Giá trị thẩm mĩ của yếu tố kì ảo trong sáng tác của phan hồn nhiên thể hiện trên các bình diện cốt truyện không gian thời gian nhân vật cốt truyện ngôn ngữ kết cấu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA NGỮ VĂN ------ LÊ THỊ HUỆ Giá trị thẩm mĩ của yếu tố kì ảo trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên, thể hiện trên các bình diện cốt truyện, k

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN

- -

LÊ THỊ HUỆ

Giá trị thẩm mĩ của yếu tố kì ảo trong sáng

tác của Phan Hồn Nhiên, thể hiện trên các

bình diện cốt truyện, không gian, thời gian,

nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ, kết cấu

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Thế giới kì ảo, thế giới của ma quỷ thần tiên với những phép màu hư ảo, huyền diệu có mặt ngay ở buổi bình minh trong lịch sử văn chương nhân loại, được xuất phát và nuôi dưỡng từ truyền thống văn hóa kết tinh qua ngàn đời thành một dòng chảy miên viễn không ngừng nghỉ Từ Đông sang Tây, nó đã quyến rủ, làm đắm say bao thế hệ độc giả với những tác phẩm có âm hưởng độc đáo và sức vang vọng đến lạ lùng

Trong văn học viết Việt Nam, yếu tố kì ảo tuy xuất hiện với mức độ đậm nhạt khác nhau nhưng thời nào cũng có Từ giai đoạn sau 1986, yếu tố kì ảo có chiều hướng gia tăng và trở thành “một hiện tượng văn học” trong sáng tác của Hồ Anh Thái, Tạ Duy Anh, Nguyễn Huy Thiệp, Võ Thị Hảo…Họ đã góp phần làm mới diện mạo văn xuôi Việt Nam trong mấy thập niên vừa qua Hòa vào dòng chảy ấy, Phan Hồn Nhiên là nhà văn góp phần tạo ra xu hướng cách tân trong nền văn xuôi Việt Nam đương đại Phan Hồn Nhiên đã thực sự tỏa sáng, có vị thế nhất

định trong văn học kì ảo đương đại với những tác phẩm Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên Thấm Tác phẩm của chị đã vẽ lên trước mắt độc giả một

bức tranh lung linh sắc màu kì ảo, bức tranh của những điều kì bí, của thực hư đan quyện, của sự mơ hồ, giữa sống và chết Phía sau các yếu tố đặc trưng của thể loại fantasy, đây thực sự là một câu chuyện xúc động về tình yêu thương, tình yêu giữa

bố mẹ, tình yêu của những trái tim non trẻ với những gắn kết bền bỉ, băng qua

không gian và thời gian để tìm đến nhau Yếu tố kì ảo đã tạo ra một thế giới hình tượng đầy sức hấp dẫn, vừa lạ lại vừa quen trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên Đây cũng chính là một trong những gam màu chủ đạo làm nên bức tranh đầy mê hoặc và lôi cuốn trong những sáng tác của nữ văn sĩ trẻ tuổi, sung sức này

Nghiên cứu yếu tố kì ảo trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên, chúng ta có thêm cơ sở khoa học để nghiên cứu, khẳng định những đổi mới trong nghệ thuật tự

sự của văn xuôi Việt Nam đương đại, đồng thời sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn

về thế giới nghệ thuật của nhà văn, cũng như có những nhìn nhận, đánh giá xác

đáng hơn về quá trình vận động của văn xuôi Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Những nghiên cứu về văn học kì ảo nói chung

Trong dòng chảy của văn học Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại, yếu

tố kì ảo đã tạo nên những nét độc đáo trong diện mạo văn học Cái kì ảo trong văn chương nghệ thuật đã trở thành đối tượng hấp dẫn, lôi cuốn giới nghiên cứu, phê bình văn học không chỉ trong nước mà còn ở các nước trên thế giới Yếu tố kì ảo xuất hiện trong văn học với một mật độ không ngừng

