Người kể chuyện đồng sự trong tiểu thuyết triệu phú khu ổ chuột

Với sức hấp dẫn đầy mê hoặc của Triệu phú khu ổ chuột, với mong muốn tìm tòi những điều mới mẻ trong nghệ thuật kể chuyện của Vikas Swarup; chúng tôi đi vào tìm hiểu đề tài “Người kể ch

1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN

- -

NGUYỄN THỊ BẢO YÊN

Người kể chuyện đồng sự trong tiểu thuyết

Triệu phú khu ổ chuột

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

1.2 Không những có những biến chuyển bên trong nghiêng hẳn về phía con người, bộ mặt văn học cũng ghi dấu những bước chuyển mình lớn Văn học hiện đại chứng kiến việc chiếm ưu thế của thể loại tự sự, cùng với nó là việc những nhà văn lớn đồng thời là những nhà kể chuyện tài hoa đã làm mưa làm gió trên văn đàn thế giới Và bao giờ những tác phẩm có sự sáng tạo và

3

mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc kể về con người cũng luôn chiếm được

sự quan tâm hàng đầu của bạn đọc và giới nghiên cứu

1.3 Vikas Swarup - nhà văn tài ba người Ấn độ với cuốn tiểu thuyết

Triệu phú khu ổ chuột là trường hợp đặc biệt trên văn đàn thế giới những năm gần đây Triệu phú khu ổ chuột là một câu chuyện cổ tích thời hiện đại có giá trị nhân bản sâu sắc Triệu phú khu ổ chuột khiến người đọc phải khóc, phải

cười, phải kinh ngạc với những nỗi khiếp sợ, nỗi đau, niềm hạnh phúc… rất đời thường mà hết sức phi thường của chàng trai nghèo có số phận may mắn

tên Ram Triệu phú khu ổ chuột cũng là đồng xu may mắn đã đưa Vikas

Swarup trở thành một cây bút có tiếng vang lớn trên văn đàn thế giới

Với sức hấp dẫn đầy mê hoặc của Triệu phú khu ổ chuột, với mong

muốn tìm tòi những điều mới mẻ trong nghệ thuật kể chuyện của Vikas

Swarup; chúng tôi đi vào tìm hiểu đề tài “Người kể chuyện đồng sự trong tiểu

thuyết Triệu phú khu ổ chuột” Hy vọng đề tài sẽ phần nào giúp chúng ta

hiểu hơn về cuốn tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột và nghệ thuật kể chuyện

của nhà văn Vikas Swarup

2 Lịch sử vấn đề

Xuất hiện trên văn đàn không lâu, nhưng Triệu phú khu ổ chuột đã thu

hút mối quan tâm của hàng triệu độc giả, đưa tên tuổi nhà văn Vikas Swarup

trở nên nổi tiếng khắp thế giới Triệu phú khu ổ chuột đến năm 2009 đã được

dịch ra hơn bốn mươi thứ tiếng và được chuyển tải thành phim với tám giải Osca danh giá

Về tác giả Vikas Swarup, hiện nay mới chỉ có một vài bài viết ngắn giới thiệu về cuộc đời riêng, sự nghiệp chính trị và mối duyên nợ với văn chương của ông được đăng tải tên mạng internet Đáng chú ý nhất là trong

cuốn tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột, tác giả Bích Lan đã giới thiệu về cuộc

đời và con người, về thân thế và sự nghiệp chính trị, về văn chương và quan

4

niệm văn chương của Vikas Swarup Vikas Swarup cho rằng: “Chìa khóa của một cuốn tiểu thuyết hay là đảm bảo được mức độ phù hợp giữa quan điểm chủ quan của nhà văn và phản ứng khách quan của độc giả”; “một kẻ ngóc cũng có thể viết một cuốn sách nhưng cần có một thiên tài mới bán được cuốn sách đó” [19, tr.436] Mối tương quan giữa quan điểm của cá nhân nhà văn

với cộng đồng, giữa cái tôi với cái ta chính là cánh cửa để một tác phẩm đến

với bạn đọc Độc giả - điều cốt yếu đối với hoạt động sáng tác được Vikas Swarup đưa lên hàng đầu

Ngoài ra còn có một số bài giới thiệu về nhà văn Vikas Swarup và cuốn tiểu thuyết của ông được đăng tải trên nhiều website khác nhau Chẳng hạn

như bài viết Tác giả ‘Slumdog Milionaire’ chỉ tình cờ viết văn do Hà Linh

giới thiệu (nguồn: http://evan.vnexpress.net/) Theo bài viết này thì Vikas Swarup là nhà văn luôn trung thực với ngòi bút của mình và không ngại ngần phơi bày những hiện thực không thực sự lung linh của đất nước Tuy nhiên Vikas Swarup đồng thời vẫn là một công dân rất lạc quan về đất nước Ấn Độ,

điều đó thể hiện từ đầu đến cuối cuốn tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột

Bên cạnh đó, bài viết ngắn về Vikas Swarup - nhà ngoại giao trở thành nhà văn do Tuyết Nhung giới thiệu (nguồn: http://thuvien.ebook) cũng đã

khái quát cuộc đời, sự nghiệp chính trị của Vikas Swarup

Về cuốn tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột, đây là một tác phẩm mới

mà cho đến nay làn sóng yêu thích vẫn chưa lắng xuống Hầu hết các tờ báo nước ngoài đã không ngớt lời ủng hộ cuốn tiểu thuyết này Tại Anh, tờ

Observer mô tả Triệu phú khu ổ chuột như “một tiểu thuyết chói sáng, vĩ đại,

rung động và hỗn loạn cũng như chính đất nước Ấn Độ vậy” [19] Tờ The

time- Picayune thì cho rằng: “Đọc Triệu phú khu ổ chuột cũng như bắt được

đồng xu may mắn của Ram Mohammad; bạn sẽ muốn mang nó bên mình và

chia sẻ giá trị của nó với bạn bè” [19] Nhà sản xuất phim Triệu phú khu ổ

5

chuột cũng khen ngợi: “Một câu chuyện có hậu nhưng không kém phần khắc

nghiệt Có nhiều khoảnh khắc bi thảm và đau thương Nó là một câu chuyện

cổ tích, và giống như tất cả những câu chuyện cổ tích khác, nó bao trùm cả bóng tối và nỗi khiếp sợ Sự kết hợp đó sẽ khiến bạn khóc, khiến bạn cười và khiến bạn kinh ngạc” [19]

Ngoài ra, gần đây đã có một số bài viết về Triệu phú khu ổ chuột của

các tác giả trong nước được đăng tải trên mạng internet

Đầu tiên là bài viết Q & A – Tiểu thuyết của 8 giải Oscars năm 2009

của tác giả Từ Vũ Trong bài viết này tác giả đã cung cấp cho độc giả một số thông tin về tác giả Vikas Swarup, về đời riêng và gia đình ông Bên cạnh đó, tác giả cũng cung cấp thông tin về hoàn cảnh ra đời đặc biệt của cuốn tiểu

thuyết và khẳng định: “Trong Q & A, Vikas Swarup giới thiệu với bạn đọc

“một khoảng ngắn Ấn Độ” Qua 12 chương sách với rất nhiều nhân vật, Swarup đã dựng lên hình ảnh một nước Ấn Độ đầy màu sắc, tương phản, cùng lúc nét nhẹ nhàng trộn lẫn sự dữ dội.” [nguồn: http://phongdiep.net]

