Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở phân tích nội dung giữa hai chương trình Giáo dục công dân bậc Trung học cơ sở hiện hành và chương trình mới; đề tài
TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở
Chương trình môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở hiện hành
Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành được ban hành theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Theo đó, môn Đạo đức được dạy ở cấp Tiểu học (35 tiết/năm học); môn Giáo dục công dân được giảng dạy từ cấp Trung học cơ sở đến Trung học phổ thông (35 tiết/năm học)
1.1.1 Mục tiêu của chương trình
* Mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
Theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông, ban hành ngày 5 tháng 5 năm 2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định mục tiêu của giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [13; tr.8] Mục tiêu của giáo dục phổ thông còn được cụ thể hóa ở mục tiêu các cấp học và mục tiêu các môn học, các hoạt động giáo dục
Giáo dục Tiểu học được thực hiện trong 5 năm học, từ lớp 1 đến lớp 5 Tuổi của học sinh vào học lớp 1 là 6 tuổi Mục tiêu của giáo dục Tiểu học “nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở” [3; tr.5]
Giáo dục Trung học cơ sở được thực hiện trong 4 năm học, từ lớp 6 đến lớp 9 Học sinh vào lớp 6 sau khi hoàn thành chương trình Tiểu học, có tuổi là 11 tuổi Mục tiêu của giáo dục Trung học cơ sở “nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [4; tr.7]
Giáo dục Trung học phổ thông được thực hiện trong ba năm học, từ lớp 10 đến lớp 12 Học sinh vào học lớp 10 phải có bằng tốt nghiệp Trung học cơ sở, có tuổi là 15 tuổi Mục tiêu của giáo dục Trung học phổ thông “nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục Trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông, có những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [5; tr.9]
* Mục tiêu của môn Giáo dục công dân
Môn Giáo dục công dân có tên gọi khác nhau ở từng cấp học: ở Tiểu học đó là môn Đạo đức; ở Trung học cơ sở và Trung học phổ thông đó là môn Giáo dục công dân Mục tiêu dạy học của từng bậc học như sau:
Môn Đạo đức ở Tiểu học nhằm giúp học sinh: Thứ nhất, có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và chuẩn mực hành vi mang tính pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong quan hệ của các em với bản thân; với người khác; với công việc; với cộng đồng, đất nước, nhân loại; với môi trường tự nhiên và ý nghĩa của việc thực hiện theo các chuẩn mực đó [3; tr.117] Thứ hai, “bước đầu hình thành kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh theo chuẩn mực đã học” [3; tr.117]; kĩ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống Thứ ba, “bước đầu hình thành thái độ tự trọng, tự tin vào khả năng của bản thân, có trách nhiệm với hành động của mình” [3; tr.117]; yêu thương, tôn trọng con người; mong muốn đem lại niềm vui, hạnh phúc cho mọi người; yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt; không đồng tình với cái ác, cái sai, cái xấu
Môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở có mục tiêu nhằm giúp học sinh:
Thứ nhất, “hiểu được những chuẩn mực đạo đức và pháp luật cơ bản, phổ thông, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi học sinh Trung học cơ sở trong các mối quan hệ với bản thân, với người khác, với công nghệ và với môi trường sống” [4; tr.115] Từ đó hiểu được ý nghĩa của các chuẩn mực đối với sự phát triển của cá nhân, xã hội và cách thức rèn luyện để đạt được các chuẩn mực đó Thứ hai, “biết đánh giá hành vi của bản thân và mọi người xung quanh theo các chuẩn mực đã học; biết lựa chọn và thực hiện cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật trong hoạt động và giao tiếp
8 hằng ngày” [4; tr.115] Biết tự tổ chức việc học tập, rèn luyện của bản thân theo yêu cầu các chuẩn mực đã học Thứ ba, “có thái độ đúng đắn, rõ ràng trước các hiện tượng, sự kiện đạo đức, pháp luật trong đời sống hằng ngày” [4; tr.115]; có tình cảm trong sáng, lành mạnh đối với mọi người, đối với gia đình, nhà trường, quê hương, đất nước
Có niềm tin vào tính đúng đắn của các chuẩn mực đã học và hướng tới những giá trị xã hội tốt đẹp Có trách nhiệm đối với bản thân; có nhu cầu tự điều chỉnh, tự hoàn thiện để trở thành một chủ thể xã hội tích cực, năng động
Môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông có mục tiêu nhằm giúp học sinh: Thứ nhất, “có hiểu biết ban đầu về thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng” [5; tr.234]; Biết được một số phạm trù cơ bản của đạo đức học; hiểu một số yêu cầu đạo đức đối với người công dân hiện nay; Biết một số phạm trù và quy luật kinh tế cơ bản, vai trò quản lí kinh tế của Nhà nước; Biết được bản chất Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Hiểu đường lối, quan điểm của Đảng; các chính sách quan trọng của Nhà nước về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay; Hiểu bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, nhân loại; Hiểu quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội; Hiểu trách nhiệm công dân trong việc thực hiện đường lối, quan điểm của Đảng; pháp luật, chính sách của Nhà nước; hiểu trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm tham gia phát triển kinh tế của công dân Thứ hai, “vận dụng được kiến thức đã học để phân tích, đánh giá các hiện tượng, các sự kiện, các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống phù hợp với lứa tuổi” [5; tr.234] Biết lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp với các giá trị xã hội Biết bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái đẹp và đấu tranh, phê phán đối với các hành vi, hiện tượng tiêu cực trong cuộc sống phù hợp với khả năng của bản thân Thứ ba, yêu cái đúng, cái tốt, cái đẹp; không đồng tình với các hành vi, việc làm tiêu cực; Yêu quê hương, đất nước; Trân trọng và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc; “Tin tưởng vào các đường lối chủ, trương của Đảng; tôn trọng pháp luật, chính sách của Nhà nước và các quy định chung của cộng đồng, của tập thể; Có hoài bão và mục đích sống cao đẹp” [5; tr.234]
