Nghiên cứu chế tạo hệ xúc tác rắn lưỡng chức axit bazơ mg zn la s γ al2o3 để thực hiện phản ứng etyl este hóa và đánh giá thành phần axit béo đa nối đôi có trong dầu phộng

MӢ ĈҪU Tӯ ÿҫu thӃ kӹ 20, thӃ giӟL ÿm ELӃW ÿӃn các hoҥt chҩt cҫn thiӃt cho sӵ phát triӇQFNJQJQKѭVӭc khӓe cӫDFRQQJѭӡi tӯ mӥ sinh vұt biӇn và dҫu thӵc vұWÿһc biӋt là các axit béo không thay

NHIӊM VӨ KHÓA LUҰN TӔT NGHIӊP

Hӑ và tên sinh viên: Trҫ n Thӏ Ngӑ c Anh

HiӋ QÿDQJK ӑc lӟp: 10SHH

7rQÿ Ӆ tài khóa luұ n

³Nghiên cӭu chӃ tҥo hӋ xúc tác rҳQOѭӥng chӭFD[LWED]ѫMg,Zn,La,SȖ-Al2O3 ÿӇ

thӵc hiӋn phҧn ӭQJHW\OHVWHKyDYjÿiQKJLiWKjQKSKҫQD[LWEpRÿDQӕLÿ{LFyWURQJ

dҫu phӝQJ´

2 Nguyên liӋ u, dөng cө và thiӃ t bӏ

- Nguyên liӋu: + Các muӕi: Al(NO3)3.9H2O, NH3, hóa chҩt dùng cho phân

tích; Zn(NO3)2, La(NO3)3, Mg(NO3)2, K2SO4

+ NH3, silicagel, dҫu phӝng và các hóa chҩt cҫn thiӃt

- Dөng cө, thiӃt bӏ: + Máy khuҩy tӯ, sinh hàn, máy nung và các thiӃt bӏ cҫn thiӃt

+ Các thiӃt bӏ ÿR;5'(';%(773'*&-MS

- Các tài liӋu tham khҧo tiӃng viӋt và tiӃng anh

3 Nӝ i dung nghiên cӭu

- TUuQK Ej\ SKѭѫQJ SKiS WәQJ KӧS [~F WiF ÿD R[LW NLP ORҥLMg,Zn,La,SȖ-Al2O3 9ұW OLӋXQӅQȖ-Al2O3 ÿѭӧF WәQJ KӧS EҵQJ SKѭѫQJ SKiS VRO-JHO Wӯ WLӅQ FKҩW

Al(NO3)3.9H22 Yj DPRQLDF VDX ÿy ELӃQ WtQK EҵQJ PXӕL NӁPlanta, PDJLH OѭX

Chӫ nhiӋ m khoa *LiRYLrQKѭ ӟng dүn

PGS.TS Lê Tӵ Hҧ i ThS Ngô MiQKĈ ӭc

6LQKYLrQÿmKRjQWKjQKYjQӝSEiRFiRFKRNKRDQJj\«WKiQJ«QăP

KӃ t quҧ ÿL ӇPÿiQKJLi 1Jj\«WKiQJ«QăP

CHӪ Tӎ CH HӜ,Ĉ ӖNG

LӠI CҦ0Ѫ1

Vͣ i lòng bi͇ W ˯Q VkX V ̷c, em xin chân thành c̫P ˯Q WK ̯y giáo ± Th̩F Vƭ

Ngô Minh Ĉͱ FÿmW ̵n tình ch͑ b̫ RJL~Sÿ ͩÿ ͡ng viên em trong su͙t quá trình h͕c

t̵ p, nghiên cͱ u và hoàn thành lu̵ QYăQQj\

Em xin chân thành c̫ P˯QF{9}7K ͓ Ki͉ u Oanh ± Phòng thí nghi͏ m Hoá Lý

cùng các th̯ y cô trong khoa Hóa ± WU˱ ͥQJĈ ̩i h͕F6˱SK ̩m ± Ĉ̩i h͕FĈ à N̽ QJÿm

dìu d̷ WJL~Sÿ ͩ, t̩o m͕LÿL ͉ u ki͏ n thu̵ n lͫ i cho em trong su͙ t quá trình h͕ c t̵ p,

nghiên cͱ u t̩ LWU˱ ͥng

Do h̩ n ch͇ v͉ thͥ LJLDQQrQ ÿ ͉ tài không tránh kh͗ i nhͷ ng thi͇ u sót nh̭ t

ÿ͓ QK(PNtQKPRQJÿ˱ ͫc s͹ góp ý tͳ các th̯y cô Em xin chân thành c̫P˯Q

Sinh viên

Tr̯ n Th͓ Ng͕ c Anh

MӨC LӨC

MӢ ĈҪU 1

&+ѬѪ1* : TӘNG QUAN TÀI LIӊU 3

1.1 Giӟi thiӋ u vӅ axit béo không thay thӃ 3

Ĉ ͓ QKQJKƭDQJX ͛n g͙c 3

1.1.2 Phân lo̩ i 4

1.1.3 Tác dͭng chung cͯa các axit béo không thay th͇ vͣ LF˯WK ͋ FRQQJ˱ ͥi 6

*LͣLWKL͏XP͡WV͙D[LWEpRNK{QJWKD\WK͇WK˱ͥQJJ̿S Error! Bookmark not defined.8 1.1.4.1 Omega-3 8

