Nghiên cứu một số bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy xa cho học sinh khối 11 trường THPT thanh khê thành phố đà nẵng

Xuất phát từ những bất cập nêu trên và thực tiễn công tác giảng dạy của trường THPT Thanh Khê, Đà Nẵng, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠ

1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -

HỒ THỊ HIỀN

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH TỐC

ĐỘ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QỦA GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP MÔN NHẢY XA CHO HỌC SINH KHỐI 11 TRƯỜNG THPT THANH KHÊ

– THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SƯ PHẠM GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

2

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay nền kinh tế thế giới đang ngày một phát triển mạnh mẽ, cùng với những thành tựu vượt bậc của khoa học công nghệ, đối với sự phát triển của mỗi quốc gia con người là nhân tố cơ bản, là động lực của sự phát triển đất nước Chính vì vậy Đảng và nhà nước ta luôn xem con người là vốn quý nhất của xã hội, sức khỏe và thể lực là vốn quý nhất của con người, nó quyết định đến hiệu quả làm việc và hạnh phúc của mỗi con người

Bác Hồ đã nói: “ Vì lợi ích mười năm trồng cây

Vì lợi ích trăm năm trồng người”

Để giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người phát triển toàn diện

về trí lực và thể lực để phục vụ cho sự nghiệp của đất nước thì phải có một hệ thống giáo dục toàn diện hợp lý Trong đó giáo dục thể chất trong trường học

là một bộ phận không thể thiếu được Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần

thứ VII(6/1991) đã nhấn mạnh: “Công tác TDTT cần coi trọng và nâng cao

chất lượng GDTC ở trong các trường học” Đây là một môn học rất quan

trọng, nó có nhiệm vụ phát triển thể chất, tâm lý, tác phong, nhân cách, quyết định chiều hướng phát triển thể chất của các em học sinh vì thời kì này là thời

kỳ phát triển về hình thái, chức năng và các tố chất thể lực của cơ thể Vì vậy GDTC ở Việt Nam là một nhân tố xã hội GDTC quyết định đến điều kiện phát triển thể chất cho thế hệ trẻ theo nhu cầu xã hội GDTC đã đưa tuổi trẻ vào hoạt động tích cực để tránh xa hoạt động tiêu cực, góp phần vào giáo dục đạo đức nhân cách cho học sinh, sinh viên

Để thực hiện mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam đó là phát triển thế hệ

trẻ một cách toàn diện: "Phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất,

phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức" Thì mục tiêu quan trọng của

GDTC đó là : Củng cố, duy trì nâng cao sức khỏe thể lực cho thế hệ trẻ góp phần phát triển con người toàn diện, có sức khỏe và các phẩm chất nhân cách phục vụ đất nước một cách đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

3 Những năm qua nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, công tác GDTC trong trường học ngày một được nâng cao về chất lượng, hiện tại đội ngũ giáo viên THPT, THCS cơ bản đã ổn định và phần nào đáp ứng được nhu cầu giảng dạy môn học GDTC, chất lượng GDTC cũng được tăng lên Hiện nay GDTC là một môn học được phổ cập từ bậc tiểu học đến đại học, là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục quốc gia nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua bài tập và trò chơi vận động

Đà Nẵng là một trong những thành phố thực hiện tốt công tác GDTC trong nhà trường Mặc dù còn nhiều khó khăn trong công tác GDTC, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất thiếu thốn Nhưng với phương châm "tất cả các trường phải dạy đúng, dạy đủ nội dung chương trình môn thể dục", kết hợp với việc thường xuyên tổ chức thanh tra, kiểm tra đột xuất và định kỳ đã phần nào tạo được sự chuyển biến trong công tác giáo dục thể chất trong trường học trên địa bàn thành phố Kết quả, đã có 95% các trường học đã đạt kết quả tương đối đạt yêu cầu về giáo dục thể chất trường học và tổ chức các hoạt động ngoại khoá thường xuyên, chất lượng GDTC cũng từng bước được nâng lên

Trường THPT Thanh Khê - Đà Nẵng tuy mới thành lập vừa tròn 5 năm, nhưng cũng đã có nhiều cố gắng trong việc nâng cao công tác GDTC trong nhà trường, trường cũng đã có nhiều thành tích trong các hội thi, hội khỏe phù đổng thành phố Tuy nhiên nhà trường cũng còn nhiều bất cập chúng ta cần phải quan tâm như đội ngũ giáo viên còn thiếu cả về chất lượng và số lượng,

cơ sở vật chất cũng chỉ mới đáp ứng tạm thời nhu cầu học tập và rèn luyện thể thao Điều đó dẫn tới chất lượng giảng dạy và học tập không được cao

Trong các nội dung chương trình giảng dạy GDTC thì cũng như các trường khác, nhà trường THPT Thanh Khê luôn chú trọng vào giảng dạy môn điền kinh theo quy định của Bộ GD & ĐT, bởi điền kinh có vị trí quan trọng

4

là nội dung cơ bản, là nền tảng để phát triển các tố chất thể lực cơ sở cho các môn thể thao khác, là một nội dung thu hút đông đảo các em học sinh tham gia ở các kỳ HKPĐ

Như chúng ta đã biết trong các môn thể thao thì nhảy xa là môn có lịch

sử phát triển lâu đời, dần trở thành một phương tiện rèn luyện để phát triển các tố chất thể lực Trong hệ thống Điền kinh thì nhảy xa là một kỹ thuật phức tạp, để đạt được hiệu quả trong việc giảng dạy và tập luyện, đòi hỏi người giáo viên lên lớp phải có những phương pháp mới nhằm kích thích sự tập luyện của học sinh, phải có các bài tập hợp lý, khoa học nhằm nâng cao thành tích và kết quả trong học tập

Thực trạng công tác giảng dạy môn học GDTC nói chung và nhảy xa nói riêng, hiện nay phần lớn giáo viên tập trung quá nhiều vào kỹ thuật mà quên rằng yếu tố thể lực như sức mạnh tốc độ là yếu tố quyết định tới thành tích Các bài tập còn đơn điệu, khô khan, nhàm chán nên không kích thích được tinh thần tự giác tích cực trong tập luyện của học sinh, hiệu quả bài tập chưa cao Điều đó đã dẫn tới thành tích và kết quả học tập môn nhảy xa của học sinh chưa đạt được kết quả mong muốn

Xuất phát từ những bất cập nêu trên và thực tiễn công tác giảng dạy của trường THPT Thanh Khê, Đà Nẵng, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài:

“NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QỦA GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP MÔN NHẢY XA CHO HỌC SINH KHỐI 11 TRƯỜNG THPT THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG”

5

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Các quan điểm của đảng và nhà nước về TDTT và GDTC trong trường học

Xác định được vai trò quan trọng của việc tập luyện TDTT, ngay từ khi đất nước giành độc lập Hồ chủ tịch đã đưa TDTT vào quốc sách hàng đầu trong chiến lược phát triển con người Do đó ngày 27/03/1946 Hồ Chủ Tịch

đã ra lời kêu gọi toàn dân tập thể dục Người viết: “…Mỗi người dân yếu ớt

tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi người dân mạnh khoẻ tức là góp phần làm cho cả nước khoẻ mạnh Vậy nên tập luyện thể dục thể thao, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi người dân yêu nước"

Tiếp tục thực hiện lời dạy của Bác ngay khi hòa bình lập lại Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm, chú trọng, bồi dưỡng đến việc phát triển thể chất con người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ Do vậy nhà nước đặc biệt quan tâm tới công tác TDTT trường học, và trọng tâm là công tác GDTC trong nhà trường Điều đó được thể hiện qua các văn kiện, chỉ thị các nghị quyết vê công tác TDTT trong hơn 65 năm qua

Hiến pháp nước cộng hòa dân chủ Việt Nam 1959 có nêu: “Nhà nước

chú trọng đặc biệt việc giáo dục thanh niên về đạo đức, trí dục và thể dục”

[Trang41;điều35]

