Hình tượng gió trong truyện ngắn của nguyễn ngọc tư

nhằm khẳng định quan niệm của mình, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư muốn nói lên: “Vẻ đẹp và ý nghĩa của cuộc sống con người không thể tách rời tâm thức và cội nguồn văn hóa dân tộc hay đó là các

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: Đây là công trình do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên – TS Bùi Thanh Truyền

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực của nội dung

khoa học trong công trình này

Đà Nẵng, ngày 05 tháng 5 năm 2012

Sinh viên Trần Thị Thu Linh

LỜI CẢM ƠN

Xin được ghi lại nơi đây lòng biết ơn sâu sắc đến

thầy giáo – TS Bùi Thanh Truyền, người đã hết lòng

động viên, khuyến khích và hướng dẫn tận tình để tôi

hoàn thành khóa luận này

Xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến quý thầy

cô giáo trong khoa Ngữ văn, cán bộ nhân viên Thư viện

Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã tạo

điều kiện, quan tâm, giúp đỡ tôi trong quá trình thực

hiện đề tài này!

Đà Nẵng, ngày 05 tháng 5 năm 2012

Sinh viên

Trần Thị Thu Linh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử nghiên c ứu vấn đề 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11

4 Phương pháp nghiên cứu 12

5 Bố cục của khóa luận 13

NỘI DUNG 14

CHƯƠNG I: NGUYỄN NGỌC TƯ – NHÀ VĂN THÀNH CÔNG TRONG SÁNG TẠO THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG CỦA VĂN XUÔI ĐƯƠNG ĐẠI 14

1.1.Nguyễn Ngọc Tư - “đ ặc sản ” của miệt vườn Nam Bộ 14

1.1.1.Nguyễn Ngọc Tư - những bước chân lênh đênh trên Cánh đồng bất tận 14

1.1.2.Cái nhìn khắc khoải về số phận con người trong thời đ ại mới 16

1.2.Nguyễn Ngọc Tư - cây bút trẻ không ngừng sáng tạo 24

1.2.1.Những thể nghiệm trong sáng tác của nhà văn trẻ 24

1.2.2.Truyện ngắn - mảnh đ ất ươm mầm thành công c ủa Nguyễn Ngọc Tư 26

1.3.Dấu ấn hình tượng trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư 29

1.3.1.Cánh đồng - đời sống thôn quê Nam Bộ không hề yên ả 29

1.3.2.Dòng sông - mạch ngầm văn hóa trong tâm thức người dân Nam Bộ 33

1.3.3.Phụ nữ -chân ảnh con người Nam Bộ chở tình thương trang trải đêm ngày 36

1.3.4.Gió - hun hút hồn quê, đ ắn đót phận người 40

CHƯƠNG II: NGHỆ THUẬT KHẮC HỌA HÌNH TƯỢNG GIÓ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN NGỌC TƯ 44

2.1.Biểu hiện của Gió trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư 44

2.1.1.Gió trong những lời đề từ 44

2.1.2.Gió - hình tượng nổi bật giữa những trang văn 48

2.2.Nghệ thuật khắc họa hình tượng Gió 50

2.2.1.Gió từ cảm nhận tế vi của các giác quan 50

2.2.2.Gió qua thủ pháp song chiếu độc đáo 55

2.2.3.Gió với hệ thống ngôn ngữ miêu tả đầy ấn tượng 58

2.3.Giá trị thẩm mĩ của hình tượng Gió 60

2.3.1.Gió - những phác thảo ấn tượng về mảnh đ ất và con người Nam Bộ 60

2.3.2.Gió và những suy tư, trăn trở giàu tính nhân văn của người viết 67

2.3.3.Gió và sức ám gợi trong lối viết của Nguyễn Ngọc Tư 71

KẾT LUẬN 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nguyễn Ngọc Tư xuất hiện giữa làng văn học Việt Nam như một hiện tượng

lạ và tất cả những tinh túy chị dành cho những trang viết của mình đã chứng minh

được quá trình lao động sáng tạo miệt mài, luôn luôn tìm kiếm, khám phá, đào sâu

từ những ngổn ngang tất bật của đời thường Nhà văn của nông thôn và nông dân Nam Bộ ấy đã nghiễm nhiên trở thành “đặc sản miền Nam”, trở thành tiếng nói tâm

tình cho con người chất phác, đôn hậu ở miệt vườn, sông nước Cửu Long này

Không chỉ thế, những đóng góp của chị vào nền văn học Việt Nam trong thập niên đầu thế kỷ XXI đã tạo nên một diện mạo mới, một thế giới quan mới trong sự cách tân về mọi phương diện của văn xuôi Việt Nam hiện đại Văn của Nguyễn Ngọc Tư

đã làm nên một dấu ấn đậm nét trong tiến trình văn học Việt Nam hiện đại nói chung và văn học Nam Bộ nói riêng

Cho đến nay, cái tên Nguyễn Ngọc Tư dường như đã khá thân quen trong lòng công chúng, bạn đọc yêu văn Những bước chân đ ầu tiên đến với sự nghiệp văn chương của chị mang nhiều cay đắng, nhiều thử thách nhưng đó lại là những thành quả ngọt ngào, những thành công vang dội cho một nhà văn trẻ Trong hành trình chinh phục hàng triệu trái tim độc giả với một lối viết lạ thường mang đ ậm chất của vùng sông nước Nam Bộ, Nguyễn Ngọc Tư thực sự đã để lại một dấu ấn lớn, tiếng vang lớn Và tiếng vang ấy không dừng lại mà đang tiếp tục ngân xa với tất cả những dào dạt của một trái tim yêu nghề và yêu người

Với một ý thức mới, c ảm quan mới trước hiện thực cuộc sống c ủa thế kỷ XXI, nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Tư đã thật bản lĩnh và mạnh mẽ để viết lên những điều tưởng chừng vụn vặt nhất của những kiếp người nhưng lại chứa đựng ý nghĩa nhân sinh lớn lao Thể nghiệm trên hai thể loại truyện ngắn và kí, Nguyễn Ngọc Tư mang đến cho người đọc những trang văn thấm đẫm tình người, tình quê Thành công c ủa tác giả không chỉ là cách nhìn đời, nhìn người, nhìn số phận của mỗi cá nhân mà còn thể hiện trong lối viết tưng tửng, chân chất và những nét độc đáo trong sáng tạo thế giới hình tượng cho riêng mình Nguyễn Ngọc Tư đã khá dày dặn khi mang những hình ảnh thật quen thuộc của văn chương để tạo nên những đặc điểm nổi bật trong quá trình định hình phong cách cho bản thân Không thể phủ nhận những nét sáng tạo ấy, bởi những hình tượng tạo nên đó mang một ý nghĩa to lớn và chứa đựng trong đó là cả một bức thông điệp giấu kín, một nỗi niềm trắc ẩn của nhà văn

Qua nhiều hình tượng được tạo dựng bằng cả trái tim và tài năng trong văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư, ta thấy được tấm lòng thiết tha trước cuộc đời, số phận con

người của người viết Trong số những hình tượng, biểu tượng độc đáo ấy Gió có lẽ

là một hình tượng đặc sắc hơn cả Không ở đâu có thể có nhiều Gió đến như thế

Gió mang nặng tâm tư, mang những niềm thổn thức khát vọng thương yêu, Gió thổi

và cuố n đi những lo toan bộn bề của những kiếp người nhỏ bé Gió mang hơi thở

của chính mảnh đ ất Nam Bộ, mang vị mặn, vị chua, vị chan chát của những dòng sông hay của những dòng đời…

Tìm hiểu về hình tượng Gió trong những truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư, chúng ta có dịp được thưởng thức, được tận hưởng những làn Gió khác nhau của vùng sông nước Nam Bộ Nhưng hơn hết, qua hình tượng Gió này, người đọc sẽ

thấy được phần nào giá trị trong việc sáng tạo hình tượng của nhà văn, thấu cảm

được sức ám gợi từ mỗi trang văn có Gió, sự chân chất của tình người và tình đất toát ra từ những sáng tác c ủa nhà văn ưu tú vùng đ ất Mũi Mỗi một cơn Gió là

những niềm khắc khoải, ưu tư c ủa chính nhà văn, là chân ảnh của những số phận con người

Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài Hình tượng Gió trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư Đề tài là một sự tìm hiểu, khám phá những nét đặc biệt

của một hình tượng đặc biệt Không chỉ thế, qua đề tài này chúng tôi muốn góp một phần nhỏ vào những công trình nghiên cứu riêng về Nguyễn Ngọc Tư để khẳng định tài năng, cá tính sáng tạo và những triển vọng hứa hẹn trong tương lai của một nhà văn trẻ

thụ Từ khi xuất hiện cho đến nay, Nguyễn Ngọc Tư đã được công chúng đón nhận bằng những tình cảm đặc biệt Điều đó được thể hiện qua những bài viết, những bài phê bình đánh giá, những ý kiến khen chê, đối với mỗi tác phẩm, mỗi công trình nghệ thuật văn chương của Nguyễn Ngọc Tư

2.1 Những nghiên cứu về văn xuôi của Nguyễn Ngọc Tư

Từ Ngọn đèn không tắt đến Cánh đồng bất tận là một bước đi dài của

Nguyễn Ngọc Tư Người đọc đã nhận thấy được sự thay đổi trong văn phong cùng với sự già dặn, rèn giũa về cảm quan nghệ thuật và cách nhìn hiện thực của chị Và

Nước chảy mây trôi, Giao thừa, Gió lẻ và 9 câu chuyện khác, Khói trời lộng lẫy tiếp

tục làm nên những bước đi, những đổi mới cho nhà văn Những thay đổi ấy chính là nhờ sự vươn lên, biết tìm tòi, khám phá và không ngừng trăn trở suy tư để làm mới mình của nhà văn trẻ

Cũng như Cánh đồng bất tận, những tập truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

lần lượt ra đời và đón nhận nồng nhiệt nhưng hiện nay những công trình nghiên cứu tổng thể vẫn chưa xuất hiện mà chỉ có những bài viết riêng lẻ, những bài cảm nhận

và đánh giá về tác phẩm Trong những tài liệu đã đọc được chúng tôi nhận thấy có những bài viết đi vào tìm hiểu con người, thiên nhiên, những nét văn hóa c ủa vùng sông nước Nam Bộ, như:

- Nguyễn Ngọc Tư, đặc sản Miền Nam của Trần Hữu Dũng

- Sông nước Hậu Giang và Nguyễn Ngọc Tư của Kiệt Tuấn

- Không gian của Nguyễn Ngọc Tư của Nguyên Ngọc

- Không gian sông nước trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư của Thụy Khê

- Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư từ góc nhìn văn hóa của Nguyễn Trọng Bình

- Nguyễn Ngọc Tư –một nhà văn trẻ Nam Bộ của Huỳnh Công Tín

Những bài viết này tập trung tìm hiểu về những vấn đề liên quan đến mảnh đ ất, con người Nam Bộ Những hình ảnh quen thuộc của cây trái sông nước miệt vườn, những địa danh c ủa đất Mũi yêu thương đã ăn sâu vào tâm hồn để rồi nó được sống mãi trong từng trang viết của Nguyễn Ngọc Tư Tất cả không gian của những con sông, kênh rạch chằng chịt, những cánh đồng trải dài bát ngát, những phong tục tập quán quen thuộc của người dân nơi đây đi vào những trang văn của chị đã chứng minh cho ý thức trân trọng, giữ gìn truyền thống văn hóa, bản sắc dân tộc Hay để

nhằm khẳng định quan niệm của mình, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư muốn nói lên:

“Vẻ đẹp và ý nghĩa của cuộc sống con người không thể tách rời tâm thức và cội nguồn văn hóa dân tộc hay đó là cách Nguyễn Ngọc Tư tiếp cận hiện thực đời sống

xã hội - một sự kế thừa và tiếp nối về một khuynh hướng tiếp cận hiện thực từ góc nhìn văn hóa trong sáng tạo văn chương nghệ thuật từ các thế hệ cha ông” [2] Những điều đó cho ta thấy chất người, chất tình và những nét văn hóa Nam Bộ thấm đẫm trên từng viết không biết mỏi mệt của chị

Hay có những tác giả bài viết đã tìm hiểu truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư từ phương diện nghệ thuật như:

- Giọng điệu trần thuật của Nguyễn Ngọc Tư qua Cánh đồng bất tận của

Nguyễn Thị Hoa

- Nguyễn Trọng Bình cũng đã đóng góp với những bài tìm hiểu như: Phong cách truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ phương diện nghệ thuật con người; Giọng điệu chủ yếu trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư; Đặc trưng ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư

- Bi kịch hóa trần thuật –một phương thức tự sự (trên cứ liệu Cánh đồng bất

tận của Nguyễn Ngọc Tư)