1.1.4.2 Omega-6 11

1.1.4.3 Omega-9 13

1.2 Vұ t liӋ u xúc tác cho quá trình este hóa 15

6RViQK˱XQK˱ ͫFÿL ͋ m các h͏ xúc tác cho ph̫ n ͱng este chéo hóa 15

1.2.2 M͡ t s͙ th͇ h͏ xúc tác r̷ n d͓ th͋ 17

&ѫFK Ӄ xúc tác cho phҧ n ӭng este hóa dҫ u mӥ ÿӝ ng thӵc vұ t 21

4XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧi axit d͛ng th͋ 21

4XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧLED]˯ÿ ͛ng th͋ 22

4XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧi axit d͓ th͋ 24

4XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧLED]˯G ͓ th͋ 25

1.4 Xúc tác rҳ QOѭ ӥng chӭFD[LWED]ѫ Mg,Zn,La,SȖ -Al 2 O 3 25

&+ѬѪ1* 2: NGUYÊN LIӊ89¬3+ѬѪ1*3+È31*+ IÊN CӬU 27

2.1 Tә ng hӧp vұ t liӋ u nӅ n xúc tác Ȗ -Al 2 O 3 27

2.2 Tә ng hӧp vұ t liӋ u Mg,Zn,La,SȖ -Al 2 O 3 28

2.3 &iFSKѭѫQJSKiSY ұWOêÿ һFWUѭQJ 28

2.33K˱˯QJSKiSQKL͍X[̩WLD; 28

2.3.23K˱˯QJSKiS[iFÿ͓QKGL͏QWtFKE͉P̿W ± %(7ÿ˯QÿL͋P 30

*L̫LK̭S1+ 3 WKHRFK˱˯QJWUuQKQKL͏Wÿ͡73' -NH 3 31

2.3.4 *L̫LK̭S&2 2 WKHRFK˱˯QJWUuQKQKL͏Wÿ͡73' -CO 2 32

3K˱˯QJSKiSWiQV̷FQăQJO˱ͫQJWLD; 33

2.4 Phҧ n ӭng este hóa dҫ u phӝ ng sӱ dөng xúc tác phân tán kim loҥ LÿmÿL Ӆ u

chӃ 35

2.4.1 Ph̫ n ͱng este hóa d̯ u ph͡ ng s͵ dͭng xúc tác Mg,Zn,La,S/Ȗ -Al 2 O 3 35

3K˱˯QJSKiSSKkQWtFKV ̷c ký khí kh͙i ph͝ (GC-MS) 36

&+ѬѪ1* 3: KӂT QUҦ VÀ THҦO LUҰN 39

7әQJKӧSȖ -Al 2 O 3 39

3.1.1 ̪nh nhi͍ u x̩ tia X 39

3.1.2 .͇WTX̫ÿR GL͏QWtFKE͉P̿W ± %(7ÿ˯QÿL͋P 40

%LӃQWtQKȖ -Al 2 O 3 41

3.2.1 ̪nh nhi͍ u x̩ tia X 41

3.2.2 K͇ t qu̫ ÿR di͏ n tích b͉ m̿ t ± %(7ÿ˯QÿL ͋ m 42

3.2.3 Gi̫ i h̭ p NH 3 WKHRFK˱˯QJWUuQKQKL ͏ Wÿ ͡: TPD-NH 3 43

3.2.4 Gi̫ i h̭ p NH 3 WKHRFK˱˯QJWUuQKQKL ͏ Wÿ ͡: TPD-CO 2 45

3.2.5 Ph͝ tán s̷ FQăQJO˱ ͫng tia X 46

3.3 Nghiên cӭu phҧ n ӭng este chéo hóa dҫ u phӝ ng 47

;iFÿ͓QKFK͑V͙D[LWEpRW͹GRFͯDG̯XSK͡QJ 47

1JKLrQFͱXKR̩WWtQK[~FWiFYͣLSK̫QͱQJHVWHFKpRKyDG̯XSK͡QJ 48

3.3.2.1 ̪QKK˱ ͧng cͯa t͑ l͏ etanol:d̯ u 48

3.3.2.2 ̪QKK˱ ͧng cͯa thͥi gian ph̫n ͱng tͣi ph̫n ͱng este chéo hóa 49

3.3.3 ĈiQKJLiWKjQKSK̯QV̫QSḴP 50

KӂT LUҰN 53

TÀI LIӊU THAM KHҦO 54

DANH MӨC CÁC BҦNG

6ӕKLӋX

1.1 +jPOѭӧng omega-3 có trong mӛi 85g mӝt sӕ loҥi cá

1.2 Các axit béo omega-3 4 1.3 Các axit béo omega-6 5 1.4 Các axit béo omega-9 6 1.5 Các axit không no nhiӅu liên kӃWÿ{L 6

1.6 /ѭӧng DHA cҫn cung cҩp trong 1 ngày ӣ QJѭӡi (mg/kg

1.7 Tóm tҳWѭXQKѭӧFÿLӇm cӫa các hӋ xúc tác cho phҧn ӭng

1.8 Mӝt vài thông sӕ vұt lý cӫDĮșYjȖ-nhôm oxit 26 3.1 Các thông sӕ TPD-NH3 cӫa mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 44 3.2 Các thông sӕ TPD-CO2 cӫa mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 45