Trong thời gian qua căn cứ vào từng giai đoạn cách mạng, theo yêu cầu

và tình hình cụ thể, Đảng và nhà nước ta luôn có những chỉ thị, nghị quyết lãnh đạo kịp thời, đề ra những chủ trương nhằm đẩy mạnh phong trào TDTT của nước ta, hàng loạt các chỉ thị về công tác TDTT của Đảng đã ban hành đều nhấn mạnh đến vai trò của TDTT như một công tác cách mạng Trong đó,

với mục tiêu đó là phát triển thế hệ trẻ một cách toàn diện: "Phát triển cao về

trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức"

6

Chỉ thị số 18 TTG/VG 18/02/1965 của Thủ tướng chính phủ đó là “Phải

ra sức đẩy mạnh phong trào TDTT trong trường học Bộ giáo dục phải đưa

ra những biện pháp khắc phục khó khăn , nhằm đẩy mạnh phong trào TDTT trong trường học tiến lên đúng với tầm quan trọng của nó…” Chỉ thị số

48TTG/VG, ngày 02/06/1969 nêu rõ: “Đẩy mạnh phong trào vệ sinh và thể

dục yêu nước trong các trường học Tăng cường công tác TDTT, nhất là thể dục trong các trường học, kết hợp chặt chẽ việc đảm bảo số giờ học TDTT trong chương trình với việc tổ chức học sinh rèn luyện thể thao ngoài lớp, tạo nên thói quen tập luyện TDTT hằng ngày trong học sinh và giáo viên Nghành TDTT phải coi học sinh là đối tượng phục vụ quan trọng của mình

Chỉ thị số 180-CT/TW ngày 26/08/1970 (chỉ thị về tăng cường công tác

TDTT trong những năm tới) có nêu: “ Đối với trường học phải cải tiến nội

dung phương pháp và tổ chức huấn luyện thể dục, hoạt động thể thao nhằm nâng cao sức khỏe và chữa một số bệnh cho học sinh”

Nghị quyết của bộ chính trị số 14 – TQ/TW ban hành ngày 11/01/1979

về cải cách giáo dục có nêu: Ở trường THPT cần coi trọng giáo dục thẩm mỹ

và nghệ thuật, rèn luyện thể chất cho học sinh

Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V(1982) có ghi: “Để đảm bảo

cho sự nghiệp TDTT của nước ta phát triển vững chắc đem lại hiệu quả thiết thực trong những năm tới cần mở rộng và nâng cao chất lượng các hoạt động TDTT quần chúng, trước hết là học sinh, thanh niên…” Văn kiện đại hội lần

thứ VI(1986): “Nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong trường học,

củng cố và mở rộng hệ thống trường, lớp năng khiếu thể thao”

Ngày 09/05/1989 Chủ tịch hội đồng Bộ trưởng đưa ra chỉ thị số 112-CT

đó là: “Nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh các trường và phát triển

phong trào TDTT trong các lực lượng vũ trang…Đối với học sinh sinh viên, trước hết nhà trường phải thực hiện nghiêm túc việc dạy và học môn thể dục theo chương trình quy định

7

Để thực hiện mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam là phát triển con người một cách toàn diện đặc biệt là thế hệ trẻ thì GDTC trong nhà trường luôn được Đảng và Nhà Nước quan tâm hàng đầu Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành ngày 15/04/1992 tại điều 41 quy định:

“Nhà nước thống nhất quản lý sự nghiệp phát triển TDTT, quy định chế độ GDTC bắt buộc trong trường học, khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức tổ chức tập luyện TDTT tự nguyện của nhân dân…”

Chỉ thị 192/CT của chính phủ, đã chỉ rõ “sự cần thiết phải đổi mới nội

dung chương trình, phương pháp và các điều kiện cơ sở vật chất nhằm đảm bảo và nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong nhà trường các cấp”

Để đẩy mạnh nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh, thông tư liên

bộ Giáo Dục – Đào Tạo và tổng cục TDTT số 4/93/GD – ĐT Thể dục thể

thao ngày 17/4/1993 đã nêu: “Trong quá trình phát triển đào tạo, GDTC là

nội dung, biện pháp quan trọng góp phần đào tạo Thanh thiếu niên Việt Nam phát triển hài hòa về trí tuệ, thể chất, tinh thần và đạo đức Đồng thời xây dựng nhà trường thành những cơ sở phong trào TDTT quần chúng của học sinh, sinh viên”

Chỉ thị 36/CT/TW của Ban bí thư TW ngày 23/04/1994 về công tác

TDTT trong giai đoạn mới ghi rõ: “…Cải tiến chương trình giảng dạy, tiêu

chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo giáo viên dạy thể dục cho trường học các cấp tạo những điều kiện cần thiết nhất về cơ sở vật chất, để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả trường học…”

Văn kiện Đại hội đảng lần thứ VIII (1996): Phát triển phong trào TDTT

trong cả nước, trước hết là trong thanh, thiếu niên, tạo chuyển biến tích cực

về chất lượng và hiệu quả GDTC trong trường học.[trích báo cáo chính

trị-P3-Mục VI]

8 Hiện nay trên thế giới thể trạng và tầm vóc của con người ngày càng được phát triển vượt bậc, nhiều Quốc gia trên thế giới đã chú trọng vào vấn đề phát triển thể chất con người Và Việt Nam cũng đang từng bước đưa ra những giải pháp tối ưu để phát triển thể trạng và tầm vóc người Việt Cụ thể trong 2 năm 2001 – 2002 Viện khoa học TDTT - Ủy ban TDTT đã tiến hành điều tra thể chất con người Việt Nam ở lứa tuổi 6 -12 và đưa ra dự án phát triển phát triển thể trạng và tầm vóc con người Việt trong vòng 20 năm (2005 – 2025)

Gần đây Bộ GD & ĐT - Ủy ban TDTT thống nhất ban hành thông tư liên tịch số 34/2005/TTLT-Bộ GD & ĐT, quản lý và chỉ đạo công tác TDTT

trường học 2006 – 2010, xác định: “Thể thao trường học là một bộ phận

quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe và thể lực, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, ý chí, giáo dục nhân cách cho HS-SV, góp phần đáp ứng CNH-HĐH đất nước…, phát triển TDTT trường học theo hướng đổi mới và nâng cao chất lượng giờ học thể dục nội khóa, đa dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại khóa, đồng thời tổ chức chặt chẽ kiểm tra tiêu chuẩn rèn luyện thân thể cho người học

Luật Giáo dục 2006 xác định rõ GDTC là môn học chính khóa thuộc

chương trình giáo dục nhằm cung cấp các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thong qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu toàn diện Hoạt động thể thao trong nhà trường là một hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao

[Luật giáo dục 2006;tr32][mục 2; điều 20]

Năm 2011-2012 Đảng, Nhà nước ta tiếp tục chỉ đạo công tác TDTT trong thời gian tới, với mục tiêu và nhiệm vụ của công tác TDTT trường học là: Đẩy mạnh công tác GDTC và thể thao trường học, bảo đảm phát triển toàn

9 diện, góp phần nâng cao thể trạng và tầm vóc người Việt Nam, làm nền tảng cho thể thao thành tích cao và xây dựng lối sống lành mạnh trong tầng lớp thanh, thiếu niên, chú trọng công tác GDTC trong trường học các cấp; Đổi mới nội dung, chương trình GDTC phù hợp với thể chất học sinh, sinh viên…

Để đáp ứng được các nhu cầu trong cuộc sống hiện nay thì việc nâng cao sức khỏe cho học sinh, phát triển cường tráng về thể chất, để những mầm non tương lai luôn khỏe mạnh đủ sức khỏe xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời

kỳ mới Do vậy công tác GDTC trong nhà trường có vị trí, tác dụng to lớn đối với chính sách phát triển kinh tế xã hội của nước ta Là một trong những chiến lược hàng đầu của Đảng, Nhà nước ta hiện nay

1.2 Vai trò, mục tiêu TDTT và GDTC trong trường THPT

TDTT trường học bao gồm:

+ Giáo dục thể chất

+ Các hoạt động thể thao ngoại khóa

TDTT trường học là một bộ phận cấu thành của giáo dục phát triển toàn

diện Mục tiêu của TDTT trường học của nước ta là “Nhằm tăng cường sức

khỏe, phát triển thể chất, góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng nhu cầu giáo dục toàn diện cho người học”

TDTT trường học là cơ sở của TDTT toàn dân, nó có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với việc phát triển TDTT nước nhà, có tác dụng lâu dài