Những bài viết này tập trung tìm hiểu về vấn đề nghệ thuật trong những truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư ở nhiều phương diện như: ngôn ngữ, giọng điệu Ở đó cho ta thấy một giọng văn “đ ậm mùi hương thổ”, một văn phong mới lạ vừa thấm đẫm tính trữ tình, vừa chua xót, đắng cay Đặc biệt, ngôn ngữ bình dân Nam Bộ được Nguyễn Ngọc Tư sử dụng với mật độ dày đặc Và có thể nói: “Chính thói quen sử dụng từ ngữ như trên làm cho ngôn ngữ trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư gần với ngôn ngữ hàng ngày của người dân nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, điều này góp phần tạo nên một văn phong trong sáng, gi ản dị, không cầu kì và có phần nào đó nôm na, mộc mạc, chân chất nhưng vẫn tạo được một hiệu quả cảm xúc và thẫm mỹ rất cao, giúp người đọc dễ dàng nhận ra Nguyễn Ngọc Tư với những cây bút đương thời với chị” [5] Như thế, có thể xem Nguyễn Ngọc Tư là một nhà văn rặt chất Nam Bộ và mang đậm sự mặn mòi của sông nước Cửu Long

Ngoài ra cũng có những bài viết có bước tìm hiểu mới về truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư dưới góc nhìn của tự sự học như: “Thời gian huyền thoại trong truyện

ngắn Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư” c ủa tác giả Mai Hồ ng; “Cánh đồng

bất tận nhìn từ mô hình tự sự và ngôn ngữ trần thuật” của Đoàn Ánh Dương đã cho

người đọc thấy được bước tiếp cận mới trong việc nghiên cứu

Khi tập truyện Gió lẻ và 9 câu chuyện khác ra mắt bạn đọc, tác giả Yến Nhi

của bài viết “Nhà văn của những mảnh đời bất hạnh” đã nhận định: “Chị hướng ngòi bút đến những thân phận nhỏ bé, những mảnh đời bất hạnh nhưng ẩn sâu bên dưới là một nguồn năng lượng trầm tích khiến cuộc đời không mất đi hy vọng” [22]

Và đến với Khói trời lộng lẫy là đến với 10 câu chuyện đời, mỗi câu chuyện là

một nét cau mày, một nét cười hóm hỉnh, một nét trề môi trên gương mặt văn chương Nguyễn Ngọc Tư GS –Trần Hữu Tá đã nhận xét: “Truyện của Tư không thể đọc nhanh Chỉ có đọc chậm rãi, suy ngẫm thì mới cảm nhận hết” Vì ông cho rằng: “Văn Nguyễn Ngọc Tư là một hệ thống chi tiết giàu ý nghĩa, phải đích thân đọc, thấm thía với từng chi tiết dù nhỏ nhưng đầy ẩn ý” Nhà văn Trần Hữu Tá cũng

ấn tượng với phương ngữ Nam Bộ trong văn Nguyễn Ngọc Tư: “Phương ngữ xuất hiện vừa phải, không quá đ ậm đặc như trong văn Hồ Biểu Chánh nhưng duyên dáng

và sinh động, đủ để bạn đọc mọi miền có thể cảm nhận dễ dàng” [43] Đó là những lời yêu mến dành cho những trang văn thấm đẫm chất suy tư, và nhiều điều trăn trở ngổn ngang về cuộc sống của nhà văn

2.2 Những ý kiến về hình tượng Gió trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư

Riêng về đề tài “Hình tượng Gió trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư”, chúng

tôi đã góp nhặt được những bài viết mang tính tổng hợp chung chung có liên quan

đến hình tượng gió trong các sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư như:

Trong bài viết “Lời đề từ trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư” c ủa Phạm Phú

Phong đã nhắc đến hình tượng gió như một yếu tố nghệ thuật: “Phương thức biểu

hiện sinh động các yếu tố thi pháp hình thức của Nguyễn Ngọc Tư còn thể hiện ở

việc miêu tả thiên nhiên, thời tiết như nắng mưa, bụi, khói mà nhất là gió, ở ngay chính các lời đề từ Trong Cánh đồng bất tận không dưới hai mươi lần chị miêu tả các loại gió: gió bấc, gió chướng, gió thốc, gió cười, gió hiu hiu, gió dịu dàng, gió

mồ côi, gió đầm đìa,…Thật có ít tác gi ả nào phổ vào gió nhiều cung bậc đến như

vậy” [29]

Hay tác giả Ngô My đã xem gió lẻ là một biểu tượng giàu tính độc sáng có khi đánh giá về tập truyện ngắn Gió Lẻ của Nguyễn Ngọc Tư: “Suốt truyện ngắn Gió Lẻ, độc giả có thể sẽ choáng ngợp, đếm được đến vài chục từ “gió” trong đủ loại gió khác nhau: gió chướng, gió độc, gió lạnh, gió bầy Nhưng Gió Lẻ là loại gió gì? Tôi thầm mong nó không có nghiã là Gió Lẻ Tẻ, mà hy vọng rằng tác giả đã dùng

nó cho tựa đề, như một biểu tượng để nói lên sự lẻ loi, cô độc” [21] Và suy nghĩ của tác giả về hình tượng đặc sắc này đã Nguyễn Ngọc Tư giải đáp: “Thật ra tôi có thể viết Nắng lẻ, hay Mây lẻ, nhưng những thứ này không… lạnh, khi tôi đang nói tới cái cô độc hiu hắt của cuộc đời”

Nữ sĩ của mũi Cà Mau đã mang đến cho độc giả cả nước những hình ảnh về quê hương, về mảnh đất, về con người nơi đây với cái nhìn đằm thắm đôn hậu Với một phong cách vừa quen, vừa lạ, Nguyễn Ngọc Tư đã chiếm được tình cảm của công chúng và c ủa nhà nghiên cứu Soi chiếu với những tư liệu tìm được, đề tài này

sẽ đi vào tìm hiểu sự xuất hiện của hình tượng đặc biệt trên c ả phương diện ý nghĩa cùng với những phương thức biểu hiện Để qua đó thấy được những đóng góp của Nguyễn Ngọc Tư trong hành trình khám phá những một cái mới, cái lạ Ngoài ra còn nhận thấy được những bước tiến của chị trong cái nhìn lịch đại với văn xuôi đương đại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này tập trung tìm hiểu những biểu hiện đặc sắc của hình tượng Gió

trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận tập trung tìm hiểu vào các tập truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư:

- Nguyễn Ngọc Tư - Cánh đồng bất tận – những truyện hay và mới nhất, nhà

xuất bản Trẻ, năm 2007

- Nguyễn Ngọc Tư - Gió lẻ và 9 câu chuyện khác, nhà xuất bản Trẻ, năm 2010

- Nguyễn Ngọc Tư - Khói trời lộng lẫy, nhà xuất bản thời đại, năm2010

Trong những tập truyện ngắn đó chúng tôi đi sâu vào tìm hiểu những tác phẩm

đặc sắc như: Cánh đồng bất tận, Gió lẻ, Khói trời lộng lẫy, Hiu hiu gió bấc, Huệ lấy

chồng…

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành khóa luận chúng tôi đi sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

4.1 Phương pháp đọc hiểu tác phẩm và một số tài liệu liên quan

Phương pháp này giúp chúng tôi có thể cảm nhận, hiểu được những chia sẻ, hiểu được giá trị mà nhà văn Nguyễn Ngọc Tư gửi gắm trong tác phẩm Việc đọc tài liệu là bước đầu để chúng tôi tiếp cận với tác phẩm, để có thể phân loại và tìm ra những tập truyện, những tác phẩm thích hợp phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình Đây là một khâu quan trọng trong việc tìm hiểu, nắm bắt nội dung và tư tưởng nhà văn

4.2 Phương pháp thống kê

Với phương pháp thố ng kê này, chúng tôi khảo sát hiện tượng và tần số lặp

lại của hình tượng Gió xuất hiện trong tác phẩm Sau đó, chúng tôi dựa và tần số

xuất hiện đó để khái quát hóa lên ý nghĩa, nội dung và tư tưởng mà nhà văn gửi gắm cùng với nghệ thuật xây dựng hình tượng biểu hiện trong tác phẩm

4.3 Phương pháp tiếp cận hệ thống

Đây là một phương pháp giúp chúng tôi trong quá trình nghiên cứu không chỉ tìm hiểu riêng lẻ về Nguyễn Ngọc Tư mà luôn đ ặt nhà văn vào trong tiến trình chung của lịch sử văn học Nhờ có sự tiếp cận hệ thống đó mà chúng tôi có thể thấy được mối quan hệ hữu cơ giữa các hiện tượng văn học để sắp xếp chúng theo một

hệ thống logic, khái quát nhằm vạch ra được các luận điểm chặt chẽ

4.4 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Bằng phương pháp này, người nghiên cứu sẽ đi từ sự biểu hiện và tần số xuất

hiện hình tượng Gió trong tác phẩm, sau đó khái quát thành những luận điểm cơ bản

Trong quá trình phân tích chúng tôi sẽ làm rõ từng luận điểm kết hợp với bình luận

và chứng minh để rút ra nhận xét và đánh giá, khái quát l ại hiệu ứng thẩm mỹ của

hình tượng Gió xuất hiện trong từng tác phẩm nói riêng, trong truyện ngắn Nguyễn

Ngọc Tư nói chung

5 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung khóa luận gồm có hai chương:

Chương 1: Nguyễn Ngọc Tư – nhà văn thành công trong sáng tạo thế giới hình tượng của văn xuôi đương đại

Chương 2: Nghệ thuật khắc họa hình tượng Gió trong truyện ngắn Nguyễn

Ngọc Tư

NỘI DUNG

CHƯƠNG I

NGUYỄN NGỌC TƯ – NHÀ VĂN THÀNH CÔNG

TRONG SÁNG TẠO THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG CỦA VĂN XUÔI

ĐƯƠNG ĐẠI

1.1 Nguyễn Ngọc Tư - “đặc sản ” của miệt vườn Nam Bộ

1.1.1 Nguyễn Ngọc Tư - những bước chân lênh đênh trên Cánh đồng bất tận

Nguyễn Ngọc Tư –cái tên dường như đã quen thuộc trong lòng những người bạn yêu văn chương Chị đã góp một tiếng nói riêng, một cách nhìn riêng cho bức tranh văn học Việt Nam đương đại Không đổi mới đề tài nhưng chị đã có một lối viết mới đầy sáng tạo và điều đó đã được thể hiện qua những tác phẩm ngày càng trở nên dày dặn hơn, sâu sắc hơn

Sinh ra giữa mảnh đất Bạc Liêu nhưng lớn lên chị lại trôi dạt cùng gia đình

về Đầm Dơi, Cà Mau –nơi mà bàn tay chị đã dính đầy bùn trong những tháng ngày vất vả và cũng là nơi mà chị Tư nguyện gắn bó cuộc đời của mình cho vùng quê đó Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976, chị sinh ra trong một gia đình đông anh em và nghèo khó Thế nhưng, chính mảnh đất Cà Mau và hoàn c ảnh gia đình đã nuôi lớn ước mơ trong chị Cũng chính mảnh đất cùng hình ảnh những con người chân lấm tay bùn nơi đây đã thổn thức trong lòng chị những niềm yêu mến Chị hiểu được tâm tư và thấm được cái hồn của đất, của người nơi đây nên có lẽ những sáng tác trong sự nghiệp văn chương c ủa chị, hình ảnh những người nông dân luôn khắc khoải trong ước mơ thầm kín đã gắn chặt với chị như một định mệnh không rời

Cuộc đời của Nguyễn Ngọc Tư đánh dấu một bước ngoặt khi chị nghỉ học ở năm lớp mười để về chăm sóc ông ngoại ốm nặng Tuy không được tiếp tục đến trường nhưng ước mơ được trở thành một nhà báo “thiệt xịn” luôn ấp ủ trong chị Sớm bước vào cuộc sống mưu sinh gian khổ nên tâm hồn của cô bé lớp mười đã trở nên dày dặn hơn, đầy lo toan bộn bề cho cuộc sống hơn Những trăn trở lo âu rồi cũng trôi qua theo ngày tháng, Nguyễn Ngọc Tư vẫn lớn, vẫn gắn bó với đất Mũi nghèo khổ ấy và rồi số phận đã mỉm cười qua từng bước gian lao của chị Cô gái trẻ

ấy vừa tự học, tự mưu sinh cuộc sống và từ một người không có bằng cấp chỉ làm văn thư tạp vụ cho tạp chí bán đảo Cà Mau đến nay đã trở thành một gương mặt sáng trong lớp nhà văn trẻ đương đại Việt Nam Những ngày còn cắp sách đến trường chị là một học sinh giỏi của trường Phan Ngọc Hiển nhưng chị không nghĩ rằng mình sẽ trở thành một nhà văn được nhiều người biết đến Văn chương và Nguyễn Ngọc Tư đã có một sợi dây kết nối, đã trở thành duyên nợ của nhau

Tuy không được đào tạo một cách bài bản trên ghế nhà trường nhưng những bài học ở trường đời đã giúp chị thật nhiều trong sự nghiệp sáng tác của mình Chính những vốn kinh nghiệm sống ấy tạo nên sự phong phú trong lối viết và cách nhìn đời, nhìn người của chị Tư trong tác phẩm Bén duyên với văn chương như

một định mệnh và từ năm 1996 ngay từ tác phẩm đầu tay có tên Đổi thay đã thực sự

đổi thay trong cuộc đời của chị Kể từ sau khi tác phẩm ấy được đăng ở báo Văn nghệ Cà Mau, chị cảm thấy mình đã mê mẩn và hứng thú theo đuổi ước mơ trở thành một nhà văn trên chính quê hương của mình Lại một bước ngoặt nữa đánh dấu sự thay đổi, mối duyên tiền định ấy với văn chương như là nguồn nước mát thổi bùng tâm hồn và những ước mơ của cô gái nơi miệt vườn chân chất Và cũng chính tác phẩm đầu tay ấy đã khơi dậy tài năng bẩm sinh vốn có trong Nguyễn Ngọc Tư

