Tác phҭPÿmQrXEұt quá trình phát sinh và phát triӇn chiӃn tranh cách mҥng cӫa quân và dân MiӅQ7UXQJWURQJÿyFyPһt trұn Quҧng Nam ± Ĉj Nҹng Gѭӟi sӵ OmQKÿҥo cӫDĈҧQJ/jPU}ÿѭӡng lӕi cách mҥng, t
Trang 1ĈҤI HӐ&Ĉ¬1 ҸNG 75Ѭ Ӡ1*Ĉ ҤI HӐ&6Ѭ3+ ҤM
KHOA Lӎ CH SӰ -
KHÓA LUҰN TӔT NGHIӊ3Ĉ ҤI HӐC
Ĉ͉ WjL : M̿ t tr̵ n Qu̫ ng Nam - Ĉj 1 ̽ng trong chi͇n cu͡c Ĉ{QJ;XkQ -1954 và chi͇ n d͓ FKĈL ͏n Biên Phͯ 1954
Sinh viên thӵc hiӋ n : NguyӉ n Thӏ +ѭѫQJ Thӫ y Chuyên ngành 6ѭSK ҥm Lӏ ch sӱ
1Jѭ ӡLKѭӟQJGүQ : ThS NguyӉ n Mҥ nh Hӗ ng
Ĉà NҹQJWKiQJQăP
Trang 2MӨC LӨC
MӢ ĈҪU 1
1 Lý do chӑQÿӅ tài 1
2 Lӏch sӱ vҩQÿӅ 2
3 ĈӕLWѭӧng và phҥm vi nghiên cӭu 2
3.1 Ĉ͙ LW˱ ͫng nghiên cͱu 2
3.2 Ph̩ m vi nghiên cͱu 3
4 MөFÿtFK 3
5 NguӗQWѭOLӋXYjSKѭѫQJSKiSQJKLrQFӭu 3
6 ĈyQJJySFӫDÿӅ tài 3
7 Bӕ cөc cӫDÿӅ tài 3
NӜI DUNG 4
&KѭѫQJ TӘNG QUAN Vӄ 9Ô1*Ĉ ҨT ± &211*Ѭ ӠI VÀ TRUYӄN THӔNG ĈҨU TRANH CÁCH MҤNG CӪA QUÂN DÂN QUҦNG NAM ± Ĉ¬1 ҸNG 4
1.1 ĈLӅu kiӋn tӵ nhiên 4
1.1.1 Ĉ͓ a lí hành chính 4
1.1.2 Ĉ͓ a lí t nhiên 5
1.2 Ĉӡi sӕng cӫDFѭGkQ4Xҧng Nam - Ĉj1ҹng 8
1.2.1 Ĉͥ i s͙ ng kinh t͇ 8
1.2.2 Ĉͥ i s͙ QJYăQKyD 11
1.3 TruyӅn thӕQJ\rXQѭӟFYjÿҩu tranh cách mҥng 14
1.3.1 Truy͉ n th͙ QJ\rXQ˱ ͣc vjÿ ̭u tranh cách m̩QJWU˱ ͣFQăP 14
1.3.2 Truy͉ n th͙ QJ\rXQ˱ ͣFYjÿ ̭u tranh cách m̩QJVDXQăP 21
&KѭѫQJ MҺT TRҰN QUҦNG NAM ± Ĉ¬1 ҸNG TRONG CHIӂN CUӜC ĈÐ1*;8Æ1 -1954 VÀ CHIӂN Dӎ &+Ĉ, ӊN BIÊN PHӪ 1954 26
ĈһFÿLӇm, tình hình mһt trұQWURQJQѭӟc trong chiӃn cuӝFĈ{Qg Xuân 1953-1954 và chiӃn dӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954 26
2.1.1 Ĉ̿ FÿL ͋ PWuQKKuQKWURQJQ˱ ͣc 26
2.1.2 Ĉ̿ FÿL ͋ m, tình hình t̩ i m̿ t tr̵ n Qu̫ ng Nam ± Ĉj1 ̽ng 28
2.2 Mһt trұn Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng trong chiӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1954 32
2.2.1.Xây d ng l FO˱ ͫnJYNJWUDQJFKtQKTX\ 32
Ĉ ̱y m̩nh chi͇ n tranh du kích, xây d ng h̵ XSK˱˯QJY ͷng ch̷c 34
Trang 3Ĉ ̱y m̩nh ti͇ n công, ph͙ i hͫ p vͣ i chi͇ QWU˱ ͥng toàn qu͙c trong chi͇ n cu͡ c
Ĉ{QJ;XkQ -1954 41
2.2.3.1 Chͯ ÿ ͡ng ṱn công chi͇ QO˱ ͫc tiêu di͏Wÿ ͓ FKWUrQWRjQÿ ͓ a bàn 41
2.2.3.2 Phát huy sͱ c m̩ nh ṱ n công và ph͙ i hͫ p vͣ i toàn qu͙ c trong chi͇ n cu͡ c Ĉ{QJ;XkQ -1954 45
2.2.3.3 K͇ t qu̫ êQJKƭDF ͯa chi͇ QO˱ ͫc 49
2.3 Mһt trұn Quҧng Nam - Ĉj1ҹng trong chiӃn dӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954 51
2.3.1 Công tác phͭ c vͭ cho chi͇ n d͓ FKĈL ͏ n Biên Phͯ trên m̿ t tr̵ n Qu̫ ng Nam ± Ĉj1 ̽nJQăP 51
2.3.2 K͇ t hͫ p giͷ a chi͇ QWUDQKGXNtFKYjÿ ̭u tranh cách m̩ng, liên ti͇ p bùng n͝ nhͷ ng tr̵ n ṱ n công lͣ n, ph͙ i hͫ i vͣ i c̫ Q˱ ͣc thc hi͏ n chi͇ n d͓ FKĈL ͏ n Biên Phͯ WUrQÿ ̭t Qu̫ng Nam - Ĉj1 ̽ng 54
2.3.3 Chi͇ n th̷ ng B͛ B͛ - m͡ t chi͇ n d͓ FKĈL ͏ n Biên Phͯ WUrQÿ ̭t Qu̫ng Nam - Ĉj N̽ ng 58
2.4 NhӳQJÿyQJJySFӫa mһt trұn QuҧQJĈjWURQJFKLӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1954 và chiӃn dӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954 62
KӂT LUҰN 66
TÀI LIӊU THAM KHҦO 68
PHӨ LӨC 70
Trang 4MӢ ĈҪU
1 Lý do chӑ Qÿ Ӆ tài
Trong chiӃn tranh giҧi phóng và chiӃn tranh giӳ Qѭӟc, tӍnh Quҧng Nam - Ĉj1ҹng
không chӍ OjQѫLFyYӏ trí chiӃQOѭӧc quan trӑng, là cӱa ngõ cӫa miӅn Trung ViӋt Nam mà
còn là cӱa ngõ cӫa cҧ Ĉ{QJ'ѭѫQJ&KtQKYuÿӏa thӃ quan trӑng mà hӃt thӵc dân Pháp
ÿӃQÿӃ quӕF0ƭÿӅu chӑn mҧQKÿҩt Quҧng Nam - Ĉj 1ҹQJOjPQѫLQә V~QJ[kPOѭӧc
ÿҫu tiên
Cuӝc kháng chiӃn chӕng Pháp kӃt thúc bҵng HiӋSÿӏQK*Lѫ-ne-Yѫ1954, thҳng lӧi
ÿyOjNӃt quҧ cuӝc chiӃQÿҩXWUѭӡng kǤ cӫa quân dân cҧ Qѭӟc WURQJÿyPһt trұn Quҧng
Nam - Ĉj1ҹngÿmcó nhӳng ÿyQJJyp quan trӑng
TKiQJQăP , Nava sang ViӋt Nam làm Tәng chӍ KX\TXkQÿӝL3KiSÿmÿѭD
ra kӃ hoҥch mang chính tên mình ± kӃ hoҥch Nava vӟi hi vӑng giành lҥi thӃ chӫ ÿӝng
trên chiӃQWUѭӡQJFKtQKÿmPҩt, dӵa vào sӵ hӛ trӧ vӅ trang thiӃt bӏ YNJNKtYjSKѭѫQJWLӋn
chiӃn tranh cӫD0ƭ, NaYDÿmGӕc toàn lӵc cho mӝt trұQÿiQKFKLӃn Oѭӧc quyӃWÿӏnh nhҵm
tiêu diӋt cách mҥng, nhanh chóng kӃt thúc chiӃn tranh tҥi ViӋW1DPYjĈ{QJ'ѭѫQJĈӇ
ÿӕi phó vӟi kPPѭDFӫa thӵc dân Pháp và bӑn can thiӋS0ƭÿӗng thӡi phá tan cӕ gҳng
cuӕi cùng trong kӃ hoҥch Nava,Bӝ chính trӏ và 7UXQJѭѫQJĈҧQJÿmÿӅ ra chӫ WUѭѫQJYj
SKѭѫQJiQtác chiӃn WURQJĈ{QJ;XkQ -1954
Thӵc hiӋn chӫ WUѭѫQJFKLӃQOѭӧc cӫDĈҧng và Quân ӫ\7UXQJѭѫQJ WDÿmPӣ các
cuӝc tҩn công ӣ nhiӅXÿӏDÿLӇm khác nhau nhҵm phân tán lӵFOѭӧng ÿӏch và phá tan kӃ
hoҥch Nava Trong các cuӝc tҩQF{QJÿyPһt trұnQuҧng Nam - Ĉj1ҹng có vai trò cӵc
kì quan trӑng,tiêu hao, tiêu diӋt, kìm chân ÿӏch, tҥRÿLӅu kiӋn thuұn lӧi cho bӝ ÿӝi chӫ lӵc
FѫÿӝQJWDÿiQKQKӳQJÿzQTX\ӃWÿӏnh trên tӯQJKѭӟng chiӃn dӏch, góp phҫQOjPWKD\ÿәi
cөc diӋn chuyӇQKѭӟng có lӧi cho ta
Là QJѭӡi con sinh ra và lӟn lên trên mҧQKÿҩWTXr KѭѫQJDQK KQJJLjXWUX\Ӆn thӕQJÿҩu tranh cách mҥng, vӟi mong muӕn tìm hiӇu vӅ lӏch sӱ, vӅ quá khӭ hào hùng cӫa
TXr KѭѫQJ mình, chúng tôi chӑQ ÿӅ WjL ³M̿ t tr̵ n Qu̫ ng Nam - Ĉj 1 ̽ng trong chi͇n
cu͡ FĈ{QJ;XkQ -1954 và chi͇ n d͓ FKĈL ͏n Biên Phͯ ´
Trang 52 Lӏ ch sӱ vҩ Qÿ Ӆ
/LrQTXDQÿӃn nӝi dung cӫDÿӅ WjLÿmFyFiFF{QJWUuQKQJKLrQFӭu sau:
CuӕQ³Qu̫ ng Nam - Ĉj1 ̽QJQăPFKL ͇ Qÿ ̭u và chi͇ n th̷ QJ´ ± Tұp 1, 2 xuҩt
bҧQ QăP ÿm WUuQK Ej\ ÿѭӧc nhӳQJ QpW Fѫ Eҧn vӅ ÿҩW QѭӟF FRQ QJѭӡi và
truyӅn thӕQJ \rX QѭӟF ÿҩu tranh cӫa quân và dân Quҧng - Ĉj YӅ kháng chiӃn giành
chính quyӅn, giӟi thiӋu chiӃQ WUDQK QKkQ GkQ Y{ FQJ SKRQJ SK~ Yj VLQK ÿӝng trong kháng chiӃn chӕQJ 3KiS WUrQ ÿӏa bàn tӍQK Gѭӟi sӵ OmQK ÿҥo cӫD Ĉҧng mà trӵc tiӃp là
Ĉҧng bӝ tӍnh và sӵ chӍ ÿҥo cӫa Liên khu ӫ\Ĉҧng ӫy và Bӝ WѭOӋnh quân khu V
Cuӕn³.KX9 ± QăPFKL ͇ n tranh gi̫ LSKyQJ´ gӗm 3 tұp, cӫa Bӝ WѭOӋnh Quân