3.3 KӃt quҧ phân tích mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 theo SKѭѫQJ

3.4 KӃt quҧ ÿR%(7Fӫa mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 43

3.5 GiҧQÿӗ hҩp phө - giҧi hҩp NH3 mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 44

3.6 GiҧQÿӗ hҩp phө - giҧi hҩp CO2 mүu Mg,Zn,La,S/J-Al2O3 45

3.7 3KәWiQVҳFQăQJOѭӧQJWLD;FӫDPүXMg,Zn,La,S/J-Al2O3 46

3.8 6ѫÿӗELӇXGLӉQFѫFKӃFӫDSKҧQӭQJHW\OHVWHFKpRKyDWULJO\[HULW50

3.9 SҳFNtÿӗ cӫa sҧn phҭm etyl este chéo hoá dҫu phӝng 51

MӢ ĈҪU

Tӯ ÿҫu thӃ kӹ 20, thӃ giӟL ÿm ELӃW ÿӃn các hoҥt chҩt cҫn thiӃt cho sӵ phát

triӇQFNJQJQKѭVӭc khӓe cӫDFRQQJѭӡi tӯ mӥ sinh vұt biӇn và dҫu thӵc vұWÿһc biӋt

là các axit béo không thay thӃ QKѭRPHJD-QKѭQJÿӃn nhӳQJQăPFӫa thӃ kӹ

này thì nhӳng lӧLtFKÿӕi vӟi sӭc khӓe cӫa chúng mӟLÿѭӧc nghiên cӭu rӝng rãi và

ÿҥWÿѭӧc nhiӅu thành tӵu Lӧi ích vӅ sӭc khӓHÿѭӧc biӃWÿӃn nhiӅu nhҩt là cӫa các

axit béo chuӛi dài omega-ÿyOj'+$Yj(3$/ѭӧng axit béo omega-3 cao làm

giҧPOѭӧng triglyxerit, nhӏp tim, huyӃt áp và bӋQK[ѫYӳDÿӝng mҥch Nhӳng axit

EpRQj\ÿѭӧc gӑi là không thay thӃ YuFѫ WKӇ FRQQJѭӡi không thӇ tәng hӧSÿѭӧc

chúng Chính vì thӃ mà loҥi axit béo này cҫn phҧLÿѭӧc cung cҩp qua nguӗn thӵc

phҭm cho cҧ QJѭӡi lӟn lүn trҿ em

Các loҥi axit béo omega-3 có thӇ ÿѭӧc tìm thҩy trong dҫu thӵc vұWQKѭFk\

cҧi dҫu, quҧ hӗ ÿjR KD\ SKD WUӝn tӯ các loҥi dҫu khác nhau Thành phҫn DHA,

EPA, là các dүn xuҩt omega-3, có thӇ ÿѭӧc tìm thҩy trong các loҥi cá giàu chҩt béo

và dҫu cá Các loҥi tiӅn axit béo cӫa omega-6 nҵm chӫ yӃu trong dҫu thӵc vұt và hҥt

cӫa các cây hӑ ÿұu Axit arachidonic, chҩt dүn xuҩt omega-WKuFyWURQJOzQJÿӓ

trӭng và thӏt

Các dҥng mӟi do etyl este hóa các axit béo omega-3,6 thu hút sӵ chú ý cӫa

các nhà nghiên cӭu do có khҧ QăQJWLQKFKӃ cao và có hiӋu quҧ KѫQQKӳng axit béo

WK{QJWKѭӡng Các dҥng mӟi này có thӇ ÿѭӧc tәng hӧp bҵng cách etyl hóa các loҥi

dҫu, mӥ chӭa omega-3,6 vӟi xúc tác rҳn dӏ thӇ

HiӋn nay, sӱ dөng xúc tác rҳn dӏ thӇ trong công nghӋ hoá hӑc là xu thӃ chung

cӫa thӃ giӟi do nhiӅXѭXÿLӇm mà hӋ xúc tác này mang lҥLQKѭÿӝ bӅQFѫYjEӅn nhiӋt cao, không phân hӫ\NK{QJăQPzQWKLӃt bӏ, dӉ tách loҥi xúc tác, quá trình

thӵc hiӋn liên tөFYjÿһc biӋt không gây ô nhiӉPP{LWUѭӡng Các nghiên cӭu mӟi

tұp trung chӫ yӃu chӃ tҥo các hӋ xúc tác rҳQWUrQFѫVӣ ÿDR[LWNLPORҥLYjWăQJFѭӡng các phi kim loҥi nhҵm cҧi biӃn lӵc axit hoһFED]ѫÿӇ WăQJWӕFÿӝ cҧ phҧn ӭng thӫy phân

và cҧ phҧn ӭQJHVWHKyDÿӗng thӡLWăQJÿӝ chӑn lӑc cӫa phҧn ӭng ӣ nhiӋWÿӝ thҩp tránh

các phҧn ӭng phө [4, 5]

Trong phҥPYLÿӅ tài này, chúng tôi tiӃn hành ÿӅ tài ³ Nghiên cӭu chӃ tҥ o hӋ

xúc tác rҳ n Oѭ ӥng chӭFD[LWED]ѫ Mg,Zn,La,SȖ -Al 2 O 3 ÿӇ thӵc hiӋ n phҧ n ӭng

etyl este hóa YjÿiQKJLiWKjQKSK ҫQD[LWEpRÿDQ ӕLÿ{LFyWURQJG ҫu phӝng´

&+ѬѪ1* 7Ә1*48$1 TÀI LIӊU

1.1 Giӟi thiӋ u vӅ axit béo không thay thӃ

Ĉ ͓ nh QJKƭDQJX ͛n g͙c

Axit béo không thay thӃ là loҥi axit ӣ QJѭӡLYjÿӝng vұt có vú không tӵ tәng

hӧSÿѭӧc (=Vitamin F), cҫn thiӃt cho sӵ chӕng lão hóa tӃ bào và sinh tәng

hӧp các hoocmon sinh sҧn

Ngu͛ n g͙ c:

- Omega-3 có nhiӅXWURQJFiÿһc biӋt là mӥ cá, tôm, cua, tҧo sinh vұt phù

du

6DXÿk\OjKjPOѭӧng w-3 cӫa mӝt sӕ FiWK{QJWKѭӡng:

Bҧng 1.1 +jPO˱ ͫng omega-3 có trong m͟i 85g m͡t s͙ lo̩i cá

WK{QJWK˱ ͥng

Tên thông

WKѭӡng

/ѭӧng w-3 (g)

Tên thông WKѭӡng

/ѭӧng w-3 (g)

Tên thông WKѭӡng

/ѭӧng w-3 (g)

Zealand 0.95

Cá chim ÿHQ 0.4 Cá chӍ vàng 0.22

Cá lát 0.9 Cá tuyӃt

mҳt xanh 0.31

Các loҥi trӭng to 0.109

Tôm hәkhәng lӗ 0.1

Gà tây 0.03 1JNJFӕc,

gҥRPu«0

Dҫu thӵc

vұt 0 Rau 0 Hoa quҧ 0

- Omega-6 có trong thӏWÿӝng vұt, nhҩWOjÿӝng vұt nuôi, hҫu hӃt các loҥi dҫu

thӵc vұt

1.1.2 Phân lo̩ i

Dӵa vào vӏ trí cӫa cacbon cӫa nӕL ÿ{L FXӕi cùng tính tӯ cuӕi mҥch có thӇ

phân loҥi các axit béo không thay thӃ thành 2 loҥi là w-3, w-6 Khi cacbon cӫa nӕi

ÿ{LFXӕi cùng tính tӯ cuӕi mҥch nҵm ӣ vӏ trí sӕ 9 thì chúng ta có w-Ĉk\NK{QJphҧi là mӝt axit béo không thay thӃ QKѭQJYүn là thành phҫn rҩt quan trӑng

6DXÿk\OjPӝt sӕ axit béo không thay thӃ và mӝt sӕ omega-9 quan trӑng [3]