TDTT trường học là yếu tố tích cực trong đời sống tinh thần, là yếu tố cơ bản chuẩn bị cho đội ngũ lao động và những chiến sĩ bảo vệ tổ quốc trong tương lai, làm phong phú đời sống xã hội hiện đại

Trong đó GDTC là một bộ phận cấu thành nên TDTT trường học Chính xác hơn, đó còn là những hình thức hoạt động cơ bản có định hướng rõ của TDTT trong xã hội, là một quá trình có tổ chức để truyền thụ và tiếp thu những giá trị của TDTT trong hệ thống giáo dục giáo dưỡng chung

10 GDTC là một loại hình giáo dục mà nội dung chuyên biệt là: Dạy học động tác và giáo dục các tố chất vận động của con người

+ Dạy học động tác: Là quá trình truyền thụ, tiếp thu có hệ thống những cách thức điều khiển động tác, vốn kỹ năng, kỹ xão vận động cần thiết cho cuộc sống và những tri thức chuyên môn

+ Giáo dục các tố chất vận động: Là tác động hợp lí tới sự phát triển các

tố chất vận động, đảm bảo việc phát triển các năng lực vận động

GDTC trong nhà trường phổ thông có một vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ phát triển một cách toàn diện, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của sự nghiệp CNH – HĐH đất nước

Để thực hiện mục tiêu của hệ thống TDTT trường học là đào tạo nên những con người hoàn thiện về thể chất, góp phần giáo dục đạo đức nhân cách cho học sinh Thì nền GDTC cần phải thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

+ Nhiệm vụ giáo dục: Giáo dục tư cách, đạo đức, phẩm chất đạo đức

XHCN, rèn luyện tinh thần tập thể, xây dựng ý thức tổ chức kỷ luật, niềm tin, lối sống lành mạnh

+ Nhiệm vụ tăng cường sức khỏe: Góp phần củng cổ, tăng cường sức

khỏe cho học sinh, nâng cao trình độ thể lực chung, phát triển cơ thể toàn diện, cân đối, đáp ứng các tiêu chuẩn rèn luyện thân thể

+ Nhiệm vụ giáo dưỡng: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản

về nội dung phương pháp tập luyện TDTT, các kỹ năng, kỹ xão vận động để

sử dụng phương tiện GDTC trong cuộc sống hằng ngày

Một bộ phận thứ 2 của TDTT trường học đó là giờ học thể thao ngoại khóa: Là nhu cầu và ham thích trong khi nhàn rỗi của một số bộ phận học sinh với mục đích và nhiệm vụ góp phần phát triển năng lực thể chất toàn diện, đồng thời góp phần nâng cao thành tích thể thao Tạo cảm giác vui chơi

11 thoải mải cho các em học sinh, góp phần giúp các em tránh xa các hoạt động tiêu cực trong xã hội

Theo thống kê thì hiện nay GDTC đã là môn học chính khóa ở các trường THPT, mỗi tuần 2 tiết, là môn học bắt buộc ở các cấp học Tuy nhiên

ở một số trường chất lượng GDTC chưa đạt kết quả cao, công tác TDTT trong trường học còn nhiều hạn chế Giờ học thể dục còn coi nhẹ, bị cắt xén tùy tiện, nhiều trường học nhất là các trường THCS chưa có giáo viên thể dục Phương pháp giảng dạy chưa hợp lý, chưa kích thích được tinh thần thái

độ tập luyện của học sinh Nhiều trường học chưa có sân bãi, cơ sở vật chất tập luyện Đây là một vấn đề khó khăn, yếu kém cần được sự quan tâm của các nghành, đoàn thể cơ quan và đặc biệt của các cấp ủy Đảng, chính quyền

cơ sở

1.3 Đặc điếm tâm sinh lý lứa tuối từ 17 – 18

Trong quá trình sống và phát triến cơ thể con người có sự biến đổi đa dạng về cấu trúc, chức năng tâm sinh lý dưới tác động của các yếu tố di truyền và môi trường sống, vì vậy tập luyện thể thao chỉ có ánh hưởng tốt đến

cơ thể nếu được tiến hành trên cơ sở quán triệt các đặc điểm của lứa tuối đó

Ớ lứa tuổi 17– 18 cơ thế phát triển tương đối hoàn chỉnh, các bộ phận tiếp tục lớn lên nhưng tốc độ chậm dần, chức năng của các cơ quan, bộ phận cơ thể

cũng được nâng cao biểu hiện :

1.3.1 Về mặt tâm lý

- Tuối 17 -18 là giai đoạn đầu tuổi thanh niên, thời kỳ thay đổi từ thiếu

niên sang thanh niên Đây là thời kỳ hoàn thành căn bản cá một quá trình trưởng thành và phát triển lâu dài của con người về mặt sinh lý cũng như tâm

lý, là thời kỳ phát triển mạnh nhất về thể chất và tinh thần, nhân cách con người Căn bản được quy định hiện hành và có tính độc lập

- Trong thời kỳ này là các em tỏ ra mình là người lớn đòi hỏi mọi người xung quanh phải tôn trọng mình, tỏ ra là người hiểu biết, các em đã tìm hiểu

12 nhiều, hiểu rộng hơn, ưa thích các hoạt động lớn Tuy nhiên, các em học sinh cũng hay đưa ra các kết luận hấp tấp, nóng vội, phiến diện Nguyên nhân dẫn đến như vậy là do những hiểu biết, kinh nghiệm của các em còn non trẻ chưa bằng người lớn Giai đoạn này các em có nhiều ước mơ hoài bão ở lứa tuổi này các em đã bắt đầu xác định cho ước mơ của mình, đây là giai đoạn bồi dưỡng kiến thức chung đã khiến cho các em suy nghĩ đến tiền đồ của mình, việc chuản bị bước vào đời và lựa chọn nghề nghiệp mai sau

- Tuổi thanh niên mới lớn là thời kỳ dồi dào về thể lực và trí lực, đồng thời đây cũng là thời kỳ các em thích đi tìm cái mới lạ trong học tập, lao động, và đời sống hằng ngày Có thể nói đây là lứa tuổi trong sáng, đầy ước

mơ, khát vọng cháy bóng, nhiệt tình và đầy lòng dũng cảm Các em đã có những tưởng tượng phong phú và mang tính hiện thực hơn tuổi thiếu niên Nhận thức ở lứa tuổi này đã phát triển hơn nhiều, thái độ nhận thức của học sinh đã có từng bước tiến đáng kể Các em khao khát, mong muốn được cung cấp những kiến thức trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, rất quan tâm tới các mối quan hệ gia đình, xã hội Đặc biệt tuổi học sinh mới lớn thì tình cảm các em phức tạp hơn lứa tuổi THCS, điều này được thể hiện ở chỗ là các em

đã bắt đầu nảy nở một loại tình cảm đặc biệt Đó là tình yêu, tình yêu ở lứa tuổi này nổi bật lên mang tính thuần khiết, có tính lý tưởng, cũng có thể lẫn lộn giữa tình bạn và tình yêu, thường thì rất mạnh mẽ nhưng cũng rất thầm kín Do đó các em thường phấn đấu học tập và rèn luyện thân thể tốt hơn, biết quan tâm chăm sóc cơ thể mình hơn

- Ở lứa tuổi này do quá trình hưng phấn chiếm ưu thế hơn quá trình ức chế nên các em tiếp thu kiến thức mới tương đối nhanh nhưng lại chóng chán,

có khi trở thành tự kiêu, tự mãn Nhưng trái lại khi thất bại thì trở nên bi quan, mất tự tin vào bản thân Những nguyên nhân đó sẽ ảnh hưởng không ít trong quá trình tập luyện thể dục thể thao.[tâm lý học lứa tuổi sư phạm]

13

Kết luận: Từ những đặc điểm của lứa tuổi 17 - 18 như trên, do đó trong

khi tiến hành công tác Giáo dục thể chất cho các em học sinh ở lứa tuổi này cần phải quan tâm đúng mức, chú ý uốn nắn, nhắc nhở, chỉ bảo tận tình và định hướng cho các em Đặc biệt trong quá trình giảng dạy và huấn luyện thì cần phải đàn dần từng bước đối với những em có khả năng tiếp thu chậm kỹ thuật động tác, từ đó giúp các em không còn cảm thấy chán nản, tự ty, có định hướng và hiệu quả bài tập được nâng cao [Google.com.vn]