khu V, xuҩt bҧQQăP Yj viӃt vӅ cuӝc chiӃn tranh nhân dân, toàn diӋQWUrQÿӏa
bàn Quân khu V Tác phҭPÿmQrXEұt quá trình phát sinh và phát triӇn chiӃn tranh cách
mҥng cӫa quân và dân MiӅQ7UXQJWURQJÿyFyPһt trұn Quҧng Nam ± Ĉj Nҹng Gѭӟi sӵ
OmQKÿҥo cӫDĈҧQJ/jPU}ÿѭӡng lӕi cách mҥng, tiӃn trình lӏch sӱ tҥLFiFÿӏD SKѭѫQJ
trong quá trình tác chiӃQFNJQJQKѭÿҩu tranh quҫn chúng ӣ YQJ VDX OѭQJ ÿӏch, các sӵ
kiӋn lӏch sӱ, nhӳng trұQÿiQKFӫa quân và nhân dân các tӍnh thành
HӗL Nt ³Nhͷ QJ QăP WKiQJ ÿ ͥi tôi´ FӫD WUXQJ Wѭӟng Phan Hoan, xuҩt bҧQ QăP
ÿm mô tҧ mӝt phҫn lӏch sӱ chiӃQÿҩu cӫa quân và dân miӅn Trung HӗLNtÿmnêu
bұt ý chí, nghӏ lӵc chiӃQÿҩu cao trong nhӳQJQăPWKiQJFzQWURQJTXkQQJNJWUrQQKLӅu chiӃQWUѭӡng miӅQ7UXQJÿһc biӋWOjWUrQTXrKѭѫQJ4Xҧng Nam cӫa ông KӇ vӅ nhӳng
trұQÿiQKiFOLӋt, nhӳng giӡ phút quyӃt liӋWFăQJWKҷng, sӕng mái vӟi quân thù ÿѭӧc tái
hiӋn mӝWFiFKVLQKÿӝng qua trí nhӟ cӫD7UXQJWѭӟQJÿӗng thӡi nói lên sӵ gҳn bó kéo
VѫQFӫa cán bӝ quân sӵ và nhân dân tҥi mҧQKÿҩt miӅn Trung
CuӕQ³L͓ ch s͵ ti͋ XÿRjQ 4X ̫ng Nam - Ĉj1 ̽QJ´ cӫDĈҧng ӫy ± Bӝ chӍ huy
quân sӵ tӍnh Quҧng Nam, xuҩt bҧQQăP 7iF SKҭPÿm WiLKLӋn lҥi mӝt cách sinh
ÿӝng không khí chiӃQWUѭӡng, tinh thҫn chiӃQÿҩu gan dҥ ³YuQѭӟc quen thân, vì dân phөc
vө´Fӫa nhiӅu tұp thӇ, cán bӝ chiӃQVƭWURQJWLӇXÿRjQFNJQJQKѭQKLӅu các tiӇXÿRjQNKiF
ChiӃQWUѭӡng Quҧng Nam - Ĉj1ҹQJÿmÿѭӧc miêu tҧ và tái hiӋn lҥi trong suӕt quá trình
tiӇXÿRjQWKjQKOұp và hoҥWÿӝng
&iFF{QJWUuQKWUrQÿk\ÿmÿӅ cұp trӵc tiӃp hoһc gián tiӃSÿӃn cuӝc chiӃQÿҩu cӫa
quân và dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng trong JLDLÿRҥn 1953-1954 và chiӃn dӏFKĈLӋn Biên
Phӫ 1954 Ĉk\ là nguӗQWѭOLӋu quý giá giúp tôi thӵc hiӋQYjKRjQWKjQKÿӅ tài mà mình
ÿmFKӑn
3 ĈӕLWѭ ӧng và phҥm vi nghiên cӭu
ĈӕLWѭӧng nghiên cӭu cӫDÿӅ tài là các hoҥWÿӝng cӫa lӵFOѭӧng YNJWUDQJYjQKkQ
dân tҥi mһt trұn Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng trong chiӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1954 và chiӃn
dӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954
Trang 63.2 Ph̩ m vi nghiên cͱu
Phҥm vi nghiên cӭu cӫDÿӅ tài là các hoҥWÿӝng quân sӵ và các trұQÿiQKWLrXELӇu
cӫa quân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng, sӵ ÿyQJJyS cӫa nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng
trong chiӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1954 và chiӃn dӏFKĈLӋn BiӋn Phӫ 1954
4 MөFÿtFK
6ѭXWҫm, tұp hӧSFiFF{QJWUuQKÿmFyQKҵm làm rõ các hoҥWÿӝng cӫa quân và dân
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJYjÿyQJJySFӫa hӑ trong chiӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1953 và
chiӃQÿӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954
Góp phҫn giáo dөc lӏch sӱ TXrKѭѫQJPuQKcho các thӃ hӋ sau này
5 Nguӗ QWѭOL Ӌ XYjSKѭѫQJSKiSQJKLrQF ӭu
ĈӇ thӵc hiӋn ÿӅ WjL Qj\ FK~QJ W{L ÿm Vӱ dөng nguӗQ Wѭ OLӋu trong sách chuyên
khҧo, cáFYăQNLӋQĈҧng, các tài liӋu sách báo có liên quan, các tҥp chí nghiên cӭu lӏch
sӱ, tҥp chí cӝng sҧn và các tài liӋu tham khҧo khác
Trong quá trình thӵc hiӋn ÿӅ tài FK~QJ W{L ÿӭng vӳng WUrQ TXDQ ÿLӇm cӫa chӫ
QJKƭD0iF- /rQLQWѭWѭӣng Hӗ Chí Minh, quan ÿLӇm cӫDĈҧng cӝng sҧn ViӋt Nam vӅ
nghiên cӭu lӏch sӱ Ngoài ra chúng tôicòn sӱ dөQJSKѭѫQJSKiSSKkQWtFKYjWәng hӧp lý thuyӃWÿӇ xem xét, trình bài vҩQÿӅ mӝt cách chi tiӃt và cө thӇ DùQJSKѭѫQJSKiSO{JLFYjÿLӅXWUDÿӇ nhìn nhұn mӝt cách có hӋ thӕng và toàn diӋn vҩQÿӅ theo trình tӵ thӡi gian
6 ĈyQJJySF ӫDÿ Ӆ tài
%ѭӟF ÿҫu làm quen vӟi công tác nghiên cӭu, mong muӕn cӫa chúng tôi là góp
phҫn làm sáng tӓ lӏch sӱ ÿӏDSKѭѫQJWURQJFXӝc kháng chiӃn chӕng Pháp và can thiӋS0ƭ
ÿһc biӋW Oj WURQJ JLDL ÿRҥn thӵc hiӋn chiӃn cuӝF Ĉ{QJ ;XkQ -1954 và chiӃn dӏch
ĈLӋn Biên Phӫ 1954
Thông qua viӋc thӵc hiӋQÿӅ tài sӁ giúp cho bҧn thân hiӇu sâu sҳFKѫQYӅ nӝi dung
cӫa lӏch sӱÿӏDSKѭѫQJTXrPuQKÿDQJVLQKVӕng Mong muӕn cӫa chúng tôi là kӃt quҧ cӫa
ÿӅ tàilà tài liӋu phөc vө cho công tác giҧng dҥysau này và là nguӗn tài liӋu tham khҧo cho
nhӳng ai quan tâm
7 Bӕ cөc cӫDÿ Ӆ tài
ĈӅ tài gӗm 3 phҫn: Mӣ ÿҫu, nӝi dung và kӃt luұn
&KѭѫQJ Tәng quan vӅ YQJÿҩt - FRQQJѭӡi và truyӅn thӕQJÿҩu tranh cách mҥng cӫa
quân dân Quҧng Nam - Ĉj1ҹng
&KѭѫQJ 0һt trұn Quҧng Nam - ĈjNҹng trong chiӃn cuӝFĈ{QJ;XkQ -1954 và
chiӃn dӏFKĈLӋn Biên Phӫ 1954
Trang 7NӜI DUNG
&KѭѫQJ
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng là mӝt phҫQÿҩt cӫa Tә quӕc ViӋt Nam, gҳn bó vӟi Tә
quӕc trong suӕt chiӅu dài lӏch sӱ
Nhìn lҥi lӏch sӱ mҧQKÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng thì tӯ ÿҫu thӃ kӍ XIV (khoҧng
1306) vùng ÿҩt này thuӝF&KăPSDYXD&KăPSDOj&KӃ Mân cҳt hai Châu Ô và Châu Lý
dân cho vua TrҫQQѭӟc ta tӭc (TrҫQ$QK7{QJ ÿӇ Fѭӟi công chúa HuyӅn Trân ³Tӯ QăP
&KkX Ð Yj &KkX /ê ÿѭӧF ÿәi thành Châu Thuұn và Châu Hòa tӯ ÿy PҧQK ÿҩt
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJ[ѭD chính là Châu Thuұn và Châu Hòa´ [13; tr.@ QăP vua nhà Lê (Lê Thánh Tông) trӵc tiӃp chӍ huy hai sáu vҥQ TXkQ ÿL WUӯng phҥt quân
Chiêm, thu phөFYQJÿҩt tӯ phía Bҳc QuҧQJ1DPÿӃQÿqR&ҧ (ranh giӟi giӳa tӍnh Phú
Yên và Khánh Hòa ngày nay) và ra ThӯD7X\rQĈҥo ± QuҧQJ1DP Ĉҥo thӭ Pѭӡi ba
cӫDĈҥi ViӋt)
1ăPYXD/rÿәi Quҧng Nam Thӯa Tuyên thành trҩn QuҧQJ1DPĈӃQQăP
1602, NguyӉQ+RjQJÿәi trҩn Quҧng Nam thành dinh Quҧng Nam và sӣ lӏ dinh Quҧng
1DPÿӵng tҥLOjQK7KDQK&KLrP QD\Oj[m ĈLӋQ3Kѭѫng huyӋQĈLӋQ%jQ QăP
*LD/RQJÿәLWrQOj³7Uӵc lӝ QuҧQJ1DPGLQK´1ăPYXD0LQK0ҥQJÿәi tên thành
³WӍnh QuҧQJ1DP´YjGLGӡi thành tӍnh tӯ làng Thanh Chiêm ra làng La Qua (nay là thӏ
trҩQ9ƭQKĈLӋn - ĈLӋn Bàn)
1KѭYұy, tӯ thӃ kӍ ;,9ÿӃn thӃ kӍ XV Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng là miӅQ³ELrQYLӉn