Bҧng 1.2 Các axit béo omega-3

Tên thông dөng Tên theo

lipid Tên hoá hӑc

Axit Hexadecatrienoic (HTA) 16:3 (n-3) Axit 7,10,13-hexadecatrienoic (ṱ t

Axit eicosatrienoic (ETE) 20:3 (n-3) Axit 11,14,17-eicosatrienoic (ṱ t c̫

lipid Tên hoá hӑc

Axit linoleic 18:2 (n-6) Axit 9,12-octadecadienoic (ṱ t c̫

Axit arachidonic (AA) 20:4 (n-6) Axit 5,8,11,14-eicosatetraenoic (ṱ t c̫

Bҧng 1.4 Các axit béo omega-9

7rQWK{QJWKѭӡng Tên theo lipid Tên hoá hӑc

Axit oleic 18:1 (n-9) Axit 9-octadecenoic (d̩ ng cis)

Axit eicosenoic 20:1 (n-9) Axit 11-eicosenoic (d̩ ng cis)

Axit erucic 22:1 (n-9) Axit 13-docosenoic (d̩ ng cis)

Axit nervonic 24:1 (n-9) Axit 15-tetracosenoic (d̩ ng cis)

Bҧng 1.5 Các axit không no nhi͉ u liên k͇ Wÿ{L

7rQWK{QJWKѭӡng Tên theo lipid Tên hoá hӑc

Axit linolenic 18:3 (n-6) Axit (5Z,9Z,12Z)-octadeca-5,9,12-trienoic

Axit podocarpic 20:3 (n-6) Axit (5Z,11Z,14Z)-eicosa-5,11,14-trienoic

1.1.3 Tác dͭng chung cͯa các axit béo không thay th͇ vͣ LF˯WK ͋ FRQQJ˱ ͥi

Các axit béo này có têQµNK{QJWKD\WKӃ¶YuFK~QJFҫQWKLӃWFKRVӵSKiWWULӇQ

WK{QJWKѭӡQJFӫDcon ngѭӡLPjWӵFѫWKӇFRQQJѭӡLNK{QJWKӇWӵVҧQ[XҩWUDÿѭӧF

0ӝWOѭӧQJQKӓZ- WURQJ EӳD ăQ [ҩS [Ӎ  WәQJ OѭӧQJ FDOR  Oj ÿӫ ÿӇ SKiW WULӇQ

EuQKWKѭӡQJ(3$D[LWHLFRVDSHQWDHQRLF và DHA (axit decosahecxaenoic) là các

D[LWEpRNK{QJWKD\WKӃWKXӝFKӑRPHJD- WKDP JLD YjR FҩX WU~F Yj FKӭF QăQJ WӃ

EjRWKҫQNLQKPjQJFiFWӃEjRWURQJFѫWKӇFyYDLWUzTXDQWUӑQJWURQJKRҥWÿӝQJ

Các axit béo w-6 (chҷng hҥQQKѭȖ-OLQROHQLF D[LW Yj D[LW DUDFKLGRQLF  FNJQJ

ÿyQJYDLWUzTXDQWUӑng trong sӵ phát triӇQWK{QJWKѭӡng, QKѭQJomega-6 không có

nhӳng ÿһc tính có lӧi cho não, cho các phҧn ӭng chӕng viêm và các phҧn ӭng miӉn

dӏFKQKѭRPHJD-3 Omega-6 có trong thành phҫn cҩu tҥo màng tӃ bào, tham gia vào

FѫFKӃ KuQKWKjQKSURVWDJODQGLQYjOHXNRWULHQGѭӟi tác dөng cӫa cyclooxygenase và

O\SR[\JHQDVHĈk\OjFiFFKҩWWKDPJLDYjRFѫFKӃ gây viêm, nhҩt là các quá trình

YLrP PmQ WtQKJk\WăQJTXi WUuQKÿ{QJ PiXGROjPWăQJNӃt dính tiӇu cҫu và co

mҥch, dӉ gây nhӗLPiXFѫWLPQKӗLPiXQmRWăQJTXiWUuQKWәng hӧp interleukin-1,

yӃu tӕ hoҥi tӱ khӕi u (TNF) và các cytokin khác liên TXDQ ÿӃn các bӋnh tӵ miӉn

dӏFKQKѭYLrPNKӟp dҥng thҩp, hen phӃ quҧn, bӋnh cҫu thұn mãn tính, bӋnh viêm

lRpWÿҥi trӵc tràng (bӋnh Crohn), bӋnh vҧy nӃn

1ăPQJѭӡLWDÿmNKiPSKiUDUҵQJFiFHQ]\P WuPWKҩ\WURQJFiFP{

FӯX FKX\ӇQ KyD D[LW Z-6 arachidonic thành tác nhân Jk\ YLrP ÿѭӧF JӑL Oj

prostaglandin E2, Jk\QrQFҧPJLiFFKҩQWKѭѫQJYj ÿҭ\PҥQKOjPOjQKYӃWWKѭѫQJ

YjSKҧQӭQJPLӉQGӏFKWURQJFiFP{EӏFKҩQWKѭѫQJYjEӏҧQKKѭӣQJ1ăP

FK~QJWDWuPUDFiFHLFRVDQRLWEDRJӗPFiFWKURPER[DQSURVWDF\FOLQYjOHXNRWULHQ

&iF HLFRVDQRLW Fy FKӭF QăQJ VLQK KӑF TXDQ WUӑQJ WKѭӡQJ Fy WKӡL JLDQ KRҥW ÿӝQJ

troQJFѫWKӇQJҳQEҳWÿҫXEҵQJTXiWUuQKÿѭӧFWәQJKӧSWӯFiFD[LWEpRYjNӃWWK~FEҵQJVӵFKX\ӇQKyDEҵQJFiFHQ]\P7X\QKLrQQӃXWӕFÿӝWәQJKӧSYѭӧWTXiWӕF