1.1.2 Kết cấu nội dung và phân phối chương trình
Nội dung chương trình môn Giáo dục công dân ở bậc Trung học cơ sở hiện hành được thể hiện trong 4 quyển: Giáo dục công dân lớp 6; Giáo dục công dân lớp 7;
Giáo dục công dân lớp 8; Giáo dục công dân lớp 9 và lần lượt được giảng dạy cho học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8, lớp 9 Về phân phối, ngoài 35 tiết được thực hiện trong 37 tuần của năm học (1 tiết/tuần), chương trình còn có các tiết thực hành, hoạt động ngoại khóa về các vấn đề gắn với tình hình địa phương Nội dung của chương trình hiện hành sẽ tập trung vào hai phần chính đó là phần 1 – Các giá trị đạo đức và phần 2 – Quyền và nghĩa vụ công dân; quyền và trách nhiệm của nhà nước Trong phần 1 – Các giá trị đạo đức sẽ có 5 chủ đề chính bao gồm: Quan hệ với bản thân; Quan hệ với người khác; Quan hệ với công việc; Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại và Quan hệ với môi trường tự nhiên Trong phần 2 - Quyền và nghĩa vụ công dân; quyền và trách nhiệm của nhà nước cũng sẽ có 5 chủ đề chính bao gồm: Quyền trẻ em, quyền và nghĩa vụ công dân trong gia đình; Quyền và nghĩa vụ công dân về trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên; Quyền và nghĩa vụ công dân về văn hóa, giáo dục và kinh tế; Các quyền tự do, dân chủ cơ bản của công dân và Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – quyền và nghĩa vụ công dân trong quản lí nhà nước Nội dung các phần, các chủ đề sẽ có những bài học tương ứng của các lớp 6, 7,
Theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề ra, môn Giáo dục công dân 6 bao gồm 18 bài, trong đó giáo dục về đạo đức có 11 bài và giáo dục pháp luật có 7 bài chia đều ở hai học kì Giáo dục các giá trị đạo đức: bài 1 - Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể và bài 3 - Tiết kiệm Chủ đề quan hệ với người khác gồm 4 bài trong đó có bài 4 - Lễ độ, bài 8 - Sống chan hòa với mọi người, bài 6 - Biết ơn và bài 9
- Lịch sự, tế nhị Chủ đề quan hệ với công việc gồm 3 bài trong đó có bài 11 - Mục đích học tập của học sinh, bài 2 - Siêng năng, kiên trì và bài 5 - Tôn trọng kỉ luật Chủ đề quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại có 1 bài đó là bài 10 - Tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể và trong hoạt động xã hội Và chủ đề quan hệ với môi trường tự nhiên có 1 bài đó là bài 7 - Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên
Chương trình môn Giáo dục công dân mới năm 2018 ở Trung học cơ sở
Giáo dục công dân có tên gọi và phân phối chương trình giảng dạy khác nhau ở
3 cấp học Ở giai đoạn giáo dục cơ bản (cấp Tiểu học và cấp Trung học cơ sở), môn học có tên gọi là môn Đạo đức và môn Giáo dục công dân Đây là môn học bắt buộc với thời lượng 35 tiết/năm học Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (cấp Trung học phổ thông), môn học có tên gọi là môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, là môn học tự chọn, được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh với thời lượng 70 tiết/năm học
1.2.1 Quan điểm xây dựng và mục tiêu của chương trình
Môn Giáo dục công dân có một vị trí đặc biệt, đó là môn học duy nhất và trực tiếp giáo dục lý tưởng, đạo đức, hình thành nhân cách, phẩm chất cho công dân tương lai Chương trình giáo dục được Thủ tướng chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 404/QĐ-TTg ngày 27 tháng 03 năm 2015 Theo đó, chương trình mới được xây dựng
15 với mục tiêu phù hợp với hệ thống giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013; Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa
XI, Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28 tháng 11 năm 2014 của Quốc hội và tuyên bố của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc: “Học để biết - Học để làm - Học để chung sống - Học để tự khẳng định mình”, góp phần tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng, hiệu quả giáo dục và phát triển con người Việt Nam toàn diện về Đức, Trí, Thể, Mỹ, hướng tới “công dân toàn cầu”
* Quan điểm xây dựng chương trình
Chương trình môn Giáo dục công dân tuân thủ các định hướng nêu trong Chương trình tổng thể, đồng thời, xuất phát từ đặc điểm môn học, nhấn mạnh các quan điểm sau:
Thứ nhất, “chương trình môn Giáo dục công dân bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm và tính thực tiễn, được xây dựng trên cơ sở: đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; các thành tựu nghiên cứu về tâm lí học, giáo dục học, đạo đức học, luật học, lí luận chính trị và kinh tế học; kinh nghiệm trong nước và quốc tế về phát triển chương trình môn Giáo dục công dân; các giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam và giá trị chung của nhân loại; thực tiễn xã hội, giáo dục, điều kiện kinh tế và truyền thống văn hoá Việt Nam, sự đa dạng của đối tượng học sinh xét về phương diện vùng miền, điều kiện và khả năng học tập”[7; tr.4] Chương trình mới được xây dựng trên cơ sở quan điểm của Đảng, Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; kế thừa và phát triển những ưu điểm của các chương trình giáo dục phổ thông đã có của Việt Nam, đồng thời tiếp thu thành tựu nghiên cứu về khoa học giáo dục và kinh nghiệm xây dựng chương trình theo mô hình phát triển năng lực của những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới; gắn với nhu cầu phát triển của đất nước, những tiến bộ của thời đại về khoa học - công nghệ và xã hội; phù hợp với đặc điểm con người, văn hoá Việt Nam, các giá trị truyền thống của dân tộc và những giá trị chung của nhân loại cũng như các sáng kiến và định hướng phát triển chung của UNESCO về giáo dục; tạo cơ hội bình đẳng về quyền được bảo vệ, chăm sóc, học tập và phát triển, quyền được lắng nghe, tôn trọng và được tham gia của học sinh; đặt nền tảng cho một xã hội nhân văn, phát triển bền vững và phồn vinh