phiên dұX´SKtDQDPFӫDÿҩt ViӋt Tӯ thӃ kӍ ;9,ÿӃn thӃ kӍ ;,;OjSKiRÿjLWUҩn thӫ phía
nam kinh thành HuӃ, là yӃt hҫu miӅn Thuұn ± Quҧng
Trong thӡi kì thӵFGkQ3KiS[kPOѭӧFQѭӟc ta lҫn thӭ nhҩt tӯ WKiQJ Qăm 1858
ÿӃQWKiQJQăP GRYLӋc kí kӃt các bҧQKzD ѭӟc cӫa triӅXÿuQKQKj1JX\Ӊn vӟi
Pháp, chҩp nhұn sӵ thӕng trӏ cӫa thӵFGkQWUrQÿҩWQѭӟc ta, vQJÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj
Nҹng tҥm thӡi bӏ WiFKUD³ WRjQTX\ӅQĈ{QJ'ѭѫQJNtQJKӏ ÿӏQKWiFKĈj1ҹng
Trang 8ra khӓi QuҧQJ 1DP´ WѭӟF ÿRҥt mҧnh ÿҩW Qj\ Yj ÿһW WrQ Oj ³7Xa-UDQ´ 7RXUDQ [10,
tr.11].PhҫQÿҩt còn lҥi cӫa tӍnh Quҧng Nam, thӵc dân Pháp vүn duy trì bӝ máy phong
kiӃn Nam triӅXÿһWGѭӟi sӵ kiӇm soát cӫDQKjQѭӟc bҧo hӝ do mӝt viên công sӭ ÿӭng
ÿҫu
ĈӃn sau cách mҥQJWKiQJ7iPQăP FKӫ quyӅQÿҩWQѭӟc thuӝc vӅ nhân dân ta
³7XD-UDQ´NK{QJFzQOjQKѭӧQJÿӏa cӫa Pháp mà trӣ vӅ vӟLWrQFNJOjĈj1ҹng lҩy tên là
Thành Thái Phiên thuӝc Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJQKѭQJFNJQJFyO~FWiFKUDWKXӝc Khu
Ӫy khu V Trong kháng chiӃn chӕQJ0ƭFӭXQѭӟc Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng vүn là mӝt
tӍQK QKѭQJ ÿӃn 1962, xuҩt phát tӯ yêu cҫu nhiӋm vө cách mҥng, Khu Ӫy Khu V lҥi
quyӃWÿӏnh chia Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng thành hai tӍnh TӍnh Quҧng Nam tӯ QuӃ 6ѫQWUӣ
vào giáp vӟi tӍnh Quҧng Ngãi, tӍnh QuҧQJĈjWӯ Duy Xuyên trӣ ra giáp vӟi Thӯa Thiên
HuӃ ĈӃQ WKu ĈjNҹng tách ra khӓi tӍnh QuҧQJ Ĉj Yj WUӵc thuӝc khu ӫy khu V
7KiQJQăP ÿӇ chuҭn bӏ cho tәng tiӃn công và nәi dұ\PD[XkQQăP .KX
ӫy khu V quyӃW ÿӏnh xác nhұp tӍnh QuҧQJ Ĉjvào thành phӕ Ĉj 1ҹQJ WKjQK ÿһc khu
Sau ngày miӅQ1DP ÿѭӧc hoàn toàn thӕng nhҩWĈj 1ҹQJÿѭӧc giҧi phóng tӍnh
Quҧng Nam và tӍnh QuҧQJĈjOҥLÿѭӧc xác nhұp thành tӍnh Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng
ĈӃQ QăP WKu 4uӕc hӝi khóa XIX quyӃW ÿӏnhtách Ĉj 1ҹng ra khӓi Quҧng
Nam - Ĉj1ҹQJWKjQKÿѫQYӏ hành chính trӵc thuӝFWUѭQJѭѫQJJӗm mӝt huyӋn và mӝt
huyӋQ ÿҧR 1Kѭ Yұy, qua nhiӅu Eѭӟc WKăQJ WUҫm cӫa lӏch sӱ có nhӳng lúc do yêu cҫu
khách quan cӫa phong trào kháng chiӃn và cách mҥng mà tӍnh QuҧQJ1DPÿmQKLӅu lҫn
tách nhұp ± nhұSWiFKQKѭQJQKuQFKXQJPҧQKÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng vүn là chiӃn
WUѭӡng chung,là trӑQJ ÿLӇm cӫa cҧ khu vӵc miӅn Trung, Tây Nguyên và cҧ QѭӟFĈһc
biӋt là vùng kháng chiӃn và hұXSKѭѫQJFӫa Liên khu V
TӍnh Quҧng Nam ± Ĉj Nҹng nҵPÿRҥn giӳa cӫa chiӅXGjLÿҩWQѭӟc ViӋt Nam vào
khoҧQJYƭÿӝ ÿӝ 13 phút ± ÿӝ 12 phút bҳFNLQKÿӝ Ojÿӝ 13 phút ± ÿӝ 44
phút Phía bҳc giáp tӍnh Thӯa Thiên HuӃ, phía tk\ FKXQJ Gm\ 7UѭӡQJ6ѫQKQJYƭYӟi
Qѭӟc Cӝng Hòa Dân Chӫ Nhân Dân Lào, phía nam là giáp vӟi hai tӍnh Quҧng Ngãi và
.RP 7XP SKtD Ĉ{QJ Oj Eӡ biӇn trҧi dài trên mӝW WUăP QăP PѭѫL NL O{ PpW Yӟi vùng
thӅm lөFÿӏDEDRODWUrQÿyFyQKLӅXÿҧRFyêQJKƭDUҩt quan trӑng vӅ kinh tӃ và quӕc
phòng Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng rӝQJKѫQPѭӡi hai QJjQNLO{PpWYX{QJQKѭQJSKҫn lӟn
là núi rӯQJÿӗng bҵng chӍ chiӃPKѫQPѭӡi hai phҫQWUăP diӋn tích tӵ nhiên Là mӝt dãi
ÿҩt hҽp, trҧi dài theo ven biӇn và khá màu mӥ Tӯ [ѭDQJѭӡLGkQWUrQTXrKѭѫQJ4Xҧng
Trang 9Nam ± Ĉj1ҹQJÿmUҩt tӵ hào vӅ mҧQKÿҩt qurPuQKFKRGÿLÿkXPӛLFRQQJѭӡLÿӅu
nhӟ vӅ TXrKѭѫQJÿmOjGkQ4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹng thì luôn luôn nhӟ KDLFkXWKѫ³Ĉҩt
QuҧQJ1DPFKѭDPѭDPjÿmWKҩm- 5ѭӧu HӗQJĈjRFKѭDQKҩPÿmVD\´
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng là mӝWYQJÿӗng bҵng nhӓ hҽp vӟi diӋQWtFKÿҩt chiӃm
KѫQEDSKҫQWѭ là núi rӯQJĈk\OjPӝt trong nhӳng lӧi thӃ vӅ viӋc tҥo dӵng nên nhӳng
FăQFӭ kháng chiӃn trong thӡi kì cách mҥng giҧi phóng dân tӝc ViӋW1DPÿӗng thӡLÿk\
FNJQJ Oj Pӝt kho lâm sҧn vӟi rӯng vàng biӇn bҥc cӫD ÿҩW QѭӟF WUrQ TXr KѭѫQJ 4Xҧng
Nam ± Ĉj1ҹQJ4XrKѭѫQJ4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹQJWUrQGm\ÿҩt miӅQ7UXQJÿҫy nҳng
YjJLyQj\OjTXrKѭѫQJFӫDKѫQQăPPѭѫLGkQWӝFÿӗQJEjRtWQJѭӡi,tӯ ÿyÿmWҥo nên
mӝt bҧn sҳc vӅ sӵ ÿDGҥQJWURQJYăQKyDWӝFQJѭӡi cӫa nhӳQJFѭGkQQѫLQj\5ӯng núi
chính là mӝt thӃ mҥnh cҧ vӅ kinh tӃ lүn quӕc phòng cӫa tӍQK1ѫLÿk\WURQJNKiQJFKLӃn ÿmNK{QJtWOҫn tҥo nên nhӳng trұQÿiQKYDQJGӝi cӫa núi rӯng Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng,
tҥo nên thӃ trұn ³rӯng che bӝ ÿӝi, rӯQJYk\TXkQWK´
9QJ ÿӗng bҵng nhӓ hҽp, chҥy dài theo ven biӇQ ÿѭӧc bӗL ÿҳp bӣi nhӳng con
sông chҧ\WKHRKѭӟng Tây Bҳc - Ĉ{QJ1DPEҳt nguӗn tӯ dãy 7UѭӡQJ6ѫQ9ӟi nhӳng
ruӝQJÿҩt phì nhiêu cùng sӭFODRÿӝng cҫQFODPONJQKѭQJViQJWҥRFѭGkQQѫLÿk\ÿm
tҥo ra nhӳng nguӗQOѭѫQJWKӵFÿӇ nuôi sӕng bҧn thân, ÿӗng thӡLFNJQJOjKұXSKѭѫQJVDX
OѭQJÿӏch trong nhӳng ngày tháng kháng chiӃQWUѭӡng kì Phҫn lӟn sông ngòi tҥLÿk\ÿӅu
bҳt nguӗn tӯ Gm\ 7UѭӡQJ6ѫQ± mӝt dãy núi huyӅn thoҥi trong lòng dân tӝFÿә xuӕng
ÿӗng bҵng rӗi chҥy ra biӇn, lӟn nhҩt là con sông Thu Bӗn ± dòng sông mang tên mӝt nhà
WKѫFӫDTXrKѭѫQJ
Vӟi mҥQJ OѭӟL JLDR WK{QJ ÿѭӡng thӫy thuұn lӧi tӯ miӅn xuôi có thӇ QJѭӧc lên
miӅQ QJѭӧc hoһc tӯ vùng rӯng núi có thӇ theo các dòng sông xuôi vӅ ÿӗng bҵng Sӵ
thuұn lӧLWURQJJLDROѭXFyêQJKƭDUҩt lӟn vӅ mһt kinh tӃ FNJQJQKѭYӅ mһt quân sӵ Các
sҧn phҭm, hàng hóa, lâm thә sҧn quý giá có thӇ xuôi theo các dòng sông mà ra các cӱu
biӇQÿӇ EX{Q EiQ QKѭ &ӱDĈҥi (Hӝi An) hay ra cҧQJĈj1ҹQJĈӗng thӡi, tӯ ÿk\Pӑi
nguyên liӋu cҫn thiӃt, hàng hóa cho nhu cҫu tiêu dùng và sinh sӕng hàng ngày cӫDQJѭӡi
GkQ FNJQJ VӁ ÿѭӧc vұn chuyӇQ QJѭӧc lên theo các dòng sông Trong kháng chiӃn, các
GzQJV{QJFKtQKOjFRQÿѭӡQJÿӇ bӝ ÿӝi và dân quân ta vұn chuyӇn, tiӃp tӃFNJQJQKѭ
thӵc hiӋn các trұQÿiQKOӟn phөc vө kháng chiӃn, phөc vө cách mҥng