ÿӝ FKX\ӇQ KyD WKu FiF HLFRVDQRLW Gѭ UD Fy WKӇ WҥR QrQ FiF KLӋX ӭQJ Fy KҥL &iF

QJKLrQ FӭX FKӍ UD UҵQJ PӝW Vӕ D[LW EpR Z- FXӕL FQJ FNJQJ Eӏ FKX\ӇQ KyD WKjQK

HLFRVDQRLWQKѭQJYӟLWӕFÿӝFKұPKѫQUҩWQKLӅX&iFHLFRVDQRLWWҥRWKjQKWӯFiFD[LWbéo omega-WKѭӡQJOjFiFWiFQKkQFKӕQJYLrPQKѭQJWKӵFWӃFK~QJFKӍJk\YLrP

NpPKѫQFiFHLFRVDQRLWWҥRWKjQKWӯFiFFKҩWEpRRPHJD-1ӃXFiFD[LWEpRZ-3 và

w-FQJFyPһWWKuFK~QJVӁµFҥQKWUDQK¶QKDXÿӇÿѭӧFFKX\ӇQKyDYuYұ\WӍOӋFiFaxit béo w-3:w-FKXӛLGjLҧQKKѭӣQJWUӵFWLӃSÿӃQGҥQJHLFRVDQRLWWҥRWKjQK [3]

*LͣLWKL͏XP͡WV͙D[LWEpR NK{QJWKD\WK͇WK˱ͥQJJ̿S

1.1.4.1 Omega-3

LjORҥLD[LWEpRFyQӕLÿ{LFXӕLFQJӣYӏWUt&VӕWtQKWӯFXӕLPҥFKJӗPcó: axit D-linolenic, DHA và EPA

¾ Axit D-Linolenic (ALA):

- &iF FKX\rQ JLD GLQK GѭӥQJ FKR UҵQJ - (3$ ÿѭӧF Eә VXQJ VӁ OjP

WăQJVӵPLӉQGӏFKFӫDFѫWKӇ

- /LSLW FҩX WU~F EDR JӗP RPHJD- Yj FiF D[LW EpR PҥFK WUXQJ EuQK ÿѭӧF

WәQJ KӧS KyD KӑF EӣL SKҧQ ӭQJ HVWH KyD FӫD GҫX Fi Yj WULDF\OJOLxerol

- 0һF G '+$ Fy WKӇ ÿѭӧF WҥR WKjQK WURQJ Fѫ WKӇ QKӡ FiF HQ]yP ÿһF

WUѭQJFKX\ӇQ KyD D[LWD-OLQROHQLF WKjQK (3$ UӗL (3$ OҥL ÿѭӧF FKX\ӇQ

WKjQK '+$ 7X\ QKLrQ KRҥW WtQK FӫD HQ]yP Qj\ UҩW \ӃX Yj KRҥW ÿӝQJ

- /jGѭӥQJFKҩWFҫQWKLӃWFKRKRҥWÿӝQJVӕQJKjQJQJj\

- 0jQJ QmR FҫQ QKLӅX FKҩW EpR Fө WKӇ Oj RPHJD-3 và omega- WKѭӡng

ÿѭӧF Oҩ\ Wӯ GҫX ăQ YjR Fѫ WKӇ +ѫQ QӳD GR WKyL TXHQ GLQK GѭӥQJ FӫD

QJѭӡL9LӋWOjWKtFKQKӳQJPyQFKLrQ[jRNKRQrQOѭӧQJRPHJD-PҩWÿL

QKLӅX 1JѭӧF OҥL RPHJD- FKӍ Fy WURQJ PӝW Vӕ ORҥL WKӵF SKҭP QKLӅX

QKҩWӣFiKӗL QrQFK~QJWDSKҧLWKѭӡQJ[X\rQEәVXQJYjRNKҭXSKҫQăQ

/êGRQJѭӡL1KұW%ҧQQKDQKQKҽQWKiRYiWGFѭӡQJÿӝOjPYLӋWUҩWFDRPӝWSKҫQOjQKӡKӑăQQKLӅXFiKӗLÿk\OjPyQăQNKRiLNKҭXFӫDQJѭӡLGkQÿҩWQѭӟF0һWWUӡLPӑF 

- 1JăQFKһQVӵYyQFөFFӫDPiXOjPJLҧPOѭӧQJFKROHVWHUROYj triglyxerit

- *LҧPiSOӵFPiXOjPGӏXFiFYӃWVѭQJWҩ\QJăQFKһQVӵFRFӭQJPҥFKPiXQmRJLҧPQJX\FѫFiFEӋQKWLPPҥFK

- 1JăQFKһQVӵSKiWWULӇQFӫDFiFWӃEjRXQJWKѭ'+$SKkQFKLDYjRFiFWӃEjRXQJWKѭNuPKmPFiFWӃEjRQj\WLӃWUDSURVWDJODQGLQE và

OHXNRWULHQH%QKӳQJFKҩWKyDVLQKOjPWăQJWUѭӣQJFiFWӃEjRXQJWKѭ 

™ KLQҩXWKӭFăQӣQKLӋWÿӝFDR'+$UҩWGӉEӏPҩWGRFiFSKҧQӭQJR[LKyDKRjQWRjQWҥRUDQKӳQJÿӝFWӕUҩWFyKҥLFKRVӭFNKӓHQJѭӡLVӱGөQJ9uYұ\FiFK WӕW QKҩW ÿӇ FKӃ ELӃQQJXӗQ WKӵF SKҭP JLjX '+$ FiF ORҥL Fi  Oj KҩS

- 6ӵWKLӃXKөWD[LWOLQROHLFWURQJEӳDăQELӇXKLӋQWKjQKEӋQKYLrPGDPҩWQѭӟFTXiQKLӅXTXDGDҧQKKѭӣQJÿӃQWăQJWUѭӣQJYjSKiWWULӇQOjPYӃW

- 7KjQKSKҫQD[LWDUDFKLGRQLFWURQJGҫXPӥ

%ѫ 0ӥOӧQ0ӥEz0,3 0,2-0,6 0,06-0,2

™ CTPT: C19H31COOH

&iFFKX\rQJLDGLQKGѭӥQJNKX\ӃQFiRQrQFXQJFҩS-4% Z-6 trong lipit FҩX

WU~FÿӇÿiSӭQJÿӫD[LWEpRFӫDOLSLWFҩXWU~FWULDF\OJOLxHUROÿѭӧFWKD\ÿәLEӣLVӵ

KuQKWKjQKFӫDFiFD[LWEpRPӟLÿѭӧFWiLWәFKӭFÿӇWKD\ÿәLYӏWUtQJXӗQJӕc các D[LWEpRWӯWӵQKLrQKD\WәQJKӧSÿӇWҥRWKjQKWULDF\OJOLxeroOPӟL