Từ đây, chị được nhận làm một chân văn thư t ạp vụ cho tạp chí Hiện nay chị là hội viên Hội văn học nghệ thuật tỉnh Cà Mau, hội viên Hội nhà văn Việt Nam, là phóng viên thường trú của báo Sài Gòn tiếp thị tại Cà Mau

Gia đình còn là nguồn động viên, là điểm tựa cho cây bút trẻ tài năng này Chị vừa làm vợ vừa làm mẹ của hai con và vừa là nhà văn miệt mài trên từng trang viết Cuộc sống gia đình còn nhiều bộn bề lo toan nhưng với tình yêu, sự cảm thông chia sẻ của những người thân đã tiếp thêm sức mạnh để người con gái miệt vườn, sông nước ấy tiếp tục hiến dâng cho đời, cho bạn đọc những câu chuyện ấm áp tình người, tình đất nơi đây

Thành công nối tiếp thành công, nhưng những thành công gặt hái được luôn kèm thêm những giọt nước mắt, những giọt mồ hôi, những khổ đau Đường đời của chị rải lắm chông gai và đời văn cũng thế, nó cũng gập ghềnh và đ ầy thử thách Dù trong hoàn c ảnh thế nào Nguyễn Ngọc Tư vẫn vững tin vào niềm tin phía trước Chị

đã song hành bước đi cùng những con người nghèo khó ở vùng đất ngập nước này

Chính vì thấu hiểu được những bước chân lênh đênh trên những “cánh đồng bất tận”, bao la ấy của mình mà Nguyễn Ngọc Tư đã có cái nhìn bao quát hơn, nhân đạo hơn, thấm thía hơn trong từng câu chuyện đời, chuyện văn của mình

1.1.2 Cái nhìn khắc khoải về số phận con người trong thời đại mới

Không chỉ được xem là một hiện tượng lạ trong dòng chảy văn học Việt Nam mà Nguyễn Ngọc Tư còn được xem là một nhà văn trẻ có sức sáng tạo nghệ thuật bền bỉ Dù viết về những đề tài khá quen thuộc nhưng c ách viết của chị đang dần thay đổi qua từng ngày, từng trang viết thấm đẫm tính nhân văn Như một con tằm rút ruột nhả tơ, Nguyễn Ngọc Tư đã hiến dâng sức trẻ của mình bằng những câu chuyện đời với cái nhìn nhân ái bao dung Hiểu được đời sống nội tâm, hiểu được bản sắc văn hóa của vùng miền chị đã tạo nên dựng nên một không gian rộng lớn với bao số phận đau đáu, với bao cái nhìn khắc khoải chờ mong vào tương lai

Có thể nói, truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư là những câu chuyện rất đỗi đời thường về những người nông dân thôn quê lam lũ, nghèo khổ ở vùng sông nước Cửu Long Nguyễn Ngọc Tư đã từng tâm sự rằng: “Vì thương quê, thương cái nghèo khó, cái mộc mạc, chân sơ của nơi mình sinh ra, lớn lên, nơi mình hứng ngụm nước mưa trong lành ở cái lu đầu ngõ, nơi mình hâm nồi cơm nguội buổi chiều, nướng con cá lóc khô, nhấp chén rượu cay mà thương quê đến nao lòng” [21] Chính vì thế mà bức tranh về những phận người nghèo khổ là nội dung quan trọng trong sáng tác của chị Qua bức tranh sống động này đã hiện lên cuộc sống của một

bộ phận người dân vùng Đồng bằng Sông Cửu Long mà cái nghèo, cái đói đang bám riết họ từng ngày Phần nhiều truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư chủ yếu xoay quanh phản ánh c ảnh nghèo khổ của ba đối tượng chính: Thứ nhất là tình c ảnh những người nông dân vất vả mưu sinh trên những “cánh đồng bất tận” hay những người dân sống kiếp thương hồ mải miết buông chèo trên những dòng sông Thứ hai

là tình cảnh những nghệ sĩ đã “cuối mùa nhan s ắc”, phải sống nơi đầu đường cuối chợ và lay lắt như ngọn đèn trước gió Và cuối cùng đó là hình ảnh những người phụ nữ phải đánh đổi thân xác để kiếm sống và những đứa trẻ thơ thất học phải bôn

ba xuôi ngược để kiếm kế sinh nhai

Trước hết, truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư cho người đọc thấy hình ảnh người nông dân ngày đêm vất vả mưu sinh trên những “cánh đồng bất tận” Mà dễ thấy

nhất là nghề “nuôi vịt chạy đồng” Cuộc sống này không ổn định và cố định mà quanh năm họ ngược xuôi nay đây mai đó trên những cánh đồng cùng bầy vịt cơ

cực Đó là tình c ảnh vất vả của ông Hai trong Cái nhìn khắc khoải được Nguyễn

Ngọc Tư ghi lại thật chân thật: “Ông làm nghề nuôi vịt đẻ chạy đồng Hôm nay ở đồng rạch Mũi, ngày mai ở nhà Phấn Ngọn, xa nữa lại dạt đến Cái Bát không chừng Ông đậu ghe, dựng lều, lùa vịt lên những cánh đồng vừa mới gặt xong, ngó chừng chừng qua những cánh đồng lúa mới vừa chín tới và suy nghĩ về một vạt đồng khác lúa vừa no đòng đòng Đời của ông là một cuộc đời lang bạt Một cuộc sống trên đồng khơi Chòi cắm ở đâu cũng được, miễn có chỗ khô ráo cho ông nằm ” [ 37,tr.50]

Trong truyện Cánh đồng bất tận là tình c ảnh khốn cùng c ủa ba cha con nông

dân Út Vũ Lấy nghề “nuôi vịt chạy đồng” để mưu sinh trang trải cho cuộc sống Họ

lang bạt khắp mọi cánh đồng cùng bầy vịt nhưng so với ông Hai trong Cái nhìn

khắc khoải thì hoàn cảnh của ba cha con Út Vũ bi đát hơn nhiều Tài sản lớn nhất là

toàn bộ bầy vịt nhưng đại dịch lớn xảy ra cả gia đình trong phút chốc trở thành

trắng tay Qua Cánh đồng bất tận người đọc sẽ thấy được vì sự đói nghèo làm con

người ta tìm mọi cách để tồn tại, họ sẵn sàng giành giật, cướp bóc thậm chí hại nhau:

“Bọn người này cướp vịt ở các bầy khác (trong đó có của chúng tôi) bằng cách lén phết sơn đen lên đầu những con vịt và phơ phởn đến nhận chúng là của mình, hiển nhiên mang đi Bắt đầu xảy ra vài cuộc xô xát trên đồng, người ta đem hết bản năng hoang dã của mình ra để giành lại miếng ăn…rốt cuộc bầy vịt của chúng tôi mất một nửa Chúng tôi ra về Cha tha thểu đằng trước với một thân xác nhừ bùn sau cuộc đánh nhau” [ 37, tr.209]

Đó là những người nông dân trên những cánh đồng rộng lớn cùng bầy vịt mưu sinh, là tình cảnh vất vả của người trên bờ Và trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư người đọc còn thấy cuộc sống của con người ngày ngày lênh đênh trên

chiếc ghe trôi xuôi giữa những dòng sông chảy miết Hai Giang trong Dòng nhớ

sống bằng nghề buôn bán tạp hóa lẻ trên dòng sông nhưng vẫn không thoát khỏi cái

nghèo Hay anh chàng Lương khùng trong truyện ngắn Lương sẽ cho người đọc

thấy được tình cảnh của nỗi cơ cực: “Lương chèo đò mướn năm mười hai tuổi Nhà Lương nghèo, chỉ là cái chòi rách tả tơi, từ ngày theo đò Lương ăn ngủ trên bến đò

nên nhà đã bỏ hoang hẳn Suốt ngày quần quật trên sông mà bộ mình đã khẳng khiu chỉ độc cái quần tà lỏn dính đầy nhựa trong của thời làm sai vặt ở các trại xuồng Lương không cha, má chết sớm nên cái quần dăn giây thun không ai may lại, nó tuột luốt mỗi lần Lương thót bụng rướn người trên đôi chèo… Bây giờ Lương ba mươi hai tuổi Anh đã chèo hết thảy chín xác đò Bến đò Đậu Đỏ qua xóm Miễu sang đi nhượng lại qua bốn người chủ Mà Lương vẫn còn nghèo” [41, tr.98] Tất cả như gợi lên sự nhỏ nhoi của một kiếp người nghèo khổ

Bên cạnh người nông dân mưu sinh cuộc sống bằng đàn vịt chạy đồng, bằng cuộc sống lênh đênh sông nước người đọc sẽ bắt gặp những người nghệ sĩ “cuối mùa nhan sắc” đang vật lộn từng ngày với đủ nghề kiếm sống Có ai ngờ những cô

đào lừng danh trong Cuối mùa nhan sắc giờ đây trở về với đời thường bằng gánh

chè rong, bằng những tờ vé số chờ lòng hảo tâm c ủa người đời Từng làm say đ ắm lòng người hâm mộ với giọng ca và nhan sắc nhưng những năm tháng cuối đời họ phải sống lay lắt trong căn chòi rất lá te tua cất trên ao bèo cuối hẻm Trong truyện

ngắn Đời như ý, Nguyễn Ngọc Tư đã miêu tả cuộc đời của một người đàn ông khổ

hơn cả “đời cô Lựu” trong một vở tuồng cải lương nổi tiếng Đó là chú Đời –một hành khách mù lang thang cùng với gia đình bé nhỏ của mình: “Không ai biết chú khổ còn hơn… cô Lựu Chú Đời dẫn cả nhà rời chợ Cũ, Cầu Nhum lang thang lúc con Ý mới bồng nách Gồng gánh như một gánh hát, chú ca cải lương, bán vé số kiến thiết Vợ chú nửa điên nửa tỉnh, không biết có phải vui trong bụng lắm không

mà suốt ngày cười ngẩn ngơ” [41, tr.58]

Trong bức tranh về cuộc sống của người dân sông nước nơi đây, còn hiện lên những số phận đáng thương Đó là tình cảnh của những cô gái bán thân nuôi miệng

Đó là Diễm Thương trong Cải ơi, là Xuyến trong Duyên phận so le, là Sương trong

Cánh đồng bất tận, là Lành trong Làm mẹ, là Bông trong Lương,… Người đọc

không khỏi nhói lòng khi đọc những trang văn: “Chúng tôi đã gặp nhiều, rất nhiều người phụ nữ giống chị Cứ mỗi mùa gặt, họ lại dập dìu trên đê, lượn lờ quanh lều của những thợ gặt, những người đàn ông giữ lúa và bọn nuôi vịt chạy đồng Họ cố làm ra vẻ trẻ trung, tươi tắn nhưng mặt và cổ đã nhão ra, nhìn kỹ phát ứa nước mắt” [ 37, tr.160] hay “Chị làm đĩ quen rồi Mấy chuyện này mà nhằm bà gì! Mấy cưng đừng lo” [ 37, tr.203]

Không chỉ có phụ nữ mà còn có những đứa trẻ thơ tội nghiệp thất học phải

lăn lộn vào đời để kiếm kế mưu sinh Trong Bởi yêu thương có bé San: “Sáu tuổi nó

đã è ạch cái rổ khoai lang luộc, xách cái thùng mía rảo chân khắp làng trên xóm dưới Mười hai tuổi nó xin chạy bàn, rửa chén ở quán Mây Lang Thang, mười tám tuổi nó lấy chồng Phải lấy chồng mới có tiền lễ để ba nó đổi chiếc xích lô lấy cái Honda” [41, tr.7] Đó là hình ảnh đáng thương không chỉ có bé San mà còn nhiều đứa trẻ khác đang phải gánh chịu một cuộc sống cơ cực Ở đó các em không có tuổi thơ cùng bạn cắp sách đến trường mà chỉ có có những tháng ngày lênh đênh khó nhọc

Những đối tượng được mang vào trong hành trang của Nguyễn Ngọc Tư đã cho người đọc thấy một nỗi ám ảnh khôn nguôi của chị khi nhìn về hiện thực cuộc sống nghèo khó c ủa người dân Đồng bằng Sông Cửu Long Đó là một góc nhìn riêng về một góc khuất trong xã hội thời hiện đại Nếu so sánh hiện thực cái nghèo đói của người nông dân trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư với văn học hiện thực

1930 - 1945 thì cái nghèo c ủa con người trong truyện ngắn của chị chưa đến mức trầm trọng Chị không đi vào miêu t ả chi tiết cụ thể sự việc, quá trình con người lâm vào cảnh nghèo đói mà chủ yếu chị đi sâu vào vấn đề con người trong thời đại mới đối diện và ứng xử trước cái nghèo đó như thế nào

Từ những hình ảnh về những kiếp người với đủ nghề mưu sinh cuộc sống ta nhận thấy trong những truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa lên những kiểu con người tiêu biểu Vì thế, mỗi câu chuyện mà Nguyễn Ngọc Tư dựng nên là một mảnh ghép của cuộc đời, một đời sống tâm hồn phong phú Đó cũng chính là những trăn trở, suy tư c ủa chị khi hướng đến và viết về con người Cũng chính về cách nhìn nhận về cuộc sống con người trong xã hội hiện đại hóa tiến bộ mà khi

