Xây dựng e book hỗ trợ việc dạy và học hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn phần hiđrocacbon trường THPT

Vì thế, sách điện tử đã trở thành một công cụ tuyệt vời cho nhu cầu lưu trữ và đọc sách mọi lúc, mọi nơi trên những thiết bị điện toán cá nhân như máy vi tính, máy tính bỏ túi, máy điện

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA HÓA



KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN SƯ PHẠM XÂY DỰNG E-BOOK HỖ TRỢ VIỆC DẠY VÀ HỌC HÓA HỮU CƠ LỚP 11 CHUẨN (PHẦN HIĐROCACBON) TRƯỜNG THPT

Sinh viên thực hiện : Trương Thị Tài

Giáo viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Thị Lan Anh

Đà Nẵng, 2017

Đại học Đà Nẵng Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trường Đại học Sư Phạm Độc Lập – Tự Do – Hạnh Phúc

Khoa Hóa

NHIỆM VỤ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Họ và tên sinh viên: TRƯƠNG THỊ TÀI

Lớp : 13SHH

1 Tên đề tài: “Xây dựng e-book hỗ trợ việc dạy và học hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn (phần hiđrocacbon) trường THPT.”

2 Nội dung nghiên cứu:

- Nghiên cứu các cơ sở lý luận của đề tài

- Nghiên cứu các phần mềm tin học để xây dựng E-book

- Vận dụng cơ sở lý luận và sử dụng các phần mềm để thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn (phần hiđrocacbon) trường THPT

3 Giáo viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Lan Anh

4 Ngày giao đề tài: 01/08/2016

5 Ngày hoàn thành: 15/04/2017

Sinh viên đã hoàn thành và nộp báo cáo về cho Khoa ngày…tháng…năm…

Kết quả điểm đánh giá:…………

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành bài khóa luận này, ngoài nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được

sự giúp đỡ to lớn của thầy cô, gia đình và bạn bè

Bằng tất cả lòng kính trọng và biết ơn, trước hết tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến ThS Nguyễn Thị Lan Anh Cô đã rất tận tình góp ý chuyên môn, vạch ra định hướng, ý tưởng, động viên tôi trong những lúc khó khăn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể quí thầy cô giáo đã giảng dạy tôi trong suốt quá trình học, các thầy cô trong tổ phương pháp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học và nghiên cứu

Tôi cũng cảm ơn các bạn sinh viên lớp 13SHH đã giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành bài khóa luận của mình

Tôi xin hết lòng biết ơn sự quan tâm và ủng hộ của gia đình và bạn bè Đó là nguồn động viên tinh thần rất lớn để tôi hoàn thành luận văn này

Đà Nẵng, Ngày….tháng….năm 2017

Sinh viên thực hiện

Trương Thị Tài

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ………1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Mục tiêu nghiên cứu: 2

3 Phương pháp nghiên cứu: 2

3.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận 2

3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 2

3.3 Phương pháp thống kê toán học 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2

4.1 Đối tượng nghiên cứu: 2

4.2 Phạm vi nghiên cứu: 2

Chương 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI ……… 3

1.1 Đổi mới phương pháp dạy và học 3

1.1.1 Đổi mới phương pháp dạy và học – yêu cầu cấp bách của thời đại 3

1.1.2 Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học 3

1.1.3 Những xu hướng của đổi mới phương pháp dạy học 4

1.1.4 Công nghệ thông tin và truyền thông góp phần đổi mới phương pháp dạy học 5 1.2 Sách giáo khoa điện tử (E-book) 7

1.2.1 Khái niệm 7

1.2.2.Ưu, nhược điểm của ebook 8

1.3 Tự học 8

1.3.1 Sự cần thiết của tự học 8

1.3.2 Khái niệm tự học 9

1.3.3 Các hình thức của tự học 9

1.3.4 Tự học qua E-book và lợi ích 10

Chương 2: THIẾT KẾ E-BOOK PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 CHUẨN (PHẦN HIĐROCACBON) TRƯỜNG THPT ……… 12

2.1 Tổng quan về phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn phần hiđrocacbon 12

2.1.1 Vị trí 12

2.1.2 Cấu trúc 12

2.1.3 Những điểm cần lưu ý về phương pháp giảng dạy 13

2.1.4 Mục tiêu và định hướng phương pháp giảng dạy 14

2.2 Ý tưởng thiết kế E-book 19

2.3 Nguyên tắc và các phần mềm được sử dụng để thiết kế E-book 20

2.3.1 Nguyên tắc thiết kế E-book 20

2.3.2 Các phần mềm được sử dụng để thiết kế E-book 21

2.4 Quy trình thiết kế E-book 23

2.5 Cấu trúc, giao diện của E-book 24

2.5.1 Cấu trúc E-book 24

2.5.2 Giao diện E-book 26

2.6 Nội dung của E-book 28

2.6.1 Trang chủ 28

2.6.2 Trang giới thiệu 29

2.6.3 Trang “Bài học” 31

2.6.4 Trang “Kiểm tra 45 phút” 43

2.6.5 Trang “Vui học” 44

2.7 Sử dụng E-book 50

2.7.1 Sử dụng E-book chuẩn bị bài trước khi đến lớp 50

2.7.2 Củng cố kiến thức sau khi học bài trên lớp 51

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ……… 52

3.1 Mục đích thực nghiệm 52

3.2 Nội dung thực nghiệm 52

3.3 Đối tượng thực nghiệm: 52

3.4 Tiến hành thực nghiệm: 52

3.5 Kết quả thực nghiệm: 52

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ………56

1 Kết luận 56

2 Kiến nghị 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 59

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 2.1 Nội dung của E-book ở dạng html 22

Hình 2.2 Giao diện Chemoffice 2004 23

Hình 2.3 Giao diện phần mềm Pocket CHM pro 5.9 23

Hình 2.4 Thẻ chứ năng contents 27

Hình 2.5 Chức năng thẻ “Search” 28

Hình 2.6 Chức năng thẻ “Favorites” 28

Hình 2.7 Giao diện trang chủ ebook 29

Hình 2.8 Giao diện trang “Giới thiệu” 30

Hình 2.9 Giao diện trang “Giới thiệu E-book“ 30

Hình 2.10 Giao diện trang “Cấu trúc E-book “ 31

Hình 2.11 Giao diện trang “Chương 5- Hiđrocacbon no” 32

Hình 2.12 Giao diện “Bài 25-Ankan” 32

Hình 2.13 Giao diện trang “Bài tập bài 25-Ankan” 38

Hình 2.14 Giao diện trang “Kiểm tra 45 phút” 43

Hình 2.15 Giao diện trang “Vui học” 44

Hình 2.16 Giao diện trang “Hóa học với cuộc sống” 45

Hình 2.17 Giao diện trang “Tư liệu tham khảo” 50

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh với sự bùng nổ thông tin, khoa học,

kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì người giáo viên không thể truyền đạt hết cho học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều; phải quan tâm dạy cho học sinh phương pháp học ngay từ cấp tiểu học và càng lên cấp học cao hơn càng phải được chú trọng

Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện

cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho

họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong quá trình

dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt

vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

Sách điện tử (E - book) là một phương tiện số tương ứng của các loại sách in thông thường Loại sách này ngày càng phổ biến do việc dễ dàng trao đổi, chia sẻ trên Internet Với dung lượng nhỏ gọn nhưng chứa đựng một lượng tri thức lớn, không những thế việc sử dụng và tìm kiếm thông tin trong E-book cũng rất dễ dàng

Vì thế, sách điện tử đã trở thành một công cụ tuyệt vời cho nhu cầu lưu trữ và đọc sách mọi lúc, mọi nơi trên những thiết bị điện toán cá nhân như máy vi tính, máy tính

bỏ túi, máy điện thoại… Ngoài ra, sách giáo khoa điện tử còn cung cấp hệ thống kiến thức hóa học được trình bày với những hinh ảnh, phim minh họa sinh động, hấp dẫn nhằm phát huy tính tự giác, chủ động, sáng tạo, giúp học sinh sớm làm quen với những ứng dụng của công nghệ thông tin, hình thành hứng thú học tập và niềm say

mê bộ môn hoá cho học sinh

Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, tin học đã xâm nhập vào các ngành nghề và trong mọi lĩnh vực Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học và ngành học là cần thiết

Để giúp học sinh có cơ hội làm quen với hình thức tự học qua sách giáo khoa

điện tử, tôi đã chọn đề tài: “THIẾT KẾ E-BOOK HỖ TRỢ VIỆC DẠY VÀ HỌC PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 CHUẨN (PHẦN HIĐROCACBON) TRƯỜNG THPT” với mong muốn hỗ trợ hoạt động dạy và học, góp phần vào việc đổi mới

phương pháp dạy và học hiện nay

2 Mục tiêu nghiên cứu:

Thiết kế E-book hỗ trợ hoạt động tự học và phát triển tư duy của học sinh phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn trường THPT nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

3 Phương pháp nghiên cứu:

3.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Đọc và nghiên cứu tài liệu

- Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa trong nghiên cứu các tài liệu lý thuyết có liên quan

3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Khảo sát ý kiến một số học sinh và giáo viên về tính tích cực cũng như những mặt còn hạn chế của E-book hỗ trợ việc dạy và học phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn (phần hiđrocacbon) trường THPT

3.3 Phương pháp thống kê toán học

- Dùng các phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu, các kết quả điều tra

và các kết quả thực nghiệm để có những nhận xét, đánh giá xác thực

- Sử dụng các phần mềm và công thức để xử lý kết quả thực nghiệm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Việc thiết kế E-book hỗ trợ việc dạy và học phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn (phần hiđrocacbon) trường THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu: Phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn (phần hiđrocacbon) trường THPT

Chương 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Đổi mới phương pháp dạy và học [1], [3], [4], [7]

1.1.1 Đổi mới phương pháp dạy và học – yêu cầu cấp bách của thời đại

Giáo dục thế kỉ 21 đang đứng trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học

kĩ thuật đặc biệt là CNTT Trên thế giới sự tương tác ở mức độ cao của các hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội và quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020, Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành một nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn lực người Việt Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao, phẩm chất và năng lực được hình thành trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng đủ và chắc chắn Xã hội đòi hỏi người có học vấn hiện đại không chỉ

có khả năng lấy ra từ trí nhớ các trí thức dưới dạng có sẵn, đã lĩnh hội ở nhà trường

mà còn phải có năng lực chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức mới một cách độc lập, khả năng đánh giá các sự kiện, hiện tượng mới, các tư tưởng một cách thông minh, sáng suốt trong cuộc sống, trong lao động và trong quan hệ với mọi người Chính vì thế, một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là phải tập trung vào việc đổi mới phương pháp dạy học

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng định “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và khả năng tự đào tạo của của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay, đổi mới và thực hiện nghiêm minh chế độ thi cử…” Có thể nói mục tiêu cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động

1.1.2 Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học

Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “Phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp

HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những hình thức khác

nhau trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập

Làm cho “học” là quá trình kiến tạo, HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai

thác và xử lí thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất Tổ chức hoạt động nhận thức cho HS, dạy HS cách tìm ra chân lí Chú trọng hình thành các năng lực tự học (tự học, sáng tạo, hợp tác, …) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân HS và cho sự phát triển xã hội

PPDH tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái với không hoạt động, thụ động PPDH tích cực hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS, nghĩa là hướng vào phát huy tính tích cực, chủ động của người học chứ không chỉ hướng vào việc phát huy tính tích cực của người dạy

Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy Cách dạy quyết định cách học, tuy nhiên , thói quen học tập thụ động của HS cũng ảnh hưởng đến cách dạy của thầy Mặt khác, cũng có trường hợp HS mong muốn được học tập theo PPDH tích cực nhưng GV chưa đáp ứng được Do vậy, GV cần phải được bồi dưỡng, phải kiên trì cách dạy theo PPDH tích cực, tổ chức các hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho HS Trong đổi mới phương pháp, phải

có sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới

có kết quả PPDH tích cực hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học

1.1.3 Những xu hướng của đổi mới phương pháp dạy học

Một số xu hướng đổi mới PPDH nói chung và PPDH hóa học nói riêng ở nước

3 Chuyển dần trọng tâm của PPDH từ tính chất thông báo, tái hiện đại trà chung cho

cả lớp sang tính chất phân hóa – cá thể hóa cao độ, tiến lên theo nhịp độ cá nhân

4 Liên kết nhiều PPDH riêng lẻ thành tổ hợp PPDH phức hợp

5 Liên kết PPDH với phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại (phương tiện nghe nhìn, máy vi tính, …) tạo ra các tổ hợp PPDH có dùng kĩ thuật

6 Chuyển hóa phương pháp khoa học thành PPDH đặc thù của môn học

7 Đa dạng hóa các PPDH phù hợp với các cấp học, bậc học, các loại hình trường và các môn học

Việc đổi mới PPDH hóa học cũng theo 7 hướng đổi mới của PPDH nói chung như đã nêu ở trên, nhưng trước mắt tập trung vào hướng sau:

- PPDH hóa học phải đặt người học vào đúng vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức, làm cho họ hoạt động trong giờ học, rèn luyện cho họ học tập giải quyết các vấn đề của khoa học từ dễ đến khó, có như vậy họ mói có điều kiện tốt để tiếp thu và vận dụng kiến thức một cách chủ động sáng tạo

- Phương pháp nhận thức khoa học hóa học là thực nghiệm, nên PPDH hóa học phải tăng cường thí nghiệm thực hành và sử dụng thật tốt các thiết bị dạy học giúp mô hình hóa, giải thích, chứng minh các quá trình hóa học

1.1.4 Công nghệ thông tin và truyền thông góp phần đổi mới phương pháp dạy học

1.1.4.1 Dạy và học theo quan điểm công nghệ thông tin

CNTT và truyền thông được coi là những công cụ tiềm năng mạnh mẽ, có khả năng tạo ra những thay đổi và cải cách giáo dục Ở đó những cơ cấu cứng nhắc theo truyền thống về mối quan hệ “không gian – thời gian – trật tự thang bậc” sẽ bị phá

vỡ Chẳng hạn, việc phát sóng chương trình giáo dục trên đài hay vô tuyến không cần thiết phải có GV và học viên tại cùng địa điểm vật lý Bài học, bài tập, bài giảng,… được ghi vào đĩa CD hoặc được đưa lên mạng Internet, nhờ đó mọi người có thể học bất cứ lúc nào Những diễn đàn trao đổi về mọi vấn đề, những buổi hội thảo trực tuyến… sẽ giúp cho người học có thể học mọi lúc, mọi nơi, mọi lứa tuổi, bất kì ai có khả năng và mong muốn đều học được

Với sự phát triển như vũ bão của CNTT và truyền thông, những thành tựu và sản phẩm mới liên tục ra đời, trong đó thành tựu quan trọng nhất là mạng Internet thì việc tạo ra, phổ biến, lưu trữ và quản lý, trao đổi thông tin là rất dễ dàng Vì vậy, trong những năm gần đây, người ta đặc biệt quan tâm đến việc làm thế nào để khai

thác một cách hiệu quả nhất máy tính và Internet nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

ở mọi cấp độ, mọi cơ sở đào tạo và mọi hình thức đào tạo

Nhờ sự phát triển của khoa học kĩ thuật, quá trình dạy học đã sử dụng phương tiện dạy học sau đây:

- Phần mềm hỗ trợ giảng bài, minh họa trên lớp với LCD – projector (máy chiếu tinh thể lỏng) hay còn gọi là video - projector

- Phần mềm dạy học (PMDH) giúp HS học trên lớp và ở nhà

- Công nghệ kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm trên máy tính

- Sử dụng mạng Internet để dạy học

Sử dụng phần mềm dạy học làm phương tiện hỗ trợ dạy học một cách hợp lí

sẽ cho hiệu quả cao, bởi lẽ khi sử dụng phần mềm dạy học bài giảng sẽ sinh động hơn, sự tương tác hai chiều được thiết lập, HS được giải phóng khỏi những công việc thủ công vụn vặt, tốn thời gian, dễ nhầm lẫn, nên có điều kiện đi sâu vào bản chất dạy học

1.1.4.2 Vai trò của công nghệ thông tin trong giảng dạy hóa học

Đối với môn hóa học, việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy sẽ tạo ra một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, cụ thể là:

- CNTT là một công cụ đắc lực hỗ trợ cho việc xây dựng các kiến thức mới

- CNTT tạo môi trường để khám phá kiến thức nhằm hỗ trợ cho quá trình học tập

- CNTT tạo môi trường để hỗ trợ học tập qua thực hành, qua cộng đồng và qua phản ánh

- CNTT giúp cho việc đánh giá định tính và định lượng hóa học chính xác hơn

1.1.4.3 Khai thác sử dụng một số phần mềm để dạy học môn hóa học

Đối với hóa học, hiện nay trên thế giới khá nhiều đĩa CD – ROM về hóa học phong phú Các phần mềm hóa học bao gồm hai loại chủ yếu:

- Một là, các chương trình tiện ích như ISIS Draw, ChemWin, ChemDraw, Chem3D,… được dùng để viết và vẽ các công thức hóa học; các chương trình tính toán hóa lượng tử như Mopac, Hyper Chem, Gaussian… chương trình Hyper Chem chủ yếu dùng để tính toán các tham số hóa lượng tử và trình diễn mô hình các phân

tử Phần mềm thí nghiệm MSS (Multimedia Science School) không những miêu tả

cấu trúc nguyên tử, phân tử trong bảng hệ thống tuần hoàn Mendeleep mà còn miêu

tả nhiều phản ứng hóa học mà trong điều kiện thường khó thực hiện được

- Hai là các đĩa CD về thí nghiệm hóa học (Cyber Chem), các mô hình, các câu hỏi trắc nghiệm tự kiểm tra (Quiz),… Xu hướng chung của thế giới hiện nay là làm thế nào cho các phần mềm dễ sử dụng như dùng các đĩa CD âm nhạc, phim, phim hoạt họa, trò chơi điện tử, tất nhiên người sử dụng phải đọc và hiểu được tiếng Anh

và biết sử dụng máy tính ở mức độ tối thiểu nào đó

- Phần mềm giảng dạy có thể được hiểu là các phần mềm dùng cho việc dạy và học trên máy tính (có thể nối mạng L AN, WAN, và WWW), về hóa học nó bao gồm các lĩnh vực sau:

+ Sách điện tử là các đĩa CD hướng dẫn học một giáo trình hóa học có bài tập, thí nghiệm mô phỏng, tự kiểm tra đánh giá Có nơi gọi là gia sư

+ Kiểm tra và thi trắc nghiệm trên máy theo đề riêng, tự đánh giá kết quả + Xử lý các số liệu thực nghiệm

+ Biểu diễn các mô hình để xây dựng các khái niệm trừu tượng

+ Thực hiện các thí nghiệm mô phỏng trên máy

+ Xem các thí nghiệm thực ghi trên đĩa

Sử dụng phần mềm trong giảng dạy là một công cụ không thể thiếu được trong công nghệ giáo dục nhằm phát huy khả năng sáng tạo của học sinh Xu hướng học tập và giảng dạy hiện đại đó đang được phổ biến ở các nước tiên tiến Tuy nhiên, phần mềm dạy học không thể thay thế được vai trò của người thầy, sách giáo khoa, các các công

cụ dạy học khác Các thí nghiệm mô phỏng và các thí nghiệm ảo không thể thay thế được các thí nghiệm thực ở các phòng thí nghiệm dù là còn thô sơ Việc sử dụng phần mềm trong giảng dạy là một hướng nghiên cứu còn mới mẻ, cần được quan tâm nghiên cứu để tiếp tục phát triển