Tiếp đó, bài viết Triệu phú khu ổ chuột: Truyện và phim xứng đôi

(25/10/2009) của tác giả Hồ Anh Thái đã khẳng định sức hấp dẫn đặc biệt của

tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột không kém gì phim và nhận xét: “Mỗi

chương là một tiểu thuyết thu nhỏ, đầy đủ những yếu tố gây hấp dẫn Không quá kịch tính và cô đọng đến mức sắp đặt như phim, tiểu thuyết dung dị và tự nhiên hơn.” [nguồn: http://tusach.tuoitre.com.vn/]

Trong bài viết Về quá trình chuyển thể tiểu thuyết thành phim (Qua tác phẩm Triệu phú khu ổ chuột ) (2010) của Nguyễn A Say, tác giả thông qua việc so sánh tiểu thuyết và phim Triệu phú khu ổ chuột đã có cái nhìn mang

tính chất cụ thể, chi tiết về những đặc điểm tương đồng và khác biệt trong nội dung và nhân vật giữa tiểu thuyết và phim Tác giả đã rất có lý khi nhận định rằng: “Cuộc sống bần hàn, khát vọng vươn lên từ thực tại khắc nghiệt, niềm

Còn tờ báo Sức trẻ Việt Nam (Thứ tư, 26/08/2009) nhận định: “Qua những câu chuyện Ram kể lại cho người nữ luật sư, người đọc thấy được cuộc sống khốn cùng của những người dân Ấn Độ thất học, chịu sự bất công của phân biệt đẳng cấp và tôn giáo (…) Phía trên kia, nơi cuộc sống giàu sang và danh tiếng, danh dự và lòng ích kỷ đang dần giết chết đi tình yêu và đạo đức của con người.” [nguồn: http:// www.suctrevietnam.com/ ] Theo như nhận

định của báo Vnexpress thì đặc điểm này làm Triệu phú khu ổ chuột có một

sức hấp dẫn lớn đối với độc giả bởi “nó khơi dậy trắc ẩn trong mỗi con người,

nó đưa độc giả qua ngõ ngách của những khu ổ chuột tồi tàn, nó kể lại cảnh sống khốn cùng khi người ta đánh mất quyền được tồn tại như một con người, sống trong sự chờ đợi một chiếc xe jeep có thể đến đưa mình đi vì hàng ngàn tội lỗi vô cớ.” [nguồn: http://Vnexpress.net]

Và có thể nói như tờ Tuổi Trẻ, Triệu phú khu ổ chuột không phải là một

bài ca buồn, “sức mạnh của niềm tin và tình yêu tỏa sáng giữa thực tại đầy

khắc nghiệt khiến câu chuyện của Triệu phú khu ổ chuột chinh phục tất cả

những ai đủ hay thiếu niềm hi vọng Và hơn nữa, đó còn là một Ấn Độ người

ta còn mãi nhìn về, với tất cả sự vĩ đại, rung động và hỗn loạn của nó.”

(nguồn: http://tuoitre.vn/ )

Nhìn chung, Triệu phú khu ổ chuột là tác phẩm nhận được nhiều tiếng

nói ủng hộ trên báo chí, trên văn đàn và của độc giả khắp thế giới Tuy nhiên,

7

việc nghiên cứu, tìm hiểu một cách sâu sắc, cụ thể về cuốn tiểu thuyết này vẫn còn ít ỏi, chưa tương xứng với tầm vóc của nó

Chính vì vậy, đề tài này của chúng tôi mong muốn đi sâu tìm hiểu về

nội dung và nghệ thuật của tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột, nhất là về vấn

đề người kể chuyện đồng sự trong tác phẩm, với mong muốn góp thêm tiếng

nói khẳng định tài năng của nhà văn Vikas Swarup và giá trị của cuốn tiểu

thuyết Triệu phú khu ổ chuột

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là “Người kể chuyện đồng sự

trong Triệu phú khu ổ chuột”

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu đề tài này chúng tôi dựa vào tác phẩm Triệu phú khu ổ chuột

của nhà văn Vikas Swarup, bản dịch của Bích Lan, nhà xuất bản Văn học,

2009

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tìm hiểu đề tài này chúng tôi sử dụng kết hợp một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xem xét các yếu tố tạo nên cấu trúc tác phẩm, tìm ra những nguyên tắc chi phối sự hình thành của nó

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Là phương pháp chủ yếu để tìm hiểu nội dung của tác phẩm, phân tích những biện pháp nghệ thuật được nhà

văn thể hiện trong Triệu phú khu ổ chuột

- Phương pháp nghiên cứu tác giả - tác phẩm văn học: Tìm hiểu tác

phẩm Triệu Phú khu ổ chuột, chúng tôi vận dụng các tri thức tổng hợp liên

quan đến đời tư và các quan niệm về đạo đức, xã hội, lịch sử, văn học…của

8

nhà văn Vikas Swarup để làm cơ sở tìm hiểu sâu vào nội dung và nghệ thuật tác phẩm

- Phương pháp so sánh: Chúng tôi tiến hành so sánh tác phẩm của

Vikas Swarup với một số tác phẩm văn học thế kỷ XIX như tiểu thuyết David Coperfeild của Charler Dickens, tiểu thuyết Những cuộc phiêu lưu của Tom Xoyer của Mark Twain, để thấy được những điểm đổi mới trong nghệ thuật

trần thuật của Vikas Swarup

5 Bố cục khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính

của khóa luận gồm có hai chương:

Chương 1: Vikas Swarup và nghệ thuật kể chuyện tài tình trong tiểu

thuyết Triệu phú khu ổ chuột

Chương 2: Vấn đề người kể chuyện đồng sự trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột

9

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: VIKAS SWARUP VÀ NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN TÀI

TÌNH TRONG TIỂU THUYẾT TRIỆU PHÚ KHU Ổ CHUỘT

1.1 Văn học hiện đại thế giới - thời đại của những người kể chuyện

1.1.1 Khi thể loại tự sự ngày một chiếm ưu thế…

Không giống như các hình thức nghệ thuật khác, văn học là một hình thức nghệ thuật đặc biệt - nghệ thuật sáng tạo bằng ngôn từ Chính vì được sáng tạo bằng ngôn từ nên có thể nói rằng, dạng thức tồn tại của tác phẩm văn học rất phong phú và đa dạng Để tiện cho việc nghiên cứu tác phẩm, các nhà

lý luận đã dựa vào những yếu tố tương đối ổn định của tác phẩm văn học như

đề tài, cảm hứng, hình thức nhân vật, hình thức kết cấu và hình thức lời văn,

để phân chia các tác phẩm văn học thành từng nhóm giống nhau về phương thức miêu tả (tái hiện đời sống) và hình thức tồn tại chỉnh thể, mà chúng ta gọi là những thể loại văn học

Theo quan niệm của số đông những nhà nghiên cứu văn học thì văn học

có ba thể loại chính: tự sự, trữ tình, kịch Mỗi thể loại trên lại bao gồm một số thể nhỏ hơn Thể loại tự sự bao gồm tiểu thuyết, ngụ ngôn, truyện ngắn, truyện vừa, anh hùng ca…; tức là những tác phẩm có cốt truyện và gắn với cốt truyện là hệ thống nhân vật Thể loại kịch gồm hài kịch, chính kịch, bi