Cánh đồng bất tận ra đời, chị đã bị kiểm điểm và bị đòi trục xuất ra khỏi quê hương

Nhưng khi nhìn nhận lại một cách công bằng thì chính Nguyễn Ngọc Tư đã góp thêm tiếng nói mới đầy tinh thần nhân ái bởi lẽ rằng: Văn học lấy con người làm điểm tựa để nhìn ra thế giới và nhìn vào chính mình

Với tư cách là một nhà báo chị đã đi, đã đến nhiều nơi hiểu thêm được nhiều mảnh đời ngang trái, nhiều câu chuyện tình buồ n và hiểu thêm được thế giới người

ta sống Vì thế trong từng trang viết của mình, Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa nhiều

kiểu con người với nhiều mảnh đời, số phận khác nhau Mỗi kiểu con người ấy đã làm nên sự khắc khoải và tạo nên tiếng vang lớn trong lòng nhà văn

Nguyễn Ngọc Tư đã phác họa lại hình ảnh những con người với ước mơ đau đáu được trở thành nghệ sĩ hát cải lương Tuy nhiên, cũng không ít nhân vật chìm trong nỗi bế tắc tuyệt vọng bởi khi đứng giữa hai cuộc đời: thực và mộng Có người hiến dâng cả cuộc đời mình cho nghề ca hát, thậm chí họ đánh đổi hạnh phúc của

người phụ nữ với thiên chức cao quý là được làm mẹ Truyện Cuối mùa nhan sắc là

một minh chứng, tất cả những nghệ sĩ một thời vang bóng giờ họ cùng sống với nhau lại dưới mái nhà chung “Buổi chiều” và nương tựa vào nhau bởi một niềm đam mê không lụi tàn trong họ Dù sân khấu, đạo cụ họ hát không được trang trí bằng màu sắc và ánh sáng nhưng với niềm đam mê không l ụi tàn họ đã hát ca đến hơi thở cuối cùng của mình: “Sân khấu là hàng bông ba trông ra sân rộng, luống nào trồng sao nhái, bông mười giờ thì trồng, chỗ trống dành cho bà con ngồi Dàn đờn gồm cây ghi ta thùng, cây nhị cũ mèm Không micro, nghệ sĩ ca bằng giọng của trời cho, nghiệp đãi…” [37, tr.88] Và bản thân “Đào Hồng ốm sát chiếu nhưng vẫn đòi

ra hát Bà ngồi ghế mà hát Đào Hồng hát đến lịm tiếng đi Bà ngồi trên sân khấu,

gục đầu…” [37, tr.96] Không chỉ thế, còn có Diệu trong Làm má đâu có dễ từ bỏ

thiên chức làm mẹ để chọn kiếp “xướng ca”, một nghề thiêng liêng và đầy cao quý:

“Chị thì không thể từ bỏ ước mơ của mình trở thành một cô đào hát nổi tiếng Làm sao từ chối vai diễn đã từng chờ đợi, nàng Trưng Tr ắc oai hùng trong Tiếng trống

Mê Linh” [41, tr.83] Sánh vai diễn Trưng Tr ắc chị đã nhận được Huy chương vàng

và bắt đ ầu có chút danh tiếng Thế nhưng, chìm trong ánh sáng và vinh quang ấy chị càng thấy mình cô đơn, tuyệt vọng và bế tắc khi đứa con trai ruột chưa bao giờ gọi

chị một tiếng má mà chỉ xưng “chế -em” như tiếng gọi của người dưng Để rồi suốt

đời Diệu đã nợ món nợ tình thương – món nợ lớn nhất của đời người

Nguyễn Ngọc Tư còn tạo dựng giữa “biển người mênh mông” là hình ảnh những con người cô đơn đến lạc lõng Hình ảnh con người cô đơn này như là chủ để quen thuộc trong văn xuôi hiện đ ại Việt Nam Truyện ngắn của Phạm Thị Hoài, Nguyễn Huy Thiệp đã rất thành công khi viết về con người này Tiếp nối đề tài này, Nguyễn Ngọc Tư được đánh giá rất cao Biết rằng khởi nguồn của mọi hạnh phúc

bắt đầu từ mái ấm gia đình nhưng trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư hạnh phúc lại là những chuyến đò “quá giang”

Nếu như trong văn học 1930-1945, khi con người rơi vào cõi cô đơn lạc lõng thì con người muốn đập phá, thét gào và tìm lối giải thoát như Chí Phèo Thế nhưng khi sang văn học hiện đại, con người lại muốn sống trong chính nỗi cô đơn tuyệt

vọ ng của mình Đối với Nguyễn Ngọc Tư, chị đã để cho nhân vật của mình cô đơn

đầy dữ dội và quyết liệt Út Vũ –nhân vật trong Cánh đồng bất tận đã mang theo hai

đứa con tội nghiệp trôi chảy lênh đênh cuối bãi đầu ghềnh, để rồi hai đứa trẻ rã rời kêu trong vô vọng bất lực, “sao tôi nhớ con - người” và “thèm được nhìn thấy con -

người” Cái nhìn của Nguyễn Ngọc Tư xuyên thấu lòng người, tiếng kêu của những

con người ấy như chính chị đang nói dùm họ, muốn thoát ra cùng họ

Những tác phẩm như Cánh đồng bất tận, Cái nhìn khắc khoải, Biển người

mênh mông, Gió lẻ đã phần nào tô đậm nên hình ảnh của những con người chưa

thực sự là con người Thật khủng khiếp khi họ chung sống bên nhau mà l ạc lõng đến mức không biết có phải là con người đang sống với nhau hay không Điền,

Nương trong Cánh đồng bất tận đã có lúc thảng thốt nhận thấy tiếng nói của mình pha lẫn tiếng kêu c ủa bầy vịt Hay nhân vật cô gái câm trong Gió lẻ đã chối bỏ cuộc

đời, chối bỏ tiếng nói loài người Em chỉ có thể nói chuyện tâm sự cùng với bầy cò, bầy vạc Và câu chuyện đẩy đến đỉnh cao khi em nghe tiếng con người nói dối là nôn tháo, nôn thốc Đó chính là dị ứng của em với con người hay cũng chính là sự tách biệt giữa hai thế giới con người –loài vật Trong mỗi câu chuyện cô đơn lạc lõng ấy, nhà văn gửi vào đó thế giới loài vật như để chia sẻ tâm tình, gửi gắm niềm

an ủi Cái nhìn khắc khoải đã bộc lộ được cuộc sống bầu bạn của hai thế giới người

–vật Từ chổ bị chấn thương tinh thần nặng nề khiến ông già khép mình lại, thế giới con người như tách biệt, ông quay sang chơi với thế giới loài vật Vịt (Cộc) nói lên nỗi cô đơn tuyệt đối, bởi một vài bạn nhậu của ông thường bảo “mai mốt con vịt xiêm đó chết để coi ông sống với ai” Hai thế giới gặp nhau trong sự dị thường, tìm

sự sẽ chia tâm sự ở nơi nhau “Ông kêu: Cộc, biểu Con Cộc chạy lại, vẫy nước và

cọ đầu vào bắp đùi đen bóng của ông…Cộc, giận gì mà xuống đó vậy mậy? Cộc lạch bạch đi lên…Gây chuyện chơi cho vui…Ngoài những lúc này, nó khá cộc cằn,

tư lự” [37, tr.51] Mượn vịt làm bạn bởi thế giới vịt thân thiện, hiểu ý, biết tế nhị,

biết buồn khổ và biết thương xót con người hơn hẳn con người Chúng không vô cảm, không độc ác như con người từng xử sự với nhau trong cuộc sống Quả thật, giữa thế giới vịt và người đã nhạt dần đường biên với nhau, đ ẩy nhân vật vào sâu hơn con đường kiếm tìm tình người

Trước xu thế mới của thời đại, con người chạy đua theo vật chất bỏ rơi tình

người cao quý và thậm chí có thể đánh mất chính mình Sương trong Cánh đồng bất

tận đã tự thú cũng như rút ra cho mình một bài học “Ăn trên mồ hôi nước mắt của

họ lâu lâu bị đánh cũng đáng đời ” [37, tr.161] Cũng như mẹ của Nương, Điền vì

miếng cơm manh áo, vì miếng vải đẹp mà đã đánh đổi thân xác của mình Người phụ nữ dù viết về vấn đề gì thì cũng là người chịu nhiều bất hạnh thiệt thòi Họ ngã vào vòng tay của người đàn ông một cách nhanh chóng, không toan tính, không suy nghĩ Thử nhìn lại những người đàn bà đã từng nếm vị đắng chua xót, nhục nhã

trong Cánh đồng bất tận, họ chỉ vừa “Bán xong cái quán nhỏ của mình Có người

vừa nói xong lời dứt tình với chồng, con Có người vừa phũ phàng chia xong gia sản, có cô gái sắp về nhà chồ ng, củi to củi nhỏ chất thành giàn sau chái…Hết thảy đều cun cút tin và yêu” [37, tr.189] Người đàn ông đó như đã lập trình sẵn cho việc trả thù những người đàn bà, ông tính toán sao cho “Vừa đủ yêu, vừa đủ đau, vừa đủ

bẽ bàng, và bỏ rơi họ đúng lúc” [37, tr.198] Thế nhưng, hành động đó có ai ngờ được rằng nó sẽ làm tổn thương đến tinh thần, cuộc sống của những đứa trẻ thơ vô tội

Cái quyền được sống, được mưu c ầu hạnh phúc c ủa những đ ứa trẻ bị chính những người cha, người mẹ tước đoạt, vùi dập Chúng tự sống như những cây hoang dại, không hề biết đến tình thương, không được đến trường, không được giáo

dục giới tính, không được cha mẹ dạy dỗ thành người Nương trong Cánh đồng bất

tận sống giữa hai người đàn ông cùng bầy vịt nên khi bước vào tuổi dậy thì em

chẳng có kiến thức nào về giới tính Lần đầu tiên trong đời có kinh nguyệt, em cứ tưởng đó là căn bệnh vô phương cứu chữa: “Thằng Điền vói bứt đọt chuối…lấy bã rịt lại chỗ máu Thuốc gò nghe nói cầm máu tốt lắm cũng chẳng ăn thua…tôi đã mơ thấy ngôi mộ của mình, như chiếc giường giữa bốn bề đồng nước” [37, tr.199] Đối

với Điền thì “chối bỏ niềm vui làm một người đàn ông thực thụ” [37, tr.193], bởi lẽ

hình ảnh của một người cha tàn nhẫn ấy đã ăn sâu vào tiềm thức của Điền Sinh lý

nhằm thể hiện cái quyền để bảo tồn “nòi giống”, nhưng với Điền: “Nó tự kìm hãm

bản năng trỗi dậy mạnh mẽ ở tuổi dậy thì…Nó phản kháng bằng cách trút sạch

những gì cha tôi có, cha tôi làm Giãy giụa đến rã rời,…” [37, tr.193]

Con người trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư nối tiếp nhau sống gắn chặt giữa tình yêu với thù hận, giữa những tội ác gây nên và sự trừng phạt của cuộc

đời Cánh đồng bất tận đã thể hiện được bản chất và quy luật tất yếu của cuộc sống

Út Vũ yêu vợ tha thiết nhưng chính người vợ ấy đã lấy đi niềm tin trong ông Bất lực, tuyệt vọng, chới với giữa cuộc đời chính vì vậy những chuyến du mục từ cánh đồng này sang cánh đồng khác đã để lại biết bao gương mặt tên Hận, tên Thù Những cuộc tình toan tính vừa khít không thừa, không thiếu Hắn quyến rũ những người đàn bà vừa bỏ nhà, bỏ cửa, bỏ chồng, bỏ con để cuốn gói theo tiếng gọi tình yêu thì ngay lập tức bị hắn bỏ rơi Nỗi đau, nỗi nhục nhã của những người đàn bà ấy hắn không cảm thấy cắn rứt, xấu hổ và cũng chẳng bao giờ nghĩ tới báo ứng và hậu quả hắn gieo Càng vươn ra với cuộc sống Út Vũ càng chìm trong nỗi hận thù Chính cách trả thù lệch lạc ấy đã tạo điều kiện cho những nỗi đau được trổ hoa Nương – đứa con gái đáng thương đã gánh lấy hậu quả của chính cha mính gieo nên Tận mắt chứng kiến sự vùng vẫy, đau đớn của Nương nhưng ông đành bất lực, khi tiếng gọi kêu cứu Nương vang lên không phải là ông thì chính lúc đó ông hiểu rằng mình đã không tồn tại trong cuộc sống của những đứa trẻ: “Trong ý thức cầu cứu, một bản năng đơn gi ản nhất, đứa con gái đã quên mất người cha” [37, tr.211] Đó cũng chính là nỗi đau, là bi kịch đầy đau thương nhất trong cuộc đời của mỗi con người