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng còn có quҫQ ÿҧR +RjQJ 6D FiFK Ĉj 1ҹng khoҧng 230
kilômét và Cù Lao Chàm cách thӏ xã Hӝi An 15 ki lô mét vӅ SKtD Ĉ{QJ Ĉk\ FKtQK Ojvùng trung tâm cӫa nghӅ ÿiQKEҳt thӫy hҧi sҧn cӫDYQJ ÿһc biӋt là Cù Lao Chàm), là vӏ
trí chiӃQOѭӧc quan trӑQJÿӇ làm chӫ vùng biӇQQѭӟc nhà và giӳ gìn tӯng tҩWÿҩt, bӡ cõi
cӫa núi sông ViӋt Nam ta
Trang 10Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng vӟLÿӏa thӃ chiӃQOѭӧc cӫa cҧ ba miӅQYQJÿҩt này tӯ lâu
ÿmKӝi tө ÿӫ cҧ ba vùng chiӃQOѭӧc mà nhiӅu vùng khác không thӇ FyĈyOj Uӯng núi,
ÿӗng bҵng ven biӇQ Yj ÿ{ WKӏ tiӃp giáp liên hoàn Ӣ phía tây, núi rӯQJ WUQJ ÿLӋp vӟi
nhiӅu ngӑn núi cao lӟQKѫQ.000métWURQJÿyQKLӅu nhánh thuӝFGm\7UѭӡQJ6ѫQYѭѫQ
ra tұQYQJÿӗng bҵng tҥo nên nhӳQJWKXQJONJQJKRһFÿkPUDViWEiӇQQKѭGm\%ҥch Mã
3KtDÿ{QJGRÿӏDKuQKQ~LăQODQUDViWELӇn tҥo nên nhӳQJYQJÿӗng bҵng bӏ chia cҳt bӣi
V{QJQJzLYjÿӗi núi xen kҿ Sӵ chia cҳWQj\ÿmWҥo nên nhӳQJÿLӇm cao khӕng chӃ thuұn
lӧi cho vӏ trí quӕc phòng chiӃQOѭӧc cho cҧ WDYjÿӏFK1ѫLÿk\ÿӗng bҵng trù phú, dân
Fѭÿ{QJÿ~FWURQJKDLFXӝc kháng chiӃn chӕng thӵFGkQ3KiSYjÿӃ quӕF0ƭ[kPOѭӧc
ÿmWUӣ WKjQKQѫLFӫa nhӳng phong trào chiӃn tranh du kích phát triӇn rҩt mҥnh và là các
gӑng kìm tiêu diӋt và giӳ FKkQ ÿӏch VӅ phía nam tӯ QuӃ 6ѫQ WUӣ vào là nhӳng thung
ONJQJFQJYӟLFiFFiQKÿӗng rӝng lӟn xen kҿ vӟLQ~Lÿӗi trҧLGjLGѭӟLFKkQGm\7Uѭӡng
6ѫQ1ѫLÿk\FKtQKOjÿӏa bàn hoҥWÿӝng cӫa nhӳQJELQKÿRjQFKӫ lӵFQѫLGLӉn ra nhӳng
trұQÿiQKKjRKQJWLrXGLӋWÿӏch trong kháng chiӃn chӕng ngoҥi xâm cӫa nhân dân ta,
ÿһc biӋt là trong kháng chiӃn chӕQJ0ƭ- ngөy
'Rÿӏa hình bӏ chi phӕi bӣLFiFGm\Q~LăQODQUDViWELӇn, phía bҳFFyÿqR+ҧi Vân
che chҳn nên thӡi tiӃt vùng Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng không khҳc nghiӋWQKѭFiFWӍnh khác
Mùa lҥnh nhiӋWÿӝ ít khi xuӕng thҩSFiFÿӧt ҧQKKѭӣng cӫDJLyPDĈ{QJ%ҳFFNJQJtW
Mùa nóng nhiӋWÿӝ không quá cao do không ҧQKKѭӣng cӫDFiFÿӧt gió tây khô nóng hay
chӏu ҧQKKѭӣng cӫDSKѫQ7k\1DP GRÿѭӧFGm\7UѭӡQJ6ѫQFKHFKҳn)
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng có mҥng lѭӟL JLDR WK{QJ ÿѭӡng bӝ Yj ÿѭӡng thӫy rҩt
thuұn lӧi TuyӃQÿѭӡng sҳt Bҳc ± Nam chҥy dӑc qua tӍnh, cùng vӟi tuyӃQÿѭӡng quӕc lӝ
ra bҳc vào nam, ngoài ra còn nhiӅu tuyӃQÿѭӡng lên Tây Nguyên, sang Hҥ /jRYjÿӗng
bҵng Cam-pu-FKLDÿmWҥo nên rҩt nhiӅu thuұn lӧi cho viӋFÿLOҥLYjOѭXWK{QJJLӳ các vùng
miӅn Ngoài ra, Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng còn có mӝt thành phӕ lӟn cӫa cҧ khu vӵc miӅn
7UXQJ OjĈj 1ҹQJ Ĉk\ OjWUXQJWkPÿҫu nӕi giao thông thӫy, bӝ có sân bay lӟn cùng
cҧQJĈj1ҹng vӟi vӏnh sâu mӑi tàu thuyӅn lӟn bé ÿӅu có thӇ dӉ GjQJQrXÿұu, lҥi có bán
ÿҧR6ѫQ7UjYӟi nhӳng dãy núi cao gҫn 700 mét che chҳQ&KtQKYuFyÿӏa thӃ tӵ nhiên
thuұn lӧi và vӏ trí chiӃQOѭӧFÿһc biӋt quan trӑng mà WURQJKѫQQăPTXDKӃWTXkQÿӝi
3KiSÿӃQÿӃ quӕF0ƭÿӅu chӑQĈj1ҹQJOjPÿLӇPÿiQKFKLӃm và tҩQF{QJÿҫu tiên, mӣ
Nhìn chung vӅ vӏ WUtÿӏa lí tӵ nhiên, Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng là mӝt tӍnh giàu có và
ÿDGҥng vӅ ÿӏa hình Thiên nhiên vӟi nhiӅu vùng rӯng núi hùng vƭ, hiӇm trӣ và phӭt tҥp
nên nó có tҫm quan trӑng cҧ Qѭӟc vӅ quӕc phòng lүn kinh tӃĈk\OjWUXQJWkPFӫa cҧ khu
vӵc miӅn Trung là mӝWYQJÿҩt vӟi vӏ WUtÿtDOtWKHQFKӕt cӫa Tә quӕc
Trang 111.2 Ĉӡi sӕ ng cӫDFѭGkQ4X ҧng Nam - Ĉj1 ҹng
Nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng mang trong mình nhӳng truyӅn thӕng quý báu
cӫa cҧ dân tӝc ViӋt Nam, nhӳng truyӅn thӕQJ TXê EiR ÿy QJj\ FjQJ ÿѭӧc nhân dân
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJKXQÿ~FWURQJÿLӅu kiӋn phҧLWKѭӡQJ[X\rQÿӕi mһc vӟi sӵ khҳc
nghiӋt cӫDWKLrQQKLrQFNJQJQKѭVӵ áp bӭc, bóc lӝt cӫa các thӃ lӵc phong kiӃn và thӵc
GkQ[kPOѭӧc Vӟi bҧn chҩt cҫQFFKăPFKӍ WURQJODRÿӝng, chҩWSKiWQKѭQJFѭѫQJWUӵc,
khҷng khái trong quan hӋ ӭng xӱ, quyӃWÿRiQWURQJKjQKÿӝng, sӕng thӫ\FKXQJFyQJKƭD
FyWuQK7URQJTXiWUuQKÿҩu tranh và phát triӇn cӫDPuQKQKkQGkQQѫLÿk\ÿmWҥRÿѭӧc cho mình nhӳng bӭc tranh riêng vӅ phong tөc, nӃp sӕQJYăQKyD YjOӕi sӕQJÿұm chҩt
QJѭӡi Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJWUrQGm\ÿҩt miӅQ7UXQJÿҫy nҳng và gió
Trong quá trình hình thành, phát triӇn và hӝi tө nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng
ÿm Yұn dөng các yӃu tӕ tӵ nhiên thuұn lӧi cho viӋc phát triӇn kinh tӃ YăQ KyD [m Kӝi,
quӕc phòng và an ninh, quyӃWWkPWKLÿXD[k\Gӵng mӝt cuӝc sӕQJÿHPOҥi sӵ giàu có cho
ÿӏD SKѭѫQJYjGkQ Wӝc Xuҩt phát tӯ ÿһF ÿLӇm lӏch sӱ cӫa nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj
Nҹng hҫu hӃWOjQJѭӡi tӯ các tӍnh phía bҳFGLFѭYjRVLQKVӕQJVLQKFѭOұp nghiӋp tӯ khi
mҧQKÿҩt này thuӝc vӅ chӫ quyӅn lãnh thә cӫDQѭӟc ta Do vұy, trong quá trình xây dӵng,
phát triӇn nhân dân tӯ các vùng miӅQQ{QJWK{QÿmÿLYjROjPăQVLQKVӕng, tҥo lұp nên
FѫFҩu làng xã phù hӧp vӟLÿһFÿLӇm cӫa tình hình mӟL/~FÿҫXNKLQKjQѭӟFĈҥi ViӋt
ÿѭDGkQYjRYQJQj\Pӛi làng chӍ có vài chөFQJѭӡi Trong quá trình tӗn tҥLYjDQFѭ
ÿһc biӋt là vào thӃ kӍ XVII ± XVIII khi mà thѭѫQJFҧng Hӝi An bҳWÿҫu xuҩt hiӋn vӟi vai
trò là mӝWWKѭѫQJFҧng sҫm uҩWNKLĈҥi ViӋt có cҧng biӇn, ngành nghӅ sҧn xuҩt thì dân
sӕ ÿmWăQJOrQPӛLOjQJFyÿӃQKjQJWUăPKjQJQJjQQJѭӡi cùng sinh sӕQJYjÿRjQNӃt
vӟi nhau Theo sӕ liӋXÿLӅu tra dân sӕ cӫD3KiSQăP Vӕ dân Quҧng Nam có 779.000
QJѭӡL1ăP FyNKRҧng 1 triӋXQJѭӡL1KѭYұy, có thӇ thҩy trong quá trình phát triӇn
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng là mӝt tӍQKÿ{QJGkQFӫa miӅn Trung và cҧ QѭӟFĈӃQQăP
theo sӕ liӋX ÿLӅu tra dân sӕ Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJ Fy QJѭӡL WURQJ ÿy Fy
ÿӗng bào thuӝc gҫQPѭӡi dân tӝFtWQJѭӡi vùng miӅn núi: Cà tu, Cà dong, Ve, Co