Lúc đầu người ta thấy xuất hiện những chuyên san về văn học kì ảo trên các

tạp chí lớn, ví như tạp chí Europe của Pháp Ở Mỹ có chuyên san Les Fantastique américain Ở Liên Xô cũ và nước Nga hiện nay có hàng trăm tạp chí chuyên

ngành dành riêng cho văn học kì ảo, nghệ thuật kì ảo và thế giới ảo như một sinh hoạt văn hoá đại chúng trên mạng Internet

Cho đến ngày hôm nay, đã có biết bao công trình trong và ngoài nước nghiên cứu về yếu tố kì ảo:

Trong tiểu luận Tìm hiểu các dạng truyện kì ảo trong văn học cổ trung đại

và cận đại Đông Tây nhà nghiên cứu pêh bình văn học Nguyễn Huệ Chi đã luận

giải khá rõ về lý thuyết và thực tiễn truyện kì ảo trong đời sống văn học Phương Tây và Trung Hoa từ cổ đại cho đến cận đại Bài viết cũng đã xác lập được diện mạo “Truyện truyền kì” trong văn học cổ cận đại Việt Nam trong quan hệ đối sánh

với văn học kì ảo nước ngoài Ông nhận định: “Văn học Việt Nam trong hàng nghìn năm chịu ảnh hưởng sâu đậm của văn học và văn hóa Trung Quốc, lẽ dĩ nhiên, cái kì ảo Trung Quốc tưởng cũng nên nhìn sang chân trời xa hơn, thử xem cái kì ảo phương Tây có những đặc sắc gì, có những biểu hiện gì chung với cái kì

ảo phương Đông, hoặc giả có thể soi tỏ được chút gì cho việc tìm tòi các dạng thức, các đặc điểm của cái kì ảo trong văn học dân tộc” [4]

Tzevan Todorov (2007), Dẫn luận về văn chương kì ảo, Nxb Đại học Sư

phạm Hà Nội, Todorov cho rằng: “Cái kì ảo giống như một giới hạn nhất định giữa cái kì diệu và cái kì lạ, và ông khẳng định thái độ lưỡng lự, do dự hoài nghi của độc giả khi tiếp xúc với những hiện tượng khác lạ sẽ tạo nên cái kì ảo” [21, tr.34]

Ở nước ta những năm gần đây cũng có khá nhiều công trình nghiên cứu về

yếu tố kì ảo Lê Nguyên Cẩn trong Cái kì ảo của Banzắc, (Nxb Giáo dục, 1999),

đưa ra định nghĩa “Cái kì ảo là một phạm trù tư duy nghệ thuật, là sản phẩm của trí tưởng tượng Nó hiện diện dưới hình thức thần linh, quái dị, ma quỷ, khác lạ, phi thường, siêu nhiên” [3, tr.29] Nhà nghiên cứu Lê Nguyên Long lại nhấn mạnh cái kì ảo phải gắn liền với tính hiện thực và yếu tố kì ảo “chỉ tồn tại khi đối diện với nó” trong sự độc lập giữa những cái siêu nhiên, hư huyễn với thế giới thực tại

[13] Phùng Hữu Hải trong bài Yếu tố kì ảo trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại

từ sau 1975, cũng cho rằng: “Yếu tố kì ảo không phải là cái gì hư vô bên ngoài

con người mà nó được bắt nguồn từ chính thế giới tưởng tượng, tinh thần, thế giới nội tâm bí ẩn của con người” [5]

Trong những mười năm trở lại đây, song song với sự phát triển chất kì ảo trong văn học đương đại, đã có nhiều bài phê bình, luận án đề cập đến vấn đề này:

Luận án tiến sĩ: Sự hồi sinh của yếu tố kì ảo trong văn xuôi đương đại Việt Nam

của Bùi Thanh Truyền cũng là một công trình nghiên cứu đáng chú ý Trong luận

án, tác giả đã đi tìm nguyên nhân về sự hồi sinh của yếu tố kì ảo trong văn xuôi đương đại Theo tác giả, sự có mặt trở lại của yếu tố kì ảo trong văn học giai đoạn

này xuất phát từ những nguyên nhân: từ những thay đổi của đời sống xã hội – văn học, từ sự mở rộng quan niệm về hiện thực và đối tượng phản ánh của văn học, từ

sự mở rộng quan niệm về phương pháp sáng tác tiếp cận hiện thực và xuất phát từ truyền thống văn hóa văn học dân tộc Phải thấy rằng, đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học lớn góp phần giúp người đọc hình dung được sắc diện của dòng văn xuôi kì ảo trong thời đại mới