Thứ hai, “chương trình môn Giáo dục công dân bảo đảm tính hệ thống Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, nội dung môn Đạo đức (cấp tiểu học) và môn Giáo dục công dân (cấp trung học cơ sở) được xây dựng theo hướng đồng tâm và phát triển,dựa trên các mạch nội dung giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, kinh tế, pháp luật và xoay quanh các mối quan hệ của con người với bản thân và người khác, với cộng đồng, đất nước, nhân loại, công việc và môi trường tự nhiên; mở rộng và nâng cao dần từ cấp tiểu học đến cấp trung học cơ sở Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, nội dung môn Giáo dục kinh tế và pháp luật (cấp trung học phổ thông) được xây dựng theo hướng phát triển tuyến tính, xoay quanh các quan hệ kinh tế và pháp luật, từ kinh tế vĩ mô đến kinh tế vi mô, từ hệ thống chính trị và pháp luật đến quyền và nghĩa vụ công dân” [7; tr.4] Điều này bắt nguồn từ đặc điểm của môn Giáo dục công dân ở các cấp học Ở giai đoạn giáo dục cơ bản: Đạo đức và Giáo dục công dân là các môn học bắt buộc Nội dung chủ yếu của môn học là giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, pháp luật và kinh tế Những nội dung này định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, quê hương, cộng đồng, nhằm hình thành cho học sinh thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập, sinh hoạt và ý thức tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp: Giáo dục kinh tế và pháp luật là môn học được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh Nội dung chủ yếu của môn học là học vấn phổ thông, cơ bản về kinh tế, pháp luật phù hợp với lứa tuổi; mang tính ứng dụng, thiết thực đối với đời sống và định hướng nghề nghiệp sau trung học phổ thông của học sinh; được lồng ghép với nội dung giáo dục đạo đức và kĩ năng sống, giúp học sinh có nhận thức đúng và thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân Ở mỗi lớp 10, 11, 12, những học sinh có định hướng theo học các ngành Giáo dục chính trị, Giáo dục công dân, Kinh tế, Hành chính, Pháp luật, hoặc có sự quan tâm, hứng thú đối với môn học được chọn học một số chuyên đềhọc tập Các chuyên đề này nhằm tăng cường kiến thức về kinh tế, pháp luật và kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đáp ứng sở thích, nhu cầu và định hướng nghề nghiệp của học sinh
Thứ ba, “chương trình môn Giáo dục công dân chú trọng tích hợp các nội dung giáo dục trong nội bộ môn học về kĩ năng sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế và tích hợp nhiều chủ đề giáo dục cần thiết như: môi trường, bình đẳng giới, di sản văn hoá, phòng
17 chống tệ nạn xã hội, tài chính, Những nội dung này gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của học sinh, gắn liền với các sự kiện có tính thời sự trong đời sống đạo đức, pháp luật, kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của địa phương, đất nước và thế giới” [7; tr.4] Bên cạnh đó chương trình mới còn chú ý đến đến tính kết nối giữa chương trình của các lớp học, cấp học trong từng môn học và giữa chương trình của các môn học trong từng lớp học, cấp học Cụ thể như về giáo dục đạo đức, trong giáo dục về phẩm chất yêu nước, học sinh lớp 6 sẽ có bài học là “Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ” thì lớp 7 có bài “Tự hào về truyền thống quê hương”, tiếp đó lớp 8 sẽ là bài “Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam” và đến lớp 9 sau khi học xong ba bài học đó của ba lớp, học sinh sẽ có thể hình dung và định nghĩa được khái niệm và làm thế nào để có thể “Sống có lí tưởng” Về giáo dục kĩ năng, trong giáo dục kĩ năng nhận thức và quản lí bản thân, học sinh lớp 6 có thể “Tự nhận thức được bản thân”, lớp 7 sẽ có bài học phát triển hơn đó là “Ứng phó với tâm lí căng thẳng” Sau khi đã nhận thức và ứng phó được với tâm lí của mình các em sẽ xác định được mục tiêu cá nhân và quản lí được thời gian của bản thân sao cho hợp lí ở lớp 8 và lớp 9 Về giáo dục kinh tế, trong giáo dục về hoạt động tiêu dùng Đầu tiên các em sẽ được học về bài “Tiết kiệm” ở lớp
6 để có thể có được những khái niệm cơ bản nhất về tiết kiệm và các biểu hiện cuẩ tiết kiệm Tiếp đó ở lớp 7 các em được học bài “Quản lí tiền”, đây là một biểu hiện nhỏ trong phần tiết kiệm Sau cùng các em sẽ được học và vận dụng việc “Lập kế hoạch chi tiêu” và “Tiêu dùng thông minh” ở lớp 8, lớp 9
Thứ tư, “chương trình môn Giáo dục công dân được xây dựng theo hướng mở
Chương trình chỉ quy định những yêu cầu cần đạt; những nội dung dạy học cơ bản, cốt lõi cho mỗi cấp học, lớp học nhằm đáp ứng yêu cầu cần đạt; những định hướng chung về phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục Căn cứ vào các yêu cầu cần đạt và định hướng chung của chương trình, các tác giả sách giáo khoa, cơ sở giáo dục và giáo viên môn Giáo dục công dân chủ động, sáng tạo trong quá trình thực hiện và phát triển chương trình” [7; tr 4] Chương trình giáo dục mới bảo đảm định hướng thống nhất và những nội dung giáo dục cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phương và nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của cơ sở giáo dục, góp phần bảo
18 đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội Tính mở của chương trình quy định mục tiêu lớn, định hướng về mục tiêu dạy học Người giáo viên có thể chủ động vận dụng, lồng ghép vào hoạt động giáo dục địa phương, đây chính là tính mở của chương trình
* Mục tiêu của chương trình
Mục tiêu chung của chương trình môn Giáo dục công dân “giúp học sinh hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm Những phẩm chất đạo đức này được hình thành, phát triển gắn liền với quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của người công dân Việt Nam Đồng thời, giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực của người công dân Việt Nam đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và cộng đồng xã hội theo yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới” [7, tr.5] Trên cơ sở đó, chương trình môn Giáo dục công dân góp phần giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực chung như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể cùng các năng lực đặc thù như năng lực điều chỉnh hành vi, năng lực phát triển bản thân, năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội
Về mục tiêu cụ thể ở các cấp học
Môn Đạo đức ở bậc Tiểu học có mục tiêu: “bước đầu hình thành, phát triển ở học sinh những hiểu biết ban đầu về chuẩn mực hành vi đạo đức, pháp luật và sự cần thiết thực hiện theo các chuẩn mực đó trong quan hệ với bản thân và người khác, với công việc, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên; thái độ tự trọng, tự tin; những tình cảm và hành vi tích cực: yêu gia đình, quê hương, đất nước; yêu thương, tôn trọng con người; đồng tình với cái thiện, cái đúng, cái tốt, không đồng tình với cái ác, cái sai, cái xấu; chăm học, chăm làm; trung thực; có trách nhiệm với thái độ, hành vi của bản thân” [7, tr.5] Bên cạnh đó còn giúp học sinh nhận biết và điều chỉnh được cảm xúc, thái độ, hành vi của bản thân; biết quan sát, tìm hiểu về gia đình, quê hương, đất nước và về các hành vi ứng xử; biết lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch cá nhân, hình thành thói quen, nền nếp cơ bản, cần thiết trong học tập, sinh hoạt
Môn Giáo dục công dân ở bậc Trung học cơ sở có mục tiêu: “giúp học sinh có hiểu biết về những chuẩn mực đạo đức, pháp luật cơ bản và giá trị, ý nghĩa của các chuẩn mực đó; tự hào về truyền thống gia đình, quê hương, dân tộc; tôn trọng, khoan dung, quan tâm, giúp đỡ người khác; tự giác, tích cực học tập và lao động; có thái độ đúng đắn, rõ ràng trước các hiện tượng, sự kiện trong đời sống; có trách nhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường, xã hội, công việc và môi trường sống” [7, tr.5] Các bài học về đạo đức như Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ; Tự hào về truyền thống quê hương; Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam; Sống có lí tưởng xuyên suốt các cấp học giúp các em hình thành và củng cố phẩm chất yêu nước Bên cạnh đó còn giáo dục các em những phẩm chất như nhân ái qua các bài học tương ứng là Yêu thương con người; Quan tâm, cảm thông và chia sẻ; Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc; Khoan dung Phẩm chất chăm chỉ qua bài học tương ứng là Siêng năng, kiên trì; Học tập tự giác, tích cực; Lao động cần cù, sáng tạo; Tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng Phẩm chất trung thực qua các bài học tương ứng là Tôn trọng sự thật; Giữ chữ tín; Bảo vệ lẽ phải; Khách quan và công bằng Phẩm chất trách nhiệm qua các bài học cụ thể
TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT VỀ NỘI DUNG GIỮA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRUNG HỌC CƠ SỞ HIỆN HÀNH VÀ CHƯƠNG TRÌNH MỚI NĂM 2018
Tương đồng về nội dung giữa hai chương trình Giáo dục công dân
Nội dung của chương trình môn Giáo dục công dân hiện hành gồm hai mạch nội dung chính là giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật thì nội dung chủ yếu của môn Giáo dục công dân trong chương trình mới gồm bốn mạch nội dung chính là: giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục kinh tế và giáo dục pháp luật Chương trình Giáo dục công dân mới đã kế thừa những nội dung nào của chương trình hiện hành? Tương đồng về mặt nội dung giữa hai chương trình chính là câu trả lời cho câu hỏi trên
2.1.1 Tương đồng trong nội dung giáo dục đạo đức
Giáo dục đạo đức là quá trình tác động sư phạm có mục đích, có kế hoạch nhằm giáo dục học sinh ý thức, hành vi đạo đức phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội và quy định của pháp luật Trên cơ sở đó hình thành, phát triển cho học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực cần thiết của người công dân Việt Nam, đáp ứng nhu cầu phát triển cá nhân và thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân Nội dung giáo dục đạo đức gồm năm mạch nội dung là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Các nội dung này chiếm khoảng 35% tổng thời lượng dành cho môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở Trong nội dung giáo dục đạo đức ở Trung học cơ sở, chương trình mới kế thừa những nội dung trong chương trình hiện hành được thể hiện qua bảng tổng hợp sau:
Bảng 2.1 Tương đồng về nội dung giáo dục đạo đức
Chủ đề trong chương trình mới/ lớp
Bài học trong chương trình hiện hành/ lớp
Lớp 6 – Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ
Lớp 7 – Bài 10: Giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, dòng họ Lớp 8 – Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam
Lớp 9 – Bài 7: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Lớp 9 – Sống có lí tưởng Lớp 9 – Bài 10: Lí tưởng sống của
2 Nhân ái Lớp 6 – Yêu thương con người Lớp 7 - Bài 5: Yêu thương con người Lớp 8 – Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc
Lớp 8 - Bài 8: Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác
Lớp 9 – Khoan dung Lớp 7 - Bài 8: Khoan dung
Lớp 6 – Siêng năng, kiên trì Lớp 6 - Bài 2: Siêng năng, kiên trì
Lớp 8 – Lao động cần cù, sáng tạo Lớp 8 - Bài 11: Lao động tự giác và sáng tạo
Lớp 9 – Tích cực tham gia các hoạt đồng cộng đồng
Lớp 8 - Bài 7: Tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội
Lớp 6 – Tôn trọng sự thật Lớp 7 - Bài 2: Trung thực Lớp 7 – Giữ chữ tín Lớp 8 - Bài 4: Giữ chữ tín Lớp 8 - Bảo vệ lẽ phải Lớp 8 - Bài 1: Tôn trọng lẽ phải
Lớp 6 – Tự lập Lớp 8 - Bài 10: Tự lập Lớp 7 – Bảo tồn di sản văn hóa Lớp 7 - Bài 15: Bảo vệ di sản văn hóa Lớp 8 – Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Lớp 7 - Bài 14: Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên Lớp 9 – Bảo vệ hòa bình Lớp 9 - Bài 4: Bảo vệ hòa bình Đạo đức là nền tảng, là bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng của con người nói chung và học sinh nói riêng Tuy nhiên bộ phận quan trọng ấy không tự nhiên mà hình thành một cách toàn vẹn được mà phải trải qua quá trình giáo dục Mỗi một cấp học đều giới thiệu cho chúng ta những phạm trù đạo đức cơ bản, những nguyên tắc đạo đức và các vấn đề đạo đức liên quan đến đời sống thường nhật của học sinh Năm phẩm chất trong giáo dục nội dung đạo đức là kết quả thực hiện Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên được quán triệt trong giáo dục nước ta từ hơn 50 năm nay