1.2 Sách giáo khoa điện tử (E-book) [2]

1.2.1 Khái niệm

E-Book là từ viết tắt của electronic book (sách điện tử) Hiểu một cách đơn giản, E−book là sản phẩm “số hóa” cuốn sách in, là một hình thức văn bản, mà để đọc được, cần phải có máy tính điện tử (computer) hoặc máy đọc sách điện tử (E-

Book readers, smartbook) Một số điện thoại di động (smartphone) cũng có thể dùng

1.2.2.Ưu, nhược điểm của ebook

1.2.2.1.Ưu điểm:

E−Book có những tính năng ưu việt mà sách in thông thường không thể có được như cung cấp tối đa các tư liệu multimedia dưới dạng văn bản, đồ hoạ, hoạt cảnh, hình ảnh, âm thanh, phim video,… hoặc các phần mềm trợ giúp khác Người dùng có thể truy xuất nhanh đến các phần, mục trong E-Book, không gian lưu trữ nhỏ trong một đĩa CD, hoặc một đĩa DVD có thể lưu trữ được rất nhiều E-Book, người dùng có thể đọc ở mọi lúc, mọi nơi Về tính năng sử dụng, khi đọc E-Book trên máy tính người dùng có thể điều chỉnh cỡ chữ đến mức tốt nhất của mình, có thể in thành bản in những nội dung cần thiết nếu được sự đồng ý của tác giả Giá thành của E−Book rẻ hơn sách in khá nhiều, không bị hỏng theo thời gian Thậm chí, có thể sao lưu dự phòng nếu được tác giả chấp nhận

1.2.2.2 Hạn chế:

Bên cạnh những ưu điểm vượt trội như trên E-Book còn có một số hạn chế nhất định như cần có thiết bị để đọc được E-Book như máy tính, thiết bị đọc E-Book,… Một số E-Book được thiết kế bằng phần mềm chuyên dụng thì cần phải cài đặt những phần mềm vào máy tính thì mới có thể đọc được E-Book Về mặt sức khoẻ,

sử dụng E-Book có thể ảnh hưởng đến thị giác do phải đọc trên máy tính lâu

1.3 Tự học [1], [3]

1.3.1 Sự cần thiết của tự học

“Mỗi người đều nhận được hai thứ giáo dục: một thứ do người khác truyền cho, một thứ quan trọng hơn nhiều do tự mình tìm lấy” Gibbon

Tự học là con đường tự khẳng định của mỗi người Tự học giúp cho con người giải quyết mâu thuẫn giữa khát vọng cao đẹp về học vấn với hoàn cảnh khó khăn của cuộc sống cá nhân Tự học là con đường tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người, quá trình

tự học khác hẳn với quá trình học tập thụ động, nhồi nhét và áp đặt Quá trình tự học diễn ra theo đúng quy luật của hoạt động nhận thức Kiến thức có được do tự học là kết quả của hứng thú, của sự tìm tòi, lựa chọn nên bao giờ cũng vững chắc và bền lâu hơn Có phương pháp tự học tốt sẽ đem lại kết quả học tập cao hơn

Tự học khắc phục nghịch lí “học vấn thì vô hạn mà tuổi học đường thì giới hạn” Sự bùng nổ thông tin làm cho người thầy không thể truyền thụ hết kiến thức cho trò, trò phải học cách học, tự học, tự đào tạo Tự học trở thành chìa khoá vàng trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay

Tự học là một trong những phẩm chất không thể thiếu của người học, nó có ích không chỉ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường, mà cả khi đã bước vào cuộc sống

1.3.2 Khái niệm tự học

Theo từ điển Giáo dục học − NXB Từ điển Bách khoa 2001, tự học là “quá

trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên và sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục, đào tạo.”

Theo TS Võ Quang Phúc: “Tự học là một bộ phận của học, nó cũng được hình thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của người học trong hệ thống tương tác của hoạt động dạy học Tự học phản ánh rõ nhất nhu cầu bức xúc về học tập của người học, phản ánh tính tự giác và sự nỗ lực của người học, phản ánh năng lực tổ chức và tự điều khiển của người học nhằm đạt được kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với nồng độ học tập nhất định”

1.3.3 Các hình thức của tự học

Theo PGS.TS Trịnh Văn Biều, có 3 kiểu tự học:

− Tự học không có hướng dẫn: Người học tự tìm lấy tài liệu để đọc, hiểu, vận dụng

các kiến thức trong đó Đối tượng dùng kiểu tự học này khá đa dạng, có thể là những người đã trưởng thành, những nhà khoa học, cũng có thể là học sinh phổ thông có sự

đam mê về một lĩnh vực hoặc bộ môn nào đó (tự học tin học, tự học đồ họa, …)

− Tự học có hướng dẫn: Có giáo viên ở xa hướng dẫn người học bằng tài liệu hoặc

bằng các phương tiện thông tin khác Đó là việc tự học của sinh viên, thực tập sinh, nghiên cứu sinh,

− Tự học có hướng dẫn trực tiếp: Có tài liệu và gặp trực tiếp thầy một số tiết trong

tuần, được thầy chỉ dẫn, giảng giải, sau đó về nhà tự học Đây là hình thức cần được đưa vào phổ biến trong nhà trường phổ thông vì mức độ của nó phù hợp với khả năng của học sinh

1.3.4 Tự học qua E-book và lợi ích

1.3.4.1 Tự học qua E-book

Ngày nay cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì việc học qua mạng hay qua E-Book ngày càng trở nên phổ biến và vô cùng cần thiết Với hình thức học này người học sẽ chủ động tìm kiếm tri thức để thỏa mãn những nhu cầu hiểu biết của mình, tự củng cố, tự phân tích, tự đào sâu, tự đánh giá, tự rút kinh nghiệm,…với

sự hỗ trợ của máy tính và mạng Internet

1.3.4.2 Lợi ích của tự học qua E-book

Trong thời đại ngày nay, muốn thoát khỏi lạc hậu với khoa học và kĩ thuật, mỗi người phải có thói quen và khả năng tự học suốt đời vì không phải ai, vào bất cứ lúc nào, cũng có điều kiện đến trường, đến lớp để học Thế nhưng tự học như thế nào,

tự học cái gì, phải bắt đầu tự học từ đâu và ai sẽ hướng dẫn cho mình? Đó là những vấn đề khó khăn mà người tự học thường gặp phải Để giải quyết tình trạng đó, tự học bằng sách điện tử (E-Book) ra đời nhằm cung cấp sự hướng dẫn cho bất cứ ai muốn học một chương trình nào đó hoặc xem lại, bổ sung, mở rộng phần kiến thức