10

kịch Thể loại trữ tình gồm thơ, văn xuôi trữ tình Trong quá trình phát triển

của văn học, tùy từng giai đoạn mà mỗi thể loại sẽ chiếm ưu thế hơn trên văn

đàn

Trong văn học cổ đại, kịch và trữ tình là hai thể loại được ưa chuộng và

chiếm ưu thế hàng đầu Sang thế kỷ XVI - XVII, ở Phương Tây kịch vẫn là

thể loại phát triển rầm rộ gắn với tên tuổi những nhà viết kịch tài ba như

Wiliam Shakespeare (Rômêô và Juliet, Hamlet); Pie Cornây (Lơ Xit); Molie

(Tactuyp, Lão hà tiện) Bước sang thế kỷ XVIII thể loại tự sự được chú ý hơn,

lúc này tiểu thuyết du kí, tiểu thuyết phiêu lưu và truyện triết học xuất hiện

rầm rộ thành một khuynh hướng mới Cho đến thế kỷ XIX, thể loại tự sự hầu

như chiếm ưu thế trong văn học, gắn với tên tuổi của những tiểu thuyết gia

nổi tiếng như Victor Hugo (Những người khốn khổ), Stendhal (Đỏ và Đen),

Balzac (Tấn trò đời).v.v… Đến thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI

thì thể loại tự sự đã thực sự lên ngôi Chưa bao giờ trong lịch sử văn học

người ta thấy sự xuất hiện ồ ạt của số lượng truyện kể và số lượng nhà văn

nhiều như trong văn học hiện đại

Theo R.Barthes thì không thể đếm hết được các hình thức truyện kể

trên thế giới Các thể loại này có vô vàn những biểu hiện đa dạng, có mặt

trong mọi không gian, mọi thời điểm, mọi xã hội Trong bảng phân chia thể

loại của R.Barthes, thể loại trự sự chiếm tỉ lệ rất lớn:

Như vậy, có thể thấy rằng, thể loại tự sự đang ngày càng chiếm ưu thế

rõ rệt bởi khả năng tổ chức một số lượng lớn các nhân vật tập hợp lại hoặc chống đối nhau, khả năng trải ra trong một không – thời gian rộng lớn Cho đến nay, tự sự vẫn là thể loại thích nghi mềm dẻo nhất trong môi trường xã hội hiện đại Đặc biệt là trong thời đại mà công nghệ in ấn càng ngày càng phát triển, nhu cầu phản ánh hiện thực cuộc sống ngày một sâu sắc, trình độ con người ngày một nâng cao, những hiểu biết của con người về xã hội ngày càng sâu rộng thì thể loại tự sự càng có cơ hội phát triển mạnh mẽ

1.1.2 Khi những nhà văn lớn đồng thời cũng là những nhà kể chuyện bậc thầy…

Mỗi tác phẩm tự sự là một truyện kể và mỗi nhà văn chính là một người

kể chuyện Với nhu cầu ngày càng cao trong việc phản ánh hiện thực và bày

tỏ suy nghĩ của bản thân thông qua tác phẩm văn chương, việc kể chuyện của các nhà văn không còn đơn thuần là bản năng mà được sử dụng trong tác phẩm như một kỹ thuật, góp phần vào việc tạo ra giá trị cho tác phẩm

Chỉ cần so sánh lối kể chuyện trong các tác phẩm tự sự của thế kỷ XVIII, XIX với lối kể chuyện của các nhà văn hiện đại, chúng ta có thể thấy rất rõ những bước tiến trong kỹ thuật kể chuyện của các nhà văn Ngày nay, trần thuật theo trật tự thời gian tuyến tính, sự việc trước kể trước, sự việc sau

kể sau vẫn còn tồn tại Tuy nhiên, lối trần thuật phi tuyến tính (hay nói nôm

na là kể chuyện không dựa vào trật tự trước sau của sự việc) được sử dụng rộng rãi hơn Trong các tác phẩm tự sự, việc tổ chức điểm nhìn trần thuật, không gian- thời gian trần thuật, giọng điệu đều phức tạp hơn trước nhiều lần

12

Để phản ánh sự muôn màu muôn vẻ của cuộc sống, điểm nhìn trong tác phẩm không phải là điểm nhìn cố định lên nhân vật hoặc người kể chuyện một cách đơn điệu, mà điểm nhìn trần thuật hiện đại luôn có sự đan xen, dịch chuyển

Về mặt thời gian, các biện pháp đảo thuật, dự thuật, tỉnh lược, rút gọn, dàn trải, đồng hiện…được sử dụng như những thủ pháp để tổ chức thời gian sự kiện trong truyện kể sao cho đạt hiệu quả nghệ thuật cao nhất Không gian thì

có sự dịch chuyển, đan cài, gắn với cảm thức thời gian; giọng điệu thì đa thanh, biến đổi… Những đổi mới này đã ảnh hưởng đến cấu trúc tác phẩm tự

sự hiện đại, góp phần cùng với nội dung cốt truyện tạo ra những tầng ý nghĩa sâu sắc, bất ngờ đằng sau lớp ngôn từ văn bản

Trong văn học hiện đại ngày nay, những nhà văn lớn, có tiếng tăm đều

là những nhà văn có kỹ thuật kể chuyện đặc sắc và độc đáo Mật mã Davinci

của Dan Brown là một nét khác biệt độc đáo trong kỹ thuật kể chuyện trinh thám Truyện kể của Dan Brown không chỉ kết hợp rất nhiều những kiến thức khoa học, kỹ thuật khác nhau mà nó còn là một cấu trúc đặc biệt Với việc xây dựng người kể chuyện dị sự toàn năng, tổ chức khung thời gian theo từng ngày, không gian bị cắt ra từng mảng nhỏ kết hợp với các thủ pháp đảo thuật,

dự thuật; Dan Brown đã dựng lên nhiều tầng ý nghĩa đằng sau lối kể chuyện

đầy li kỳ hấp dẫn của mình Cuốn Mật mã Davinci không chỉ gợi lên những

thông điệp về văn hóa như là những thông đồng của các cộng đồng bí mật, mà những lĩnh vực tri thức uyên thâm như lịch sử cổ đại, kiến trúc và ký tượng học cũng là chủ đề chính xuyên suốt câu chuyện

Atiq Rahimi với Nhẫn thạch lại xây dựng tấn thảm kịch của người phụ

nữ Hồi giáo dựa trên một bối cảnh hoàn toàn khép kín Trong câu chuyện của ông, từng tiếng động, sự kiện chỉ xảy ra trong phạm vi mắt thấy tai nghe của

người đàn ông đang hôn mê, trong tầm giác quan của hòn nhẫn thạch - vừa là

con người, vừa là vật vô tri vô giác Các lớp cảnh và các phân đoạn nối tiếp

13

nhau, hết cảnh mặt trời mọc lại đến cảnh mặt trời lặn như những bức hình đen trắng chồng lên nhau, những đoạn tường thuật đượm màu sắc điện ảnh lẫn văn chương

Tiểu thuyết Người tình của Marguerite Duras lại là những dòng chảy ký

ức của người con gái Pháp về mối tình đầu khi mới mười lăm tuổi với chàng trai Trung Hoa Bằng các thủ pháp dán ghép điện ảnh, sự xáo trộn điểm nhìn

và sự lưỡng lự giữa các ngôi kể trong bối cảnh không gian và thời gian phân mảnh, đứt đoạn, khi đồng hiện khi dàn trải, Marguerie Duras đã ngược đường tìm về một thời gian và không gian xa thẳm, nơi tình yêu đầu đời đã đến rồi đi qua Và tác giả vừa như phân trần, vừa như hối thúc mọi người chớ lãng quên

Văn học hiện đại cũng chứng kiến nhiều tên tuổi của các nhà văn lớn

khác như Oe Kenzaburo với Một nỗi đau riêng, Murakami Haruki với Rừng Na

uy, Mari Vargas Llosa với Trò chuyện trong quán La Catedral

Nói tóm lại, nếu mỗi cuốn tiểu thuyết là sự “sáng tạo ra một thế giới” thì mỗi nhà tiểu thuyết phải là một “hóa công” (Nguyễn Đình Thi), hay đúng hơn, mỗi nhà tiểu thuyết phải là một người kể chuyện đủ tài hoa để khiến người đọc đắm say cùng thế giới mà anh ta/cô ta đã dày công tạo dựng