Những bài học trong chương trình hiện hành vẫn còn đáp ứng được các yêu cầu về phẩm chất trong chương trình mới Thứ nhất, về nội dung giáo dục phẩm chất yêu
27 nước, các bài học giúp học sinh có ý thức tìm hiểu truyền thống gia đình, dòng họ; tích cực học tập, rèn luyện để phát huy truyền thống gia đình, dòng họ Thứ hai, về nội dung giáo dục phẩm chất nhân ái, các bài học giúp học sinh trân trọng danh dự, sức khỏe và cuộc sống riêng tư của người khác; tôn trọng sự đa dạng về văn hóa của các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam và các dân tộc khác; cảm thông và sẵn sàng giúp đỡ mọi người Thứ ba, về nội dung giáo dục phẩm chất chăm chỉ, các bài học giúp học sinh cố gắng vươn lên đạt kết quả tốt trong học tập; tham gia công việc lao động, sản xuất trong gia đình theo yêu cầu thực tế, phù hợp với khả năng và điều kiện của bản thân; tham gia tích cực vào các hoạt động chung của tập thể Thứ tư, về nội dung giáo dục phẩm chất trung thực, các bài học giúp học sinh nghiêm túc nhìn nhận những khuyết điểm của bản thân và chịu trách nhiệm với mọi lời nói, hành vi của bản thân; luôn thống nhất giữa lời nói và việc làm; tôn trong lẽ phải, bảo vệ điều hay, lẽ phải trước mọi người Thứ năm, về nội dung giáo dục phẩm chất trách nhiệm, các bài học giúp học sinh tích cực, chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ tự nhiên; có ý thức bảo vệ di sản văn hóa, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hóa
Các bài học hình thành nhân cách cho học sinh và mang tính nhân văn sâu sắc
Hệ thống môn học luôn hướng vào việc giúp học sinh hình thành được những thái độ, tình cảm lành mạnh, có lập trường rõ ràng Thông qua mỗi bài học, học sinh nhận thức được trách nhiệm của mình đối với bản thân gia đình và xã hội qua đó giúp các em xác định được thái độ, trách nhiệm của bản thân trước các vấn đề lớn của dân tộc Từ các nội dung này, học sinh được giáo dục thành những con người có văn hóa, sống trung thực, có tinh thần tập thể, có ý thức tổ chức kỷ luật, có lòng nhân ái khoan dung, biết yêu quê hương, đất nước, luôn có ý thức trách nhiệm trước tương lai của bản thân và tiền đồ của đất nước, dân tộc
Bên cạnh đó, các bài học còn mang tính thời sự, chúng là các vấn đề về chính trị, xã hội, văn hóa và môi trường Đòi hỏi người giáo viên phải khai thác nội dung có sự liên hệ với thực tiễn địa phương Nghĩa là trong quá trình dạy, giáo viên chủ động và thường xuyên cập nhật chương trình, liên hệ thực tế địa phương (tích hợp giáo dục địa phương) để học sinh nắm bắt và hứng thú hơn khi học các bài học và có thể vận dụng các kiến thức đó vào thực tiễn
Tương đồng về nội dung trong chương trình hiện hành và chương trình mới được thể hiện cụ thể qua phân tích chủ đề/ bài: “Giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, dòng họ”
Bài 10 của lớp 7 với tên bài “Giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, dòng họ” (Chương trình hiện hành) được kế thừa, tuy nhiên khi áp dụng vào chương trình mới sẽ là bài 1 của lớp 6 với chủ đề “Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ”; khi giảng dạy bài này, ở cả hai chương trình, giáo viên phải đảm bảo các nội dung sau:
Một là, nêu được một số truyền thống của gia đình, dòng họ Ở phần này, giáo viên yêu cầu học sinh phân biệt được truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ với những tập quán lạc hậu (hủ tục) còn tồn tại trong một số gia đình, dòng họ Muốn vậy, các em cần hiểu truyền thống tốt đẹp là những giá trị, mang lại lợi ích cho con người và xã hội, không vi phạm những điều pháp luật cấm Ví dụ: hiếu học, cần cù lao động, yêu nước, nhân nghĩa, các nghề truyền thống, nghệ thuật truyền thông ; những hủ tục không phải là truyền thống tốt đẹp như: tảo hôn, cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, sinh nhiều con, gia trưởng độc đoán, mê tín dị đoan Từ đó học sinh có thể xác định được truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ mình để phát huy Hai là, giải thích một cách đơn giản ý nghĩa của truyền thống gia đình, dòng họ Đối với cá nhân, truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ là những vốn quý, những kinh nghiệm mà các thế hệ con cháu có thể học tập, có thêm sức mạnh để không ngừng vươn lên; thể hiện lòng biết ơn đối với ông bà, cha mẹ, tổ tiên, đạo lí của dân tộc Việt Nam Đối với xã hội, truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ góp phần làm phong phú truyền thống và bản sắc dân tộc (vì nhiều gia đình hợp lại thành xã hội, thành dân tộc) Nhất là trong thời đại hội nhập, điều đó càng có ý nghĩa quan trọng Ba là, biết giữ gìn, phát huy truyền thống của gia đình, dòng họ bằng những việc làm cụ thể phù hợp Để thực hiện tốt bổn phận của bản thân trong việc tiếp nối và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ học sinh cần thực hiện tốt bổn phận của bản thân trong gia đình, ở nhà trường; tích cực tìm hiểu truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ để kế thừa và phát huy; sống trong sạch, lương thiện, giữ gìn danh dự của gia đình, dòng họ Giáo viên định hướng cho học sinh luôn hướng về truyền thống tốt đpẹ của gia đình, dòng họ, thể hiện tình cảm quý trọng đối với các thế hệ đi trước đã làm nên truyền thống tốt đẹp để con cháu noi theo, mong muốn được tiếp nối truyền thống ấy
Tương đồng về nội dung trong chương trình hiện hành và chương trình mới được thể hiện cụ thể qua phân tích chủ đề/ bài: “Kế thừa và phát huy truyền thóng tốt đẹp của dân tộc”