[17, tr.14] Tҩt cҧ nhӳng nét chung trên ÿm Wҥo nên mӝt cӝQJ ÿӗQJ GkQ Fѭ ÿұm chҩt
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng
Nhìn lҥi tӯ thӣ khai thiên lұSÿӏa cӫDYQJÿҩt miӅn Trung này tӯ thӃ kӍ thӭ XIV
khi mà nhà Hӗ chiêu mӝ dân vào nDPÿӃn thӡi các chúa NguyӉn xây dӵng, lұp dân, lұp
làng thì nhӳQJQJѭӡi dân nghèo khә, nhӳQJQJѭӡi tӝi phҥm, tù binh ± hӑ là nhӳng con
QJѭӡi không mӝt tҩFÿҩt cҩPGLÿm tҥRQrQÿѭӧc mӝWYQJÿҩt trù phú và phát triӇQQKѭ
hôm nay bҵQJFKtQKWUrQÿ{LWD\Yjÿ{LFKkQNLrQFѭӡng cӫa mình NhӳQJFRQQJѭӡi ҩy
ÿmYѭӧt qua bao nhiêu khә ҧi, khҳc nghiӋt cӫa vùng hoang dã phong vu, hӑ ÿmFӕ kӃt lҥi
ÿӇ ÿҩu tranh sinh tӗn và phát triӇn tӯ thӃ hӋ này sang thӃ hӋ khác, tӯ lӟSQj\ ÿӃn lӟp
Trang 12NKiFĈӃQQD\Gm\ÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng cӫa miӅQ7UXQJQj\ÿmPDQJWURQJPuQK
mӝt nét mӟi, mӝt sӭc sӕng mӟLÿDQJQJj\FjQJSKiWWULӇn trên mҧQKÿҩWPj[ѭDNLDÿѭӧc
[HPQKѭOj³UӯQJKRDQJQѭӟFÿӝF´ Vùng Thuұn QuҧQJKRDQJGmQJj\QjRÿmQKDQKchóng biӃn thành mӝt vùng kinh tӃ trù phú vӟi nhӳng hҧi cҧng sҭm uҩWQKѭ +ӝi An thӃ
kӍ XVI ± ;9,,WKѭѫQJFҧQJĈj1ҹng ӣ thӃ kӍ XX- XXI Xuҩt phát tӯ ÿһFÿLӇm tӵ nhiên
quá trình tӗn tҥi và phát triӇn nhҩt là trRQJJLDLÿRҥn thӵFGkQYjÿӃ quӕF[kPOѭӧc, nhân
dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJÿmDQKGNJQJNLrQFѭӡQJÿLÿҫu trұn tuyӃn và Y{FQJÿҧm
ÿDQg ÿӇ phát triӇn sҧn xuҩt tҥo nguӗn sӕng và là hұXSKѭѫQJYӳng chҳc cho chiӃQWUѭӡng
1ăPWKӵc dân Pháp ép triӅXÿuQK+uӃ GkQJĈj1ҹQJOjPQKѭӧQJÿӏa cho chúng
TҥLÿk\FK~QJÿmWұp trung xây dӵQJFiFFѫVӣ kinh tӃ nhҫPNKDLWKiFYѫYpWWjLQJX\rQbóc lӝt sӭF ODRÿӝng Chính nhӳng sӵ ÿҫXWѭ[k\ Gӵng cӫa thӵF GkQ 3KiS Qj\ÿm OjP
nguӗn sӕng kinh tӃ cho cҧ YQJ ÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng Sӵ ÿҫX Wѭ Pӣ rӝng các
ÿѭӡng quӕc lӝÿѭӡng sҳt, giao thông qua lҥi giӳ FiFYQJFiFWK{Q[yPÿmÿѭӧc thuұn
lӧL7KHRÿy lҫQOѭӧt các sân bay, bӃn cҧQJQKjJD[ѭӣng sӱa chӳDÿҫu máy, toa xe, tàu
biӇQFiF[ѭӣQJFѫNKtVӱa chӳa ô tô, các nhà Pi\ÿӗQÿLӅn trӗng cây công nghiӋp, nhà
máy sҧn xuҩWELDUѭӧu, thuӕc lá, nhà máy chӃ biӃn thӫy ± hҧi sҧn dҫn dҫn mӑFOrQQKѭ
nҩm, tҥo nên mӝWĈj1ҹng cӫa miӅn Trung sҫm uҩt, mӝt thành phӕ mӟi lҥ trong lòng cӫa
mӛLQJѭӡLGkQQѫLÿk\0һc dù, quy mô và các FѫVӣ vүn còn thҩSYjFKѭDEӝc lӝ ÿѭӧc
tiӅPQăQJNLQKWӃ lӟn cӫa mình Tuy nhiên, ÿk\OjQKӳQJEѭӟc chuyӇQPuQKÿiQJNӇ cӫa
mӝWYQJÿҩt hӭa mang tên mình vӟi nhiӅu tiӅPQăQJQKѭQJFNJQJNK{QJNpPSKҫn gian
nan
/~F ÿҫu nhӳQJ Fѫ Vӣ sҧn xuҩt công nghiӋp, tiӇu thӫ công nghiӋp mà thӵc dân
Pháp xây dӵng ӣ Ĉj1ҹng còn rҩWtWNK{QJFkQÿӕi, các máy móc còn lҥc hұu, sӵ ÿҫXWѭ
NƭWKXұt công nghiӋp còn hҥn chӃ và cҫm chӯng vì vұy mà sӵ vұn hành công nghiӋp vүn
không có chút gì là khӣi sҳc, vұn hành thӫ công vүn là chӫ yӃXGRÿyPjSKiWWULӇn rҩt
chұm chҥp Tuy là vұ\QKѭQJWURQJTXiWUuQKSKiWWULӇQÿytҥLÿk\FNJQJÿmKuQKWKjQK
nên mӝWFѫFҩu thành phҫn xã hӝi mӟLWUѭӟc hӃWOjÿӝLQJNJJLDLFҩp mӟi-giai cҩp công
nhân ³ChӍ riêng tҥLĈj1ҹQJWUѭӟc cách mҥng tháng TiPQăP FyNKRҧng 2.000
công nhân còn hҫu hӃt là nông dân, trí thӭc, thӧ thӫ công´ [5, tr.15]
Sӵ thuұn lӧi vӅ các yӃu tӕ tӵ nhiên cӫa khí hұu cùng vӟi vӏ WUtÿӗng bҵng ven biӇn
chiӃm diӋn tích lӟQÿһc biӋt là khu vӵFÿӗng bҵQJYQJĈLӋn Bàn ± Ĉj1ҹnJÿӏa hình
WѭѫQJÿӕi bҵng phҷng, nhiӅXYQJÿҩWÿDLPjXPӥ, thuұn lӧi cho sҧn xuҩt nông nghiӋp
nên OX{QÿҥWQăQJVXҩt cao Chính nhӳng sӵ thuұn lӧLÿyÿmFKRSKpSQKӳQJGkQFѭYQJ
này phát triӇn vӟi nghӅ làPăQFKtQKOjQJKӅ nông trӗQJO~DQѭӟc theo kinh nghiӋm dân
gian cә truyӅn Nhân dân mӛi thôn, mӛi xã, mӛi huyӋn suӕt cuӝFÿӡLÿӅX³EiPPһt cho
ÿҩWEiPOѭQJFKRWUӡL´FQJQKDXODPONJOjPUXӝng, vұt lӝn vӟi thiêQQKLrQÿҩWÿDLWҥo
nên nguӗn sӕng cho bҧn thân và cho thӃ hӋ mai sau Vӟi nghӅ làm ruӝng theo kinh
Trang 13nghiӋm dân gian mà mӛLQăPQJѭӡLGkQQѫLÿk\KDLPDO~Dÿѭӧc thu hoҥch vào tháng 3
và tháng 8 âm lӏch Tùy theo khí hұu hay lӏch công tác nông nghiӋp cӫa mӛi xã mà thӡi
vө thu hoҥch chênh lӋch tӯ mӝWÿӃn hai tuҫQ7URQJKDLPDO~DWKuPD O~DQѭӟc thu hoҥch vào tháng tám là quan trӑng nhҩWYuÿk\OjYө PDÿHPOҥLQăQJVXҩt cao nhҩt Tuy
QKLrQÿӇ Fyÿѭӧc mùa lúa vө Qj\WKuÿzLKӓi phҧi có nhiӅu công sӭc và thӡLJLDQ'ѭӟi
ánh nҳng chói chang cӫDÿҫXKqQJѭӡLQ{QJGkQQѫLÿk\ÿmGQJVӭFODRÿӝng cӫa chính
PuQKÿӇ cuӕc tӯQJ PmQJÿҩt bӋ, tӯng tҧQJ ÿҩWQj\ ÿӃn tҧQJÿҩt khác cӭ nӕi tiӃp nhau
ÿѭӧc nhào nһng bӣi EjQWD\QJѭӡLQ{QJGkQÿӇ có thӇ làm ra hҥt thóc, hҥt lúa nuôi sӕng
bҧQWKkQJLDÿuQKYjFKRFҧ QJKƭDYө hұXSKѭѫQJQX{LGҩu bӝ ÿӝi Lúa tӯ khi mӟi cҩy
FKRÿӃn ngày lúa trә E{QJFNJQJOjQKӳQJQJj\FѫFӵFPjQJѭӡLGkQQѫLÿk\ÿmphҧi gӗng
mình trҧLTXD7UrQFiQKÿӗng bao la ÿҫy thóc là cҧ mӗ K{LYjQѭӟc mҳWPjFѭGkQWURQJ
FiF WK{Q [yP ODR ÿӝng cҫn cù, không biӃt mӋt mӓL ÿãcҫn mүn OjP QrQ ' ăn uӕng
không phҧLVXQJW~FQKѭQJKӑ WKѭӡng khӓe mҥnh, rҳn chҳc, làm viӋc không ngҥi gian
khó, mӋt mӓi, chӏXWKѭѫQJFKӏu khó, giӓi gian nҳng dҫPPѭDPӝt nҳQJKDLVѭѫQJÿӇ có
thӇ tҥo ra sӵ sӕQJ FKR TXr KѭѫQJ FKR ÿҩW Qѭӟc và mong mӓi cho mӝt ngày mӟi vӟi
nhӳQJÿLӅu tӕWKѫQWѭѫQJODLViQJKѫQ WURQJPDLÿk\
Ngoài viӋc trӗQJO~DWKuFѭGkQQѫLÿk\FzQFyFiFYө KRDPjXĈyOjWUӗng các
loҥLFk\QKѭVҳn, khoai lang, lҥF ÿұu phӝng), thuӕFOiĈұu phӝng và thuӕc lá mang lҥi
thu nhұSÿiQJNӇ FKRQJѭӡLGkQQKѭQJÿzLKӓi nhiӅXSKkQEyQYjF{QJFKăPVyFOүn thu
hoҥch Mӝt trong nhӳng loҥi thuӕc lá mang lҥi thu nhұSFDRFKRQJѭӡi nông dân phҧi kӇ
ÿӃQÿyOjWKXӕc lá Cҭm LӋ Loҥi thuӕFÿѭӧc trӗng nhiӅu ӣ YQJ Ĉҥi Lӝc, ĈLӋn Bàn và
Hòa Vang Ngoài ra, sҳQFNJQJOjPӝt nguӗn thu nhұp mang lҥi hiӋu quҧ kinh tӃ cao cho
FѭGkQQѫLÿk\.K{QJFKӍ ODRÿӝng giӓi, bӅn bӍ nhiӅXQJѭӡi dân ӣ ÿk\FzQUҩt hiӇu biӃt
vӅ công viӋFÿӗng áng, hiӇu rõ chҩWÿҩt cӫa tӯQJFiQKÿӗng hiӇu rõ công viӋc phҧi kӏp