đã học ở trường lớp Sự hướng dẫn này có cấp độ chung và cấp độ cụ thể Cấp độ chung hướng dẫn học về các mặt tư tưởng, quan điểm, phương pháp luận, những phương pháp chung nhất, phổ biến nhất Cấp độ cụ thể hướng dẫn học môn cụ thể, từng bài học cụ thể Cấp độ chung soi sáng cho cấp độ cụ thể và cấp độ cụ thể minh họa, củng cố cấp độ chung Cả hai cấp độ hướng dẫn này khi vào học sẽ hòa quyện vào nhau, tác động lẫn nhau để tạo nên một phong cách tự học có hiệu quả, người học sẽ có trong tay một công cụ cơ bản để học suốt đời Một sự hướng dẫn được coi

là có hiệu quả nếu người tiếp thu thật sự chủ động khiến cho yêu cầu “được hướng dẫn” cũng sẽ giảm dần cho đến khi người học có thể tự học hoàn toàn

Việc tự học qua E-Book sẽ giúp người học không bị ràng buộc vào thời khóa biểu chung, một kế hoạch chung, có thời gian để suy nghĩ sâu sắc một vấn đề, phát hiện ra những khía cạnh xung quanh vấn đề đó và ra sức tìm tòi học hỏi thêm Dần dần, cách tự học đó trở thành thói quen, giúp người học phát triển được tư duy độc lập, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo

Tự học qua E-Book giúp người học có thể tìm kiếm nhanh chóng và dễ dàng một khối lượng lớn thông tin bổ ích Về mặt này, người học hoàn toàn thuận lợi so với việc tìm kiếm trên sách báo

Với tính năng siêu liên kết và giao diện thân thiện, sinh động, hấp dẫn, tiện dụng cho người học góp phần nâng cao hứng thú học tập

Chương 2: THIẾT KẾ E-BOOK PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 CHUẨN

(PHẦN HIĐROCACBON) TRƯỜNG THPT

2.1 Tổng quan về phần hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn phần hiđrocacbon [5], [8] 2.1.1 Vị trí

Trong sách giáo khoa lớp 11 chuẩn, phần hiđrocacbon gồm 3 chương: chương

5 (Hiđrocacbon no), chương 6 (Hiđrocacbon không no), chương 7 (Hiđrocacbon thơm-Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên-Hệ thống hóa về hiđrocacbon) được nghiên cứu sau chương Đại cương về hóa học hữu cơ

2.1.2 Cấu trúc

Nội dung

Số tiết

Lý thuyết

Luyện tập

Thực hành

Ôn tập

Kiểm tra

Bài 34 Bài thực hành 4: Điều chế 1

và tính chất của etilen,

axetilen

Chương 7: HIĐROCACBON THƠM

NGUỒN HIĐROCACBON THIÊN

Bảng 1.1 Phân phối chương trình nội dung các chương về hiđrocacbon

2.1.3 Những điểm cần lưu ý về phương pháp giảng dạy

Khi giảng dạy phần hiđrocacbon trong chương trình hóa hữu cơ ở trường phổ thông, ta cần chú ý về PPGD nhằm hình thành ở HS những kiến thức đúng đắn về loại hợp chất hữu cơ đơn giản ban đầu và cả phương pháp học tập phần hóa hữu cơ

Cụ thể là:

- Sử dụng triệt để các phương tiện trực quan, thí nghiệm hóa học

- Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học tích cực để tổ chức hoạt động nhận thức cho HS bắt đầu từ sự phân tích cấu trúc phân tử, dự đoán tính chất đặc trưng, dùng thí nghiệm hoặc các tư liệu thực nghiệm xác nhận dự đoán đúng, nhận xét, kết luận về tính chất của các loại hiđrocacbon

- Khi tổ chức các hoạt động học tập của HS cần sử dụng triệt để phương pháp so sánh trong các bài dạy Đồng thời qua so sánh còn làm rõ được mối quan hệ cấu tạo và tính chất của các chất và cả mối liên quan của các loại hiđrocacbon với nhau

- GV cần đọc thêm các sách tham khảo để chọn lựa tư liệu bổ sung làm phong phú

và cập nhật kiến thức, làm tăng hứng thú học tập cho HS GV nên tổ chức cho HS tham gia sưu tầm tư liệu, thông tin từ các nguồn thông tin khác và tạo điều kiện cho các em được chia sẻ các tư liệu về hiđrocacbon qua bài dạy, hoạt động ngoại khóa hoặc xây dựng thành các đề tài và tổ chức cho các nhóm HS thực hiện ngoài giờ học theo phương pháp dạy học theo dự án

- Trong giảng dạy cần chú ý đến một số nội dung mới và khó của chương trình trong các chương cụ thể

2.1.4 Mục tiêu và định hướng phương pháp giảng dạy

2.1.4.1 Giảng dạy chương 5: Hiđrocacbon no

- Mục tiêu của chương:

+ Kiến thức

HS biết:

* Cấu trúc và danh pháp của ankan và xicloankan

* Tính chất vật lí, tính chất hóa học của ankan và xicloankan

* Phương pháp điều chế, ứng dụng của ankan và xicloankan

* Viết phương trình phản ứng chứng minh tính chất hóa học của ankan và xicloankan

* Gọi tên một số ankan, xicloankan làm cơ sở cho việc gọi tên các hiđrocacbon và dẫn xuất hiđrocacbon sau này

+ Giáo dục tình cảm, thái độ

* HS có phương pháp nghiên cứu chất hữu cơ trong một dãy đồng đẳng là cơ sở cho phương pháp nghiên cứu các dãy đồng đẳng sau này

* Rèn luyện khả năng suy luận, khái quát hóa trong học tập

- Một số điểm chú ý về nội dung và phương pháp

+ Ankan

* Hiđrocacbon no là hiđrocacbon chỉ có các liên kết đơn C – C với mạch cacbon hở

là ankan, mạch cacbon vòng là xicloankan GV cần làm cho HS hiểu bản chất, đặc điểm liên kết hóa học trong phân tử ankan và xicloankan để làm cơ sở cho sự dự đoán tính chất hóa học đặc trưng của chúng

* Danh pháp của ankan được gọi theo IUPAC với ankan phân nhánh và không phân nhánh Cần yêu cầu HS thuộc 10 ankan đầu dãy Dạy tên gọi ankan theo cách mới: ghép tên mạch chính với đuôi “an”

* Tính chất vật lí quan trọng không kém gì tính chất hóa học vì nó cũng tham gia quyết định khả năng ứng dụng của một chất Học sinh thường xem nhẹ, nên không thể giải thích được các bài tập kiểu nhận biết và tách biệt