- 7KjQKSKҫQD[LWROHLFWURQJPӝWVӕGҫXWKӵFYұWYjPӝWVӕFKӍVӕÿһF

WUѭQJ

'ҫX &KӍVӕLRWtnc qC % axit oleic ĈұXQjQK124-133 20-21 33,6 Bông 103-111 32-38 33,0 Ngô 117-130 18-20 46,3 Lanh 170-185 19-21 5,0

- 7KjQKSKҫQD[LWROHLFFyWURQJPӝWVӕORҥLVӳD

Bò Dê &ӯX1JѭӡL22,4 17 22 33,3

1.2 Vұ t liӋ u xúc tác cho quá trình este hóa

6RViQK˱XQK˱ ͫFÿL ͋ m các h͏ xúc tác cho ph̫ n ͱng este chéo hóa

HiӋu suҩt và sҧn phҭm cӫa phҧn ӭng este chéo hóa các dҫu, mӥ ÿӝng thӵc

vұt phө thuӝc nhiӅu vào hӋ xúc tác Tùy vào bҧn chҩt các dҫu, mӥ và sҧn phҭm cҫn

x Phҧn ӭng có thӇ diӉn ra ӣ ÿLӅu kiӋn êm dӏu và mӭc hao tәn QăQJOѭӧng thҩp

x DӉ tách xúc tác ra khӓi sҧn phҭm

x Xúc tác dӉ tái sinh và tái sӱ

dөng

x Xúc tác dӉ bӏ ngӝ ÿӝc khi tiӃp xúc vӟi không khí

x Thích hӧp cho phҧn ӭQJÿLWӯ

dҫu, mӥ kém chҩWOѭӧng

x DӉ tách xúc tác khӓi sҧn phҭm

x Xúc tác dӉ tái sinh và tái sӱ

dөng

x Giá thành cao

x Tӹ lӋ mol ancol/dҫu lӟn và thӡi gian phҧn ӭng lâu

x DӉ tinh chӃ sҧn phҭm

x TӕF ÿӝ phҧn ӭng rҩt chұm, thұm chí là chұPKѫQVRYӟi xúc tác axit dӏ thӇ

hiӋu quҧ kinh tӃ không cao do khó tách ra khӓi sҧn phҭm phҧn ӭng, chúng còn gây

ăQ PzQ WKLӃt bӏ Các chҩW [~F WiF ED]ѫ ÿӗng thӇ [7] QKѭ 1D2+ 2+ &D2+ 2,

521D«FyNKҧ QăQJOjPWăQJWӕFÿӝ phҧn ӭQJWăQJQKDQKQKѭQJFK~QJNKyWKӵc

hiӋQÿѭӧc vì sҧn phҭm cuӕi cùng khó tách loҥi chҩt xúc tác, khó có thӇ tái chӃ ÿӇ sӱ

dөng lҥi xúc tác, sau khi phҧn ӭng xong chҩW[~FWiFWKѭӡQJÿѭӧc loҥi bӓ bҵng mӝt

Oѭӧng lӟQQѭӟc nóng, tҥo ra mӝWOѭӧQJQѭӟc thҧi công nghiӋp lӟn, khó xӱ lý, chi

phí cao Ngoài ra khi chҩt béo có chӍ sӕ axit cao sӁ phҧn ӭng vӟi kiӅm tҥo xà phòng

làm ҧnh KѭӣQJÿӃn hiӋu suҩt và chҩWOѭӧng sҧn phҭm

HiӋn nay, sӱ dөng xúc tác rҳn dӏ thӇ trong công nghӋ hoá hӑc là xu thӃ chung

cӫa thӃ giӟi do nhiӅXѭXÿLӇm mà hӋ xúc tác này mang lҥLQKѭÿӝ bӅQFѫYjEӅn

nhiӋt cao, không phân hӫ\NK{QJăQPzQWKLӃt bӏ, dӉ tách loҥi xúc tác, quá trình

thӵc hiӋn liên tөFYjÿһc biӋt không gây ô nhiӉPP{LWUѭӡng

1.2.2 M͡ t s͙ th͇ h͏ xúc tác r̷ n d͓ th͋

ѬXÿLӇm cӫa xúc tác axit rҳn dӏ thӇ là không bӏ tiêu thө hoһc hòa tan trong

phҧn ӭQJYj GRÿyFy WKӇ dӉ dàng tách loҥi khӓi sҧn phҭm KӃt quҧ là sҧn phҭm

không chӭa các tҥp chҩt cӫa xúc tác và chi phí cӫDJLDLÿRҥn tách loҥi cuӕi cùng sӁ

ÿѭӧc giҧm xuӕQJTXiWUuQKFNJQJFyWKӇ ÿѭӧc thӵc hiӋn liên tөc Xúc tác có thӇ dӉ

dàng tái sinh và tái sӱ dөQJÿӗng thӡLFNJQJWKkQWKLӋn vӟi môi WUѭӡQJKѫQGRNK{QJ

cҫn xӱ lí tách loҥi xúc tác

Xúc tác axit rҳQÿѭӧc quan tâm nhiӅXÿyOjhӋ xúc tác axit dӏ ÿD+nXM12O40,

WURQJÿy; 36L0 0R:YjFiFÿD R[LWNLPORҥi chuyӇn tiӃp pha tҥp QKѭ

ZrO2, TiO2, WO3 nhҵm cҧi biӃn lӵc axit Các hӋ xúc WiFQj\ÿѭӧFÿiQKJLiFyKRҥt tính cao, khҧ QăQJ FKӏX Qѭӟc tӕt, có khҧ QăQJ WiL Vӱ dөng và thân thiӋn vӟi môi

WUѭӡQJÿһc biӋt có khҧ QăQJWKӵc hiӋn vӟi nguyên liӋu là dҫu thӵc vұWFyKjPOѭӧng

axit béo tӵ do cao [6], tuy nhiên hiӋn nay các xúc tác này rҩt ÿҳWNKyWKѭѫQJPҥi hóa