1.3.2 Về mặt sinh lý:

Ở lứa tuổi này cơ thể đã bắt đầu hoàn thiện các cơ quan chức năng trong

cơ thể Là thời kỳ bắt đầu tuổi thanh niên với những thay đổi đặc điểm cấu trúc cơ thể và giải phẫu thể hiện ở:

- Hệ thần kinh:

Các tổ chức thần kinh ở lứa tuổi này đang tiếp tục phát triển để đi tới hoàn thiện khả năng tư duy phát triển, nhất là khả năng phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa phát triển rất thuận lợi cho sự hình thành phản xạ có điều kiện Tính linh hoạt của hệ thần kinh cao, quá trình ức chế phát triển, hoạt động với cường độ mạnh của các tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên…Làm cho hưng phấn chiếm ưu thế và ức chế không cân bằng, ảnh hưởng đến hoạt động TDTT Và có thể một số nhân tố như các bài tập đơn điệu, khô cứng sẽ làm cho các em cảm thấy mệt mỏi, không muốn tập luyện dẫn tới kết quả học tập không cao Vì vậy trong quá trình giảng dạy và huấn luyện người giáo viên cần đặc biệt chú ý tới hình thức tập luyện, đưa ra các bài tập phù hợp với các

em học sinh

- Hệ xương:

Ở lứa tuổi này xương đã bắt đàu giảm tốc độ phát triển, sụn ở hai đầu xương vẫn còn dày, nhưng sụn chuyển thành xương ít Cột sống tương đối ổn định về hình dáng nhưng vẫn chưa được củng cố vẫn dễ bị cong vẹo, cơ thể của các bạn nữ thì yếu hơn các bạn nam, xương xốp hơn nam, bắp thịt và khả

14 năng chịu lực kém hơn nam Do vậy khi đưa ra các bài tập cần lưu ý cho phù hợp lứa tuổi và giới tính, tránh những bài tập quá nặng làm ảnh hưởng tới cột sống

- Hệ cơ:

Ở giai đoạn này cơ bắp phát triển nhanh, khối lượng cơ tăng lên rất nhanh(cơ đùi, cơ cánh tay), độ đàn hồi cơ tăng nhưng không đồng đều chủ yếu là do các cơ nhỏ và cơ dài Đặc biệt ở các em nữ thì độ tuổi này phát triển rất mạnh các tổ chức lớp mỡ dưới da, làm ảnh hưởng tới sự phát triển sức mạnh của cơ thể Do vậy khi tập luyện cần chú ý tới các bài tập phát triển sức mạnh, chú ý phát triển cơ bắp cho các em

- Hệ tuần hoàn:

Hệ tuần hoàn giai đoạn này đang phát triển và dần hoàn thiện, năng lượng và sức chứa của tim tương đối hoàn chỉnh, tim đập với 70 – 80lần/phút, nhưng lúc cơ thể hoạt động TDTT tim có thể đạt tới tối đa 250lần/phút, phản ứng tuần hoàn trong vận động tương đối rõ rệt, sau vận động mạch đập và huyết áp hồi phục tương đối nhanh Vì vậy khi sử dụng các bài tập thể lực cần chú ý và xem xét tình trạng của học sinh

- Hệ hô hấp:

Lứa tuổi bày hệ hô hấp của các em cũng đã đi vào giai đoạn hoàn thiện, diện tiếp xúc không khí khoảng 100 – 120cm2, dung lượng phổi tăng lên nhanh, khả năng trao đổi chất của phổi tăng lên rõ rệt Tần số thở khoảng 10 –

20 lần/phút.(tương đương với người lớn) Lúc yên tĩnh lượng không khí phổi trung bình khoảng 5 – 8 lít/phút, nhưng khi tập luyện và hoạt động cơ bắp căng thẳng thì không khí phổi có thể đạt tới 10l/phút Tuy đã phần nào hoàn thiện nhưng các cơ quan hô hấp vẫn còn yếu, do vậy trong quá trình giảng dạy, huấn luyện thể thao thì người giáo viên, huấn luyện viên cần chú ý các bài tập và đưa ra quảng nghỉ hợp lý, nhắc nhở các em hít thở sâu và thở tập

15 trung thở bằng lồng ngực để tăng cường cơ năng và cơ quan hô hấp.[giải phẫu sinh lý cơ thể người]

Kết luận: Từ những đặc điểm trên thì khi giảng dạy và huấn luyện người giáo viên cần chú ý để đưa ra các bài tập phù hợp với lứa tuổi, giới tính, khả năng tập luyện của các em học sinh

1.4 Đặc điểm, sinh lý, nguyên lý kỹ thuật nhảy xa

1.4.1 Đặc điểm chung của môn nhảy

Môn nhảy bao gồm: Nhảy cao, nhảy xa, nhảy 3 bước, nhảy sào Môn nhảy thuộc các bài tập hỗn hợp, trong đó có các giai đoạn có chu kỳ như trong

kỹ thuật chạy đà, có giai doạn hoạt động không chu kỳ như kỹ thuật giậm nhảy và bay trên không Các tố chất tổng hợp thể hiện qua khả năng thực hiện của người tập Thành tích nhảy phụ thuộc vào tốc độ, góc độ giậm nhảy, sức mạnh bột phát, nhiều tác giả nghiên cứu thành tích nhảy xa được xác định theo công thức sau:

Smax =

2

2sin

h : Chiều cao từ trọng tâm cơ thể với mặt đất

1.4.2 Đặc điểm sinh lý môn nhảy

+ Hệ thần kinh: Khi học môn nhảy xa thần kinh có tính mẫn cảm cao bởi

vì môn nhảy xa có kỹ thuật chủ yếu là giậm nhảy, bay trên không và rơi xuống đất với các hoạt động không có chu kỳ kết hợp lại với nhau

+ Vai trò, chức năng của các giác quan:

16

- Vai trò: Chức năng cơ quan cảm thụ bản thể trong các giai đoạn kỹ thuật chạy đà – giậm nhảy yêu cầy vị trí xuất phát phải chính xác Bởi vị trí ban đầu xuất phát chính xác có vai trò có vai trò mấu chốt để duy trì nhịp điệu đến bước cuối để chuẩn bị giậm nhảy Khi vị trí ban đầu thay đổi thì nhịp điệu

đà cũng thay đổi ảnh hưởng đến cơ quan cảm thụ gây nên phản xạ căng thẳng cho cơ thể, ảnh hưởng động tác toàn thân xuất hiện tâm lý gây mất tính nhịp điệu động tác, tính nhịp điệu chạy đà

- Tác dụng của cơ quan cảm giác cơ thể:

Do động tác nhảy kỹ thuật kích thích cơ quan cảm thụ, sự phản xạ gây nên phản xạ có điều chỉnh khi điều chỉnh đà để chuẩn bị giậm nhảy, do vậy môn nhảy phải nâng cao chức năng cơ quan tiền đình

+ Vai trò của thị giác:

VĐV môn nhảy trước khi thực hiện kỹ thuật cần phải quan sát chính xác bước và bước giậm nhảy, phản đoán cảm giác 4- 6 bước cuối để giậm nhảy cho hợp lý Do vậy khả năng phản đoán thời gian và không gian của thị giác đối với người tập phải được nâng cao

1.4.3 Nguyên lý kỹ thuật nhảy xa:

+ Định nghĩa: Nhảy xa là phương pháp vượt qua chướng ngại vật nằm

ngang Nó là hoạt động không có chu kỳ, gồm nhiều động tác liên kết với nhau một cách chặt chẽ và phức tạp từ chạy lấy đà, giậm nhảy, bay trên không

và kết thúc là rơi xuống đất

+ Đặc điểm, tính chất hoạt động

Đặc điểm của môn nhảy xa là cần phải kéo dài khoảng cách bay trên không do nỗ lực của người nhảy (sự phối hợp chặt chẽ giữa thần kinh và cơ) trong lấy đà và giậm nhảy tạo nên Quỹ đạo của trọng tâm cơ thể trong lúc bay phụ thuộc vào tốc độ chạy đà, lực giậm nhảy và góc độ giậm nhảy

Tính chất hoạt động là dùng sức mạnh tốc độ và sức mạnh bột phát trong khoảng thời gian ngắn

