành luyӋn kim, làm thuӕc nhuӝm, làm chҩt
chӕQJăQPzQWURQJFiFWKLӃt bӏ giӃng khoan (mҥ)«
Trang 18QKѭNK{QJÿӝFWKѭӡng tӗn tҥLWURQJP{LWUѭӡQJD[LWQKѭQJ WURQJP{LWUѭӡng kiӅm lҥi
tӗn tҥi ӣ dҥng hydroxyt Cr(OH)3 hoһc Cr(OH)4- vӟi cân bҵng sau:
Cr(OH)3 + OH- = [Cr(OH)4]+ Hӧp chҩt Cr6+ là nhӳng chҩt oxy hóa mҥQKYjÿӝc hҥLÿӕi vӟLÿӝng thӵc vұt
-YjFRQQJѭӡi NӗQJÿӝ cӫa chúng trong nguӗQQѭӟc tӵ QKLrQWѭѫQJÿӕi thҩp vì chúng
rҩt dӉ bӏ khӱ bӣi các chҩt hӳXFѫCr6+ tӗn tҥi ӣ dҥQJLRQNKiFQKDXGѭӟi nhӳng cân
bҵQJ[iFÿӏnh, chúng có thӇ chuyӇn hóa qua lҥi lүn nhau tùy thuӝFYjRÿLӅu kiӋn môi
WUѭӡng:
2CrO42- + 2H+ = Cr2O72- + H2O Phҧn ӭng oxy hóa khӱ:
2Cr3+ + 7H2O = Cr2O72- + 14H+ + 6ec
7iFÿӝng: Cr(III) cҫn thiӃWFKRFѫWKӇ ӣ liӅXOѭӧng nhӓ nó tham gia vào quá
WUuQKWUDRÿәi chҩt cӫDÿѭӡQJWURQJFѫWKӇ, nӃu thiӃu hөt sӁ gây nên bӋnh thiӃu hөt Cr
1Jѭӧc lҥi Cr(VI) rҩWÿӝc hҥi khi hít phҧi [10] NӗQJÿӝ &UWURQJQѭӟc uӕQJWKѭӡng
thҩSKѫQ 2 µg/l (mһc dù thӵc tӃ ÿmFyWUѭӡng hӧp nӗQJÿӝ &U{PWURQJQѭӟc uӕng cao
tӟi 120 µg/l) Nhìn chung thӵc phҭm là nguӗQFKtQKÿѭD&UYjRFѫWKӇ FRQQJѭӡi, sӵ
hҩp thө Cr tùy thuӝc trҥng thái oxi hóa cӫa chҩWÿy&U 9, Kҩp thө qua dҥ dày, ruӝt
nhiӅXKѫQ&U III) và còn có thӇ thҩm qua màng tӃ bào Các hóa chҩt hóa trӏ VI cӫa Cr
gây viêm loét da, xuҩt hiӋn mөQFѫPYLrPJDQYLrPWKұQXQJWKѭSKәL«,$5&ÿm
xӃS&U 9, YjRQKyPYj&U ,,, YjRQKyP+jPOѭӧng cao Cr có thӇ làm kӃt tӫa
protein, các axit nucleic và ӭc chӃ hӋ thӕQJHQ]LPFѫEҧn [8]
Theo WHO, nӗQJÿӝ Cr tӕLÿDFKRSKpSWURQJQѭӟc uӕQJGѭӟi 0,05mg/l
1.3 HiӋ n trҥ ng nguӗ QWjLQJX\rQQѭ ӟc ngҫm cӫa huyӋ n Hòa Vang và xã Hòa
Ninh
1.3.1 Huy͏ n Hòa Vang