* Về tính chất hóa học cần làm rõ: Phản ứng clo hóa xảy ra mạnh hơn nên kém định hướng hơn phản ứng brom hóa Phản ứng tách (gãy liên kết C - C và C - H) chú ý nói

rõ điều kiện phản ứng khắc nghiệt và phản ứng không có hướng ưu tiên Tuy ankan thuộc loại no, ít ái lực nhưng vì nó là thành phần chính của dầu mỏ, một nguồn hiđrocacbon thiên nhiên quý giá, do đó phản ứng hóa học của chúng rất được chú trọng nghiên cứu và đã thu được những thành tựu rực rỡ

* Điều chế: Cần phân biệt điều chế và chuyển hóa; điều chế trong phòng thí nghiệm

và điều chế (sản xuất) trong công nghiệp

* Ứng dụng: Cần tổ chức cho HS đọc và nhận xét, làm rõ những ứng dụng nào dựa chủ yếu vào tính chất vật lí, ứng dụng nào dựa chủ yếu vào tính chất hóa học?

+ Xicloankan

* Cần giúp học sinh biết thế nào là xicloankan và đặc điểm cấu tạo phân tử

* Cần giúp học sinh phân biệt được sự giống và khác nhau về tính chất của xicloankan

so với ankan

+ Luyện tập

* Hướng dẫn HS làm bài tập để hệ thống hóa lại kiến thức và làm các bài tập vận dụng bậc cao

2.1.4.2 Giảng dạy chương 6: Hiđrocacbon không no

- Mục tiêu của chương:

+ Kiến thức

HS biết:

* Cấu trúc electron của liên kết đôi, liên kết ba và liên kết đôi liên hợp trong phân tử của các loại hiđrocacbon không no tương ứng

* Đồng phân, danh pháp và tính chất của anken, ankađien và ankin

* Phương pháp điều chế, ứng dụng của anken, ankađien và ankin

HS hiểu:

* Nguyên nhân tính không no của các hiđrocacbon không no

* Các hiđrocacbon không no có nhiều đồng phân hơn hiđrocacbon no có cùng số C

vì ngoài đồng phân mạch cacbon còn có đồng phân vị trí liên kết bội

* Qui tắc cộng Mac-cốp-nhi-cốp

+ Kỹ năng

* Viết các phương trình phản ứng chứng minh tính chất hóa học của anken, ankađien

và ankin

* Giải thích khả năng phản ứng của các hiđrocacbon không no

* Lựa chọn sản phẩm chính trong các phản ứng cộng theo qui tắc Mac-cốp-nhi-cốp + Giáo dục tình cảm, thái độ

* HS thấy được ứng dụng của sản phẩm trùng hợp của anken, ankađien trong đời sống sản xuất và ý nghĩa tầm quan trọng của các chất hữu cơ, ngành hóa học hữu cơ đối với nền kinh tế mà có hứng thú học tập, quyết tâm chiếm lĩnh kiến thức

- Một số điểm chú ý về nội dung và phương pháp

dung môi hữu cơ như CCl4 Phản ứng cộng axit và cộng nước: cơ chế không quan trọng nhưng quy tắc Mac -côp-nhi-cốp là trọng tâm cần làm cho học sinh nắm vững

* Điều chế trong phòng thí nghiệm khác sản xuất trong công nghiệp

* Ứng dụng: Ngày nay etilen giữ vai trò quan trọng, nó là một trong các nguyên liệu

cơ sở cho công nghiệp hóa chất hữu cơ, thay thế cho vai trò của axetilen trước kia + Ankađien

* Khi nghiên cứu tính chất của butađien, isopren GV cần giúp HS hiểu được điều kiện nhiệt độ: ở nhiệt độ thấp thì ưu tiên tạo ra sản phẩm cộng 1, 2; ở nhiệt độ cao thì

ưu tiên tạo ra sản phẩm cộng 1, 4 (cho HS nhìn số liệu rút ra nhận xét đó)

* Cho HS biết về ứng dụng sản suất cao su từ phản ứng trùng hợp của ankađien + Luyện tập: Anken và ankađien

* Cần giúp học sinh củng cố lại các kiến thức về anken, ankađien và biết cách phân biệt ankan, anken, ankađien

+ Ankin

* GV cần lưu ý rằng xét về mặt cấu tạo các ankin tương tự các anken, phản ứng của ankin tương tự anken nhưng so với các anken tương ứng, khả năng phản ứng cộng electrophin của ankin thấp hơn

+ Luyện tập: Ankin

* Củng cố lại kiến thức về tính chất hóa học của ankin và nắm được cách phân biệt ankan, anken, ankin

2.1.4.3 Giảng dạy chương 7: Hiđrocacbon thơm Nguồn hiđrocacbon thiên

nhiên Hệ thống hóa về hiđrocacbon

- Mục tiêu của chương:

+ Kiến thức

HS biết:

* Hiđrocacbon thơm: Khái niệm, đồng phân, danh pháp, tính chất hóa học

* Các nguồn hiđrocacbon thiên nhiên và ứng dụng chính của chúng

HS hiểu:

* Qui tắc thế ở vòng benzen cho biết hướng và khả năng phản ứng thế vào vòng benzen

* Sự chuyển hóa giữa các loại hidrocacbon đã học

+ Kỹ năng

* Viết các phương trình phản ứng chứng minh tính chất của các aren

* Giải thích một số hiện tượng thí nghiệm

+ Giáo dục tình cảm, thái độ

* Giáo dục cho HS ý thức tiết kiệm nguồn nguyên liệu, tài nguyên của đất nước và ý thức học tập tốt để khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên này

- Một số điểm chú ý về nội dung và phương pháp

+ Benzen và đồng đẳng Một số hiđrocacbon thơm khác

* Về cấu trúc phân tử cần tổ chức cho HS quan sát chi tiết hình vẽ, mô hình cấu trúc phân tử benzen và rút ra nhận xét

* Với các phản ứng thế cần chú ý đến trạng thái chất tham gia phản ứng (brom khan, HNO3 đặc bốc khói, H2SO4 đậm đặc… ), điều kiện phản ứng, ảnh hưởng của nhóm thế, của nhân thơm tới mức độ phản ứng và hướng phản ứng

* Phản ứng nitro hóa benzen cần hướng HS chú ý đến vai trò của H2SO4 đặc là tạo ra tác nhân phản ứng (NO2+) để tránh sự hiểu lầm là dùng H2SO4 đặc để tách nước trong phản ứng

* Phản ứng oxi hóa ankylbenzen một mặt giới thiệu kiến thức mới, một mặt củng cố thêm nhận xét về tính bền vững của vòng thơm