thӡi vө Nhìn con trâu là hӑ FNJQJÿm có thӇ biӃWÿѭӧc con nào cày bӯa tӕt Chính vì vұy
QѫLÿk\NK{QJKә GDQKOjYQJÿҩt cӫa truyӅn thӕQJÿҩu tranh và sҧn xuҩt Cùng vӟLÿy
OHQO}LWURQJFiFFiQKÿӗng, thôn bҧn là nhiӅu ngành nghӅ thӫ công khác nhau cӫa tӯng
hӝ JLD ÿuQK 0ӛi hӝ ÿӅX QJj\ ÿrm mӋt mài vӟi các nghӅ có thӇ gӑi là gia truyӅn cӫa
mình, nào là nghӅ rèn, nghӅ ÿDQFyWÿDQVjRQJKӅ chҵm nón, dӋt vҧi khә hҽSÿDQQRQJ
ÿyQJFj\«7ҩt cҧ ÿӅu là tӯ ÿ{LEjQWD\WjLKRDFӫDQJѭӡLGkQQѫLQj\Wҥo ra Tӯ chính
ÿ{Lbàn tay và khӕi óc, hӑ nhӳQJ QJѭӡi con cӫD TXr KѭѫQJ 4Xҧng Nam ± Ĉj 1ҹng
không ngҥLNKyNKăQJLDQNKә ÿӇ có thӇ thӵc hiӋQÿѭӧc tҩt cҧ nhӳng gì trong trí sáng tҥo
làm ra tӯng sҧn phҭm phөc vө cho nhu cҫu mua sҳm cӫa nhau Nhӡ ÿyQKLӅu làng nghӅ
FNJQJ Wӯ ÿy Pj VLQK V{L Qҧy nӣ và phát triӇn thành nhӳng làng nghӅ thӫ công truyӅn
thӕQJ7UrQTXrKѭѫQJFӫa sӵ ODRÿӝng cҫQFYjKăQJVD\WURQJNKiQJFKLӃQÿmWҥo nên
FKRPuQKÿѭӧc nhӳng làng nghӅ tên tuәi nәi tiӃng khҳp cҧ vùng và thұm chí là cҧ Qѭӟc
QKѭ OjQJ QJKӅ làm chiӃu ӣ Cҭm Nê (Hòa Vang-Ĉj 1ҹng), làng gӕm Thanh Hà (Hӝi
Trang 14An), làng rau Trà QuӃ (HӝL$Q OjQJÿ~FÿӗQJ3Kѭӟc KiӅX ĈLӋQ3KѭѫQJ-ĈLӋn Bàn),
làng dӋW0m &KkX 1DP3Kѭӟc-'X\;X\rQ «1KuQFKXQJWҩt cҧ ÿm OjP QrQ Pӝt bӭc
tranh vӅ sӵ phong phú kinh tӃ trên mҧQK ÿҩt cӫa dãy miӅn Trung ruӝt thӏt ViӋt Nam
NhӳQJQJѭӡi thӧ thӫ công nghiӋSGѭYjFҧ chuyên nghiӋp là nhӳQJQJѭӡi FyÿyQJJyS
rҩt quan trӑng trong các làng xã cho viӋFÿLOrQFӫa nӅn kinh tӃ nông thôn quê mình Tuy
cuӝc sӕng cӫa hӑ chӍ vӯDÿӫ ăQÿҥm bҥFNK{QJGѭGұt, không cách xa vӟLÿӡi sӕng bà
FRQQKkQGkQOjEDRQJѭӧc lҥi hӑ lҥi càng gҳng chһWKѫQYjRQKDXÿӇ cùng hӛ trӧ cho
nhau cùng phҩQÿҩXÿLOrQ tҥo nên nhӳng nét làng nghӅ riêng biӋt FKRTXrKѭѫQJPuQK
Là mҧQKÿҩt có các dòng sông lӟn, nhӓ chҥy khҳp các vùng trong ÿyTXDQWUӑng
nhҩt là sông Vu Gia và sông Thu BӗQQKѭQJKҫXQKѭQJKӅ V{QJQѭӟFQѫLÿk\Oҥi ít phát
triӇn, có rҩWtWQJѭӡi làm nghӅ QJѭGkQ&ӭ vào mӛLPDQѭӟc lên mӝt sӕ nhà có ghe hoһc
WK~QJUiLÿӇ ÿLOҥLWUrQFiFFiQKÿӗQJQѭӟFNKLONJYӅ thì lúc này mӟi có thêm nghӅ bҳt cá
7X\QKLrQÿӕi vӟLGkQFѭQѫLÿk\ÿk\FKӍ là mӝt công viӋc phө, làm thêm vӯDFyFiÿӇ
ăQOҥi vӯa có niӅm vui cӫDÿӗQJQѭӟc trong nhӳng ngày thanh nhàn cӫDPDONJYӅ Là
YQJ ÿҩt cӫa nông nghiӋS Oj FKtQK F{QJ WKѭѫQJ QJKLӋp chӍ phát triӇn ӣ nhӳng vùng
thành thӏQѫLFyÿLӅu kiӋQFKRWUDRÿәi và mua bán Trong các làng xã là nhӳng chӧ cóc,
chӧ ngӗLFKRÿӃn các chӧ lӟn Nәi tiӃQJFKRÿӃn nay có các chӧ QKѭFKӧ Bà Rén ӣ Duy
Xuyên, chӧ Hӝi An ӣ Hӝi An, Chӧ ÈL1JKƭDWҥLÈL1JKƭDFKӧ Túy Loan tҥL+zD9DQJ«
'RÿLӅu kiӋn xuҩt phát tӯ mӝt nӅn nông nghiӋp tӵ cung tӵ cҩp nên chӧ trӣ WKjQKÿLӇm tө
tұp quan trӑng nhҩt cӫDWKѭѫQJQJKLӋp và bà con nông dân Có chӧ hӑp cҧ QJj\QKѭQJ
FNJQJFyFKӧ chӍ hӑp mӝt buәi sáng hay chiӅu nhҩWÿӏnh Mӛi lҫQÿLFhӧ là mӛi lҫn mà các
bà các chӏFiFF{EiFÿӅu tranh thӫ bán chút ít nông sҧn do mình tӵ tay làm và mua chút
ít thӭFăQKD\Yҧi vóc phөc vө nhu cҫu sinh hoҥt hҵng ngày trong mӛLJLDÿuQK7URQJFiFthôn xóm thì rҧi rác vүn có nhӳng cӱa hàng, tҥp hóa nhӓ và lҿ ÿӇ phөc vө cho nhu cҫu
mua bán các mһt hàng thiӃt yӃu cҫn thiӃt trong cuӝc sӕng cӫa bà con nông dân Khi có
nhu cҫu mua hay bán vӟi sӕ Oѭӧng nhiӅu thì chӧ huyӋn và các chӧ lӟn chính là sӵ lӵa
chӑn cҫn thiӃt và tӕt nhҩt cho tҩt cҧ bà con
Bӭc tranh kinh tӃ WUrQ TXr KѭѫQJ4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹQJFNJQJOjPӝt phҫn cӫa
toàn bӝ bӭFWUDQKÿӡi sӕng kinh tӃ chung cho cҧ QѭӟFĈӡi sӕQJYăQKyD[mKӝLQѫLÿk\
ÿmWӵ tҥo nên cho mình mӝt nét nәi bұt riêng biӋt trong tӯQJQpWYăQKyDFӫa mӛLFѭGkQ
trên nhiӅu vùng miӅn thân yêu cӫa Tә quӕc
Là mӝWYQJÿҩt nông nghiӋSOjFKtQKTXDQKQăPVXӕt tháng gҳng bó vӟLÿӗng
ruӝng và các làng quê nghèo, nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJ ÿm PDQJ WURQJ PuQKnhӳng truyӅn thӕng quý báu cӫa dân tӝc tӯ QJjQÿӡL[ѭD1Kӳng truyӅn thӕQJÿyQJj\
FjQJÿѭӧc nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJKXQÿ~FWURQJFiFÿLӅu kiӋn và tình hình mӟi
Trang 15cӫa lӏch sӱ Tӯ nhӳng thách thӭc phҧLÿӕi mһt vӟi sӵ khҳc nghiӋt cӫDWKLrQQKLrQFNJQJQKѭVӵ áp bӭc bóc lӝt cӫa các thӃ lӵc phong kiӃn tay sai và bӑn ngoҥLEDQJ[kPOăQJFKR
ÿӃQQJj\KzDEuQKQKkQGkQDQYXLWKLÿXDVҧn xuҩt và xây dӵQJTXrKѭѫQJJLjXÿҽp Hӑ
là nhӳQJQJѭӡi dân cҫQFFKăPFKӍ ODRÿӝng, chҩWSKiFQKѭQJFѭѫQJWUӵc, khҷng khái
trong quan hӋ ӭng xӱ, giao tiӃp, quyӃWÿRiQWURQJKjQKÿӝng, sӕng thӫ\FKXQJFyQJKƭD
có tình Trong cuӝFÿҩu tranh chӕng lҥi các thӃ lӵc ngoҥi xâm, áp bӭc nhӳQJÿӭc tính cӫa
nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJ ÿm ÿѭӧc thӇ hiӋn mӝt cách khá rõ nét, tҥo nên mӝt
SKRQJFiFKYăQKyDULrQJEҧn sҳc riêng cӫa tӯng vùng, tӯng miӅn QKѭFkX³4Xҧng Nam
KD\FmL´1pWYăQKyDULrQJFӫa mӛi vùng miӅQÿyÿmJӑSWKjQKYăQKyD9LӋt Nam nói
FKXQJYjYăQKyDPLӅQ7UXQJQyLULrQJ³&KtQKQKӳng tҥo hóa thiên nhiên và hoàn cҧnh
lӏch sӱ ҩ\ÿã tҥRFKRQJѭӡLGkQÿҩt Quҧng tinh thҫQWKѭӧng võ, bҧn chҩt cҫn cù, sáng tҥo
WURQJODRÿӝng và sҧn xuҩt, giҧn dӏ trong lӕi sӕng, thҷng thҳng, bӝc trӵc hӃWOzQJWKѭѫQJ
\rXÿPEӑc lүn nhau trong quan hӋ [yP OjQJ Yj NLrQ FѭӡQJÿҩu tranh cho nhӳng bҩt
công xã hӝi Vӟi giai cҩp thӕng trӏ, hӑ là nhӳQJ QJѭӡL GkQ ³4Xҧng Nam hay cãL´ Uҩt
Eѭӟng và luôn luôn chӕQJÿӕi giai cҩp bóc lӝt quyӃt liӋt.´>17, tr.15]
TruyӅn thӕng lҥi nӕi tiӃp truyӅn thӕng, sӵ NLrQFѭӡng lҥi nӕi tiӃp sӵ NLrQFѭӡng,
bҩt khuҩt, dù huy sinh gian khә ÿӃn mҩ\FNJQJTX\ӃWÿҩXWUDQKÿӃn thҳng lӧi cuӕi cùng,
không bao giӡ chӏXOLEѭӟFWUѭӟc kҿ WKÿmOjPQrQPӝt tӕ chҩt trong mӛLFRQQJѭӡLQѫL
ÿk\7Uҧi qua nhӳng gian khә tӯ thӡi lұp làng, lұS[mFKRÿӃn thӡi kì ÿҩu tranh cách mҥng
phát triӇQÿiQKÿXәi giһc ngoҥL[kPÿmWҥRÿLӅu kiӋn nhen nhóm và hình thành nên sҳc