Bài 7 của lớp 9 với tên bài “Kế thừa và phát huy truyền thóng tốt đẹp của dân tộc” (Chương trình hiện hành) được kế thừa, tuy nhiên khi áp dụng vào chương trình mới sẽ là bài 1 của lớp 8 với chủ đề “Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam”; khi giảng dạy bài này, ở cả hai chương trình, giáo viên phải đảm bảo các nội dung sau:
Một là, nêu được một số truyền thống của dân tộc Việt Nam Ở phần này, giáo viên yêu cầu học sinh hiểu được truyền thống tốt đẹp là những giá trị tinh thần được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài của dân tộc, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Ví dụ đó là truyền thống yêu nước, bất khuất chống giặc ngoại xâm, đoàn kết, nhân nghĩa, cần cù lao động, hiếu học, tôn sư trọng đạo ; các truyền thống về văn hóa, về nghệ thuật Hai là, nhận biết được giá trị của các truyền thống của dân tộc Việt Nam Các giá trị truyền thống của dân tộc là tài sản vô giá, góp phần tích cực vào sự phát triển của mỗi cá nhân và cả dân tộc Qua tìm hiểu giá trị, học sinh kể được một số biểu hiện của lòng tự hào về truyền thống của dân tộc Việt Nam Những biểu hiện đó thể hiện cụ thể ở những việc như: sưu tầm, tìm hiểu và tự hào về các truyền thống tốt đẹp của dân tộc; trân trọng, tự hào về các anh hùng dân tộc, các danh nhân văn hóa của đất nước; giữ gìn và bảo vệ các di sản lịch sử và văn hóa của dân tộc, các loại hình nghệ thuật truyền thống, các tác phẩm nghệ thuật, các lễ hội, trang phục, môn ăn truyền thống; sống và ứng xử phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống của dân tộc (chăm chỉ học tập, lao động, sống nhân ái, trung thực, giữ chữ tín, tôn sư trọng đạo) Ba là, thực hiện được những việc làm cụ thể để giữ gìn, phát huy truyền thống của dân tộc như chăm chỉ, chuyên cần, sáng tạo trong học tập; kính trọng, biết ơn thầy cô giáo; hiếu thảo với cha mẹ; tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội Học sinh đánh giá được hành vi, việc làm của bản thân và những người xung quanh trong việc thể hiện lòng tự hào về truyền thống của dân tộc Việt Nam Không những tôn trọng, tự hào về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà học sinh còn có thể phê phán và ngăn chặn những hành vi, việc làm tổn hại đến những truyền thống đó
Tương đồng về nội dung trong chương trình hiện hành và chương trình mới được thể hiện cụ thể qua phân tích chủ đề/ bài: “Lí tưởng sống của thanh niên”
Ý nghĩa và khuyến nghị trong thực hiện hai chương trình Giáo dục công dân
Một trong những điểm mới và cũng là xu thế chung của chương trình giáo dục phổ thông nhiều nước trên thế giới từ đầu thế kỉ XXI đến nay là chuyển từ dạy học cung cấp nội dung sang dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học Với Việt Nam, đây là yêu cầu mang tính đột phá của công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện theo Nghị quyết 29 (2013) của Đảng và Nghi quyết 88 (2014) của Quốc hội Những tương quan về mặt nội dung của hai chương trình giúp chúng ta làm sáng tỏ được nhiều vấn đề Cụ thể:
Thứ nhất, giúp những nhà quản lý, bộ phận giáo viên thực hiện chương trình và người học dễ dàng nhìn thấy những thuận lợi và khó khăn trong thực hiện chương trình hiện hành và chương trình mới năm 2018 Cụ thể, về thuận lợi, chương trình giáo dục mới kế thừa về mặt nội dung của chương trình hiện hành Những nội dung được kế thừa được thực tiễn kiểm nghiệm đều là những nội dung tiên tiến phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của người học, phù hợp với xu hướng phát triển và mục tiêu giáo dục của chương trình mới, đảm bảo góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho người học Trong thực hiện chương trình phát triển phẩm chất và năng lực, nội dung là chất liệu quan trọng để hình thành năng lực ở học sinh Nội dung trong chương mới có tính liên kết giữa các cấp và các lớp một cách chặt chẽ vì thế học sinh dễ dàng tiếp cận nội dung có tính hệ thống hơn Với cách nhìn nhận mới này học sinh sẽ có được hứng thú hơn trong học tập môn Giáo dục công dân Sự thành công trong giáo dục được thể hiện ở chỗ học sinh sử dụng các tri thức mà chúng giành được vào việc hiểu thế giới xung quanh mình và hướng dẫn các hoạt động của chúng Bên cạnh mặt thuận lợi đó, về khó khăn, chương trình giáo dục mới yêu cầu người giáo viên phải không ngừng thay đổi phương pháp dạy học, thay đổi tư duy đã tồn tại nhiều năm nay rằng giáo viên là người cung cấp tri thức, học sinh là người phải tiếp thu tri thức một cách thụ động
Thứ hai, những nét mới trong chương trình giáo dục công dân mới so với chương trình hiện hành là kết quả của bao trăn trở, suy tư về xây dựng nền giáo dục Việt Nam hiện đại, bắt kịp nhịp phát triển của các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới Đây là sự nỗ lực ban đầu rất lớn của toàn ngành Giáo dục và đào tạo Việt
Nam hiện nay, bước đầu đáp ứng yêu cầu dạy học phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học, phục vụ quá trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chương trình mới ra đời đã nhận được nhiều ý kiến hoan nghênh đón nhận của của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước,
Bộ giáo dục và Đào tạo, giáo viên, học sinh và xã hội
Thứ ba, chương trình mới ra đời đã khắc phục được các hạn chế của chương trình cũ, chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực Thực hiện được điều này đảm bảo nước ta có được chương trình giáo dục tiên tiến, bắt kịp sự phát triển của các nước phát triển về giáo dục
Thứ tư, chương trình mới ra đời đảm bảo trên sự kế thừa và phát huy những mặt tích cực của chương trình hiện hành, như vậy đối với giáo viên mà xét thì sẽ đảm bảo rằng lực lượng giáo viên giáo dục công dân hiện hành sau khi được bồi dưỡng thực hiện chương trình mới sẽ đảm bảo thực hiện có hiệu quả chương trình mới
Thứ năm, chương trình mới đảm bảo phù hợp với tâm sinh lý của người học, đảm bảo cung cấp cho người học những kiến thức mới nhất sau hơn 30 năm đất nước đổi mới, đảm bảo công dân tương lai có đủ kiến thức, kĩ năng, năng lực, phẩm chất để hòa nhập xã hội, xây dựng và phát triển đất nước