17

Cơ sở để nâng cao thành tích và hoàn thiện kỹ thuật, thể lực của người nhảy đều dựa trên cơ sở tập luyện chạy và các môn thể thao khác

+ Kỹ thuật nhảy xa

Nhảy xa bao gồm nhiều động tác liên kết lại với nhau lại với nhau thành

kỹ thuật hoàn chỉnh Để tiện cho việc phân tích và giảng dạy người ta chia kỹ thuật nhảy xa thành 4 giai đoạn: Chạy đà, giậm nhảy, bay trên không và rơi xuống đất

Mỗi giai đoạn đóng vai trò quyết định trong thành tích nhảy xa, giai đạon chạy đà là một trong những giai đoạn quan trọng nhất, nó ảnh hưởng rất lớn đến giậm nhảy, để nâng cao thành tích nhảy xa Vì vậy để tạo điều kiện thuận lợi cho đi sâu nghiên cứu các vấn đề liên quan đến kỹ thuật và phối hợp kỹ thuật động tác, từ giai đoạn chạy đà, giậm nhảy, bay trên không và rơi xuống đất trước hết cần nắm vững nguyên lý kỹ thuật của từng giai đoạn

- Giai đoạn chạy đà và chuẩn bị giậm nhảy:

Giai đoạn này được tính từ khi bắt đàu chạy đến khi chân giậm đặt vào ván giậm nhảy Nhiệm vụ giai đoạn này là tạo ra góc độ nằm ngang để chuẩn

bị tốt cho giậm nhảy, tư thế người nhảy trước khi chạy đà có thể khác nhau nhưng phải ổn định và trở thành thói quen, tính chính xác của chạy đà phụ thuộc vào chiều dài bước và nhịp điệu thực hiện các bước chạy, tốc độ càng cao, người nhảy càng có khả năng bay xa Tốc độ chạy đà phải tăng tới mức hợp lý và đạt cao nhất ở những bước cuối cùng trước khi giậm nhảy, độ dài bước giậm nhảy ngắn hơn bước trước giậm nhảy từ 15cm – 20 cm Khi thực hiện các bước cuối cùng để chuyển sang giậm nhảy tốc độ càng cao thì giậm nhảy càng nhanh, kỹ thuật chuyển từ chạy đà sang giậm nhảy rất quan trọng

và quyết định đến thành tích của các lần nhảy

- Giai đoạn giậm nhảy:

Giai đoạn này được tính từ khi chân giậm nhảy đặt vào ván giậm nhảy đến khi chân giậm nhảy rời khỏi mặt đất Đặt chân giậm nhảy vào ván phải

18 thật nahnh, dứt khoát, đồng thời chân chạm ván, đùi và cẳng chân gần như thẳng

Nhiệm vụ của giậm nhảy là : làm thay đổi phương chuyển động của

trọng tâm cơ thể phù hợp với mục đích là tăng độ bay xa

Phần lớn các VĐV đặt bàn chân giậm nhảy xuống ván bằng gót chân hoặc cả bàn chân Vào thời điểm đó VĐV phối hợp toàn thân làm động tác giậm nhảy: Duỗi thẳng các khớp của chân giậm nhảy đồng thời gấp gối đưa đùi của chân lăng về trước lên trên và dừng khi cánh tay song song mặt đất Tay bên chân lăng gập ở khuỷu và đánh sang bên để nâng cao vai Kết thúc giậm nhảy, cơ thế rời đất ở tư thế bước bộ trên không

- Giai đoạn bay trên không:

Tính từ khi chân giậm rời khỏi ván giậm đến khi một bộ phận của cơ thể

- Giai đoạn bay người nhảy thực hiện các kiểu nhảy xa khác nhau (kiểu ngồi, ưỡn thân, cắt kéo)

+ Rơi xuống đất:

Nhiệm vụ:

- Đảm bảo an toàn cho người nhảy

19

- Giữ và nâng cao thành tích

- Giai đoạn này xảy ra trong thời gian rất ngắn và gây chấn động lớn cho cơ thể

- Để đạt được độ xa của lần nhảy và giảm chấn động cho cơ thể việc thực hiện đúng kỹ thuật rơi xuống cát có ý nghĩa rất lớn Trong tất cả các kiểu nhảy, việc thu chân chuẩn bị rơi xuống cát được bắt đầu khi tổng trọng tâm cơ thể ở cách mặt cát ngang với mức khi họ kết thúc giậm nhảy

Để chuẩn bị cho việc rơi xuống đất, đầu tiên cần nâng đùi đưa hai đầu gối lên sát ngực và gập thân trên nhiều về trước Cẳng chân lúc này được hạ xuống dưới, hai tay chuyển từ trên cao ra phía trước Tiếp đó là duổi chân, nâng cẳng chân để gót chân chỉ thấp hơn mông một chút Thân trên lúc này không nên gập về trước quá nhiều vì sẽ gây khó khăn cho việc nâng chân lên cao.Tay lúc này gấp ở khuỷu và được hạ xuống theo hướng xuống dưới và ra sau Sau khi hai gót chân chạm cát cần gấp gối để giảm chấn động và tạo điều kiện chuyển trọng tâm cơ thể xuống dưới - ra trước vượt qua điểm chạm cát của gót Thân trên lúc này cũng cố gập về trước để giúp không đổ người về sau làm ảnh hưởng tới thành tích

1.5 Vai trò và tác dụng việc tập luyện nhảy xa

Nhảy xa là một môn thể thao khá phổ biến được nhiều người ưa thích và tham gia tập luyện, cũng như các môn thể thao khác nhảy xa đòi hỏi sự căng thẳng rất lớn của hệ thống thần kinh, cơ bắp của con người Thông qua tập luyện và thi đấu môn nhảy xa thì cơ thể con người hoàn thiện hơn Tập luyện thể thao có tác dụng rất lớn trong việc phát triển các tố chất thể lực, nâng cao khả năng tập trung sức Tự chủ và rèn luyện lòng dũng cảm, tính kiên trì và khắc phục khó khăn trong tập luyện, thong qua các bài tập chạy đà – giậm nhảy tăng cường phát triển các tố chất sức mạnh, sức mạnh tốc độ, sức nhanh của người tập, thực hiện tốt giai đoạn bay trên không đã rèn luyện được tính khéo léo

20

1.6 Nguyên tắc tập luyện

Tập luyện môn nhảy xa cũng như một quá trình tập luyện các môn thể thao khác, cũng tuân thủ theo một nguyên tắc nhất định Đó là cơ sở khoa học, để căn cứ đưa ra phương pháp tập luyện, do đó sử dụng phương pháp nào cũng theo các nguyên tắc sau: Nguyên tắc hệ thống, nguyên tắc trực quan, nguyên tắc Tự giác tích cực, nguyên tắc vừa sức hay còn gọi là thích hợp và

cá biệt hóa Trong quá trình tập luyện không tuân thủ những nguyên tắc trên không những không nâng cao hiệu quả học tập và tập luyện mà ngược lại nó còn chính là nguyên nhân làm ảnh hưởng đến sức khỏe người tập, thậm chí còn đãn tới tình trạng chấn thương

+ Nguyên tắc hệ thống: Liên quan tính thường xuyên liên tục trong tập luyện và luân phiên giữa lượng vận động và quảng nghỉ cũng như tính tuần tự trong tập luyện được sắp xếp theo một cách logic nhất định

+ Nguyên tắc trực quan: Cho học sinh trực tiếp xem tranh ảnh, tài liệu, nhằm hình thành cho các em học sinh những khái niệm và dần hình thành nên

kỹ thuật động tác

+ Nguyên tắc tự giác tích cực: Đây là nguyên tắc quan trọng trong quá trình tập luyện Chỉ có tự giác tích cực tập luyện thì học sinh mới có thể tự tiếp thu tốt kiến thức cho chính mình

+ Nguyên tắc thích hợp và cá biệt hóa: Các bài tập nhảy xa cũng cần chú

ý tới từng đối tượng, giới tính, lứa tuổi của các em học sinh Một số em thể lực tốt hơn thì tập luyện những bài tập với lượng vận động cao hơn và ngược lại giảm lượng vận động cho những học sinh có tình trạng sức khỏe yếu hơn