thái phong cách riêng cӫDYQJÿҩWÿҫ\DQKGNJQJQKѭQJFNJQJOҳm gian khә này Chính tӯ
hoàn cҧnh lӏch sӱ ÿyWURQJTXiWUuQKÿҩu tranh và phát triӇn lâu dàiQJѭӡLGkQÿҩt Quҧng
Nam ± Ĉj1ҹQJÿm[k\GӵQJÿѭӧc mӝt sҳc màu phong cách riêng cho mìnKÿyOj³SKRQJ
cách Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng phong cách chӕQJFѭӡng quyӅn và áp bӭFÿӃQFQJ´>17,
tr.15] Các dân tӝc sinh sӕQJWUrQÿӏa bàn, mӛi dân tӝFÿӅu có mӛLQpWYăQKyDYj ӱng xӱ
ULrQJWX\QKLrQÿӇ tҥo thành mӝt phong cách chung cӫa vùng Quҧng Nam ± Ĉà Nҹng thì
vai trò quan trӑng cӫa các dân tӝc thiӇu sӕ QѫLÿk\QKѭ&ѫ-WX&R7ULrQJ«OҥLÿyQJPӝt
vai trò rҩt lӟn Vӕn là nhӳQJQJѭӡi dân bҧQÿӏa lҥi sinh sӕQJOkXÿӡLWUrQÿҩt Quҧng, trҧi
qua biӃt bao thӡi kì lӏch sӱ ÿӗng bào các dân tӝFQѫLÿk\ÿmWҥo nên bҧn sҳc riêng cho tӝc
QJѭӡi cӫDPuQKVDXÿyFQJKzDTX\Ӌn vӟi thӃ hӋ QJѭӡi dân khai phá tҥo nên mӝt bҧn
sҳFYăQKyDULrQJFKRYQJÿҩt NhiӅu vùng hӑ vүn sӕng và tӗn tҥi mҥnh mӁ, cùng nhau
tҥRQrQWuQKÿRjQNӃt, giӳ cho nhau nhӳng tiӃng nói chung ngӑt ngào thҩPÿѭӧPQJKƭD
WuQKWUѭӟc sau
Cái tình, FiLQJKƭDҩy vӟi tính cách khҷQJNKiLÿmOjPFKRWKӃ hӋ mai sau phҧi suy
QJKƭ YjFNJQJFKtQKÿLӅXQj\ÿmJLҧi thích vì sao trong nhӳQJQăPNKiQJFKLӃn chӕng giһc
ngoҥi xâm mһc dù, sӕng trong nhӳQJÿLӅu kiӋn vô cùng cӵc khә và ác liӋt tӯ kháng chiӃn
Trang 16chӕQJ3KiSÿӃn kháng chiӃn chӕQJ0ƭQJѭӡLGkQÿҩt Quҧng vүQNLrQÿӏQKNLrQFѭӡng
vӳQJYjQJFQJYѭӧt gian khә, cӕ kӃt lҥi vӟi nhau lӟp này ngã xuӕng lӟp kia lҥLÿӭng lên
quyӃWJLjQKFKRÿѭӧFÿӝc lұp, tӵ do, lұp nên nhӳng thành tích và chiӃn công xuҩt sҳc cho
TXrKѭѫQJPuQK[ӭQJÿiQJYӟi danh hiӋX³Quҧng 1DPDQKGNJQJNLrQFѭӡQJÿLÿҫu diӋt
0ƭ´TӍnh Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJÿmFùng nhân dân cҧ Qѭӟc giành thҳng lӧi hoàn toàn
trong sӵ nghiӋp giҧi phóng Tә quӕc thân yêu
Con QJѭӡL WUrQ YQJ ÿҩt Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng vӕn là nhӳQJ QJѭӡi dân giàu
OzQJ \rXQѭӟc MӛLQJѭӡicon là mӝWÿҥi diӋn cho dân tӝc ViӋt Nam vӟi tҩm lòng yêu
Qѭӟc son sҳc, trong tӯng hҥWÿҩt nhӓ QѫLÿk\ÿӅu là nhӳng tҩm OzQJÿҥi diӋn cho tình yêu
TXrKѭѫQJÿҩWQѭӟc trong tim mӛi FѭGkQĈLӅu này thӇ hiӋn rҩt rõ qua các câu ca dao,
tөc ngӳWKѫFD GkQ JLDQ Wҥi vùng này Nhӳng lӡLWKѫOӡLFD ÿѭӧc cҩt lên là nhӳng lӡi
PDQJkPKѭӣng tha thiӃt cӫa dãy miӅQ7UXQJÿҫy nҳng và gió luôn luôn mһn mà và sâu
lҳng cӫa nhӳng nJѭӡi con trên TXrKѭѫQJ4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹng Mӛi lӡi ca là mӝt lӡi
cӫa nӛi lòng, mӝt ý thӭc sâu sҳc vӅ tinh thҫQ\rXQѭӟF\rXTXrKѭѫQJWҩm lòng vӅ sӵ
thӕng nhҩt trӑn vҽn lãnh thә, vӅ tinh thҫQ\rXWKѭѫQJÿPEӑc lүn nhau trong gian khә
cӫa lӏch sӱ, cӫa cuӝFÿҩu tranh giành và giӳ ÿӝc lұp, tӵ do
³4XҧQJ1DPOjÿҩt quê mình 1~Lÿӗng, sông, biӇn rành rành tӯ lâu 7KѭѫQJ\rXÿPEӑFWUѭӟc sau
&QJWURQJĈҥi ViӋWFKXQJQKDXFѫÿӗ´
VӕQOjYQJÿҩt khai phá tӯ sau thӃ kӍ ;,9QKѭQJ nhӳng truyӅn thӕng hiӃu hӑc
lҥLOX{QOX{Qÿѭӧc giӳ gìn và phát huy, các thӃ hӋ FRQ QJѭӡLQѫLÿk\Yӕn có lòng hiӃu
hӑc và hӑc giӓL ÿm JyS SKҫn làm nên nhӳng truyӅn thӕng sáng ngӡi cӫD TXr KѭѫQJ
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJÿmWӯng nәi tiӃng vӟi nhӳQJ³7ӭ kiӋW´³7ӭ hә´Yj³1JNJSKөng tӅ
SKL´[17, tr.17@ Ĉy Oj GDQK KLӋX Pj [ѭD NLD QKӳQJ QJѭӡi hӑc giӓL ÿӛ ÿҥt cao trong
nhӳQJ NKRD WKL QJj\ WUѭӟF ÿѭӧc xӭQJ GDQK &NJQJ JLӕQJ QKѭ QKӳQJ QJѭӡi dân vùng
khác, nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng tӯ thành thӏ FKRÿӃn nông thôn, tӯ miӅQ[X{LÿӃn
miӅQQJѭӧc, tӯ các thôn bҧQFKRÿӃn cӝQJÿӗQJ« TXD FiFJLDLÿRҥn lӏch sӱ kӃ tiӃSÿm
cùng nhau cӕ kӃWODRÿӝng, cҫn cù, sáng tҥo, không ngҥi gian khә ÿӇ cùng nhau xây dӵng
YjÿҩXWUDQKDQKGNJQJEҧo vӋ ÿҩWQѭӟc, bҧo vӋ TXrKѭѫQJ&QJYӟi thiên nhiên xã hӝi,
nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJÿm[k\ÿҳp cho mình rҩt nhiӅu truyӅn thӕng quý báu
OѭXWUX\Ӆn cho thӃ hӋ FRQFKiXPDLVDX9ăQKyDWUrQYQJÿҩt này vӯa mang tính kӃ thӯa
YăQKyDGkQWӝc, vӯa mang nhӳng nét bҧn sҳFÿӏDSKѭѫQJ%ҵng chӭQJOjQѫLÿk\FzQOѭXgiӳ nhiӅu yӃu tӕ JLDROѭXJLӳ YăQKyD&KăP-SDYjĈҥi ViӋt Các loҥi hình sinh hoҥt cӝng
Trang 17ÿӗng cӫDFѭGkQQ{QJQJKLӋp khá phát triӇn Các loҥLKuQKYăQQJKӋ GkQ JLDQ FNJQJ ÿD
dҥng vӅ thӇ loҥi, phong phú vӅ nӝLGXQJÿұm chҩt hӳu tình, cái duyên cӫD FRQQJѭӡi
miӅn Trung ÿmOjm nên mӝWYQJYăQKyD4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹng hӝi tө ÿҫ\ÿӫ nhӳng
nét phong tөc lүn chҩt duyên cӫa mình NhiӅu lӉ hӝLFKRÿӃn nay là mӝt nguӗn di sҧn
truyӅn thӕQJTXêEiXQKѭ OӉ hӝi Bà chúa Thu Bӗn, lӉ hӝLWUѭӟFQJѭ{QJWҥi Nam Ô, lӉ
hӝi xuӕQJÿӗng cӫa các dân tӝc thiӇu sӕ &ѫ-tu, Co) Các loҥi hình dân ca thì có bài
FKzLKiWÿӕLKiWOt«6ӵ hӝi tө ÿҫ\ÿӫ cái duyên, cái tình, sӵ mһn mà cӫDGm\ÿҩt miӅn
7UXQJGRÿyÿmVҧn sinh nhiӅXQKjWKѫQKj YăQ Qәi tiӃng trong cҧ Qѭӟc tiêu biӇXQKѭ
Nam Trân (NguyӉn HӑF6ƭ 3KDQ&KX7ULQKĈӛ ĈăQJ7X\Ӊn, Thu BӗQ«7URQJWҩt cҧ
truyӅn thӕng thì nәi bұt nhҩt cӫa nhân dân các dân tӝc trong tӍnh tӯ miӅQ[X{LÿӃn miӅn
QJѭӧc, tӯ ÿӗng bào dân tӝc thiӇu sӕ ÿӃn cӝQJÿӗQJQJѭӡi kinh, tӯ nông thôn ra thành
thӏ«ÿyOjWLQKWKҫn yêu Qѭӟc, truyӅn thӕQJÿҩu tranh bҩt khuҩt vӟi kҿ WKÿѭӧc nӕi tiӃp
tӯ thӃ hӋ này sang thӃ hӋ khác TruyӅn thӕQJÿyQJj\FjQJÿѭӧc các thӃ hӋ con cháu hiӋn
nay và mai sau vүQ ÿDQJ WLӃp tөc phát huy giӳ gìn KѫQ Qӳa Tinh thҫn ҩ\ ÿmlàm nên
³SKRQJFiFK4Xҧng Nam ± Ĉj1ҹQJ´ÿұm chҩt cӫa dãy miӅn TUXQJ\rXTXêQѫLÿk\
Mang trong mình nhӳng truyӅn thӕng quý báu cӫDTXrKѭѫQJQyLULrQJYjGkQWӝc ViӋt Nam nói chung, nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng luôn luôn ý thӭF ÿѭӧc trách
nhiӋPFNJQJQKѭVӵ kӃ thӯa cӫa nhiӅu thӃ hӋ ÿLWUѭӟFFKRWѭѫQJOai mai sau cӫa non sông