1JXӗQQѭӟFQJҫPWUrQÿӏDÿӏDKX\ӋQ UҩW SKRQJSK~SKөF YөFKR YLӋF NKDLWKiFQѭӟFVLQKKRҥWFKRKѫQGkQVӕWUrQÿӏDEjQKX\ӋQӣNKXYӵFFKѭDFyQѭӟFFҩS
&KҩWOѭӧQJQѭӟFQJҫPӣWҫQJVkXÿDVӕÿҧPEҧRWLrXFKXҭQFKRYLӋFFXQJFҩSQѭӟFVLQKKRҥWFKRQKkQ dân
0ӝWVӕNKXYӵFQѭӟFQJҫPEӏ{QKLӉPFөFEӝQKѭ 7K{QĈ{QJ+zDWK{Q*LiQJ
Ĉ{QJ [m +zD &KkX 7K{Q 3KѭӟF 1KѫQ [m +zD KѭѫQJ WK{Q 3KѭӟF 7KXұQ 3KѭӟF
Trang 195ӫLURKyDFKҩW
5ӫLURVLQKKӑF ÿiQKJLiUӫLURÿӕLYӟLDQWRjQWKӵFSKҭPKRһFÿiQKJLiUӫLURÿӕLYӟLQKӳQJVLQKYұWELӃQÿәLJHQ
Trang 20- Nghiên cӭu tұp trung vào viӋc nhұn diӋQYjÿiQKJLiUӫi ro do ô nhiӉm kim loҥi
nһng (Cu) và ô nhiӉPQLWѫ 123-, NO2- ÿӕi vӟi sӭc khӓHQJѭӡi dân Sӱ dөQJSKѭѫQJ
SKiS ÿiQK JLi Uӫi ro sӭc khӓH EiQ ÿӏQK Oѭӧng dӵa trên hӋ sӕ nguy hҥi HQ (hazard
quotient) [14]:
ܪܳൌܥܦܫ
ܴ݂ܦ
7URQJÿy HQ: ChӍ sӕ nguy hҥi
CDI: LiӅXOѭӧQJÿLYjRFѫWKӇ hàng ngày (mg/kg.ngày)
RfD: LiӅXOѭӧng tham chiӃu (mg/kg.ngày)
Công thӭc tính toán CDI:
ܥܦܫൌሺܥൈܫܴൈܧܦൈܧܨሻ
ሺܤܹൈܣܶሻ7URQJÿy C: NӗQJÿӝ các chҩt ô nhiӉm trong nguӗQQѭӟc ngҫm(mg/l)
,5 /ѭӧQJQѭӟc uӕng vào(l/ngày)
ED: ThӡLJLDQSKѫLQKLӉm vӟi chҩt ô nhiӉP QăP
EF: Tҫn suҩWSKѫLQKLӉP QJj\QăP
Trang 21BW: TrӑQJOѭӧQJFѫWKӇ trung bình(kg)
AT: Tuәi thӑ WUXQJEuQK QăP
HQ >= 1 < 1
MӭFÿӝ rӫi ro Cao Thҩp
/ѭXê /LӅXOѭӧng tham chiӃXÿѭӧc sӱ dөQJWKHR³86(3$ ... kiӋ n tӵ nhiên xã Hòa Ninh
1.6.2.1 V͓ WUtÿ ͓ a lý, quan h͏ lãnh th͝ xã Hịa Ninh
Hình 1.3 Bҧ Qÿ ӗ khu vӵc nghiên cӭu ± xã Hòa Ninh
Xã Hòa Ninh có vӏ WUtÿӏa... nhiên huyӋ n Hòa Vang vùng nghiên cӭu xã Hòa Ninh
1.6.1 ĈL ͉ u ki͏ n t nhiên huy͏ n Hòa Vang
1.6.1.1 V͓ WUtÿ ͓ a lý, quan h͏ lãnh th͝ huy͏ n Hòa Vang ... 1JKƭD(TN1, TN2, TN3) xã
Hòa Ninh, huyӋn Hòa Vang, thành phӕ Ĉj1ҹQJÿӕi vӟi chӍ tiêu: Cu, Cr
Hình 2.1 BҧQÿӗ thu mүu tҥi thơn cӫa xã Hịa Trung, huyӋn Hòa Vang