1.7 Yếu tố ảnh hưởng đến thành tích nhảy xa

1.7.1 Vai trò giảng dạy và huấn luyện kỹ thuật môn nhảy xa

Việc nghiên cứu về đặc thù môn nhảy xa là việc chinh phục khoảng không gian luôn là cần thiết đối với các nhà khoa học và chuyên môn TDTT, các kết quả nghiên cứu khoa học TDTT nói chung và nhảy xa nói riêng rất có

21

ý nghĩa và tác dụng to lớn, tạo điều kiện cho các huấn luyện viên, giáo viên, nhằm nâng cao thành tích thể thao và chất lượng giảng dạy Công tác giảng dạy, huấn luyện thể lực và kỹ thuật môn nhảy xa cũng luôn được các nhà chuyên môn TDTT đổi mới hoàn thiện và áp dụng một cách hợp lý, các giai đoạn các thời kỳ ở các VĐV nhảy xa xuất sắc khi chạy đà và giậm nhảy biết tạo nên độ bay cao hơn và điều khiển tốc độ về trước, ít nhất phải nhờ đến tăng lực theo phương thẳng đứng và giảm lực hãm theo phương nằm ngang

Để đạt được điều này phải tùy thuộc vào trình độ chuyên môn và nắm bắt kỹ thuật có hiệu quả, do đó mà giảng dạy và huấn luyện kỹ thuật là nội dung chủ yếu trong quá trình giảng dạy còn giáo dục và huấn luyện thể lực là cơ sở để giảng dạy huấn luyện kỹ thuật, mặt khác chỉ có nắm vững được kỹ thuật họp

lý mới phát huy được trình độ tập luyện, năng lực phối hợp vận động lại có ảnh hưởng quan trọng đến sự tiếp thu và hoàn thiện kỹ thuật, vận động tốt thường có cảm giác không gian, thời gian, mức độ dùng sức tốt để có năng lực phối hợp vận động tốt thì huấn luyện thể lực mới toàn diện cân đối làm cho cơ thể phát triển tạo cơ sở vững chắc về chức năng cho năng lực thể thao Theo lý thuyết thành tích nhảy xa được xác định chủ yếu bằng vận tốc nằm ngang tại thời điểm nhưng việc tạo ra tốc độ nằm ngang lại phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn chạy đà vì chạy đà là khả năng tạo được tốc độ cao nhất ở 4 bước cuối đồng thời cũng biết cách duy trì đến lúc giậm nhảy

1.7.2 Vai trò thể lực, đặc biệt là vai trò SMTĐ trong nhảy xa

Hoạt động thể lực, nhất là hoạt động thể lực trong hoạt động TDTT rất

đa dạng và phức tạp, phụ thuộc và công suất hoạt động, cơ cấu động tác và thời gain gắng sức Mỗi một loại hoạt động đòi hỏi cơ thể phải phải thể hiện khả năng hoạt động thể lực của mình về một khía cạnh nào đó Trong bất kỳ hoạt động thể lực nào, các tố chất thể lực cũng không biểu hiện đơn độc mà luôn phối hợp với nhau để tạo nên thành tích nhất định Đồng thời, trong phần lớn các môn thể thao, một hoặc vài yếu tố thể lực được thể hiện rõ rệt nhất

22 quyết định đến khả năng hoạt động của môn thể thao đó Ví dụ như: Chạy cự

ly trung bình, việt dã yếu tố thế lực thể hiện rõ nhất, trong thể dục nhịp điệu thì tố chất mềm dẻo khéo léo đóng vai trò quyết định, còn trong nhảy xa tố chất sức mạnh tốc độ đóng vai trò quan trọng để tạo nên thành tích nhảy xa Thành tích nhảy xa dựa trên sự hoàn thiện của kỹ thuật, thể lực và tâm

lý, đó là yếu tố góp phần thể hiện động tác chính xác và đạt thành tích cao trong nhảy xa

Bằng thực tế và công trình nghiên cứu khoa học với những góc độ khác nhau với mục đích cải thiện thành tích nhảy xa của các nhà chuyên môn TDTT: Với mô hình hóa các chỉ tiêu tập luyện chuyên môn cho VĐV nhảy xa của tác giả Đinh Huy Sơn đã đưa ra kết luận: Bằng đấu tranh huấn luyện nhảy

xa, cần phát triển sớm tốc độ sức bật cho VĐV nhảy xa Việt Nam và các yếu

tố tập luyện chuyên môn nó có ảnh hưởng trực tiếp tới thành tích nhảy xa, có thể đánh giá qua các test chạy 30m, 60m tốc độ cao, các bài tập bật xa, nhảy

xa có đà 6 bước

Bằng công trình nghiên cứu của học viện Cret-xrôm VA, huấn luyện viên nhà vô địch Olimpic được đăng ký tạp chí TDTT do nhà xuất bản TDTT Maxcova phát hành vào năm 1980 có viết: Huấn luyện theo phương pháp dứt điểm từng nhiệm vụ cũng là phương pháp hay nên theo ý kiến cá nhân tôi không phải bất cứ lúc nào cũng có thể áp dụng, chúng tôi nghĩ giảng dạy đồng thời theo giai đoạn cả tốc độ lẫn sau bất cứ lứa tuổi nào Hai nhiệm vụ quan

trọng đó là: “Phát triển tốc độ chạy đà và tăng sức giậm nhảy”

Mục đích chạy đà là nhằm tạo ra tốc độ nằm ngang tối ưu trước khi giậm nhảy, muốn đạt được mục đích đó thì yếu tố thể lực và tâm lý là những yếu tố quan trọng nhất

Trong các thành phần thể lực có ảnh hưởng đến thành tích nhảy xa thì tố chất sức mạnh tốc độ có tầm quan trọng đặc biệt Sức mạnh tốc độ là sự kết hợp giữa sức mạnh và sức nhanh

23 Sức nhanh là năng lực thực hiện một hành động vận động trong điểu kiện nhất định với thời gian ngắn nhất, được thể hiện ở tốc độ động tác và tần số động tác

Vậy sức mạnh là khả năng khắc phục lực cản bên ngoài chống lại lực cản

đó bằng sự nỗ lực cơ bắp

Sức mạnh tốc độ là khả năng hệ thống tuần hoàn và thần kinh khắc phục

sự đề kháng tốc độ lớn nhất của cơ bắp trong thời gian ngắn

Sức mạnh tốc độ là một loại tố chất có biểu hiện đặc biệt, nó là sự hòa quyện giữa sức mạnh và tốc độ, là năng lực tăng tốc độ được biểu hiện ra khi khắc phục một lực cản nhất định của VĐV

Chính vì trong quá trình giảng dạy và huấn luyện do có sự khác nhau đáng kể về sự phát triển các tố chất thể lực người tập Vì thế cần phải có phương pháp sao cho phù hợp để trong quá trình huấn luyện và giảng dạy đạt được kết quả tốt nhất

Việc phát triển sức mạnh tốc độ là yếu tố không thể thiếu được đối với quá trình tập luyện nhảy xa, vấn đề này đã được các nhà khoa học chứng minh và thực tế cũng cho thấy sức mạnh tốc độ ảnh hưởng trực tiếp đến chạy

đà và giậm nhảy Chẳng hạn nếu không có tốc độ cuối chạy đà từ 9 – 10m/s thì một VĐV nhảy xa khó lòng đạt được thành tích 7,10 – 7,20m, ngoài ra tốc

độ chạy đà cao kết hợp với lực giậm nhảy tối đa cũng là yếu tố quyết đinh đến thành tích nhảy xa Điều đó cho thấy vai trò của sức mạnh tốc độ đối với nhảy xa là không thể phủ nhận

Quá trình giảng dạy và huấn luyện nhằm nâng cao thành tích nhảy xa, đem lại kết quả học tập cao hơn phải dựa trên cơ sở nền tảng của nó là sự phát triển toàn diện của các tố chất thể lực: Sức nhanh, sức mạnh, năng lực phối hợp vận động và khéo léo Tố chất quan trọng nhất là sức mạnh tốc độ, vì vậy trong giảng dạy giáo viên phải chú ý phát triển sức mạnh tốc độ cho học sinh