Giữa nỗi đau khổ tột cùng ấy, Nguyễn Ngọc Tư đã gieo vào nhân vật của mình một niềm tin mới: “Đứa con gái thoáng nghĩ rớt nước mắt,…có thể mình sẽ sinh con… Đứa bé đó nhất định nó sẽ đặt tên là Thương là Nhớ hay Dịu, Xuyến, Hường…Đứa bé không cha nhưng chắc chắn được đến trường, sẽ tươi tỉnh và vui

vẻ sống đến hết đời vì được mẹ dạy, là trẻ con đôi khi nên tha thứ lỗi lẫm của người lớn…” [37, tr.213] Người cha giữa niềm tuyệt vọng của đứa con dường như thức tỉnh được lương tâm, dù ăn năn, hối hận muộn màng nhưng sự tha thứ của đứa con gái sẽ làm cháy lại yêu thương trong ông đã lụi tàn Có thể nhờ vậy mà mái ấm gia

đình sẽ được sưởi ấm, hận thù sẽ tiêu tan Tha thứ, sống yêu thương lẫn nhau sẽ cứu rỗi được những tâm hồn lạc hướng và con người sẽ xích lại gần nhau hơn

Con người trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư hiện lên một cách đầy đủ

và phong phú Với hiện thực ngổn ngang, đ ầy ngang trái bất công, họ sống cô độc, lay lắt và khắc khoải giữa dòng đời nhưng qua những trang văn thấm đẫm yêu thương nhân ái, chị Tư đã níu kéo họ lại bên bờ vực thẳm, gieo trong lòng họ một niềm tin mới Cái nhìn đầy nhân ái, yêu thương của chị Tư như một luồng gió mát thổi vào tâm hồn những con người khô khằn vì nỗi đau của cuộc đời Và trong mỗi cuộc đời ấy luôn lóe lên niềm hy vọ ng cuộc sống ngày mai sẽ đổi thay Từng mảng tối trong xã hội đã được Nguyễn Ngọc Tư bóc dần để hướng đến chân trời mới và hạnh phúc sẽ trải dài thênh thang Cái nhìn đầy khắc kho ải về con người trong thời đại mới của Nguyễn Ngọc Tư qua những câu chuyện ngắn đều là những bức thông điệp giàu giá trị nhân văn Dù mỗi tác phẩm viết về một câu chuyện khác nhau nhưng cuối cùng cái mà Nguyễn Ngọc Tư hướng đến đó chính là cần bảo vệ hạnh phúc gia đình, bảo vệ trẻ em

1.2 Nguyễn Ngọc Tư - cây bút trẻ không ngừng sáng tạo

1.2.1 Những thể nghiệm trong sáng tác của nhà văn trẻ

Với sự nỗ lực của một cây bút trẻ chân quê hồn hậu, gia tài văn chương Nguyễn Ngọc Tư đã khiến cho biết bao người ngưỡng mộ, thèm thuồng Với chị, viết không phải là một nhu c ầu để trang trải cuộc sống mà là tấm lòng dành trọn cho quê hương, cho mảnh đất nơi mình sinh ra và lớn lên Từng trang văn gửi đến bạn đọc như sự chăm chỉ cần mẫn của một người nông dân thực thụ đang gieo từng hạt giống Hạt giống ấy sau bao ngày ươm mầm, chăm bón giờ đã cho những vụ mùa bội thu Nữ sĩ Cà Mau đã gặt hái được những thành quả xứng đáng Hơn mười bốn năm cầm bút, Nguyễn Ngọc Tư đã có hơn 10 đầu sách xuất bản và hơn 200 truyện ngắn, bút ký, tạp văn giới thiệu đến bạn đọc

Có thể giới thiệu những công trình nghệ thuật đã chinh phục được khán giả được bạn đọc yêu văn chương như:

 Ngọn đèn không tắt (tập truyện –NXB Trẻ, 2000)

 Ông ngoại (tập truyện thiếu nhi –NXB Trẻ, 2001)

 Biển người mênh mông (tập truyện –NXB Kim Đồng, 2003)

 Giao thừa (tập truyện –NXB Trẻ, 2005)

 Nước chảy mây trôi (tập truyện và ký –NXB Văn nghệ TP Hồ Chí Minh,

2004)

 Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (tập truyện –NXB Văn hóa Sài Gòn,2005)

 Cánh đồng bất tận (tập truyện –NXB Trẻ, 2005)

 Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (NXB Trẻ, 2005)

 Ngày mai của những ngày mai (tạp văn –NXB Phụ nữ, 2007)

 Gió lẻ và 9 câu chuyện khác (tập truyện –NXB Trẻ, 2008)

 Tản văn Yêu người ngóng núi ( tản văn –NXB Trẻ, 2009)

 Khói trời lộng lẫy (tập truyện – NXB Thời đại, 2010)

 Tản văn Gáy người thì lạnh (Tản văn –NXB Trẻ, 2011)

Không chỉ thành công trong từng trang viết, Nguyễn Ngọc Tư được người đọc cả nước và một số nước trên thế giới biết đến chị qua một số giải thưởng trong văn học tiêu biểu:

 Giải nhất cuộc thi văn học Tuổi hai mươi lần thứ II của NXB Trẻ, Hội nhà văn TP

Hồ Chí Minh, báo Tuổi Trẻ tổ chức năm 2000 với tập truyện Ngọn đèn không tắt

 Giải thưởng văn học của hội nhà văn Việt Nam năm 2001 với tập truyện ngắn

Ngọn đèn không tắt Tập sách này đã được chọn in lại trong Tủ sách vàng của NXB Kim

Đồng, 2003

 Năm 2003, chị là một trong “10 nhân vật trẻ xuất sắc tiêu biểu năm 2002”

 Năm 2006, chị được trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam cho truyện vừa

Cánh đồng bất tận

 Giải thưởng văn học ASEAN năm 2008 Đây là lần đầu tiên một nhà văn trẻ của Việt Nam được giới thiệu đi nhận giải thưởng cao quý này, còn trước đó, giải chỉ được trao cho những nhà văn kỳ cựu trong làng văn như: Tố Hữu, Ma Văn Kháng, Hữu Thỉnh, Bằng Việt

Trên mảnh đất của địa hạt văn chương chị đã đào xới nhiều mảng khác nhau như: tạp văn, tản văn, kí, truyện ngắn, truyện vừa…và gần đây trên blog cá nhân cũng đã đăng tải một số bài thơ của Nguyễn Ngọc Tư Chị không định hướng sẽ trở thành một nhà thơ

mà làm thơ chỉ để tâm sự giãi bày lòng mình trước những tất bật của cuộc sống Không chỉ riêng trong văn xuôi, mà những bài thơ ấy chứa ắp những niềm yêu thương khát khao

với cuộc đời bình yên và hạnh phúc Dù viết trên nhiều thể loại khác nhau nhưng Nguyễn Ngọc Tư vẫn luôn chăm bẵm cho cuộc sống tốt tươi Biết bao thông điệp đẹp giàu ý nghĩa nhân sinh được chị gửi gắm qua từng trang viết Dù ở mảnh đất nào chị vẫn luôn gửi gắm hình ảnh những của người phụ nữ, những nụ cười trẻ thơ với một ước mơ

đi tới những chân trời hạnh phúc Mảnh đất, con người ở mũi Cà Mau hòa trộn trong những lời văn dạt dào yêu thương của chị Chị viết về quê hương xứ sở như niềm mong ước vào một ngày mai tươi sáng, tràn ngập ánh bình minh hơn

Những lát cắt của cuộc sống được Nguyễn Ngọc Tư nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau rồi phủ lên nó bằng một cách viết mới mẻ Đó là tài năng Nguyễn Ngọc Tư đã thể nghiệm trên mọi thể loại của văn chương Dù thể nghiệm trên nhiều thể loại nhưng lối văn của Nguyễn Ngọc Tư luôn có sự ổn định Cái hay trong mỗi tác phẩm của chị là

ít xây dựng tình tiết mà chủ yếu đi sâu vào tâm lý cảm xúc nhân vật Với tài quan sát của một nhà văn, nhà báo Nguyễn Ngọc Tư đã chọn lọc những cảnh mắt thấy tai nghe để dựng nên một cách chân thực những mảnh đời nghèo đói bơ phờ, những giây phút chạnh lòng trong niềm cảm thương, những nỗi niềm khắc khoải của người dân nơi miền sông nước này Chiếc thuyền chở nặng tình thương của chị Tư lênh đênh ngày trên những cánh đồng, dòng sông bất tận, nhưng khi qua mỗi xóm làng, mỗi con kênh rạch nó đều neo đậu lại trong lòng người Chiếc thuyền ấy không chỉ chở tình thương mà nó còn mang nặng tình người xứ sở Chỉ có tấm lòng yêu quê hương tha thiết Nguyễn Ngọc Tư mới mang hết tất cả những đặc sản của vùng sông nước này vào trong văn chương của mình Đặc biệt với những hình tượng đặc sắc, Nguyễn Ngọc Tư đã làm tỏa sáng cả gia tài sự nghiệp của mình và nó cũng đã đánh dấu một thương hiệu rặt chất Nam Bộ của Nguyễn Ngọc Tư

Với tài năng cùng niềm đam mê âm ỉ cháy đã thôi thúc người con gái miệt vườn Nam Bộ tận tâm, tận lực trên từng trang viết Những thành quả gặt hái được ngày hôm nay là những dự báo tốt lành cho sức sáng tạo mạnh mẽ của Nguyễn Ngọc Tư Và dù viết về vấn đề gì, viết ở thể loại nào chị vẫn luôn thể hiện mình là một nhà văn chân chính Trái sầu riêng của Mũi Cà Mau hứa hẹn sẽ tỏa nhiều hương thơm cho những vụ mùa tiếp theo

1.2.2 Truyện ngắn - mảnh đất ươm mầm thành công của Nguyễn Ngọc Tư

Nhìn lại chặng đường phát triển và đổi mới của văn học Nam Bộ, truyện ngắn ra đời như một dòng chảy trầm lặng Đứng trên bình diện khách quan có thể nói rằng, văn học Nam Bộ nghèo nàn so với hai miền Bắc, Trung Nhưng những năm gần đây, văn học nước nhà đã nhận thấy sự biến chuyển của văn học Nam Bộ, càng ngày văn học Nam Bộ càng để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả cả nước Văn học Nam Bộ nói chung và truyện ngắn nói riêng trong những năm qua đạt được nhiều thành tựu đáng kể Ngôn ngữ, giọng điệu lời văn đã thể hiện đậm chất bản sắc vùng miền Nam Bộ và tạo nên sự độc đáo, thú vị phong phú cho văn chương nước nhà Có thể kể đến một số gương mặt tiêu biểu như: Trương Vĩnh Ký, Hồ Biểu Chánh, Sơn Nam, Nguyễn Quang Sáng, Dạ Ngân, Trầm Nguyên Ý Anh, Nguyễn Thị Diệp Mai, Nguyễn Ngọc Tư , Những gương mặt ấy rẽ sang một hướng đi mới đầy sôi nổi và quyết liệt trên dòng chảy bình lặng của văn học Nam Bộ

Trong nhưng gương mặt đại diện quen thuộc ấy, có một nhà văn đã thổi một luồng gió mới làm thay đổi quang c ảnh nơi đây, đó là nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Tư Nguyên Ngọc đã nói truyện của chị mang đến một “hơi gió mát” cho văn xuôi Việt Nam đương đại Khai thác chất liệu từ hiện thực đời sống chị đã rung lên hồi chuông cảnh báo về một cuộc sống ngột ngạt đầy bụi bặm của đời thường

Mặc dù tuổi đời, tuổi nghề còn rất trẻ nhưng Nguyễn Ngọc Tư đ ạo tạo nên được tiếng vang lớn trong lòng độc giả, trong lòng những người bạn say mê văn chương và yêu thích văn học Nam Bộ Trên con đường nghệ thuật văn chương ấy luôn đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu không ngừng mệt mỏi của người cầm bút và Nguyễn Ngọc Tư đã viết nên những trang văn, những câu chuyện đời cảm động để rồi nó cầm lòng và lấp lánh mãi trong lòng người đọc Điều đó được minh chứng cho chặng đường hơn mười bốn năm cầm bút Và trong sự nghiệp văn học ấy dù đào xới trên và thành công trên nhiều mảnh đất khác nhau của địa hạt văn chương nhưng thành quả mà chị gặt hái được ngày hôm nay chủ yếu ở thể loại truyện ngắn

Nguyễn Ngọc Tư biết đến với tập truyện Ngọn đèn không tắt, tập truyện đầu

tay thành công với bút pháp trong trẻo tự nhiên, giàu c ảm xúc Chính nhờ tập truyện này chị đã nhận được giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam 2001 Đỉnh cao của vinh quang không hề làm chị tự mãn mà Nguyễn Ngọc Tư luôn cố gắng, trăn trở trong việc đổi mới cách viết, cách nhìn nhận hiện thực cuộc sống Chị Tư vẫn âm

thầm miệt mài trong từng trang bản thảo và cứ thế những truyện ngắn lần lượt được

giới thiệu đến bạn đọc như: Ông ngoại (2001), Biển người mênh mông, Giao thừa (2003), Nước chảy mây trôi (2004), Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (2005)

Sức sáng tạo ấy khuấy động văn đàn Văn học Việt Nam bằng một tác phẩm giàu sức ám ảnh trong lòng người về một hiện thực ngổn ngang c ủa thời hiện đại