* GV cho HS quan sát và nhận xét công thức cấu tạo của phân tử stiren và naphtalen,

từ đặc điểm cấu tạo đó mà dự đoán tính chất hóa học của stiren và naphtalen

+ Luyện tập: Hiđrocacbon thơm

* Cần rèn luyện kỹ năng viết phương trình hóa học thể hiện tính chất hóa học của hiđrocacbon thơm và biết được điểm giống và khác nhau về tính chất hóa học của các hiđrocacbon thơm với ankan và anken

+ Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên

* Cần giúp học sinh biết được các nguồn hiđrocacbon trong tự nhiên, thành phần

và các phương pháp chế biến chúng GV có thể tổ chức cho HS hoạt động độc lập hoặc sử dụng phương pháp dạy học theo dự án Nội dung bài học được phân chia thành các đề tài nhỏ và phân chia cho các nhóm HS thảo luận, xây dựng đề án, nghiên

cứu triển khai và báo cáo kết quả Đây là PPDH hiệu quả trong việc rèn luyện HS khả năng làm việc độc lập và phối hợp trong nhóm, nâng cao hứng thú học tập và nghiên cứu khoa học

+ Hệ thống hóa về hiđrocacbon

* GV hệ thống hóa lại các kiến thức về hiđrocacbon bằng bảng hệ thống để giúp HS

dễ so sánh và ghi nhớ

2.2 Ý tưởng thiết kế E-book

Với mục đích xây dựng một E-Book phù hợp với nhu cầu tự học của học sinh đồng thời thuận tiện khi sử dụng với máy tính, chúng tôi đã hình thành ý tưởng thiết

kế E-Book theo định dạng CHM nhằm đơn giản hoá quá trình thiết kế E-Book như không phải sử dụng các phần mềm thiết kế web như Microsoft Frontpage, Macromedia Dreamweaver, CSS E-Book định dạng CHM có hình thức nhất quán, đơn giản nhưng tiện dụng, dung lượng lưu trữ nhỏ, có thể mở bằng bất kỳ máy tính nào mà không phải cài thêm bất kỳ phần mềm nào khác Bằng mục lục tự động dạng cây thư mục, học sinh sẽ dễ dàng tìm thấy thông tin mà họ hi vọng tìm thấy trong E-book

Để giúp HS có thể tự học, tự nghiên cứu các bài học thông qua việc sử dụng E-Book, chúng tôi đã xây dựng hệ thống bài học, bài tập tương tự sách giáo khoa lớp

11 chuẩn, ngoài ra có hướng dẫn giải bài tập, các bài kiểm tra giúp các em có thể củng cố và kiểm tra lại các kiến thức đã học của mình Đặc biệt, để các em có thể hình dung rõ hơn về tính chất hóa học của các hiđrocacbon, chúng tôi đưa vào E-book các video thí nghiệm với hình ảnh các hóa chất và dụng cụ thực tế để học sinh

dễ dàng hình dung Ngoài ra để bổ sung cho các em các kiến thức thực tế về hóa học, chúng tôi đưa vào E-Book những câu hỏi liên quan đến cuộc sống và cung cấp cho các em kiến thức về môi trường để giáo dục các em ý thức bảo vệ môi trường Thông qua việc sử dụng E-book các em sẽ không còn thụ động khi đến trường và có thể tự củng cố kiến thức bài học trên lớp khi tự học ở nhà

Với ý tưởng như trên, chúng tôi đã tham khảo các tài liệu về phương pháp giảng dạy, các tài liệu về môi trường, kỹ thuật xây dựng đề kiểm tra … để chuẩn bị nội dung của E-book một cách đầy đủ và hoàn thiện nhất

2.3 Nguyên tắc và các phần mềm được sử dụng để thiết kế E-book [2]

2.3.1 Nguyên tắc thiết kế E-book

Để có thể thiết kế một E-Book có chất lượng, quá trình thiết kế E-Book đòi hỏi phải dựa trên những nguyên tắc chặt chẽ Xuất phát từ định hướng xây dựng nội dung và ý tưởng thiết kế E-Book trên, chúng tôi đã xây dựng các nguyên tắc thiết kế E-Book dưới đây:

2.3.1.1 Giao diện E-book phải dễ sử dụng và có tính hệ thống

Giao diện E-book phải thân thiện, đẹp mắt nhưng không quá rườm rà để hấp dẫn được người sử dụng Bắt đầu từ trang chủ cần hết sức đơn giản, dễ hình dung nội dung bên trong và có sức thu hút người đọc

Các tựa bài, tiêu đề, những nội dung quan trọng cần học sinh chú ý phải dẩm bảo nhất quán về định dạng Tiêu đề nào, font chữ đó Không dùng quá nhiều font chữ vì sẽ gây rối mắt người xem, gây phản cảm với một tài liệu khoa học

Giữ nguyên kiểu thiết kế (cấu trúc, màu sắc) của các trang con đối với trang chủ hoặc chỉ thay đổi ít, nếu thấy thực sự cần thiết

Phải trình bày các nội dung theo từng đề mục có tính hệ thống liên tục sao cho người dùng thấy được ngay thông tin mà họ đang tìm kiếm trong E-Book

2.3.1.2 Kiến thức phải bám sát, không được mâu thuẫn với sách giáo khoa

Kiến thức trình bày trong E-book phải thống nhất và bám sát sách giáo khoa, không được mâu thuẫn với nội dung trong sách

Tránh lạm dụng nguồn tư liệu phong phú từ internet, hạn chế đưa vào E-book lượng kiến thức lan man, không phù hợp với trình độ học sinh khiến học sinh cảm thấy nặng nề khi sử dụng E-book

Cần cân nhắc kỹ những nội dung ngoài sách giáo khoa, chỉ phát triển thêm những vấn đề thực sự cần thiết cho học sinh trong việc ôn tập thi tốt nghiệp hoặc các

kì thi cao đẳng đại học

E-book phải tạo được cho học sinh cảm giác học tập hứng thú, các em sẽ thấy

tự tin hơn, đáp ứng tốt hơn những yêu cầu của GV đứng lớp và hoàn thành tốt nhiệm

vụ đặt ra

2.3.1.3 Sử dụng từ ngữ phổ thông dễ hiểu

Từ ngữ được dùng trong E-book cần dễ hiểu, ngôn từ giống sách giáo khoa Thuật ngữ hóa học cũng cần được cập nhật theo sách giáo khoa để đảm bảo tính nhất quán Câu hỏi đặt vấn đề để kích thích học sinh suy nghĩ cần rõ ràng, đơn nghĩa, xác định được vấn đề cần hỏi