Hình 1.1 ;~FWiFODLÿDR[LWNLPOR ̩i Ta 2 O 5 /Si(R)Si± H 3 PW 12 O 40

;~FWiFED]ѫUҳQÿiQJFK~êQKҩt là hydrotalxit Mg6Al2(OH)16CO3.4H2O [7]

vӟi tính chҩWED]ѫÿһFWUѭQJOjKӋ [~FWiFÿѭӧc quan tâm nhҩWÿӕi vӟi phҧn ӭng este

chéo hóa, tuy nhiên xúc tác này khó thӵc hiӋQÿѭӧc khi chӍ sӕ axit béo cӫa chҩt béo

cao, vì chúng sӁ xҧy ra phҧn ӭng xà phòng hóa tҥo nKNJ, tҥRQѭӟc, ÿӗng thӡi hӋ xúc

tác này có ái lӵFFDRÿӕi vӟi glyxerin dүQÿӃn glyxerin tұp trung lên bӅ mһt xúc tác

QJăQFҧn hӋ xúc tác tiӃS[~Fÿӗng thӡi vӟi triglixerit và metanol

Tuy nhiên, mӝt trong nhӳng vҩQ ÿӅ lӟQ OLrQ TXDQ ÿӃn xúc tác dӏ thӇ là sӵ

hình thành cӫa ba pha giӳa xúc tác vӟi ancol và dҫu dүn tӟi nhӳng giӟi hҥn khuӃch

WiQ GR ÿy OjP JLҧm tӕF ÿӝ phҧn ӭng [8] Mӝt SKѭѫQJ iQ ÿӇ khҳc phөc vҩQ ÿӅ

chuyӇn khӕLÿӕi vӟi xúc tác dӏ thӇ là sӱ dөng mӝWOѭӧng nhҩWÿӏnh dung môi hӛ trӧ

ÿӇ WK~F ÿҭy khҧ QăQJ WUӝn lүn dҫXYj HWDQROTXD ÿyÿҭy nhanh tӕFÿӝ phҧn ӭng

Tetrahydrofuran, ÿimetyl sulfoxit, n-KH[DQYjHWDQROÿmÿѭӧc sӱ dөQJWKѭӡng xuyên

KѫQYӟi vai trò cӫa mӝt dung môi hӛ trӧ trong phҧn ӭng este chéo hóa cӫa dҫu thӵc

vұt vӟi xúc tác rҳn MӝWSKѭѫQJiQNKiFÿӇ WK~Fÿҭy các quá trình chuyӇn khӕi liên

quan tӟi xúc tác dӏ thӇ là sӱ dөng chҩt trӧ hoһc xúc tác phân tán trên chҩWPDQJÿӇ

có thӇ tҥo ra diӋn tích bӅ mһt riêng lӟQKѫQYjQKLӅu mao quҧQKѫQWK~Fÿҭy khҧ

Qăng thu hút các phân tӱ triglyxeriWFyNtFKWKѭӟc lӟn trong các mao quҧn chӭa các

WkP[~FWiFOjPWăQJWӕFÿӝ phҧn ӭng

Tính axit cӫa các oxit kim loҥi chuyӇn tiӃp có thӇ WăQJOrQNKLÿѭӧc biӃn tính

bӣLFiFWiFQKkQQKѭVXOIDWSKRVSKDW [9]

Hình 1.2 Gi̫ thi͇ t v͉ s͹ hình thành các tâm axit trong c̭ u trúc cͯ a SO 4 2- /ZrO 2

Vұt liӋu mao quҧn trung bình silica nguyên chҩt chӍ có các nhóm silanol trên

bӅ mһt, có tính axit yӃu và không có hoҥt tính xúc tác Vì vұ\ÿӇ làm cho các vұt

liӋu này có thӇ ӭng dөQJWURQJOƭQKYӵc xúc tác, các tâm axit mҥQKKѫQÿmÿѭӧFÿѭD

vào mҥng cҩu trúc cӫDFK~QJ7K{QJWKѭӡng, sӵ thay thӃ cӫa các nguyên tӱ khác

vӟi hóa trӏ thҩSKѫQKyDWUӏ cӫa silic tҥRUDÿLӋn tích âm trong mҥQJOѭӟLÿLӋn tích

này có thӇ ÿѭӧc trung hòa bӣLSURWRQGRÿyWҥo ra tính axit cho vұt liӋuĈӇ Fyÿѭӧc

xúc tác phù hӧp cho phҧn ӭng este chéo hóa, các vұt liӋu mao quҧn trung bình nӅn

silica có thӇ ÿѭӧc biӃn tính bӣi nhӳng nhóm chӭFY{FѫKӳXFѫSKKӧSQKѭD[LWsulfonic hoһc các kim loҥi chuyӇn tiӃp Ví dө QKѭ Yӟi xúc tác SBA-ÿѭӧc biӃn

tính bӣi axit propylsulfonic thì phҧn ӭng este chéo hóa mӥ Ezÿҥt hiӋu suҩt khoҧng

95 % (nhiӋW ÿӝ phҧn ӭng 1200C, thӡi gian phҧn ӭng 30 phút, tӹ lӋ metanol/mӥ

20:1)

+uQK 1.3 M͡ t s͙ v̵ t li͏ u n͉ n silica bi͇ n tính bͧ i axit sulfonic

Ngoài vұt liӋu nӅn silica, vұt liӋu nӅQFDFERQFNJQJÿѭӧc nghiên cӭu biӃn tính

ÿӇ làm xúc tác cho phҧn ӭQJHVWHFKpRKyD7Uѭӟc tiên, cacbon hóa không hoàn toàn

ÿѭӡng hoһc xenlulozo ӣ khoҧng 5000&ÿӇ chӃ tҥo nӅn cacbon Nhúng vұt liӋu nӅn

FDFERQYjRD[LWVXOIXULFYjÿXQQyQJӣ 1500C trong 15 giӡ Gѭӟi khí quyӇn N2, WKXÿѭӧc vұt liӋu nӅQFDFERQÿѭӧc biӃn tính bҵng axit sulfuric, chӭDÿӗng thӡi hai

nhóm chӭc axit -COOH và -SO3H Vұt liӋu này có tính axit rҩt mҥnh, chӍ sӕ Ho

khoҧng - ÿӃn -Yjÿmÿѭӧc nghiên cӭu ӭng dөng cho phҧn ӭng este chéo hóa

dҫu thҧi, hiӋu suҩt phҧn ӭQJÿҥt khoҧng 92 % (nhiӋWÿӝ phҧn ӭng 800C, thӡi gian

phҧn ӭng 8 giӡ, tӹ lӋ metanol/dҫu 30:1)