1.1.3…người kể chuyện tất yếu trở thành trung tâm của nghệ thuật trần thuật hiện đại

Đối với một tác phẩm tự sự, việc tổ chức trần thuật là một trong những vấn đề quan trọng có ý nghĩa then chốt để có thể chuyển tải được nội dung tác phẩm, đánh thức được những tầng ý nghĩa sâu xa mà tác giả muốn gửi gắm qua lớp ngôn từ Trần thuật trong một tác phẩm tự sự chứa đựng nhiều yếu tố khác nhau như điểm nhìn trần thuật, không gian – thời gian trần thuật và quan trọng nhất là xây dựng người trần thuật/ người kể chuyện

Có nhiều quan niệm khác nhau về người kể chuyện, nhưng đến G.Genette thì quan niệm về người kể chuyện đã được định hình đầy đủ hơn

14

Theo ông, “một người kể chuyện là người nói (speaker) hoặc là giọng nói (voice) của diễn ngôn truyện kể (narrative discourse) Anh ta/cô ta là tác nhân thiết lập mối liên hệ tiếp xúc với người nhận/ người nghe chuyện (naratee); là người xử lý cách trình bày, người quyết định nói cái gì và nói như thế nào (đặc biệt là từ điểm nhìn nào, và cái gì kể tiếp) và cái gì được lược bỏ đi Nếu cần người kể chuyện sẽ bảo vệ khả năng kể được của câu chuyện và bình luận

về bài học, mục đích của nó.” [9, tr.22]

Hiện nay, có rất nhiều cách phân loại người kể chuyện khác nhau Tuy nhiên, dựa vào tiêu chí mức độ “quan hệ với câu chuyện”, Genette xác lập hai

kiểu người kể chuyện đó là người kể chuyện dị sự và người kể chuyện đồng sự

Người kể chuyện dị sự (hay người kể chuyện ngôi thứ ba) là người kể

chuyện không hiện diện như một nhân vật trong câu chuyện; người kể chuyện nằm ngoài những biến cố, sự kiện của câu chuyện mà nó kể lại Đây là kiểu trần thuật giấu mặt, không công khai lộ diện Người kể chuyện đứng đằng sau câu chuyện để “bài trí, tổ chức, sắp xếp” câu chuyện

Phương thức trần thuật từ ngôi thứ ba có ưu thế rất mạnh trong việc phản ánh hiện thực khách quan Người kể chuyện dị sự có một năng lực vô song trong việc phản ánh mọi vấn đề, mọi sự kiện lịch sử, chính trị, tôn giáo, văn hóa… Nguyên nhân là do nó thường ít bị hạn chế điểm nhìn, tầm nhìn, vì vậy có thể biết tất cả hoặc biết gần như tất cả những điều mình kể

Người kể chuyện đồng sự (hay người kể chuyện ngôi thứ nhất) là người

kể chuyện hiện diện như một nhân vật trong truyện Ở kiểu trần thuật này

người kể chuyện là một nhân vật ở cấp độ hành động Người kể chuyện xưng tôi, trần thuật dưới hình thức lộ diện, công khai Người kể chuyện là một nhân

chứng đồng sự, vừa thuật truyện, đồng thời vừa tham dự vào câu chuyện mà

nó kể lại Người kể chuyện luôn ở cấp độ hành động, và được gọi là cái tôi trải nghiệm ở cấp độ hành động

15

Với phương thức trần thuật từ ngôi thứ nhất thì diễn ngôn của người kể chuyện đồng thời là nhân vật thường hướng vào chính mình, có xu hướng giải

minh bản thân cái tôi Chính vì chứng kiến với tư cách đồng lõa hay đồng sự

nên người kể chuyện bị hạn chế tầm nhìn Người kể chuyện đồng sự thường chỉ kể được những gì nó chứng kiến, không thể kể những điều ngoài nó; hoặc muốn kể thì phải dựa vào nhân vật khác để kể Tuy nhiên lợi thế rất mạnh của người kể chuyện đồng sự đó là nó có thể bộc lộ được chiều sâu nội tâm của chính nhân vật nó hóa thân cũng như các nhân vật mà nó liên hệ

Có thể nói rằng, một truyện kể có thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào khả năng của người kể chuyện Bởi vai trò của người kể chuyện trong truyện kể hết sức quan trọng Người kể chuyện có nhiệm vụ tổ chức, bao quát câu chuyện được kể; nhờ vậy mà câu chuyện có thể tiến triển được một cách mạch lạc, logic và có sức thuyết phục Ngoài ra người kể chuyện còn có chức năng truyền đạt thông tin, xác nhận sự thật của câu chuyện Nhiệm vụ này thể hiện rõ khi người kể chuyện bộc lộ cảm xúc đối với câu chuyện và những mối liên quan của nó với truyện kể Bên cạnh đó, người kể chuyện còn có chức năng bộc lộ tư tưởng, quan điểm, ý kiến Nhân vật người

kể chuyện thường mượn câu chuyện của mình để lồng vào đó lời răn dạy luân

lý, bộc lộ quan điểm chính trị, lịch sử, xã hội

Nói tóm lại, người kể chuyện không chỉ là một yếu tố trong truyện kể

mà nó tồn tại với tư cách là một phạm trù – một phương tiện để nhận thức thế giới nghệ thuật, có những đặc điểm riêng, có quy luật phát triển và có mối quan hệ qua lại với các yếu tố khác Người kể chuyện là nhân tố quyết định việc liên kết các yếu tố trần thuật khác như không gian, thời gian, giọng điệu, chủ đề Chọn một chỗ đứng phù hợp cho người kể chuyện (giới tính, sự trải nghiệm, giọng điệu, ngôn ngữ) cũng chính là sự bộc lộ tài năng của tác giả trong nghệ thuật trần thuật, bởi nó quyết định tới việc thể hiện những tầng ý

16

nghĩa của tác phẩm, việc thể hiện thế giới quan của tác giả và quan trọng nhất

là tạo ra sức hút của tác phẩm đó đối với bạn đọc

1.2 Vikas Swarup – Người kể chuyện tài hoa của văn học Ấn

1.2.1 Cuộc đời riêng đầy êm ả

Vikas Swarup sinh năm 1963 tại Allahabad Ấn Độ, trong một gia đình trung lưu Ông nội và cha mẹ của Vikas Swarup đều là luật sư Vikas Swarup đã lớn lên cùng các câu chuyện về pháp luật xung quanh bàn ăn gia đình và sớm hiểu biết về pháp luật Khi còn nhỏ, Vikas thường ước ao được trở thành phi công hay nhà du hành vũ trụ, bởi mẹ ông đã không hề mong muốn dù chỉ một trong các con trai mình trở thành luật sư Bà ra tối hậu thư rằng: “trong [ba] đứa con trai đứa nào trở trở thành luật sư là tôi tống cổ ra khỏi nhà ngay”.[19, tr.425]

Vikas Swarup đã theo học trường trung học và cao đẳng ở Allahabad

và tiếp tục theo đuổi việc nghiên cứu tâm lý học, triết học và lịch sử tại đại học Allahabad Năm 1986, Vikas Swarup tốt nghiệp đại học chuyên nghành Lịch sử hiện đại, tâm lý học và triết học Cũng năm này ông được nhận công tác tại bộ ngoại giao Ấn Độ và làm việc tại bộ ngoại giao từ đó đến nay Vikas Swarup công tác và sinh sống ở nhiều nơi trên thế giới và thời gian ở