Nhӳng truyӅn thӕQJÿyQJj\FjQJÿѭӧc nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJKXQÿ~FWURQJ
nhӳQJ ÿLӅu kiӋn mӟi phù hӧp vӟi thӵc tӃ và hoàn cҧnh lӏch sӱ Trong cuӝF ÿҩu tranh
chӕng lҥi các thӃ lӵc áp bӭF[kPOѭӧc nhӳng truyӅn thӕQJYjÿӭFWtQKFRQQJѭӡLQѫLÿk\
lҥLÿѭӧc bùng cháy và thӇ hiӋQNKiU}QpW³FKӍ tính tӯ thӃ kӍ XIX trӣ lҥLÿk\QKkQGkQ
Quҧng Nam ± Ĉj1ҹQJÿm hai lҫQÿLÿҫu trong kháng chiӃn Thӭ nhҩWOjÿiQKQKӳQJÿӝi
TXkQ[kPOѭӧFÿҫu tiên cӫa thӵc dân Pháp khi mӟLÿһWFKkQOrQÿҩWQѭӟc ta Thӭ hai là
kháng chiӃn chӕQJĈӃ quӕF0ƭ[kPOѭӧFQѭӟFWD´> tr.17@1ăP thӵc dân Pháp
nә tiӃQJV~QJÿҫu tiên mӣ màng cho công cuӝF[kPOѭӧc ViӋt Nam tҥi cҧQJĈj1ҹng
VӟL kP PѭD Oj QKDQK FKyQJ FKLӃP Ĉj 1ҹng rӗL OjP EjQ ÿҥp tҩn công ra HuӃ nhanh
chóng kӃt thúc chiӃn tranh ThӃ QKѭQJ PӑL ѭӟc tính cӫD 3KiS ÿkX SKҧi dӉ dàng thӵc
hiӋQÿѭӧc Ngay tӯ ÿҫu chúng ÿmvҩp phҧi sӵ phҧn kháng cӫa quân và dân Quҧng Nam ±
Ĉj1ҹQJÿҫ\OzQJ \rXQѭӟFYjDQKGNJQJ Chính Ri-J{Q ÿӡ *LѫQXL-y phҧi báo cáo vӅ
3KiS ³1Jѭӡi ta (tӭc cha cӕ hoҥWÿӝQJJLiQÿLӋp chuҭn bӏ FKRTXkQ3KiS[kPOѭӧc) trình
bày rҵng viӋc viӉn chinh chӍ là mӝt viӋc dӉ dàng thôi, nho nhӓ thôi; thӵc ra nó không dӉ,
FNJQJNK{QJQKӓ«1Jѭӡi ta lҥi báo tin cho chính phӫ rҵng dân chúng sӁ nәLOrQKѭӣng
ӭng; thӵc ra thì lòng dân không phҧi thӃ, lҥi còn trái hҷn vӟi sӵ dӵ ÿRiQÿy«1Jѭӡi ta
Trang 18ÿm EiR FiR rҵQJ TXkQ ÿӝL ÿӕL SKѭѫQJ NK{ng có gì; sӵ thұW WKu TXkQ ÿӝi chính quy rҩt
ÿ{QJFzQGkQTXkQWKuJӗm tҩt cҧ nhӳQJQJѭӡLNK{QJÿDXӕm và không bӋnh tұW«´>17,
tr.18] Tinh thҫn truyӅn thӕQJÿҩu tranh chӕng giһc ngoҥi xâm, quân và dân Quҧng Nam
± Ĉj1ҹQJÿmÿӝng viên mӑi lӵFOѭӧng, tinh thҫn, vұt chҩt, cӫa cҧLÿӇ sát cánh cùng vӟi
nhӳng vӏ Wѭӟng tài cӫa triӅXÿuQKQKj1JX\Ӊn: NguyӉQ7UL3KѭѫQJ/rĈuQK/ê, Ông Ích
Kiêm« ÿiQKÿXәi giһF3KiS³GQJWUHSKrQKÿҩWÿm[k\GӵQJWKjQKONJ\GQJ[tFKVҳt
QJăQFӱa sông, dùng thuyӅn nhӓSKkQÿӝi nhӓ YjYNJNKtWӵ tҥo va\ÿӗn, phөc kích diӋt
giһF´>WU.16] Vӟi tinh thҫn kháng chiӃn quұt khӣLÿyQKLӅu trұn ác chiӃQÿmGLӉn ra
tҥi cӱa biӇQĈj 1ҹng Sau 19 tháng bӏ sa lҫy và tәn thҩt nһng nӅ cùng vӟi nhӳng khó
NKăQJһp phҧi không ít, nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng vӟi tinh thҫQ\rXQѭӟFÿmEXӝc
Pháp phҧi chuyӇQ Kѭӟng vào tҩn công Sài Gòn-*LD Ĉӏnh và các tӍnh Nam Bӝ
1KѭYұy, kӃ hoҥFKÿiQKQKDQKWKҳng nhanh cӫD3KiSÿmEѭӟFÿҫu thҩt bҥi
WUѭӟc sӭc mҥnh cӫa tinh thҫQ\rXQѭӟc ViӋt Nam nói chung và Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng
nói riêng Các cuӝc kháng chiӃn tӯ ÿҫXQăP-1860 cӫa TXkQGkQĈj1ҹQJÿmWҥo nên
nhӳng trұQÿiQKNLrQFѭӡQJWURQJÿySKҧi kӇ ÿӃn trұn Mù U nәi tiӃng do Ông Ích Khiêm
chӍ huy Tuy phong trào kháng chiӃn mҥnh mӁ QKѭQJFiFKjQJѭӟc lҫQOѭӧWÿѭӧc kí kӃt
bӣi sӵ QKX QKѭӧc cӫa triӅX ÿuQK QKj 1JX\Ӊn VӟL KDL KjQJ ѭӟc 1883 và 1884, nhà
NguyӉQÿҫu hàng chҩp nhұn sӵ thӕng trӏ cӫa thӵFGkQWUrQÿҩWQѭӟc ta, tӯ ÿyQKkQGkQWD
mӝt cә QKѭQJPDQJKDLWUzQJ7KiQJQăPNLQKWKjQK+XӃ thҩt thӫ, Hàm Nghi hҥchiӃu CҫQ 9ѭѫQJ NKҳS QѫL QKkQ GkQ K{ KjR ÿӭQJ OrQ SKz YXD JL~S Qѭӟc Tҥi riêng
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng hàng loҥt nhӳQJ QJѭӡi con cӫD TXr KѭѫQJ Qj\ ÿm Wӵ nguyӋn
tham gia chiӃQ ÿҩX Gѭӟi cӡ cӫa nhӳQJ Vƭ SKX \rX Qѭӟc tiên tiӃn Tҥi Quҧng Nam các
cuӝc nәi dұy tӯ QăP-ÿmOұSÿѭӧc chiӃQNKX³7kQWӍQK´ ӣ QuӃ 6ѫQ GRFiFWKӫ
OƭQKQKѭ7UҫQ9ăQ'ѭ1JX\Ӊn Duy HiӋu, TiӇu La-NguyӉn Thành, Phan Bá PhiӃn lãnh
ÿҥo Ngoài ra, tҥi Quҧng Nam thì tiӃQVƭ7UҫQ9ăQ'ѭFNJQJÿmWKjQKOұSQJKƭDKӝi Cҫn
VѭѫQJYjUDWK{QJÿLӋp kêu gӑLVƭSKX\rXQѭӟFÿӭng lên vұQÿӝng toàn dân kháng chiӃn
[10, tr.20] Phong trào sôi nәi, quyӃt liӋWYjWKXK~Wÿ{QJÿҧo các tҫng lӟp nhân dân, cҧ Vƭ
SKXQKkQVƭFҧ nhӳQJQJѭӡLNLQKYjQJѭӡL7KѭӧQJQJѭӡL&KăPFQJWKDPJLD7Uѭӟc
sӵ ÿjQ iS FKpP JLӃt dã man cӫa thӵc dân Pháp nhҵP YjR QKkQ GkQ Yj ÿӗng bào ta,
nhӳQJQJѭӡLÿӭQJÿҫXOmQKÿҥo các cuӝc khӣLQJKƭDFQJ QKkQGkQÿmKLrQQJDQJNKҷng
khái lên án giһc Pháp, nêu cao ý chí quұWFѭӡng cӫa dân tӝc Phát triӇQWKHRÿyOjWLQh
thҫn cӫa toàn dân trong cҧ Qѭӟc, ӣ Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng nhiӅu tên tuәi là tҩPJѭѫQJ
sáng cho thӃ hӋ PDL VDX QRL WKHR QKѭ 3KDQ &KX 7ULQK 1JX\Ӊn Duy HiӋu, Ông Ích
.KLrP Ĉӛ ĈăQJ 7X\ӇQ« 7UrQ ÿӏa bàn hoҥW ÿӝng cӫa Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng nhiӅu
chiӃQNKXÿmÿѭӧc thành lұSĈһc biӋt là nhӳng NguyӉn Duy HiӋX³Ông lұp chính quyӅn
YjYNJWUDQJÿiQK3KiSVXӕWQăP -1888) Phҫn lӟn vùng nông thôn Quҧng Nam
ÿӅu thuӝc quyӅn kiӇm soát cӫDQJKƭDTXkQ*Lһc Pháp phҧLÿyQJWӟLÿӗn bӕWÿӇ ÿӕi
Trang 19phó vӟLQJKƭDTXkQFӫa NguyӉn Duy HiӋX´ >; tr.20] Bên cҥQKÿӏa bàn chính là Tân
tӍQK WKu WUrQ FiF ÿӏa bàn các huyӋn khác tҥi Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹQJ ÿm Pӑc lên nhiӅu
tuyӃn phòng ngӵ cӫa nhiӅXQJKƭDTXkQNKiFQKѭ&ҩm Muӗng, Ô Gia và Gia Cӕc trong
ÿyFzQFyFҧ VѫQ SKzQJ 'ѭѫQJ ;i 7Uj Mi) nhҫm hӛ trӧ và bҧo vӋ cho nhau mӛi khi
ÿӏch tiӃQKjQKFjQJTXpW'ѭӟi sӵ OmQKÿҥo cӫDQJKƭDKӝi CҫQ9ѭѫQJFKӕng Pháp, nhiӅu
trұQÿiQKVXҩt xҳc, giành thҳng lӧi lӟQÿmÿѭӧc quân và dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng thӵc
hiӋQDQKGNJQJQKѭ WUұn Trà KiӋu (9/1885), trұn SuӕLĈi 1DP&KѫQ ...
Quҧng Nam ± Ĉj 1ҹng có mҥng lѭӟL JLDR WK{QJ ÿѭӡng bӝ Yj ÿѭӡng thӫy rҩt
thuұn lӧi TuyӃQÿѭӡng sҳt Bҳc ± Nam chҥy dӑc qua tӍnh, vӟi tuyӃQÿѭӡng quӕc lӝ
ra bҳc vào nam, ngồi... quân
và nhân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng sát cánh vӟL7UXQJÿRàn 96 sҹQVjQJÿiQK
ÿӏch Trong nhӳng giӡ phút lӏch sӱ cӫa cuӝFÿҩu tranh chӕng Pháp, TXr KѭѫQJ 4Xҧng
Nam ± Ĉj... miӅQ [X{L ÿӃn miӅQ QJѭӧF %ѭӟc vào kháng chiӃn toàn quӕc vӟi chӍ thӏ
7UXQJѭѫQJÿӕi mһt vӟi chiӃn dӏch quân dân Quҧng Nam ± Ĉj1ҹng nói riêng
và Nam Trung Bӝ nói chung FyFKăQJchӍ