24

1.8 Cơ sở để nâng cao thành tích nhảy xa:

Để đạt được thành tích cao trong nhảy xa điều cơ bản là phải kéo dài giai đoạn bay bằng cách chạy lấy đà chuẩn xác, biết sử dụng và phát huy tối đa

SMTĐ của cơ thể và giậm nhảy tích cực

Quá trình chạy trọng tâm cơ thể chuyển động trong không gian theo một quỹ đạo nhất định, quỹ đạo này được quy định bởi các yếu tố: Tốc độ bay ban đầu, góc độ bay, lực cản không khí và lực hút trái đất

Tốc độ bay ban đầu của người nhảy là yếu tố quyết định đến thành tích nhảy xa, góc độ bay trong nhảy xa khoảng 18 – 23 độ Nhưng để tạo được tốc

độ bay ban đầu thì sức mạnh tốc độ là điều quan trọng Do vậy khi tập luyện

và thi đấu người tập cần tận dụng hết khả năng của mình một cách có hiệu quả, để tạo ra hiệu quả bay xa nhất

Quỹ đạo chuyển động của trọng tâm cơ thể trong lúc bay phụ thuộc vào tốc độ chạy đà, lực giậm nhảy và góc bay Về lý thuyết thành tích nhảy xa

được tính theo công thức:

g

v

Trong đó:

25 Sức mạnh phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Độ to, nhỏ của cơ bắp, cấu trúc của sợi cơ

- Sức co giãn của cơ bắp

- Sự điều hòa của thần kinh

- Dự trữ nguồn năng lượng phù hợp

Sức mạnh tốc độ phụ thuộc vào tiết diện sinh lý cơ, thiết diện cơ càng lớn thì lực cơ càng lớn Và nó phụ thuộc vào các loại cơ cụ thể ( sợi cơ sáng, xẫm) sợi cơ màu sáng co nhanh, sức mạnh lớn vì vậy các VĐV nhảy xa và chạy cự ly ngắn có loại cơ màu sáng chiếm ưu thế thậm chí 85 – 90% của tất

cả các sợi cơ, vì vậy trong mọi hoạt động của cơ bắp sinh ra lực dưới mọi hình thức

- Không thay đổi độ dài về độ dài của cơ (chế độ tĩnh)

- Giảm độ dài của cơ ( khắc phục chế độ)

- Tăng độ dài của cơ (chế độ nhượng bộ)

Trong các hoạt động sức mạnh tốc độ VĐV cần phải gắng sức ở mức tối

đa ngoài ra hoạt động này còn đòi hỏi cơ phải có tính linh hoạt và phối hợp rất cao trong một thời gian ngắn

Tập luyện phát triển sức mạnh tốc độ yêu cầu thực hiện nhanh, thời gian hoàn thành mỗi động tác chỉ từ 0,13 – 0,25s, các bài tập sức mạnh tốc độ là các bài tập có công suất lớn được thực hiện trong thời gian ngắn Vì vậy năng

26 lượng được sử dụng chủ yếu là do phân giải ATP – CP dự trữ trong cơ Nhu cầu oxy không được thỏa mãn trong quá trình hoạt động làm cho cơ nợ oxy lên tới 90% Song do thời gian ngắn nên tổng hợp lượng oxy không lớn lắm,

nợ oxy trong khoảng 20 – 30lít trong hoạt động kéo dài 1 phút Chức năng cơ quan bài tiết và điều hòa thân nhiệt biến đổi không đáng kể trong các hoạt động sức mạnh tốc độ[13] Chỉ số đánh giá sức mạnh tốc độ:

Fmax : Lực phát huy tối đa trong động tác

Tmax : thời gian đạt được trị số tối đa

Do đó muốn phát triển được sức mạnh thì phải tạo được sự căng cơ tối

đa sức mạnh mà cơ phát ra phụ thuộc vào:

- Số lượng đơn vị vận động (sợi cơ) tham gia

- Chế độ co của các đơn vị vận động (sợi cơ).[22]

1.9.2 Phương pháp tập luyện phát triển sức mạnh

Để rèn luyện kỹ năng nhanh chóng phát huy sức mạnh người ta thường

sử dụng phương pháp nỗ lực động lực Trong trường hợp này căng cơ tối đa được tọa nên bằng lực đối kháng dưới mức giới hạn và tốc độ lớn nhất Trong rèn luyện sức mạnh tốc độ, động tác phải được thực hiện với một biên độ cực đại

Có thể sử dụng các phương pháp sau đây để phát triển sức mạnh: Phương pháp lặp lại bài tập, phương pháp lặp lại một nhóm bài tập và phương pháp vòng tròn Mỗi phương pháp thì có những ưu điểm và nhược điểm khác nhau

+ Phương pháp lặp lại bài tập: Đặc điểm là chỉ bắt đầu bài tập tiếp theo khi đã thực hiện hết lượng vận động của bài tập trước

27 + Phương pháp lặp lại một nhóm bài tập: Là sắp xếp các bài tập theo nhóm nhất định từ 4-5 bài tập có sự luân phiên hoạt động giữa các nhóm cơ khác nhau

+ Phương pháp vòng tròn: Là tạo được một khối lượng vận động lớn, bao gồm 6-10 bài tập khác nhau (luân phiên hoạt động) được sắp xếp khép kín như một vòng tròn, từ bài tập đầu tiên đến bài tập cuối cùng theo thứ tự đã quy định trước đó

Trong nhảy xa để phát triển sức mạnh tốc độ cần áp dụng các phương pháp lặp lại chủ yếu và tập đến mệt Phương pháp thay đổi trong đó có tốc độ,

cự ly độ dài đà trong các lần nhảy, độ lớn và hình thái của lực cản, cường độ thực hiện được luân phiên, các phương pháp gắn sức tĩnh và gắn sức động Việc đánh giá mang tính chất nghiệp vụ quá trình nói trên, giảng dạy theo tiến trình và các giai đoạn chung được đảm bảo cho phương pháp bài tập kiểm tra

và bài tập thi đấu, cũng như nhờ phương pháp tính toán và phân tích các mặt của việc chuẩn bị thể lực

* Quảng nghỉ: Trong tập luyện sức nhanh, sức mạnh áp dụng các bài

tập trên cực hạn và thời gian nghỉ nhiều có tác dụng hồi phục mức ban đầu, các nhóm cơ tham gia để chuẩn bị cho lần thực hiện khác Các bài tập với cường độ tối đa trên cực hạn thì quãng nghỉ kéo dài Vì vậy thời gian nghỉ đóng vai trò quan trọng trong việc thích nghi của cơ thể Chính vì thế khi tập luyện phải xem xét thực hiện với cường độ cực đại phải có quảng nghỉ dài hợp lý

1.9.3 Một số điểm cần chú ý khi tập luyện sức mạnh

Tập luyện sức mạnh làm cho cơ quan vận động: Cơ, xương, khớp và dây chằng chịu đựng một lượng vận động rất lớn, do vậy không cẩn thận sẽ dẫn tới chấn thương như rách cơ, bong gân, đau khớp, đặc biệt là những tổn thương đối với cột sống do lặp lại nhiều lần các bài tập với tư thế sai tư thế cột sống Do vậy để tránh chấn thương cần chú ý một số điểm như sau:

5 Chú ý phát triển toàn diện các nhóm cơ

6 Định kỳ kiểm tra sự phát triển sức mạnh [Lý luận và phương pháp TDTT]

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc phát triển thể lực và kỷ thuật trong nhảy xa đối với việc nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy

xa, giúp cho việc học tập và thi đấu môn nhảy xa phù hợp với điều kiện tự nhiên, điều kiện tập luyện, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT sao cho đạt hiệu quả Việc xác định các yếu tố ảnh hưởng và đưa ra các bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy xa rất có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao thành tích học tập nhảy xa cho học sinh THPT Xuất phát từ những vấn đề nêu trên chúng tôi lựa chọn nghiên cứu và lựa chọn một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy

xa

29

CHƯƠNG II: MỤC ĐÍCH – NHIỆM VỤ - PHƯƠNG PHÁP VÀ

TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 2.1 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu và lựa chọn một số bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy xa, góp phần phát triển thể chất cho học sinh trường Thanh Khê nói riêng và các trường THPT nói chung

2.2 Nhiệm vụ:

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài tiến hành giải quyết hai nhiệm vụ sau:

*Nhiệm vụ1: Nghiên cứu, lựa chọn một số bài tập phát triển sức mạnh

tốc độ nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy xa cho học sinh khối 11 trường THPT Thanh Khê - Đà Nẵng

* Nhiệm vụ 2: Đánh giá hiệu quả các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ

nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn nhảy xa cho học sinh khối

11 trường THPT Thanh Khê - Đà Nẵng

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu

Sử dụng phương pháp này nhằm thu thập những thông tin để giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu

Trong qúa trình nghiên cứu chúng tôi sử dụng các tài liệu như: Các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật, Nhà nước về công tác GDTC trường học Các tài liệu chuyên môn có liên quan tới GDTC trong trường học, các đề tài nghiên cứu của các sinh viên khóa trước và một số tài liệu liên quan

2.3.2 Phương pháp quan sát sư phạm

Đề tài sử dụng phương pháp này để quan sát quá trình giảng dạy và tập luyện môn nhảy xa của học sinh trường THPT Thanh Khê – TP Đà Nẵng trên

cơ sở đó lựa chọn những bài tập áp dụng và sắp xếp theo hệ thống khoa học,

30 hợp lý Quan sát và thu thập những số liệu, thông tin cần thiết trong quá trình thực nghiệm giúp cho việc rút ra kết luận chính xác hơn

- Phỏng vấn trực tiếp: Là phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi, trao đổi trực tiếp giữa người nghiên cứu với đối tượng được phỏng vấn, nhằm tìm hiểu

rõ hơn, sâu sắc hơn vấn đề cần nghiên cứu mà phiếu hỏi chưa đáp ứng được

2.3.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

- Để kiểm tra và đánh giá tố chất thể lực của các HS trước và sau thực nghiệm Các test chúng tôi sử dụng gồm:

*Đánh giá chỉ số thể lực:

+ Test chạy 30m xuất phát cao

- Mục đích sử dụng: Đây là test đánh giá sức nhanh của học sinh

- Phương pháp tiến hành: Chuẩn bị đường thẳng 30 đến 40m và đồng hồ bấm giây Tiến hành chạy theo nhóm 2 – 3 người, người thực hiện đứng ở tư thế xuất phát cao, khi có hiệu lệnh chạy thì người thực hiện nhanh chóng chạy thật nhanh với tốc độ cao qua cự ly quy định

+ Test bật xa tại chỗ (m)

- Mục đích sử dụng : Đây là test nhằm đánh giá năng lực sức mạnh tốc

độ của học sinh Sức mạnh tốc độ là năng lực thực hiện nhanh các động tác đòi hỏi phải dùng đến sức mạnh Ai bật càng xa chứng tỏ người đó có sức mạnh tốc độ

- Phương pháp tiến hành:

- Chuẩn bị dụng cụ: Chuẩn bị thảm bật xa, thước dây

31

- Cách thực hiện: Đối tượng đứng hai chân rộng bằng vai, ngón chân đặt sát mép vạch giới hạn, hai tay giơ lên cao, hạ thấp trọng tâm, gấp khớp khủy, gập thân, hơi lao người về phía trước, đầu hơi cúi, hai tay hạ xuống dưới, ra sau (giống tư thế xuất phát trong bơi), dùng hết sức , phối hợp toàn thân, bấm mạnh mũi chân xuống đất bật nhảy ra xa (mũi chân chạm mép ngoài của vạch giới hạn) đồng thời hai tay mạnh ra trước, khi bật nhảy và khi tiếp đất 2 chân tiến hành đồng thời

Kết quả đo được tính bằng độ dài từ vạch giới hạn đến dấu vết cuối cùng của gót bàn chân (vạch dấu chân trên thảm) nhảy hai lần tính lần xa nhất + Nằm ngữa gập bụng:

- Mục đích : Đánh giá sức mạnh của cơ thân mình

- Phương pháp thực hiện:

Học sinh nằm ngửa gập bụng từ ngồi co gối Đối tượng kiểm tra ngồi trên sàn (ghế băng, trên cỏ) bằng phẳng, sạch sẽ Chân co 900 ở đầu gối, bàn chân áp sát sàn, các ngón tay đan chéo nhau, lòng bàn tay áp chặt vào sau đầu, khuỷu tay chạm đùi Người thứ hai hỗ trợ bằng cách ngồi lên mu bàn chân, đối diện với đối tượng kiểm tra, hai tay giữ ở phần dưới cẳng chân nhằm không cho bàn chân của đối tượng kiểm tra tách rời ra khỏi sàn Khi có lệnh, đối tượng kiểm tra ngả người ở tư thế nằm ngửa, hai bả vai chạm sàn sau đó gập bụng thành ngồi (trở về tư thế ban đầu) Mỗi lần ngả người, co bụng được tính một lần Thành tích được tính là số lần gập được của đối tượng trong thời gian 30 giây

* Đánh giá thành tích

+ Test nhảy xa toàn đà:

- Mục đích sử dụng: Đánh giá thành tích, từ đó đánh giá hiệu quả của các bài tập mang lại

- Phương pháp tiến hành

Chuẩn bị: Thước dây, cờ

32 Cách thực hiện: Từng em học sinh đo đà, khi đã đo được đà thì lần lượt từng em học sinh nhảy, mỗi em nhảy 3 lần và lấy thành tích lần nhảy xa nhất Kết quả được tính từ mép ván giậm nhảy tới điểm chạm gần nhất

2.3.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp thực nghiệm dùng để kiểm định tính khoa học, tính thực tiễn, tính hiệu quả của các bài tập được lựa chọn

Tiến hành thực nghiệm cho học sinh ở 4 lớp khối 11 chia làm 2nhóm: nhóm đối chứng (2 lớp), nhóm thực nghiệm (2 lớp)

Bước 1: Kiểm tra các tố chất thể lực ban đầu cho cả 2 nhóm

2.3.6 Phương pháp toán học thống kê:

Thu thập thống kê, phân nhóm các dữ liệu đã thu thập được

33

- So sánh 2 số trung bình quan sát:

B A

B A

n n

x x t

B B A

A

n n

x x x

y y x x r

i i

i i

- Chỉ số Browdy: Để đánh giá nhịp độ tăng trưởng

 

5.0

2 1

1 2

x x

x x W

2.4.1 Thời gian nghiên cứu:

Đề tài này được tiến hành nghiên cứu từ tháng 11/2011 đến tháng 5/2012và được chia làm 3 giai đoạn :

- Giai đoạn 1: Từ tháng 11 năm 2011 đến tháng 12 năm 2011 : Lựa chọn tên đề tài và hoàn thành đề cương, thông qua giáo viên hướng dẫn và báo cáo

đề cương trước Hội đồng khoa học

- Giai đoạn 2 : Từ tháng 1 năm 2012 đến tháng 4 năm 2012: Tham khảo thu thập tài liệu, hoàn thành tổng quan các vấn đề nghiên cứu, giải quyết các nhiệm vụ 1 và nhiệm vụ 2

34

- Giai đoạn 3: Từ tháng 4 năm 2012 đến tháng 5 năm 2012 : Xử lý kết quả nghiên cứu, viết bản thảo luận văn, hoàn thành khóa luận, thông qua giáo viên hướng dẫn, báo cáo khóa luận tốt nghiệp trước Hội đồng khoa học

2.4.2 Đối tượng nghiên cứu:

- Các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ

- Học sinh khối 11 trường THPT Thanh Khê, Đà Nẵng: 200 học sinh nam và nữ, trong đó 100 học sinh là nhóm đối chứng, 100 học sinh tham gia nhóm thực nghiệm, tuổi bình quân là 17 tuổi, phần lớn các học sinh sống ở thành thị

2.4.3 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu phát triển sức mạnh tốc độ trong nhảy xa cho học sinh khối

11 trường THPT Thanh Khê Đà Nẵng

2.4.4 Địa điểm: Đề tài được nghiên cứu ở:

- Trường ĐHSP Đà Nẵng

- Trường THPT Thanh Khê Đà Nẵng

2.4.5 Trang thiết bị nghiên cứu

- Sân thể dục Trường THPT Thanh Khê – Quận Thanh Khê – Thành Phố

Đà Nẵng

- Thước dây, đồng hồ bấm giây, thảm bật xa, bục, còi, cờ, tạ và các dụng

cụ hỗ trợ khác