Từ việc phân tích những tương đồng và khác biệt giữa hai chương trình, tôi mạnh dạn đưa ra một số khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân chương trình mới như sau:
Thứ nhất, đối với nhà quản lý: tổ chức nhiều đợt tập huấn thực hiện chương trình cho giáo viên; tạo điều kiện cho giáo viên được đi tập huấn phát triển chương trình, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên phù hợp với yêu cầu giảng dạy môn Giáo dục công dân Ngoài ra, nhà quản lý còn tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho lớp học, trang bị các dụng cụ dạy học môn Giáo dục công dân trong thư viện nhà trường
Thứ hai, đối với lực lượng giáo viên: Một là, thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng chủ đề/ bài học, phù hợp với đặc điểm và trình độ học sinh, điều kiện cụ thể của lớp, trường và địa phương Động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học sinh được tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá
61 trình khám phá và lĩnh hội nội dung bài học; chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng đã có của học sinh; bồi dưỡng hứng thú, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho học sinh; giúp các em phát triển tối đa tiềm năng của bản thân
Hai là, thiết kế và hướng dẫn học sinh thực hiện các dạng bài tập phát triển tư duy và rèn luyện kĩ năng; hướng dẫn sử dụng các thiết bị, đồ dùng học tập; hướng dẫn học sinh có kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn; Sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lí, hiệu quả, linh hoạt, phù hợp với đặc trưng của cấp học, môn học; nội dung, tính chất của bài học; đặc điểm và trình độ học sinh; thời lượng dạy học và các điều kiện dạy học cụ thể của trường, địa phương
Thứ ba, đối với học sinh: Một là, tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn Mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảo luận, tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thày, cho bạn; biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè Hai là, tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn; xây dựng và thực hiện các kế hoạch học tập phù hợp với khả năng và điều kiện thực tế
Trong chương 2, đề tài đã tập trung làm rõ những nội dung cụ thể như sau:
Thứ nhất, làm sáng tỏ các điểm tương đồng về nội dung giữa hai chương trình giáo dục hiện hành và chương trình mới, đó là các tương đồng về nội dung giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục kinh tế và giáo dục pháp luật Để tài tiếp tục phân tích các yêu cầu mà người giáo viên cần đạt được về nội dung để đảm bảo quá trình dạy học được hiệu quả
Thứ hai, làm rõ những điểm khác biệt về nội dung giữa hai chương trình giáo dục hiện hành và chương trình mới, đó cũng là những khác biệt về nội dung giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục kinh tế và giáo dục pháp luật Đề tài đi sâu về các yêu cầu mà người giáo viên có thể đáp ứng để giảng dạy tốt nội dung mà chương trình mối khác biệt với chương trình hiện hành
KẾT LUẬN
Thông qua việc phân tích tương quan nội dung của chương trình Giáo dục công dân hiện hành và chương trình mới cùng với những tương đồng và khác biệt về nội dung giữa hai chương trình, đề tài đã làm sáng tỏ những nội dung cụ thể như sau:
Thứ nhất, khái quát về mục tiêu của chương trình hiện hành Bên cạnh đó đi sâu phân tích kết cấu nội dung và phân phối chương trình của môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở, trong đó chú trọng đến nội dung giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật Với những gì đã tìm hiểu đề tài đưa ra một vài nhận xét về chương trình hiện hành
Thứ hai, nêu lên mục tiêu và quan điểm xây dựng chương trình mới Trên cơ sở đó làm rõ nội dung của chương trình Giáo dục công dân mới là hướng đến giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục kinh tế và giáo dục pháp luật Đề tài cũng đưa ra những nhận xét về chương trình mới
Thứ ba, tìm ra những tương đồng về mặt nội dung giữa hai chương trình, đó là những tương đồng về nội dung giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật Đề tài nêu ra những yêu cầu về mặt nội dung giáo viên cần đảm bảo trong giảng dạy các chủ đề/ bài học tương đồng Trên cơ sở của những tương đồng đó cho thấy chương trình mới đã kế thừa những mặt tích cực của chương trình hiện hành
Thứ tư, chỉ ra được những khác biệt về nội dung mà chương trình mới đang có, đó là những khác biệt trong nội dung giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống và giáo dục kinh tế Những khác biệt này đảm bảo phù hợp với yêu cầu của xã hội trong thời đại mới
Thứ năm, nêu được ý nghĩa trong quá trình phân tích làm rõ hai chương trình, từ đó đề ra một vài khuyến nghị trong quá trình thực hiện hai chương trình Giáo dục công dân
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Vũ Đình Bảy (2012), Lí luận dạy học môn Giáo dục Công dân ở trường Phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
[2] Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết số 29- NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng XHCN và hội nhập quốc tế”
[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình Giáo dục phổ thông cấp Tiểu học
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình Giáo dục phổ thông cấp Trung học cơ sở
[5] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình Giáo dục phổ thông cấp Trung học phổ thông, Nxb Giáo dục
[6] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể
[7] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình Giáo dục phổ thông môn Giáo dục công dân, Nxb Giáo dục
[8] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Dự thảo Thông tư quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên do Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 28 tháng 3 năm 2018
[9] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Dự thảo Thông tư quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên do Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố, giáo viên sẽ được đánh giá với 5 tiêu chuẩn với 15 tiêu chí