Từ Ngọn đèn không tắt đến Cánh đồng bất tận là một bước đi dài trên cả phương diện nội dung và hình thức của Nguyễn Ngọc Tư Truyện Cánh đồng bất tận ra đời

là một bước ngoặt lớn trong sự nghiệp sáng tác c ủa chị Không còn cái nhìn đầy màu hồng về cuộc đời như trong những câu chuyện ngắn đầu tay mà đến tác phẩm

này cách nhìn về cuộc đời có nhiều mảng tối sáng Cánh đồng bất tận của Nguyễn

Ngọc Tư, mọi cái đều đi đến tận cùng, yêu thương, thù hận, tội ác và trừng phạt đều diễn ra đến tận cùng oan nghiệt Tác phẩm này được đánh giá với nhiều luồng ý kiến trái ngược nhau, nhưng sự công bằng trả lại cho Nguyễn Ngọc Tư, nó như là sức mạnh và niềm tin tiếp sức cho chị trong chặng đường tiếp theo

Không dừng lại ở đó, Nguyễn Ngọc Tư tiếp tục thể hiện sức sáng tạo của

mình trên từng trang viết Chị không muốn đi theo lối cũ của Cánh đồng bất tận mà

muốn tìm cái mới, muốn thoát ra cái đỉnh cao ấy để làm mới, để khẳng định tài năng của mình Chị đã viết rất sung sức rất cần mẫn, Nguyễn Ngọc Tư đã tâm sự rằng: “Cánh đồng bất tận không đại diện duy nhất cho tôi Mười năm tôi viết những cái mà người ta thích, giờ tôi viết những gì chính mình thích (…) Tôi như một kẻ đẽo cày giữa đường, ai qua cũng ngó nghiêng chỉ trỏ một tí Cái tôi thấy buồn không phải vì những lời chân thành của bạn, mà là tôi thấy mất tự do (… ) Tại sao tôi cứ luẩn quẩn ở cánh đồng đó trong năm năm, mười năm và hai ba mươi năm nữa,

mà không được đi uống rượu, ngắm cảnh ở không gian khác? Tôi biết, cái chỗ tôi muốn tới và thích tới không đông đảo người chờ đợi và chúc tụng, nhưng tôi tự hào

là mình cũng chịu dời chân khỏi cái hào quang cũ mà đi” [12] Ý thức được trách nhiệm của người cầm bút với nghiệp văn chương, chị muốn vượt qua sự nhàm chán

và thoát ra cái vòng tròn do mình vẽ nên Điều đó được chứng minh khi tập truyện

ngắn mang tên Gió lẻ và 9 câu chuyện khác ra đời Gió Lẻ và 9 câu chuyện khác là

tựa tập truyện ngắn xuất bản gần đây nhất của Nguyễn Ngọc Tư Nó ra đời sau

Cánh đồng bất tận nên đã chịu nhiều thử thách khá đặc biệt Gió Lẻ là truyện ngắn

quan trọng nhất trong tập sách Nó mang tham vọng của tác giả muốn “rẽ sang lối mới”, về nội dung lẫn hình thức trên con đường sáng tác của mình Nếu ai đã từng

đọc một lần về Gió lẻ chắc hẳn sẽ thấy được sự choáng ngợp trước cách viết táo bạo

và đổi mới của nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Tư

Tiếp sau Gió lẻ và 9 câu chuyện khác là tập truyện Khói trời lộng lẫy mới xuất bản gần đây Vẫn trung thành với văn phong đậm chất miền Tây dân dã, Khói

trời lộng lẫy của Nguyễn Ngọc, một lần nữa độc giả đắm chìm trong không gian

sông nước cây trái, quang cảnh và lối sống của vùng phương Nam trù phú, mênh mông

Chính nhờ những câu chuyện phong phú, giàu giá trị nhân văn và mang tính thời đại nên những truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư đã chuyển sang thể loại phim

ảnh và sân khấu Như phim Cải ơi chuyển thể từ hai tác phẩm Cải ơi và Biển đời

mênh mông (đạo diễn Phương Điền), kịch Cánh đồng bất tận (đạo diễn Minh

Nguyệt), kịch Dòng nhớ chuyển từ tác phẩm cùng tên (đạo diễn Hạnh Thúy), phim

Cánh đồng bất tận (đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình và là bộ phim tham dự liên

hoan phim quốc tế Pusan)

Qua từng chặng đường phát triển người đọc đã thấy được sự trưởng thành của một cây bút tài hoa Nguyễn Ngọc Tư Những ngõ ngách cuộc đời không hiện lên một cách trần trụi mà chan chứa yêu thương của một tấm lòng đôn hậu thủy chung với quê hương xứ sở miệt vườn Trong gia tài sự nghiệp văn học của chị, truyện ngắn đã chiếm một số lượng lớn điều đó đã chứng tỏ được phần nào sở trường và tài năng sáng tạo của Nguyễn Ngọc Tư trên từng trang viết

1.3 Dấu ấn hình tượng trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư

1.3.1 Cánh đồng - đời sống thôn quê Nam Bộ không hề yên ả

Sông nước Cửu Long hiền hòa đôn hậu đã nuôi dưỡng một tâm hồn trong trẻo, giàu cảm xúc Nguyễn Ngọc Tư Người con đ ất Mũi, người con gái miền Tây Nam Bộ ấy đã để lại trong lòng người đọc những dấu ấn đậm sâu về vùng miền của

Tổ quốc Thiên nhiên và con người Nam Bộ hiện lên trên từng trang viết của Nguyễn Ngọc Tư thật hữu tình đằm thắm Không biết vô tình hay hữu ý mà qua những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư ta thấy dường như chị đang quảng bá hình ảnh văn hóa đậm chất truyền thống của vùng sông nước miền Tây này Tất cả

những hình ấy dựng nên tạo thành một hệ thống biểu tượng đặc sắc trong văn của Nguyễn Ngọc Tư Và đó cũng là những đặc trưng riêng của vùng đất Nam Bộ

Đồng bằng Sông Cửu Long uốn quanh với hệ thống kênh rạch chằng chịt, những cánh đồng bát ngát chở nặng phù sa Cánh đồng lớn Nam Bộ bước vào văn chương của Nguyễn Ngọc Tư để trang trải đêm ngày cho cuộc sống của con người,

đó là mảnh đất sinh tồn cho những chuyến đi phiêu bạt Cánh đồng ấy từng là biểu tượng của văn hóa, văn học, nơi từng có hàng nghìn cánh cò thẳng tắp đường bay, nơi có vựa lúa chín bông trĩu nặng Nhưng những cánh đồng ấy khi bước vào văn của Nguyễn Ngọc Tư là nơi diễn ra tội ác, khổ đau của những kiếp người Cánh đồng còn là biểu tượng của sự cách trở, của nỗi đau nhưng đồng thời còn là biểu tượng của sự xoa dịu và đợi chờ

Truyện ngắn Cánh đồng bất tận hiện lên trước mắt người đọc những cánh

đồng ruộng bao la, những cánh đồng không tên, những cánh đồng chia cắt và hàng vạn cánh đồng bất tận trải dài: “Cánh đồng không có tên Nhưng với tôi và Điền chẳng có nơi nào vô danh, chúng tôi nhắc, chúng tôi gọi tên bằng những kỉ niệm mà chúng tôi có trên mỗi cánh đồng” [37, tr.159] Cánh đồng cứ lặp đi lặp lại mãi trong tác phẩm, ở đó dường như có một màu đen bao phủ, là nguy cơ tiềm tàng ẩn chứa chết chóc và tội lỗi Không biết có bao nhiêu cánh đồng đã đi qua trong những năm tháng lênh đênh của gia đình Út Vũ và người phụ nữ tên Sương Cánh đồng đó quá rộng lớn và bị vây bủa không cho con người một lối thoát ra

Có nhiều người gọi cánh đồng trong Cánh đồng bất tận là cánh đồng chết,

cánh đồng không thể hồi sinh và nó cũng đã nghiễm nhiên trở thành một thế giới nghệ thuật riêng của Nguyễn Ngọc Tư Đó là một hình tượng nghệ thuật mang tính độc đáo với tư cách là một chỉnh thể nghệ thuật

Những cánh đồng trong Cánh đồng bất tận là nơi diễn ra nhiều tội ác, diễn ra

những cảnh đánh nhau, cảnh đàn vịt bị chôn sống, cảnh mua bán dâm, cảnh cưỡng hiếp Hơn thế, những cánh đồng không tên vô danh ấy đã sinh ra những đứa con tên Hận, tên Thù Nương –nạn nhân tội nghiệp trên cánh đồng tội ác ấy đã suy nghĩ rằng khi lớn lên mình sẽ lấy ai trên hành trình vô tận của cánh đồng không có điểm

dừng Còn Sương thì “trao đổi” với hai tên kiểm dịch ngay tại trên cánh đồng để

cứu đàn vịt nhà Út Vũ khỏi bị chôn sống Đối với Điền, cánh đồng mênh mông rộng

lớn đã vùi chôn ước mơ hạnh phúc gia đình, vùi chôn khả năng trở thành một người đàn ông thực sự Cuối cùng, Điền chới với và bỏ đi mong muốn thoát ra khỏi cánh đồng dài bất tận ấy Còn người cha Út Vũ đã rãi khắp tội lỗi trên mọi cánh đồng mà ông đã đi qua Không biết bao gia đình tan vỡ, bao người phụ nữ ê chề nhục nhã cũng ra đi mãi trên cánh đồng nghiệt ngã không tên rộng lớn đó Vậy là mỗi cánh đồng Út Vũ đi qua là một nỗi lo canh cánh của Nương và Điền, bởi họ sợ sẽ có những kỉ niệm yêu thương ở đó và cũng sợ không biết người phụ nữ nào sẽ rơi tiếp vào vòng tay oán hận của cha mình

Út Vũ đã mang hai đứa con lang thang trên khắp nẻo những cánh đồng nắng cháy nứt nẻ Bước tới một cánh đồng mới là bước tới một thế giới khác, thế giới của

cô độc và hoang liêu Có một làn ngăn cách mỏng manh vô hình nào đó khiến Nương và Điền không bao giờ vươn đến được cuộc sống đích thực của con người:

“Họ ở trên cái xóm nhỏ kia, chỉ cách chổ chúng tôi dựng trại vài ba công đất Họ lúc nhúc trên thị trấn kia, nơi chúng tôi vẫn thường ghé lại mua gạo, cám mắm muối dự trữ cho những chuyến chạy đồng xa ” [37, tr.177] Không song sắt, không rào ngăn mà sự ngăn cách xa vời vợi

Ở giữa những cánh đồng hoang liêu ấy dường như đã thiếu vắng đi tình người ấm áp hay lòng người đã se lại bởi những nỗi đau Cũng chính giữa những

“cánh đồng bất tận” đó ta như nghe được tiếng nói, tiếng trò chuyện thì thầm về cuộc sống, về ước mơ hạnh phúc trong tương lai Cánh đồng càng rộng lớn bao nhiêu, càng trải rộng bao nhiêu thì lòng người càng cô đơn tuyệt vọng bấy nhiêu Nương, Điền đã không ít đôi lần bất lực, bất mãn chán ghét cuộc sống hiện tại nhưng cả hai đều không có cách nào thoát ra khỏi cái vòng tròn định mệnh được vẽ sẵn ở cánh đồng kia Từng cánh đồng trôi qua là những niềm kí ức thổn thức, nơi

mà bước chân của Điền, Nương đi qua sẽ không bao giờ trở lại Hai đứa trẻ tội nghiệp đáng thương ấy muốn gieo một mầm cây xuống cánh đồng bao ba bất tận đó nhưng tiếc rằng chúng vĩnh viễn không bao giờ thấy được ngày trưởng thành đâm bông kết trái, sai quả ngọt của mầm cây kia

Trong toàn bộ các sáng tác, cánh đồng là một hình tượng mang tính độc đáo,

và nó được nhìn nhận như một biểu tượng xoa dịu nỗi đau Cánh đồng đã từng là nơi vun đắp cho tình chị em giữa Nương và Điền, là nơi cất giấu những kỉ niệm

ngây thơ của hai đứa trẻ: “Chỗ chị em tôi trồng cây, chỗ Điền bị rắn cắn, chỗ tôi có

kỳ kinh nguyệt đầu tiên ” Những hồi ức về những cánh đồng như để xoa dịu vết thương lòng và nhen nhóm lên một niềm hy vọng mong manh thoát ra khỏi cánh đồng, vũng bùn tù động này Cũng là nơi mà Nương chờ đợi ngày trở lại của Điền, chờ đợi ngày đứa con Nương ra đời trong vòng tay ấm áp yêu thương: “Tôi đã chờ

nó đến khi mùa mưa đổ xuống cánh đồng Chia Cắt (tôi tạm gọi vậy) một trời sao Chờ đợi vậy, chứ tôi biết Điền chẳng quay về Tôi nhớ nó (và nhớ chị) không thôi Những lần dọn cơm tôi hay lấy chén đũa cho cả bốn người Cha tôi rất khó chịu, ông ngán ngẩm đứng dậy Tôi ngồi một mình, chan nước mắt vào chén cơm như chan nỗi trống trải khủng khiếp ” [37, tr.204]