+uQK 1.4 V̵ t li͏ u n͉ n cacbon bi͇ n tính b̹ ng axit sulfuric

1.3 &ѫFK Ӄ xúc tác cho phҧ n ӭng este hóa dҫ u mӥ ÿӝ ng thӵc vұ t

ĈӇ chӃ tҥo mӝt hӋ xúc tác thích hӧp cho phҧn ӭng este chéo hóa triglyxerit

cҫQ[pWÿӃQFѫFKӃ phҧn ӭng, tӯ ÿyWuPUDnhӳQJÿLӇm quan trӑng quyӃWÿӏQKÿӃn

tӕFÿӝ phҧn ӭng và chҩWOѭӧng sҧn phҭm

1.34XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧi axit ÿ͛ng th͋

4Xi WUuQK HVWH FKpR KyD ÿѭӧc xúc tác bӣL FiF D[LW %URQVWHG QKѭ D[LW

sunfonicvà axit sunfuric Nhӳng xúc tác này cho hiӋu suҩW DN\O HVWH FDR QKѭQJ

phҧn ӭng xҧy ra chұP ÿzL Kӓi nhiӋW ÿӝ trên 100o& Yj KѫQ  JLӡ ÿӇ hoàn thành

chuyӇn hóa Pryde [10@ÿmFKӍ ra rҵng este hóa chéo dҫXÿӛ WѭѫQJWURQJVӵ hiӋn diӋn

cӫa H2SO4 (1% vӅ sӕ mol), vӟi tӍ lӋ ancol/dҫu là 30:1 ӣ 65oC, tӕn 50 giӡ ÿӇ ÿҥt

ÿѭӧc sӵ chuyӇn hóa hoàn toàn dҫu thӵc vұWKѫQ WURQJNKLHVWHKyDFKpRYӟi butanol (ӣ 117oC) và etanol phân (ӣ 78oC), viӋc sӱ dөQJOѭӧQJWѭѫQJWӵ cӫa xúc tác

và ancol, tӕn 3 và 18 giӡWѭѫQJӭng TӍ lӋ ancol và dҫu là mӝt trong các yӃu tӕ

chính ҧQKKѭӣQJÿӃn phҧn ӭng este chéo hóa MӝWOѭӧQJGѭDQFROKRҥt hóa cho sӵ

tҥo thành sҧn phҭm Mһt khác mӝW OѭӧQJ Gѭ DQFRO OjP FKR TXi WUuQK WKX Kӗi JO\[HURONKyNKăQQrQêWѭӣng tӍ lӋ ancol/dҫu phҧLÿѭӧc quy hoҥch cho mӛi quá

trình riêng biӋW&ѫFKӃ phҧn ӭng este chéo hóa dҫu thӵc vұWÿѭӧF[~FWiFD[LWÿѭӧc

chӍ trong hình 1.5

Hình 1.5 &˯FK͇FͯDSK̫QͱQJHVWHFKpR hóa triglyxerit trên xúc tác axit

Hình 1.5 mô tҧ FѫFKӃ cӫa phҧn ӭng este chéo hóa dҫu mӥ ÿӝng thӵc vұt trên

xúc tác axit vӟi mӝt monoglyxerit, tuy nhiên nó có thӇ ÿѭӧc kéo dài vӟL ÿL

triglyxerit [11] Sӵ proton hóa nhóm cacbonyl cӫa este dүQ ÿӃn sӵ tҥo thành

FDFERFDWLRQ,,PjVDXÿyPӝt sӵ tҩn công nucleophin cӫa ancol tҥo hӧp chҩt trung

gian tӭ diӋn III giҧLSKyQJJO\[HUROÿӇ tҥo thành este IV, và tái tҥo lҥi xúc tác H+

7KHR FѫFKӃ này, các axit cacboxylic có thӇ ÿѭӧc tҥo thành bӣi sӵ phҧn ӭng cӫa

H2O trong hӛn hӧp phҧn ӭQJYjFDFERFDWLRQ,,ĈLӅXQj\ÿzLKӓi khi dùng xúc tác

axit cҫn loҥLQѭӟFÿӇ tránh sӵ tҥo thành axit cacboxylic và làm giҧm hiӋu suҩt tҥo

thành ankyl este

1.3.2 4XiWUuQKÿ˱ ͫc xúc tác bͧi ED]˯ÿ ͛ng th͋

Phҧn ӭng este chéo hóa dҫu thӵc vұt dӵDWUrQ[~FWiFED]ѫ[ҧ\UDQKDQKKѫQ

phҧn ӭQJÿѭӧc xúc tác bӣi axit Vì lí do này, cùng vӟi viӋc xúc tác kiӅPtWJk\ăQ

PzQKѫQ[~FWiFD[LWTXiWUuQKWURQJF{QJQJKLӋSѭXWLrQGQJ[~FWiFED]ѫFKҷng

hҥQQKѭDQNR[LWNLPORҥi kiӅPYjKLGUR[LWFNJQJWӕWQKѭQDWULYjNDOLFDFERQDW&ѫchӃ cӫa phҧn ӭQJHVWHKyDFKpR[~FWiFED]ѫFӫa dҫu thӵc vұWÿѭӧc chӍ UDQKѭKuQK

1.6 Giai ÿRҥQ ÿҫu tiên là phҧn ӭng cӫD ED]ѫ Yӟi ancol, sinh ra mӝt ankoxit và

proton hóa xúc tác Sӵ tҩn công nucleophin cӫa ankoxit vào nhóm cacbonyl cӫa

triglyxerit tҥo ra mӝt hӧp chҩt trung gian tӭ diӋn sau ÿyDQN\O HVWHWѭѫQJӭQJÿѭӧc

tҥR ... ;~FWiFODLÿDR[LWNLPOR ̩i Ta 2 O 5 /Si(R)Si± H 3 PW 12 O 40