[10] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Giáo dục công dân, Nxb Giáo dục Việt Nam
[11] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Hướng dẫn sử dụng khung phân phối chương trình Trung học cơ sở
[12] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2016), Phê duyệt đề án “Tăng cường Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” ban hành theo quyết định số 1501/QĐ-TTG ngày 28/8/2015 của Thủ tướng Chính phủ
[13] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trinh Giáo dục phổ thông ban hành ngày 5 tháng 5 năm 2006
[14] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), Quyết định số 16/2008/QĐ-BGDĐT quy định về đạo đức nhà giáo do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 16 tháng 4 năm 2008
[15] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở, trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 30/2009/TT-BGDĐT ngày
22 tháng 10 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
[16] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sách giáo khoa Giáo dục công dân lớp 6, Nxb
[17] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sách giáo khoa Giáo dục công dân lớp 7, Nxb
[18] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sách giáo khoa Giáo dục công dân lớp 8, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[19] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sách giáo khoa Giáo dục công dân lớp 9, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[20] Đào Đức Doãn (Chủ biên), Nguyễn Thị Liên, Ngô Vũ Thu Hằng, Bùi Xuân Anh, Đoàn Thị Thoa (2019), Hướng dẫn dạy học môn Đạo đức theo chương trình giáo dục phổ thông mới, Nxb Đại học Sư phạm
[21] Đào Đức Doãn (Chủ biên), Bùi Xuân Anh, Trần Thị Huyền, Đoàn Thị Thoa
(2019), Dạy học phát triển năng lực môn Giáo dục công dân trung học cơ sở, Nxb Đại học Sư phạm
[22] Đào Đức Doãn (2018), Đổi mới chương trình đào tạo giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu của chương trình mới, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia Đổi mới đào tạo giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới
[23] Đào Đức Doãn (2018), Đổi mới giáo dục đạo đức trong chương trình môn Giáo dục công dân và những yêu cầu đặt ra đối với giáo viên môn học ở trường phổ thông,
Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
[24] Đào Đức Doãn (2018), Đổi mới chương trình môn Giáo dục công dân theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, Tạp chí Khoa học giáo dục Việt
[25] Đào Đức Doãn (Chủ biên, 2018), Dạy học phát triển năng lực môn Đạo đức, Nxb Đại học Sư phạm
[26] Thủ tướng Chính phủ (2015), Phê duyệt “Đề án đổi mới chương trình, sách Giáo khoa Giáo dục phổ thông” ban hành theo quyết định số 404/QĐ-TTg ngày 27 tháng 3 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ
[27] Thủ tướng Chính phủ (2012), Phê duyệt “Chiến lược phát triển giáo dục 2011 –
2020” ban hành theo quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ
[28] Nguyễn Minh Hạc (2018), “Hình thành nhân cách – tiêu điểm Giáo dục công dân”, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia Đổi mới đào tạo giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới
[29] Phạm Minh Hạc (2016), Tâm lí học đại cương, Nxb Giáo dục Việt Nam
[30] Vũ Văn Hiền (2018), “2 điểm rất mới trong Dự thảo môn Giáo dục công dân”,
Báo điện tử chính thống hàng đầu Việt Nam
[31] Ngô Công Hoàn (2017), “Người công dân toàn cầu – Nội dung Giáo dục công dân trong nhà trường hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo quốc gia về giáo dục đạo đức – công dân trong giáo dục phổ thông ở Việt Nam
[32] Nhiều tác giả (2011), Kinh nghiệm quốc tế về phát triển chương trình giáo dục phổ thông, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
[33] Phạn Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường,
Nxb Đại học Sư phạm
[34] Đào Thị Oanh (Chủ biên, 2007), Vấn đề nhân cách trong Tâm lí học ngày nay,
[35] Trần Thị Mai Phương (2018), “Nâng cao chất lượng giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia đổi mới đào tạo giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới
[36] Đinh Thị Phượng (2018), “Những điểm mới cơ bản trong chương trình môn Giáo dục công dân ở trung học phổ thông sau năm 2020”, Khoa Giáo dục Chính trị -
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
[37] Quốc hội khóa XIII (2014), Nghị quyết số 88/2014/QH13 về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông
[38] Hà Nhật Thăng (2004), Nhập môn Giáo dục Công dân, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
[39] Nguyễn Minh Thuyết (2018), “Bước phát triển mới của chương trình môn Giáo dục công dân”, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia Đổi mới đào tạo giáo viên Giáo dục công dân đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới
[40] Trần Thị Thanh Thủy (Chủ biên, 2016), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh, Quyển 2, Nxb Đại học Sư phạm
[41] Thái Duy Tuyên (2001), Vấn đề tái hiện và sáng tạo trong dạy học, Tạp chí thông tin khoa học giáo dục, Hà Nội
[42] Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2016), Chương trình tiếp cận năng lực và đánh giá năng lực người học, Nxb Giáo dục Việt Nam
[43] Phạm Viết Vượng (1996), Giáo dục đại cương, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
[44] Phạm Việt Vượng (2014), Giáo dục học, Nxb Đại học Sư phạm
[45] Phạm Viết Vượng (2005), Lí luận giáo dục, Nxb đại học Sư phạm, Hà Nội
[46] Lan Anh (2016), “Bàn về thực trạng giảng dạy bộ môn Giáo dục công dân, Giáo dục đạo đức cho học sinh tại các trường THCS, THPT trên địa bàn huyện Phú Riềng”, http://tuyengiaobinhphuoc.org.vn/ban-ve-thuc-trang-giang-day-bo-mon-giao-duc- cong-dan-giao-duc-dao-duc-cho-hoc-sinh-tai-cac-truong-thcs-thpt-tren-dia-ban-huyen- phu-rieng
[47] Tuệ Nguyễn (2018), “Môn Giáo dục công dân mới dạy gì?” http://rgep.moet.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop/mon-giao-duc-cong-dan-moi-day-gi-