Ấn Độ hầu như rất ít ỏi Ông đã từng công tác tại Thổ Nhĩ Kỳ (1987-1990), Hoa Kỳ (1993-1997), Etiopia (1997-2000), Anh (2000-2003), Pretoria Nam Phi (2006-2009) Đầu năm 2009 ông được phân công công tác tại Nhật Bản Chọn công tác ở bộ ngoại giao, Vikas Swarup nhằm thỏa mãn mong muốn được tìm hiểu mối tương quan giữa các quốc gia và niềm yêu thích được khám phá các nền văn hóa khác nhau trên thế giới Hiện nay, Vikas Swarup được coi là một nhà ngoại giao tài năng trong bộ ngoại giao Ấn Độ

Không những thuận lợi trong con đường sự nghiệp, Vikas Swarup có một gia đình riêng rất êm ấm Ông đã kết hôn với một nữ họa sĩ người Ấn Độ tên là Aparna Vợ ông là một họa sĩ đa tài đã có rất nhiều các cuộc triển lãm

17

tranh ở Ấn Độ cũng như các nước mà gia đình Vikas sinh sống như Anh, Mỹ, Nam Phi… Vợ chồng Vikas có hai con trai Aditya và Varun Đối với ông, vợ

và hai con trai là niềm tự hào và là lẽ sống của ông

Có thể nói, cuộc sống đã ban tặng cho Vikas Swarup một cuộc đời êm đềm trải đầy hoa hồng Nhưng trái tim nhạy cảm và ý thức về lẽ công bằng vồn ăn sâu trong máu của một người xuất thân từ gia đình có truyền thống luật, đã như một ngọn hải đăng soi đường để ngòi bút Vikas Swarup có thể

tỏa sáng trên những trang văn chứa chan lòng yêu thương con người

1.2.2 Mối duyên nợ với nghiệp văn

Xuất thân trong một gia đình luật sư, bản thân là một nhà ngoại giao nhưng ở Vikas Swarup có một tình yêu mãnh liệt với văn chương Ngay từ khi còn nhỏ, Vikas Swarup đã rất thích đọc các sách thuộc các lĩnh vực xã hội Gia tài người ông nội để lại cho Vikas Swarup là một thư viện sách với các sách triết học, lịch sử, hội họa và đặc biệt là văn chương Vikas đã thừa hưởng từ người ông của mình một tình yêu mãnh liệt dành cho sách Ông có

sở thích ngấu nghiến tất cả các loại sách từ ngụ ngôn Aseop đến Albert Camus, từ Enid Blyton đến Irving Wallce…

Không những yêu thích mà Vikas Swarup còn rất có năng khiếu văn chương Tư duy sáng tạo và trí tưởng tượng phong phú của ông được bộc lộ ngay từ những bài văn khi ông còn là học sinh trung học Lúc còn đi học Vikas là một nhà vô địch hùng biện và ông rất hăng hái tham gia các cuộc vấn đáp Trước khi đến với cuốn tiểu thuyết đầu tay, Vikas đã từng viết cho nhiều

tờ báo nổi tiếng như Time, The Guardian, Telegraph (Anh), tạp chí Outlook (Ấn Độ) và tờ Giải phóng (Pháp) Ông cũng đã từng thử sức với truyện ngắn

Tự truyện một con lừa trước khi bắt tay vào viết Triệu phú khu ổ chuột

“Tôi tình cờ mà trở thành nhà văn”, đó là lời tâm sự của Vikas Swarup

khi trả lời phỏng vấn Thường thì công việc một nhà ngoại giao hết sức bận

Cuốn tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột đến năm 2009 đã được dịch ra

43 thứ tiếng trên thế giới và giành nhiều giải thưởng danh giá: Giải thưởng Books Boeke Prize 2006, Exclussive Boeke Prize 2006 (Nam Phi); Giải The Commowealth Writer’s năm 2006, giải Prix Grand Public (Pháp) và giải Heathow Travel Product Awards cho cuốn sách du lịch xuất sắc nhất 2008

Sau khi được đưa lên mục đọc sách ở nhiều đài phát thanh, Triệu phú khu ổ chuột còn đoạt giải thưởng The best Audio book 2005, The Gold Award for

Best Drama 2008, IVCA Clarion Award 2008 Ngoài ra, sau khi xuất bản, cuốn sách còn được chuyển thể thành phim, kịch bản sân khấu, nhạc phim

Sau tiểu thuyết Triệu Phú khu ổ chuột, Vikas Swarup tiếp tục cho xuất bản tiểu thuyết Sáu nghi can Cuốn sách cũng được dịch ra nhiều thứ tiếng và

đã được mua bản quyền chuyển thể thành phim

Với thành công rực rỡ ngay từ khi viết cuốn tiểu thuyết đầu tay, Vikas Swarup được đánh giá khá cao trên văn đàn quốc tế Gần đây, vào năm 2010, ông được đại học Nam Phi, một trong những tổ chức giáo dục lớn nhất thế giới, trao bằng tiến sĩ văn học và triết học tại Pretoria Tuy nhiên, Vikas

19

Swarup vẫn luôn tự coi mình là một nhà ngoại giao viết văn, một nhà văn may mắn

1.3 Triệu phú khu ổ chuột – Câu chuyện cổ tích giữa thời hiện đại

Triệu phú khu ổ chuột là câu chuyện về cuộc đời đầy bất hạnh của cậu

bé mồ côi có cái tên rất đặc biệt Ram Mohamad Thomas, cái tên pha trộn những tôn giáo khác nhau

Cậu bé Ram đã đến với cuộc đời như là một đứa trẻ mồ côi đúng nghĩa

- không cha mẹ, không người thân, thậm chí không có ngay cả một tên gọi Bị

bỏ rơi lại trong một thùng quyên góp quần áo cũ khi vừa chào đời, Ram được các bà sơ của một nhà thờ đem về, với ý định sẽ cho những người không có con nhận làm con nuôi Nhưng số phận của Ram thật không may Được mấy tháng tuổi có một cặp vợ chồng nhận Ram về nuôi và đúng một tuần lễ thì người ta trả lại Ram cho cha Timothy vì người vợ đã biến mất theo người đàn ông khác Cha Timothy là một người Cha tuyệt vời mà Ram luôn nghĩ đó là cha đẻ của mình Ram được nuôi nấng dạy dỗ và tận hưởng những ngày tháng đẹp đẽ nhất của tuổi thơ khi ở cùng với vị cha đạo hiền lành này Khi Ram đủ lớn để nhận ra mình không phải là con đẻ của Cha Timothy thì cũng là lúc Chúa mang vị Cha hiền từ của Ram đi Ram lại một lần nữa mồ côi

Sau tám năm êm đềm sống trong địa phận nhà thờ, cuộc sống của Ram khi bước ra khỏi khuôn viên đẹp đẽ yên bình đó là những ngày tháng lênh đênh, cơ cực tột độ Ram đã phải trải qua cuộc sống bần hàn chen chúc trong những trại giáo dưỡng ghê rợn Đối với Ram, trại giáo dưỡng là nơi bóp chết tinh thần và thể xác những đứa trẻ mồ côi bằng sự ích kỷ, ngu muội của những tên quản lý gàn dở Đó cũng là nơi thể xác của các em bị hành hạ khi phải chịu đói triền miên Trẻ em trong trại giáo dưỡng chỉ được ăn rau hầm và những chiếc bánh Chappati đen xỉn, cứng queo để tồn tại Bên cạnh đó, nguy hiểm luôn rình rập những đứa trẻ ở đây Ram và những người bạn của mình,

20

đặc biệt là Salim, đã suýt phải trở thành những người tàn phế khi bị những tên quản lý lừa bán cho một bọn chuyên biến trẻ em thành tàn tật để bóc lột sức lao động