Trở thành hình tượng đặc sắc giữa những trang văn của Nguyễn Ngọc Tư, cánh đồng ấy còn là nhân chứng chứng kiến cảnh thất học, đói kém của người dân nơi đây Đối với hai chị em Nương, Điền tuổi thơ chúng không phải là những ngày tháng cắp sách trường cùng bạn bè mà là cảnh trôi nổi trên những cánh đồng không tên Ngày qua tháng l ại bầu bạn với đàn vịt, với gió, với sông nước nơi đây Không phải chúng không biết ước mơ, mà mơ ước được đến trường bị chôn vùi cùng những nỗi hận thù của cha Chúng ao ước, nhớ và thèm được đến trường học, được sống với tuổi thơ hằng có Qua biểu tượng cánh đồng được dựng vào trong truyện, Nguyễn Ngọc Tư muốn gửi gắm một ước mơ làm sao cho người dân trên vùng quê nghèo đói của mình được cắp sách đến trường, được học cái chữ cho tương lai Đó

là một khát vọng đời thường nhỏ nhoi thường thấy trong những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư

Qua truyện ngắn Cánh đồng bất tận và với một tác phẩm đó thôi ta thấy được

cánh đồng –hình ảnh tượng trưng cho đời sống thôn quê Nam Bộ không hề yên ả chút nào Ở đó có những ước mơ thầm lặng, có những tiếng kêu dằn xé lòng muốn bứt ra khỏi tìm đến chốn bình yên và hạnh phúc Qua “cánh đồng bất tận”, cánh đồng chết, cánh đồng không hồi sinh ấy, Nguyễn Ngọc Tư gửi một bức thông điệp

tế nhị mang tính thời sự: môi trường sinh thái cũng như những giá trị văn hóa đạo

đức đang bị hủy hoại dần bởi chính bàn tay của con người Với Cánh đồng bất tận,

Nguyễn Ngọc Tư đã loại bỏ những sự kiện mà tăng dần cảm xúc tâm lý, chính nhờ điều đó mà người đọc nhận thấy ước mơ gieo niềm tin vào tương lai c ủa nhà văn

Đến phút cuối cùng, tác giả để cho những hận thù qua đi, khơi dậy niềm yêu thương Những vết thương sẽ được cánh đồng mênh mông nước trắng làm se lại để giúp con người cảm nhận sự bất tận của nỗi đau, của thương yêu gắn bó

Trên cánh đồng bao la khô cằn vì thiếu nước đã có những trái tim khô khốc hoen rỉ vì thiếu tình thương, nhưng s ự tha thứ sẽ làm hồi sinh lòng người, hồi sinh những cánh đồng với màu xanh tươi Nhà văn, thông qua biểu tượng đã gửi gắm những ước mơ, những niềm hy vọng, những mầm xanh cho tương lai tươi sáng Từ cánh đồng của một vùng quê cụ thể nhưng khi đi vào văn chương, vào những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư thì cánh đồng đó trải rộng mênh mông Nó không còn

là cánh đồng của Mũi Cà Mau, của Nam Bộ mà đó là “cánh đồng cuộc sống”, “cánh đồng cuộc đời” của mỗi con người

1.3.2 Dòng sông - mạch ngầm văn hóa trong tâm thức người dân Nam Bộ

Miền Tây Nam Bộ với đặc trưng sông nước mênh mông, có tổng chiều dài những kênh đào khoảng 2500 km, trong khi đó các sông rạch tự nhiên dài kho ảng

2400 km Không gian sông nước ấy bao vây lấy cuộc sống của con người nơi đây, tạo nên sự quấn quýt hữu tình mãnh liệt Những dòng sông, những con kinh nằm vắt qua cánh đồng không thể thiếu được đối với đời sống của người dân Nam Bộ Dòng sông ấy tưới mát tuổi thơ, nuôi dưỡng tâm hồn cho con người chất phác đôn hậu, giàu lòng vị tha nhân ái nơi đây Không gian trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc

Tư dào dạt vị mặn, vị chua, vị chan chát của những dòng sông Và dòng sông ấy cứ lặp đi lặp lại, cứ chảy trôi mãi đã trở thành một biểu tượng văn hóa độc đáo, một vùng không gian đặc biệt trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư Những dòng sông chở nặng phù sa đêm ngày lắng lại trong tiềm thức của người dân miền Tây và tạo nên cái chất Nam Bộ trong nhà văn trẻ này Duyên nợ gắn bó với mảnh đất, sông nước này chị đã chạm tới cái trầm tích văn hóa đặc trưng của Nam Bộ Qua những dòng thác c ảm xúc mãnh liệt tuôn trào, chị khơi dậy những cái chất tinh túy tưởng như đã ngủ quên, như đã lắng sâu qua thời gian Chị viết một cách mạnh mẽ như chính mình là người trong cuộc và những dòng thác ngôn từ ấy đã cuồn cuộn dạt dào trong từng trang sách, không điểm tô mà sáng ngời, không hoa mỹ mà bình dị gợi cảm

Dòng sông trong các sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư không chỉ là thiên nhiên

là khoảng không sinh hoạt mà nó còn chở linh hồn và là đời sống tâm tình của con người Dòng sông ấy là tình yêu gắn bó của người dân Nam Bộ với quê hương xứ

sở Họ yêu dòng nước trong xanh c ủa những ngày hè nắng chói, họ yêu màu nước đục ngầu của những ngày nước lớn Dòng sông hay chính là dòng nhớ cuộc đời, dòng sông của tình người

Là một hình tượng độc đáo và mang nhiều ý nghĩa khác nhau, dòng sông đã chở nặng tâm tình c ủa những câu chuyện buồn ở miền quê Nam Bộ Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư cũng miên man theo dòng chảy của sông nước nơi đây Chị đã có

một truyện mang tên Nhớ sông tiêu biểu cho khung cảnh sinh hoạt văn hóa và đời

sống tâm tình c ủa con người Mà thật lạ kì, con người nơi đây đã mê sông nhớ nước đến thật lạ lùng Không ai có thể biểu hiện nhớ nhung da diết cồn cào như Giang

trong Nhớ sông –người con sinh ra và lớn lên trên chiếc ghe có sóng nước dập dìu

Nếu trong Cánh đồng bất tận, Nguyễn Ngọc Tư đã đ ặt tên Nương, Điền với

ý nghĩa những cánh đồng ruộng rộng lớn thì Nhớ sông chị cũng gắn nhân vật với

những cái tên có ý nghĩa: Giang và Thủy Giang có nghĩa là sông, Thủy có nghĩa là

nước Nhớ sông là câu chuyện về một gia đình lênh đênh trên sông nước Họ gắn bó

không chỉ vì cuộc sống miếng cơm manh áo mà ở đó còn có c ả thế giới tinh thần của họ Dòng sông quanh năm chảy xiết ấy là nơi gắn liền với những kỉ niệm ngọt ngào, những nỗi buồn man mác của gia đình Giang, là nơi dưới lòng sâu của dòng

sâu “gửi gắm xương thịt của người đàn bà xấu số -mẹ Giang”, là nơi có những nụ

cười, những bữa cơm chiều đầm ấm Giang, Thủy gắn bó với con sông ấy như duyên nợ và tưởng rằng cả cuộc đời này không thể rời xa con nước lớn Nhưng người cha hết mực yêu thương con cái, hiểu rõ cuộc sống lênh đênh trên sông nước

và mong muốn con cái c ủa mình sẽ có được hạnh phúc như những người bình thường trên bờ được làm nương, làm ruộng Và rồi, mong ước ấy được thành hiện thực, Giang được lấy chồng trên bờ, được sống cuộc sống với đồng ruộng, nương vườn và sẽ có mái ấm gia đình hạnh phúc Nhưng có ai biết được đằng sau cái mỉm cười làm cha yên lòng ấy là ngổn ngang tâm sự của Giang Bởi ở một khúc sông nào đó đi qua, Giang chưa kịp nhận lời yêu thương của Hiện –một chàng trai sông nước Câu chuyện tình buồn diễn ra ở một khúc sông chưa trọn vẹn cũng đã làm

chạnh lòng, khắc khoải trong lòng người đọc Nỗi nhớ sông, nhớ nước, nhớ ghe luôn thường trực trong tâm trí Giang, để rồi mỗi lần khi ghe cập bến: “Giang đòi ông Chín ở lại một đêm, cho Giang xuống ghe ngủ với con Thúy Giang than nức

nở, “trời ơi, con nhớ ghe quá trời đất đi” Xuố ng ghe, Giang đưa tay rờ rẫm từng món hàng, từng miếng sạp ” [41, tr.157].” Dường như cuộc sống của Giang không thể rời xa chiếc ghe, dòng sông đó được, Giang giống như những con cá cần nước

để được vẫy vùng Chỉ cần một chút được về với nước với sông, một đêm được ngủ trên ghe nghe tiếng sóng nước vỗ vào thân ghe rì rầm thôi cũng đủ với Giang rồi Thế là thân xác ở trên bờ nhưng hồn người của Giang đã gửi trọn về với sông nước

Hai câu thơ của Chế Lan Viên dù ở thời đại nào vẫn đúng, vẫn có giá trị với

những con người giàu ân tình với đất với người: Khi ta ở chỉ là đất ở/ Khi ta đi đất

bỗng hóa tâm hồn Không chỉ có Giang mà còn những hồi ức đau buồn trong Dòng nhớ cũng phảng phất trong sóng nước gợn lăn tăn Hai Giang trong truyện ngắn Dòng nhớ đã sống, đã miên man trên dòng sông ngày ngày chảy xiết Rời sông trở

về với đ ất, từ giã người vợ trước nhưng trong lòng Hai Giang luôn thao thức mòn mỏi về mối tình đã qua và nỗi ám ảnh về cái chết đứa con chưa tròn một tuổi Nỗi nhớ của Hai Giang được nhân vật xưng tôi kể lại thấm đượm nỗi buồn: “Ba tôi” đến với “má tôi” mà không nguôi nhớ về người đàn bà ấy, không nguôi nhớ về dòng sông kỉ niệm Và người đàn bà kia thỉnh tho ảng lại neo ghe bến cũ trông ngóng “ba tôi” - người chồng giờ đã vụt khỏi tay mình “Ba tôi là người của sông ông nhớ sông, một ngày ba bốn lượt lủi thủi chống gậy ra bến ” [37, tr.124] nên biết đến bao giờ ông mới hết hướng về dòng sông cũ, hướng về những kí ức buồn thương Và ngay c ả cái chết cũng không thể nào chấm dứt được dòng nhớ, không chấm dứt được cái cảnh: “Ba tôi nằm bên má mà hồn vẫn hướng về những dòng sông miên man chảy ” [33, tr.133] bởi: “Ông đang ở đây nhưng tâm hồ n ông, trái tim ông, tấm lòng ông chảy tan vào dòng nước tự lâu rồi” [37, tr.124]

Con sông ngày ngày cuộn chảy tưởng chừng vô tình, hờ hững nhưng có ai nghĩ rằng trong lòng dòng sông ấy đang chứa nặng cả ân tình Bằng những nằm tháng sống gắn bó với con người, sông nước nơi đây chị đã gửi “Chút tình sông

nước” đến mảnh đất Nam Bộ yêu thương này Quê hương, xứ sở mà chị sinh ra lúc

nào cũng ấm áp tình người, dạt dào thương nhớ, chứa chan kỉ niệm, và ở đó luôn là

những hồi ức đẹp miên man trong tâm thức của người dân Nam Bộ Hình tượng tượng dòng sông trong tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư đã thoát ra khỏi cái khuôn khổ ranh giới đôi bờ để biểu trưng cho tình yêu quê hương xứ sở và cho c ả tình yêu lứa đôi son s ắc của con người miền Tây Dòng sông vô tri lững lờ trôi ấy đã trở thành dòng sông cuộc đời, dòng sông thương nhớ

1.3.3 Phụ nữ - chân ảnh con người Nam Bộ chở tình thương trang trải đêm ngày

Hình ảnh người phụ nữ chịu thương chịu khó nắng mưa cuộc đời luôn là những hình ảnh tươi sáng nhất khi bước vào văn chương Từ những hiện thực chua chát c ủa đời thường, tất cả những nhà văn, nhà thơ đã dành sự ưu ái, trìu mến đầy cảm thương cho những người phụ nữ Đại thi hào Nguyễn Du từng thốt lên thay cho phận nữ nhi, thay cho những số phận bất hạnh khổ đau:

Đau đớn thay phận đàn bà Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung

(Truyện Kiều)

Nàng Kiều tài sắc vẹn mười của hơn hai trăm năm trước đã bị vùi chôn dưới bùn lầy của xã hội phong kiến, bị đánh mất cuộc sống làm người Thế nhưng, hơn

hai trăm năm sau, những người phụ nữ chở tình thương trang trải đêm ngày cũng

không thoát ra khỏi những buồn đau bất hạnh Người phụ nữ của thời hiện đại, mỗi người mang mỗi số phận, có người hạnh phúc mỹ mãn trong cuộc sống nhưng cũng không ít người miên man trong những kí ức và khắc khoải ước mong về một mái