2.3.1.4 Dễ dàng sử dụng ở các máy tính thông thường

Đây là một nguyên tắc rất quan trọng khi thiết kế E-Book, nhằm đảm bảo cho người học có thể học mọi lúc và mọi nơi, E-Book phải có khả năng ứng dụng rộng rãi, dễ dàng sử dụng, dung lượng nhỏ, thích hợp với các loại máy tính thông thường

và không cần cài đặt thêm phần mềm Đồng thời tương thích với tất cả các cấp độ phân giải (800 x 600, 1024 x 768, 1280 x 1024, 1400 x 1050…) đ ể đảm bảo rằng E-book luôn hiển thị tốt nhất

2.3.1.5 Kiểm tra kỹ từng phần trước khi thiết kế liên tục các trang con

Đọc và kiểm tra cẩn thận tất cả các nội dung:

- Kiểm tra lỗi chính tả

- Kiểm tra độ chính xác của kiến thức Tôn trọng kiến thức được trình bày trong sách giáo khoa Đối với những kiến thức đưa thêm vào E-book, cần được xem xét, thẩm định cẩn thận, tốt nhất là tìm hiểu kỹ trong các tài liệu chuyên ngành hoặc hỏi trực tiếp các thầy cô đang trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu vấn đề mà tác giả quan tâm

- Kiểm tra độ tin cậy của các bài tập Giải lại các bài tập đã viết là cách tốt nhất để kiểm đề bài

- Kiểm tra hoạt động của trang Kiểm tra các đường link kết nối cẩn thận và nên kiểm tra nhiều lần trên nhiều máy tính khác nhau

2.3.2 Các phần mềm được sử dụng để thiết kế E-book

2.3.2.1 Phần mềm Microsoft Word

Microsoft Word cho phép người dùng làm việc với văn bản thô (text), các hiệu ứng như phông chữ, màu sắc, cùng với hình ảnh đồ họa (graphics) và nhiều hiệu ứng

đa phương tiện khác (multimedia) như âm thanh, video khiến cho việc soạn thảo văn

bản được thuận tiện hơn

Toàn bộ nội dung các tài liệu của E-Book này đều được soạn thảo trên nền phần mềm Microsoft Word và được xử lý ở định dạng html

Hình 2.1 Nội dung của E-book ở dạng html

2.3.2.2 Phần mềm Chemoffice 2004

Chương trình ChemOffice là một phần mềm hóa học rất mạnh với nhiều tính năng, trong E-book này chúng tôi sử dụng Chemoffice chủ yếu với ứng dụng Chemdraw để biểu diễn các công thức hóa học, đồng phân cấu tạo, đồng phân hình học…

Hình 2.2 Giao diện Chemoffice 2004

2.3.2.3 Phần mềm PocketCHM 5.9

Phần mềm Pocket CHM có chức năng đóng gói các nội dung ở dạng html thành book

E-Hình 2.3 Giao diện phần mềm Pocket CHM pro 5.9

2.4 Quy trình thiết kế E-book

Giai đoạn 1: Xác định phương hướng

1 Xác định phương hướng của E-book

2 Đặt mục tiêu cụ thể

3 Chọn đối tượng

Giai đoạn 2: Lập kế hoạch thiết kế

1 Phác thảo cấu trúc của E-book

2 Mô tả nội dung

3 Mô tả tính chất kỹ thuật

4 Xác định nguồn tài liệu

5 Lên kế hoạch thời gian

Giai đoạn 3: Viết nội dung

1 Xây dựng sơ đồ các trang con

2 Chuẩn bị nội dung trong work

3 Chọn tư liệu: Hình ảnh, phim thí nghiệm,…

Giai đoạn 4: Thiết kế

1 Chọn ý tưởng

2 Khai triển ý tưởng, lựa chọn các phần mềm hỗ trợ thiết kế

3 Thiết kế giao diện và làm thiết kế mẫu

Giai đoạn 5: Kiểm tra tính khả dụng của thiết kế

Cho E-book chạy thử trên nhiều cấu hình máy khác nhau và nhiều phần mềm cũng như nhiều trình duyệt, phần cứng và trạng thái khác nhau

Giai đoạn 6: Xin ý kiến đóng góp của giáo viên, bạn bè và hoàn thiện E-book

2.5 Cấu trúc, giao diện của E-book

2.5.1 Cấu trúc E-book

2.5.2 Giao diện E-book

Nhằm làm sinh động E-Book định dạng CHM, đồng thời mang lại cảm giác mới lạ, tránh sự đơn điệu, nhàm chán, giao diện E-Book “Hỗ trợ việc dạy và học hóa hữu cơ lớp 11 chuẩn phần hiđrocacbon” tận dụng thiết kế mặc định của E-Book định dạng CHM đồng thời được thiết kế thêm các chức năng siêu liên kết giống như một website nhằm phát huy được hết các yếu tố đặc trưng của E−Book mà sách in thường không có được

Tiêu chí thiết kế giao diện E-Book là đơn giản, dễ nhìn nhưng đầy đủ nội dung

và thuận tiện cho người sử dụng

Toàn bộ E-Book sử dụng thanh công cụ và thiết kế mặc định của E-Book

định dạng CHM bao gồm:

- Thanh công cụ của Book gồm 7 nút có chức năng điều kiển hoạt động của Book như Back, Forward, Home, Hide, Options…Đặc biệt E-Book định dạng CHM cho phép người dùng in trang tài liệu đang đọc hoặc toàn bộ tài liệu giống như chức năng in của một tập tin văn bản thông thường Đây chính là chức năng mà các E-Book được thiết kế bằng các định dạng khác không được hỗ trợ

E-Bảng Chức năng thanh công cụ E-Book

Dấu Tab trái trên màn hình Đổi ngược phía cửa sổ Điều khiển phần nội dung Trở về trang chủ

In tài liệu Lựa chọn công cụ

- Cửa sổ mục lục tự động bên trái bao gồm 3 thẻ Contents, Search, Favorites với các chức năng như sau:

+ Thẻ “Contents”: đây là thẻ mạc định của cửa sổ trái khi mở E-Book, thẻ bao gồm mục lục tự động của E-Book được xây dựng theo sơ đồ cây

Hình 2.4 Thẻ chứ năng contents

Để hiển thị các đề mục nhỏ hơn: click đúp vào biểu tượng

Để thu gọn các đề mục nhỏ vào đề mục chính: click đúp vào biểu tượng

+ Thẻ “Search”: cho phép người dùng tìm kiếm đề mục cần thiết bằng cách nhập từ khoá cần tìm và click vào nút , kết quả tìm kiếm sẽ được hiển thị ở phía dưới