Thoát ra khỏi địa ngục của những trại giáo dưỡng, Ram cùng người bạn thân Salim – một cậu bé mồ côi vì gia đình bị thiêu cháy trong một vụ hiềm khích tôn giáo đã cùng nhau lao vào vòng xoáy hối hả của cuộc đời Để

có thể tồn tại, Ram đã làm tất cả mọi công việc: đi ở giúp việc, làm thuê trong xưởng đúc, làm hướng dẫn viên du lịch không giấy phép, làm bồi bàn Ram đã sống cuộc sống lang bạt khắp các khu ổ chuột thuộc các thành phố lớn ở Ấn Độ như khu ổ chuột ở Mumbai, Delhi, Arga chứng kiến rất nhiều những câu chuyện thương tâm xung quanh đời sống cơ cực của những người nghèo khổ và cuộc sống xa xỉ, biến thái, vô lương tâm của những kẻ giàu có…

Cuộc đời Ram đầy những sóng gió thăng trầm nhưng cậu lại có trái tim hết mực nhân hậu Tám tuổi Ram được nhận làm người giúp việc cho nữ diễn viên Keelima, chứng kiến nỗi đau khổ của một nữ diễn viên hết thời có cái chết đầy bi kịch Keelima mất, cậu chuyển vào làm việc trong xưởng đúc Sống trong khu Chawl, Ram chứng kiến Shantaram – một giáo sư thiên văn bị mất việc có ý định loạn luân với con gái Cảm thông với nỗi đau của Gudiya Ram quyết định cứu cô bằng hành động xô ngã Shantaram trên cầu thang xuống đất Lo sợ bị bắt Ram đã phải chạy trốn khỏi Mumbai và cậu đến Dehi, rời xa người bạn thân Salim và khu ổ chuột Đến Delhi, Ram làm thuê trong gia đình một vị đại sứ Australia Mười lăm tháng sống trong gia đình này, Ram có một số tiền khổng lồ năm mươi hai nghìn Rupi Ram dự định sẽ trở

về Mumbai gặp lại người bạn Salim, dùng số tiền đó trang trải cho cuộc sống Nhưng trên chuyến tàu cậu trở về Mumbai xảy ra một vụ cướp và Ram là một nạn nhân Cậu đã dùng súng của tên cướp bắn chết hắn Lo sợ bị bắt, Ram lại

21

bỏ trốn một lần nữa Lần này cậu đến thành phố Agra, nơi có lăng Taj Mahal

và bắt đầu làm một hướng dẫn viên du lịch Tại Arga Ram đã gặp Shankar cậu hoàng tử đáng thương bị mẹ ruồng bỏ phỉa giả câm Cũng chính tại Agra này Ram đã gặp Nita Tình yêu tuổi mười bảy đã đến với cậu đầy trắc trở và sóng gió vì Nita là một gái điếm gánh trên vai trách nhiệm nuôi cả gia đình bằng nghề bán dâm Trong một lần tiếp khách Nita đã bị khách đánh đập và dùng mẩu thuốc lá đang cháy châm lên cơ thể Ram hết sức đau lòng trước cảnh đó Muốn cứu Nita Ram cần có rất nhiều tiền, nhưng hiện thực trớ trêu

là cậu rất nghèo Bất lực trước cảnh người yêu bị đầy đọa, không còn cách nào khác Ram thầm lặng trở về Mumbai, làm việc trong quầy ba kiêm nhà hàng Jimmy Trong lúc này Ram đã đăng ký tham gia chương trình trò chơi

Ai là tỉ phú và đang đợi ngày được tham dự

Giống như một phép thuật kì diệu, tất cả các câu hỏi trong chương trình trò chơi đêm hôm đó đều có liên quan đến cuộc đời Ram và cậu biết tất cả đáp

án Trả lời đúng tất cả mười hai câu hỏi, Ram đã giành giải thưởng một tỉ Rupi, giải thưởng cao nhất của chương trình Tuy nhiên, sau khi giành giải thưởng cậu đã bị cảnh sát bắt giữ Hãng sản xuất trò chơi truyền hình này đã không đủ tiền để trả cho cậu nên đã câu kết với cảnh sát nhằm hãm hại Ram, buộc tội Ram gian lận Mặc dù biết rõ điều này nhưng Ram không thể làm gì được Bị bắt tới đồn cảnh sát, Ram bị tra tấn tàn bạo, chết đi sống lại Trong lúc nguy khốn đó, một vị nữ luật sư trẻ đã đưa anh ra khỏi nhà giam, hứa sẽ bảo về cho anh Ram kể lại toàn bộ câu chuyện cuộc đời mình như một minh chứng cho sự trong sáng tuyệt đối của anh trong trò chơi Người nữ luật sư đó chính là Gudiya, người mà Ram cứu năm xưa Chị em nhận ra nhau, Ram được chị đấu tranh và cứu khỏi vòng tù tội, lại được nhận một tỉ rupi theo pháp luật Kết thúc câu chuyện Ram trở thành người sở hữu một tỉ rupi ở tuổi

CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ NGƯỜI KỂ CHUYỆN ĐỒNG SỰ TRONG

TIỂU THUYẾT TRIỆU PHÚ KHU Ổ CHUỘT

2.1 Đặc điểm của người kể chuyện đồng sự trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột

2.1.1 Người kể chuyện đồng sự - trải nghiệm

Người kể chuyện chính trong Triệu phú khu ổ chuột là người kể chuyện

lộ diện xưng tôi- tức nhân vật Ram Người kể chuyện đồng thời cũng là nhân

vật trung tâm của chính câu chuyện mà anh ta kể lại, giữ vai hành động trong truyện và trực tiếp tham gia vào mọi biến cố của câu chuyện Người kể chuyện trong tiểu thuyết được đặt ở cấp độ nếm trải, trải nghiệm Anh ta kể lại những sự kiện, biến cố đã xảy ra với anh ta trong cuộc sống riêng tư của chính mình Người kể chuyện ở trường hợp này được gọi là người kể chuyện đồng sự- trải nghiệm

Trong Triệu phú khu ổ chuột, toàn bộ câu chuyện mà Ram kể là dòng

ký ức về cuộc sống của anh từ khi lọt lòng đến thời điểm hiện tại Vikas Swarup sử dụng lối kể chuyện với cái tôi tự thuật dưới hình thức chủ quan để làm sống lại một vùng ký ức với những sóng gió và đắng cay cùng cực của Ram

23

Thông qua dòng hồi ức của người kể chuyện đặc biệt này, tuổi ấu thơ của nhân vật Ram hiện lên sống động như thể đang diễn ra trước mắt bạn đọc Một người kể chuyện trầm ngâm, nhắc lại ký ức đầy thương cảm Mỗi câu chuyện của Ram là một trải nghiệm đáng nhớ trong đời, một mắt xích để

minh chứng cho sự trung thực của anh trong trò chơi Ai là tỉ phú Lựa chọn

hình thức trần thuật này, Vikas Swarup đã xây dựng thành công kết cấu câu chuyện rất lạ theo kịch bản của một trò chơi truyền hình Câu chuyện không tuân theo trật tự cuộc đời Ram mà tuân theo các câu hỏi của trò chơi Chính vì thế mà các vùng kí ức của Ram bị xáo trộn hoàn toàn, và nếu không phải là một người đã trực tiếp trải qua thì không một người kể chuyện nào có thể kể lại một cách rành mạch, tỉ mỉ và đầy xúc động về những biến cố xảy ra trong cuộc đời Ram để có thể minh chứng cho sự trong sáng của anh