ấm hạnh phúc gia đình

Nguyễn Ngọc Tư - người con c ủa miền Tây Nam Bộ lớn lên giữa mảnh đất đang từng ngày thay da đổi thịt đã thấu hiểu rõ được tâm tình, tâm hồn chất phác vị tha của người dân nơi đây Trong văn của chị, hình ảnh trẻ thơ và những người phụ

nữ có số phận kém may mắn luôn được chị dành trọn niềm thương yêu Đặc biệt, chị đã thấu rõ được tâm sự của những người bạn cùng phái với mình Từ những trang văn đầu tiên cho đến tận bây giờ ta sẽ bắt gặp được vô số hình ảnh những người phụ nữ với nhiều cuộc sống, với nhiều mảnh đời ngang trái khác nhau Nhưng dù viết về nhiều kiểu phụ nữ khác nhau nhưng tất cả đều hiện lên rõ tính cách và đời sống tâm hồn của con người Nam Bộ Và ngay từ đầu, Nguyễn Ngọc

Tư đã phát đi một bức thông điệp: “Đàn bà, hễ mũi xấu thì mắt đẹp, mắt mũi xấu thì miệng đẹp, mặt xấu thì dáng đẹp, người xấu tâm hồn đẹp Bằng cách này hay cách khác, họ cứ phải đẹp Lúc giận cũng đẹp” [38, tr.32]

Dù bàn tay có chai lì vì cuốc đất, chèo ghe, dù bàn chân dính phèn vì lội bùn khua nước, nhưng ngoài cái vẻ thô kệch ấy là một trái tim luôn cháy bỏng yêu thương Tính cách của người Nam Bộ thẳng tính và có đôi chút cục mịch trong nói năng nhưng khi đã yêu ai rồi thì thương da diết, yêu hết mình dẫu người kia có vô

tình phụ bạc Người đàn bà trong Cái nhìn khắc khoải dẫu có bị chồng mình phụ

tình, lấy hết tiền bạc rồi bỏ trốn nhưng vẫn không nguôi nhớ và kiếm tìm về người đàn ông đó vô tình hờ hững đó Yêu mà “Không biết gốc gác, cội nguồn người ta

mà thương gì ác nhơn vậy không biết Làm vợ thợ gặt, sống đời thợ gặt Chị ngồi vấn vạt áo: “Ai nói em ngu, cực cỡ nào em cũng chịu, miễn là mình thương người ta” [ 37, tr.54] Yêu đến nỗi quên cả lý trí và chỉ biết đợi chờ trong niềm tuyệt vọng

Bế - nhân vật chính trong truyện ngắn Có con thuyền đã buông bờ đã bị người yêu

phụ bạc chỉ vì cô không mấy xinh đẹp Thế nhưng, dù bị người ta phụ tình nhưng

Bế không hề oán hận mà còn mua thuốc chăm sóc con của người yêu cũ Hành động

ôm đứa con gái của người tình cũ đi chữa bệnh bỏ mặc buổi chợ đương đông của

Bế đã thực sự tỏa sáng giữa cuộc đời Người đàn ông đã từng yêu Bế chỉ thấy được

vỏ ngoài xấu xí “Người ngắn như cái củ sen, tay đánh đ ằng xa ngúc nga ngúc ngoắc” [38, tr.32] mà không nhìn thấy được nét đẹp ở bên trong tâm hồn Bế

Trong truyện ngắn Làm mẹ, chị Tư cho người đọc cảm nhận được sự cảm

thông chia sẻ đùm bọc lẫn nhau của những người phụ nữ sông nước Cửu Long Diệu và Lành, hai con người, hai cuộc đời nhưng có số phận giống nhau là cùng chung một chồng và cùng cảm nhận tình mẫu tử từ một đứa con chung Chuyện ái

ân tình cảm vợ chồng là điều thiêng liêng không ai có thể sớt chia, thế nhưng Diệu chia sẻ người đàn ông c ủa mình cùng Lành và cùng chung sống dưới một mái nhà yên ấm và hạnh phúc Hai người đàn bà ấy chia sẻ những buồn vui trong cuộc sống

và làm những người bạn tốt của nhau trong quãng đời còn lại Người dân Nam Bộ

là vậy đó, họ sống đầy tình cảm và quý mến nhau

Nhìn lại một thời máu lửa của dân tộc qua đi, nhưng ở đâu đó vẫn vang vọng những nỗi đau âm thầm dai dẳng Ở một khúc sông, một bến đò hay một mái nhà

tranh nào đó vẫn còn những giọt nước mắt chảy ngược vào trong, kìm nén nỗi đau

của những người phụ nữ Dì Thấm trong truyện ngắn Mối tình năm cũ là người yêu

của liệt sĩ Nguyễn Thọ là một hình ảnh điển hình Chiến tranh tàn khốc đã cướp đi tình yêu, hạnh phúc tuổi trẻ của lứa đôi, để rồi người ở lại với cuộc đời xót xa và khắc khoải nhớ thương Thế là, tội ác của chiến tranh có thể qua đi, vết thương trên

da thịt có ngày lành l ại nhưng nỗi đau của những người phụ nữ, những người đàn bà bất hạnh sẽ mòn mỏi theo năm tháng đợi chờ

Trong tập truyện Khói trời lộng lẫy mới xuất bản của Nguyễn Ngọc Tư, hình

ảnh người phụ nữ với bao số phận khác nhau xuất hiện khá nhiều như thể hiện cách nhìn nhận mới của nhà văn khi nhìn về người phụ nữ gắn với xã hội hiện đại Nguyễn Ngọc Tư đã dành hết tâm huyết và bút lực của mình để tô vẽ bức chân dung của những người phụ nữ nói chung và người phụ nữ Nam Bộ nói riêng Mỗi bức chân dung là một cuộc đời với nghề nghiệp và hoàn cảnh khác nhau, nhưng qua đó phải chăng chị muốn gửi gắm một bức thông điệp: người phụ nữ Nam Bộ thủy chung, cao thượng nhưng sống trong âm thầm lặng lẽ giữa những ngang trái bất công cuộc đời

Nước như nước mắt mở đầu cho tập truyện đã kéo dài nỗi buồn da diết cho

đến trang kết thúc Sáo –người phụ nữ sống lênh đênh trên sông nước nghe theo lời

mẹ, chấp nhận lấy người trên bờ với niềm mong ước sau này “chết được nằm trên đất” Nhưng cái vòng luẩn quẩn của số phận gắn chặt vào chị không rời, có đất rồi nhưng không được ở trên đất và chồng lại bị người yêu cũ giết chết Một bên đạo nghĩa vợ chồng, một bên là tình yêu thực sự đang ăn mòn tâm hồn của chị Chị đã tiếp tục sống thầm lặng, lặng lẽ yêu trong tuyệt vọng và lặng lẽ chôn chồng dưới lòng sông sâu Không có tiếng khóc trong ngày tiễn biệt với chồng nhưng sự câm lặng và không than vãn của chị cũng đủ làm người đọc xốn xang, xáo động trong lòng Chị muố n sống tiếp để nuôi thù hận nhưng chị có đâu làm được bởi những kỉ niệm đẹp về mối tình đầu luôn dào dạt trong tâm trí chị Và cuối cùng Sáo không sống âm thầm lặng lẽ nữa, có lẽ tìm đến cái chết như một sự giải thoát và con đường duy nhất của chị Nỗi đau sẽ không còn nữa và chị sẽ được sống với tình yêu đích thực của mình dù ở nơi đó nước có đuổi lênh láng cánh đồng

Khi đến với Tình lơ, mọi người sẽ cảm động và không khỏi ngậm ngùi trước

sự hy sinh thầm lặng của dì Bảy Vì sự nhầm lẫn của hai chị em sinh đôi dì Bảy mà

dì phải làm vợ một cách bất đ ắc dĩ Đến gần trọn cuộc đời, dì vẫn nghe vang vảng bên tai câu nói cay nghiệt của chồng “Cô không phải là người tôi thương” Ngay cái đêm trăn trối cuối cùng của chồng, dì đã gọi cô chị của mình đến cho chồng tâm sự lần cuối Hành động đó đã làm cho người đọc ngạc nhiên trước sự cao thượng, hy sinh mà lặng lẽ đó của dì Những năm tháng số ng trong âm thầm với người chồng không có chút tình c ảm không làm dì nản chí mà ngược lại dì luôn chăm chút tận tụy với chồng Chính vì thế, lời cuối cùng c ủa Dượng Bảy thường nói với dì hằng ngày lại là lời cuối cùng giã biệt với mối tình đ ầu “Chị không phải là người tôi thương” Cách yêu không cần được đền đáp của dì cuối cùng cũng lay động được dượng Bảy, nhưng sao dượng Bảy lại không thể thốt lên những lời yêu thương đẹp nhất ấy với dì?

Lại một hình ảnh nữa của người phụ nữ Nam Bộ sống trong âm thầm lặng lẽ

cô đơn qua câu chuyện đời thường của Nguyễn Ngọc Tư Người chị trong truyện

ngắn Mộ gió đã cam chịu sống cuộc đời còn lại với nỗi đau dai dẳng trong lòng Chị

cũng đã từng ước ao có được hạnh phúc lứa đôi gia đình nhưng quá khứ không tha thứ cho chị, chị luôn dằn vặt và tự trách mình, chính vì thế mà: “Chị sống một mình Mỗi khi định cười giòn thì chợt nhớ mình đã để mất đứa em Mỗi khi định lấy ai đó làm chồng thì nhớ trong cơn mê s ảng má thảng thốt kêu Võ, Võ ơi…” [38, tr.70] Chị bị cả gia đình đay nghiến trước sự ra đi của đứa em trai và nỗi đau đó của chị không bao giờ gọi được thành tên Nỗi đau ấy là nỗi đau câm lặng day dứt không nguôi “Nếu mỗi lần đau là một giọt nước, một hạt cát, thì chị thành sông thành đồi cát năm ba mươi tuổi” [38, tr.70] Sự câm lặng âm thầm, nén nỗi đau vào trong của người phụ nữ Nam Bộ thật đáng quý biết bao

Hàng loạt hình ảnh của những người phụ nữ Nam Bộ trong các sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư hiện lên rất chân thật như thế giới của những người làm nghề bán

trôn nuôi miệng như Diễm Thương trong truyện Cải ơi, như Xuyến trong Duyên

phận so le, như Bông trong Bến đò xóm Miễu, như Sương –người phụ nữ phải chịu

cảnh đánh ghen tàn bạo trong Cánh đồng bất tận Hay ở đâu đó trên mảnh đ ất Nam

Bộ này vẫn còn tư tưởng trọng nam khinh nữ Một thế giới mà nhân vật chị trong

Mộ gió vẫn ám ảnh: “Con trai kiếm cá con gái hái ra, con trai ra ruộng rẫy con gái

vùi đầu trong xó bếp Bao giờ con trai trở thành đàn ông nó có bổn phận đưa tay đánh, còn con gái thì giơ thân ra chịu đòn…” [38, tr.68] Chẳng những thế, cái điệp khúc: “Đàn ông rong ruổi đường xa, đàn bà vạ vật ngồi canh cửa Đời phân công

vậy mà ” [38, tr.71] cứ mãi âm ỉ không dứt Và truyện ngắn Khói trời lộng lẫy đã

thể hiện rõ hơn những trăn trở suy tư c ủa Nguyễn Ngọc Tư về bi kịch gia đình mang

tư tưởng trọng nam khinh nữ Nhà văn đã để cho Di nhận rõ điều đó, chừng nào tư tưởng cổ hũ ấy còn tồn tại thì người phụ nữ Nam Bộ nói riêng và toàn thể phụ nữ nói chung còn trượt dài trên con đường bất hạnh

Mỗi câu chuyện của Nguyễn Ngọc Tư như một mảnh ghép đầy màu sắc tạo nên bức chân dung c ủa người phụ nữ Nam Bộ Qua những tác phẩm của chị ta thấy được đời sống tâm hồn, thấy được nét đẹp cùng những nỗi đau họ Phụ nữ Nam Bộ

là tấm ảnh của cuộc đời, là chân ảnh cao quý c ủa những con người đang chở tình

thương trang trải đêm ngày Hình ảnh người phụ nữ nơi vùng sông nước này hiện

lên giữa những trang văn c ủa Nguyễn Ngọc Tư với đầy đ ủ phẩm chất, tính cách của con người miền Tây Nam Bộ

1.3.4 Gió - hun hút hồn quê, đắn đót phận người

Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư được mọi người nhắc đến như một ngọn gió bất

tận của niềm thương yêu Mỗi câu chuyện được dựng nên bằng chính tình cảm chân thành đầy suy tư trăn trở giàu tính nhân văn của tác giả Ở mỗi trang văn, chị đã thổi

một làn gió mát của quê hương để thổi bùng lên những tâm hồn cô đơn lạc lõng Ngọn gió thiên nhiên Nam Bộ bước vào văn chương c ủa Nguyễn Ngọc Tư với đủ loại gió khác nhau: gió chướng, gió độc, gió lạnh, gió bầy, gió lẻ , Mỗi câu chuyện của một đời người đều khởi hành bằng những chuyến đi của gió qua lăng kính c ủa Nguyễn Ngọc Tư Qua những tập truyện khảo sát thì Cánh đồng bất tận,

Gió lẻ và Khói trời lộng lẫy là những truyện ngắn mà hình tượng gió xuất hiện

nhiều nhất

Gió quê hương của Nguyễn Ngọc Tư thổi vào trong những trang viết của chị

với cái hanh hao, hoang lạnh và cô đơn Gió chan hòa vào cuộc sống và làm thổn

thức se lạnh lòng người nơi đây Chỉ với bữa cơm chiều đ ầm ấm, hay với những

cuộc li biệt nếu có làn gió thổi qua cũng làm chạnh lòng người biết bao Biết bao