Yếu tố kì ảo trong văn xuôi nghệ thuật sau 1975, đặc biệt là văn xuôi đương đại lại được quan tâm trong những năm gần đây Có thể kể đến luận văn thạc sĩ và

luận án tiến sĩ: Yếu tố kì ảo trong văn xuôi đương đại Việt Nam của Bùi Thanh Truyền Hay đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ: Yếu tố huyền ảo trong văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau 1975 của Hoàng Thị Vân Phương thức huyền thoại trong Văn học Việt Nam từ sau 1975 của Lê Thị Hường…Các bài viết trên đã đưa

ra những nhận định, phân tích, lý giải hiệu quả nghệ thuật của yếu tố kì ảo trong văn xuôi hiện đại Việt Nam sau 1975 ở những góc nhìn khác nhau

Có thể nói, yếu tố kì ảo là đề tài thu hút rất nhiều sự quan tâm chú ý của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, là mảnh đất màu mỡ để cho những ai có niềm say mê khai phá và nghiên cứu

Trên đây là một vài nhận xét của chúng tôi về các công trình nghiên cứu yếu tố kì ảo trong văn học Việt Nam Vì những nguyên nhân khách quan và năng lực chủ quan, chúng tôi chưa thể tiếp cận và thống kê thật đầy đủ các bài viết, công trình nghiên cứu về yếu tố kì ảo trong văn học đã được công bố Trong phạm

vi của một khóa luận tốt nghiệp, chúng tôi rất trân trọng những ý kiến, quan điểm, cách đánh giá, nhận xét của các nhà khoa học đã đề xuất Những ý kiến quý báu

đó sẽ giúp chúng tôi có những định hướng đúng đắn, vững chắc về mặt phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu, cũng như về mặt tư liệu tham khảo để có thể hoàn thành mục tiêu đề ra của luận văn

2.2 Các bài viết về yếu tố kì ảo trong tác phẩm Phan Hồn Nhiên

Phan Hồn Nhiên là nhà văn trẻ xuất sắc, là cây bút nổi tiếng của báo Hoa học trò xưa và nay Đọc truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên, chúng ta dễ lạc vào lối

viết truyện thông minh, dịu dàng và rất nhân hậu Có thể nói, đọc truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên, người đọc sẽ thấy mình không còn là “những biển cô độc”, nơi những trang sách của chị mà như tìm thấy tiếng nói chung, tiếng nói đồng cảm Tuy nhiên, nhiều độc giả chỉ biết đến nhà văn qua những tập truyện ngắn như:

Cánh trái, Người mưa, Dạt vòm, Đôi giày vuông, Giao mùa…

Cho đến lúc, đến với dòng văn học kì ảo – fantasy, ngoài những cây bút trẻ như Tô Đức Quỳnh, Hà Thủy Nguyên, Phan Hồn Nhiên đã tạo ấn tượng đặc biệt

với những tác phẩm Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên Thấm Từ khi ra

đời, ba tác phẩm này nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các bạn trẻ Không ít những lời nhận xét khen chê về thể loại này

Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, nhà thơ Hữu Thỉnh phát biểu tại Hội nghị viết văn trẻ toàn quốc lần thứ VIII: “Văn chương là biển chứa tài năng vô tận, điều quan trọng là người viết có đủ sức trở thành một thủ lĩnh xứng đáng tài hoa hay không Có cảm giác rằng dòng fantasy có thể mở ra nhiều cho cây bút trẻ Việt Nam một lối đi “cũ người mới ta”, mang đến cảm hứng mới, phù hợp với những sáng tạo, tưởng tượng của tuổi trẻ, tận dụng được nhiều kiến thức khoa học công nghệ mới” Từ đó ông hướng đến nhận xét: “Ngay trong bộ ba tác phẩm của Phan Hồn Nhiên, cuốn sau cùng chặt chẽ hơn hai quyển trước, và ba tác phẩm này vẫn

có thể hay hơn khả năng viết của Nhiên”