Triệu phú khu ổ chuột là tiểu thuyết có kết cấu truyện lồng truyện

Lồng trong câu chuyện về cuộc đời của người kể chuyện- nhân vật Ram là câu chuyện về cuộc đời những nhân vật khác Người kể chuyện trong tiểu thuyết này cũng không chỉ riêng nhân vật Ram Ở một số phần trong tiểu thuyết, câu chuyện do một số nhân vật khác trong truyện kể lại như câu chuyện của Salim, Baiwant Singh, Prakash Rao, Nita Ở những câu chuyện này, hình thức người trần thuật vẫn ở ngôi kể thứ nhất, người kể chuyện đồng thời cũng là nhân vật hành động, tham gia vào câu chuyện Như vậy người kể chuyện đồng sự trong tiểu thuyết này là người kể chuyện đồng sự - trải nghiệm nhưng có nhiều tầng bậc khác nhau Ở trần thuật bậc một, người trần thuật là người kể chuyện đồng sự trải nghiệm kể về cuộc đời Ram và tất cả những câu chuyện mà anh ta được chứng kiến hoặc được nghe người khác kể Trần thuật bậc hai là những người trần thuật tham gia kể các câu chuyện nhỏ hơn về một số biến cố trong cuộc đời họ nhằm làm rõ thêm cho câu chuyện lớn của người trần thuật bậc một Có thể thấy hình tượng người kể chuyện

24

đồng sự ở hình thức trần thuật bậc hai này là nhân vật xưng tôi kể lại câu chuyện về Salim, về chiến tranh, về gia đình trong các câu chuyện Quyền giết người, Chuyện một người lính, Hãy giữ lấy cúc áo của cậu…

Vikas Swarup đã lựa chọn một hình thức trần thuật cực kỳ khéo léo, phù hợp với cốt truyện kể về đời tư Xây dựng người kể chuyện đồng sự trải nghiệm với cái tôi tự thuật lộ diện, tự phô diễn, nhà văn đã bước vào thế giới tâm hồn của nhân vật vừa tự nhiên, vừa không làm mất đi những đặc điểm mà

nó vốn có Với hình thức người kể chuyện đồng sự trải nghiệm thì những ẩn

ức sâu xa nhất đến các vùng mờ tâm linh xuất hiện dày đặc trong các giấc mơ

của nhân vật Ram đều được khám phá Nó cũng góp phần vén bức màn bí ẩn che phủ đời sống bên trong của nhân vật với những buồn vui, hờn giận và cả những suy tư đậm tính chiêm nghiệm qua những đoạn miêu tả trữ tình ngoại

đề, tất cả góp phần làm cho câu chuyện thêm phong phú và hấp dẫn

Tuy nhiên người kể chuyện đồng sự trải nghiệm ở trong tiểu thuyết có

sự hạn chế về điểm nhìn, tầm nhìn Anh ta chỉ kể lại những điều anh ta trải qua, anh ta biết chứ không kể được những điều ngoài anh ta Bởi thế mà Ram trải qua cuộc đời mồ côi, thấm thía nỗi đau không cha mẹ nhưng không thể nào biết được ai là người bỏ rơi mình Người kể chuyện không thể kể những câu chuyện về Salim khi Ram đi xa cậu ấy, và cũng không hề biết Cha Timothy có gia đình cho đến khi ông chết Để kể lại các câu chuyện đó người

kể chuyện phải dựa vào một nhân vật khác, bởi thế mà trong tác phẩm mới xuất hiện hình thức trần thuật bậc hai

2.1.2 Người kể chuyện đồng sự - chứng nhân

Tham gia vào các hành động truyện đồng thời kể những chuyện mình

tham gia, chứng kiến hay được nghe kể lại, người kể chuyện trong Triệu phú khu ổ chuột không chỉ là người trực tiếp trải nghiệm mà còn là nhân chứng

cho câu chuyện của anh ta kể về mình và những nhân vật khác Người kể

số phận, rất nhiều nhân vật khác trong truyện Việc người kể chuyện trong

Triệu phú khu ổ chuột trao quyền kể chuyện cho những nhân vật khác, còn

anh ta chỉ đứng bên ngoài câu chuyện để lắng nghe với tư cách là một nhân chứng, sau đó kể lại cho độc giả câu chuyện mình đã chứng kiến hoặc nghe

kể, có tác dụng quan trọng trong việc tạo nên tính khách quan của câu chuyện Điều này vừa làm câu chuyện sinh động vừa làm hình tượng cuộc sống trong tiểu thuyết hiện lên chân thực hơn Cảnh sống nghèo nàn túng quẫn bên bờ vực của bệnh tật, cái chết không chỉ có mình Ram phải chịu đựng mà còn vô

số những người bất hạnh khác ở những khu ổ chuột, những trại trẻ mồ côi và

ở khắp nơi trong một xã hội mà cái xấu và sự ngu muội còn tồn tại Trong cuộc sinh tồn của mình mỗi người lại có một bất hạnh, một cách sống, một số phận riêng không ai giống ai

Với hình thức người kể chuyện đồng sự chứng nhân, lợi thế của người

kể chuyện là có thể bày tỏ quan điểm của mình một cách khách quan trong khi nghe các câu chuyện hay chứng kiến những sự việc khác bên ngoài sự việc của chính bản thân mình Chính điều này đã bộc lộ rõ nhất, khách quan nhất tính cách người kể chuyện trong câu chuyện của anh ta và đồng thời thể hiện được tính cách, quan điểm của nhân vật đối với cuộc sống

Trong Triệu phú khu ổ chuột, người kể chuyện ở đây là kiểu người kể

chuyện đáng tin cậy Dù xuất hiện với tư cách trải nghiệm hay chứng nhân, người kể chuyện đều bộc lộ những quan điểm phù hợp với quan điểm của tác giả Người kể chuyện ở đây đã trực tiếp bày tỏ với thái độ bênh vực lẽ phải,

2.2 Người kể chuyện đồng sự với việc phối kết điểm nhìn trong tiểu

thuyết Triệu phú khu ổ chuột

Không thể hiểu được sâu sắc một tác phẩm văn học nếu ta không tìm hiểu điểm nhìn trần thuật của tác phẩm đó, bởi lẽ để miêu tả hay trần thuật, bất cứ nhà văn nào cũng phải chọn một điểm nhìn hợp lý Trong lý luận văn học, “hiểu một cách khái quát nhất, điểm nhìn là vị trí, điểm quan sát mà người kể chuyện lựa chọn để kể lại câu chuyện của mình cho người đọc Nếu một văn bản tự sự (truyện kể) bao gồm nhiều yếu tố như tác giả, người kể chuyện, nội dung tự sự, người nghe chuyện, người đọc …thì điểm nhìn là yếu

tố then chốt liên kết tất cả các yếu tố kia thành một hệ thống chặt chẽ Điểm nhìn là một khái niệm có ý nghĩa thế giới quan, thể hiện quan điểm, sự đánh giá, có tính tư tưởng, tính thẩm mỹ” (Trần Đình Sử) Người ta có thể nói đến điểm nhìn qua các bình diện khác nhau như bình diện vật lý, tâm lý (điểm nhìn bên trong, bên ngoài, lứa tuổi, giới tính…), qua trường nhìn (điểm nhìn của tác giả, của nhân vật )

Trong tác phẩm, việc tổ chức điểm nhìn trần thuật bao giờ cũng mang tính sáng tạo cao độ Ngoài việc đan xen, dịch chuyển, gấp bội điểm nhìn thì việc phối kết các điểm nhìn trong một tác phẩm có ý nghĩa cực kỳ quan trọng

Sự phối kết các điểm nhìn trần thuật mở ra nhiều góc quét khác nhau soi chiếu cuộc sống sẽ mang lại sự đa dạng, sinh động, khách quan trong cái nhìn

về một vấn đề cuộc sống mà tác phẩm đó đề cập

27

Trong Triệu phú khu ổ chuột, Vikas Swarup đã phối kết điểm nhìn trẻ

thơ, điểm nhìn tâm lý cùng với việc di chuyển điểm nhìn từ nhân vật này sang nhân vật khác tạo ra tính đa thanh, phức điệu cho tiểu thuyết và góp phần làm nổi bật lên những vấn đề xã hội, tấn bi kịch cuộc sống của con người cũng như những vấn đề nhạy cảm của xã hội hiện đại qua nhiều lăng kính khác nhau

2.2.1 Những vấn đề xã hội từ điểm nhìn trẻ thơ

Dưới hình thức người trần thuật ngôi thứ nhất, nhân vật tự kể lại cuộc đời mình nên điểm nhìn trong tác phẩm là điểm nhìn bên trong Điểm nhìn trần thuật hầu như gắn với điểm nhìn của người kể chuyện Dưới góc nhìn này nhà văn đã khám phá nhiều ngõ ngách của xã hội Ấn Độ hiện đại qua đôi mắt trẻ thơ của cậu bé Ram bất hạnh

Người kể chuyện – nhân vật Ram là một cậu bé mồ côi “đúng nghĩa”, không cha mẹ, không người thân, không nhà cửa, không có cả một cái tên lúc chào đời Cuộc sống của Ram gắn liền với trại mồ côi, trại giáo dưỡng và những khu ổ chuột tồi tàn, bẩn thỉu, nghèo đói Nếu người ta được sống thì Ram phải vật lộn, phải chống chọi để được tồn tại Thế nhưng, trong đôi mắt trong sáng của người kể chuyện trẻ thơ này lại ngập tràn một tình thương yêu giành cho những người xung quanh Chứng kiến và nếm trải không ít những cảnh bất công, ngang trái, vô lí…khiến cậu đau lòng và phẫn nộ, linh hồn bé nhỏ, bơ vơ ấy đã có những cái nhìn rất sâu sắc mà hồn nhiên về cuộc sống xã hội hiện đại

Tràn ngập trong những trang tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột là cảnh

sống nghèo túng của những cư dân khu ổ chuột qua đôi mắt của Ram Đó là những túp lều rách nát với ruồi nhặng, chuột bọ…sống chen chúc với con người Cái bẩn thỉu làm người ta nghẹt thở khi “tất cả mọi người đều có một mái nhà trên đầu và có một nơi chung để mọi người ỉa đái tắm gội…cư dân khu chawl không gặp nhau trong ở các buổi họp mà gặp nhau trong khi đứng

28

xếp hàng bên ngoài nhà vệ sinh công cộng” [19, tr.79] Ram biết rằng mỗi

khu ổ chuột là một cái nách hôi hám của Mumbai Cái cảnh hàng ngàn người

phải xếp hàng từ sáng tinh mơ để lấy nước và chen lấn xô đẩy nhau trên chuyến tàu địa phương đã trở thành quen thuộc đối với Ram và cư dân nơi này như một phần tất yếu của cuộc sống Mặc dù là một đứa trẻ nhưng Ram qua lời nói của người lớn cũng một phần hiểu rằng “người giàu sống trong những căn hộ bốn phòng ngủ được ốp đá cẩm thạch và đá granit, họ sướng Những người thuộc các khu ổ chuột sống trong những cái lều rách nát, bẩn thỉu, họ khổ Còn chúng tôi những người sống ở các khu chawl chật chội, chúng tôi chỉ sống một cách thuần túy” [19, tr.79]

Không những phải đối diện với cái nghèo đói tràn lan khắp cư dân khu

ổ chuột, cậu bé Ram còn chứng kiến cảnh phụ nữ và trẻ em bị bóc lột và bị xâm phạm tình dục thường xuyên Ngay từ lúc bảy tám tuổi Ram đã nhiều lần chứng kiến những cảnh tượng gớm ghiếc ấy và tuy không được học hành,

cũng không được chỉ dạy nhưng Ram biết đó là một việc làm dơ dáy Ram đã

vạch mặt Cha John khi ông xâm phạm Ian, đã vạch mặt tên quản lí trại khi hắn hành động như vậy với Salim và những đứa trẻ khác trong trại giáo dưỡng cũng như trong buổi xem phim cùng Salim tại rạp chiếu bóng Ngoài trẻ em, phụ nữ trong xã hội là đối tượng bị xâm phạm tình dục nghiêm trọng nhất Ram đã chứng kiến việc ông Shantaram đòi xâm phạm chính con gái của ông ta, Gudiya, người mà Ram coi là chị gái Ram đã không cho phép

việc loạn luân đó xảy ra, cậu quyết định xô ngã ông Shantaram để cứu chị và

việc làm này đã đẩy Ram rời xa Mumbai, xa người bạn thân Salim Năm năm sau, khi Ram 17 tuổi, một lần nữa mắt anh lại đẫm lệ vì thương xót cho người con gái anh yêu Nita khi 12 tuổi đã trở thành một cô gái điếm chuyên nghiệp, làm nghề bán dâm để nuôi sống cả gia đình và bản thân Hình ảnh những người phụ nữ trong xã hội Ấn Độ bị ức hiếp cũng hiện lên sinh động qua nhân vật mẹ Gudiya, Neelima, Smita Những người phụ nữ thuộc các tầng lớp giàu

các trại giáo dưỡng là một nổi kinh hoàng đối với Ram “Trại giáo dưỡng có

sức chứa bảy mươi lăm người, và dân số của nó là một trăm năm mươi người

Nó chật chội, ồn ào và bẩn thỉu Nó chỉ có hai nhà vệ sinh với những bồn rửa

rò rĩ và hố vệ sinh bẩn thỉu Chuột chạy nhốn nháo khắp các hành lang và bếp [19,tr.103] Ở đây, các em bị đầu bếp cắt hết các khẩu phần ăn Tất cả bọn trẻ lớn nhỏ hàng ngày đều phải ăn rau hầm và những chiếc bánh chapatti đen xỉn, cứng queo Các em không được vui chơi hay học tập, cũng không được có những ước mơ Ram chứng kiến những đứa trẻ gầy gòm, ốm yếu, bẩn thỉu và

cả bản thân cậu bị thu nhỏ trong những trại giáo dưỡng

Người kể chuyện trong Triệu phú khu ổ chuột là cậu bé luôn quan tâm

và yêu thương tất cả mọi người xung quanh Tuy nhiên, ngược lại với tâm hồn giàu tình thương của Ram, xã hội xung quanh cậu lại lãnh đạm Tình trạng thờ ơ, không quan tâm người khác lan tràn trong xã hội hiện đại Ram cảm nhận được nỗi đau của những con người bất hạnh, đồng cảm và chia sẻ cùng

họ Ram và Salim cho em bé hát rong tờ 100 rupi, tài sản duy nhất của mình, trong lúc mọi người trên tàu đều thờ ơ không thèm để ý đến cậu bé tội nghiệp Ram thương Shankar có mẹ mà không được nhận, Ram thương cả Gudiya bị cha xâm phạm…nhưng với sức vóc bé nhỏ cậu chẳng làm được gì

Đối với cậu bé Ram, người lớn có suy nghĩ thật kỳ lạ Ông Ramakrishna nói với Ram rằng: “Người Ấn Độ chúng ta có một khả năng tuyệt vời là nhìn thấy những đau khổ cùng cực quanh mình mà vẫn không bị ảnh hưởng Vậy nên, như một người Mumbai đích thực hãy nhắm mắt, bưng tai, ngậm miệng lại và cậu sẽ vui vẻ giống như tôi” [19, tr.95] Nhưng trái tim đâu cho phép cậu bé mồ