Dưới ngòi bút tinh tế giàu hình ảnh, Chuỗi hạt Azoth được độc giả tuổi mới

lớn đánh giá là hấp dẫn không kém những tác phẩm cùng thể loại của nước ngoài

như Trăng non, Chạng vạng Chuỗi hạt Azoth hội tụ đầy đủ những yếu tố cần có

của một tác phẩm văn học giả tưởng, từ cốt truyện, kết cấu, tình huống đến bút pháp

Bộ ba tác phẩm Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên Thấm đã

được đăng trên báo Hoa học trò và nhận được nhiều ủng hộ của bạn độc

Tuy nhiên, trên đây chỉ là những lời nhận xét, đánh giá về tác phẩm và Phan Hồn Nhiên chứ chưa có một công trình cụ thể nào nghiên cứu về nhà văn và

yếu tố kì ảo trong những sáng tác của tác giả Việc nghiên cứu Yếu tố kì ảo trong

sáng tác của Phan Hồn Nhiên là vấn đề có tính chất của một sự khai phá Qua đây,

chúng tôi hi vọng sẽ giúp cho mọi người hiểu hơn về tác phẩm và có một cái nhìn toàn diện hơn về bút pháp kì ảo của Phan Hồn Nhiên

3 Mục đích nghiên cứu

Xuất phát từ những vấn đề lý thuyết cơ bản về cái kì ảo trong văn học, khóa luận sẽ khảo sát, phân tích và miêu tả các dạng thức biểu hiện của yếu tố kì ảo, khám phá giá trị của yếu tố kì ảo trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên

Tìm ra phương thức tiếp cận những yếu tố kì ảo trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên nói riêng và trong văn xuôi đương đại nói chung

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là giá trị thẩm mĩ của yếu tố kì ảo

trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên, thể hiện trên các bình diện cốt truyện, không

gian, thời gian, nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ, kết cấu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi chủ yếu khảo sát trong ba tác phẩm

chính của Phan Hồn Nhiên: Những đôi mắt lạnh, Nxb trẻ năm 2009, Chuỗi hạt Azoth, Nxb trẻ năm 2010, Xuyên thấm, Nxb trẻ năm 2011

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

5.1 Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh và đối chiếu với các dòng văn học khác, đồng đại cũng như lịch đại để thấy được sự gặp gỡ ảnh hưởng và đặc biệt làm rõ những đóng góp mới của Phan Hồn Nhiên

5.2 Phương pháp thống kê, phân loại: Nhằm nhận biết những tín hiệu “kì ảo” trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên

5.3 Phương pháp phân tích tổng hợp: Nhằm chỉ ra nét chung trong thế giới

kì ảo của cây bút nữ này

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

PHAN HỒN NHIÊN VÀ NHỮNG SÁNG TÁC ĐẬM TÍNH

KÌ ẢO TRONG VĂN XUÔI ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM

1.1 Yếu tố kì ảo trong văn học

1.1.1 Khái niệm về yếu tố kì ảo

Trong rất nhiều phương tiện, chất liệu dùng để khám phá và phản ánh đời sống khách quan thì trí tưởng tượng, sự hư cấu là một trong những chất men đem lại hiệu quả thẩm mĩ tích cực Nó được xem như một biện pháp nghệ thuật thể hiện sức sáng tạo dồi dào của người nghệ sĩ trong việc tiếp cận và chiếm lĩnh hiện thực Bằng cách dùng một hình thức không có thực để phản ánh cái có thực, nhà văn đã tạo nên một thế giới hoàn toàn mới mẻ, sinh động và khác lạ Thế giới ấy

mở ra cánh cửa thu hút niềm say mê của con người Đó chính là cái kì ảo Và không quá khi cho rằng, cái kì ảo đã phát huy hết khả năng góp phần làm nên diện mạo tinh thần và vẻ đẹp riêng cho tác phẩm

Bàn về khái niệm kì ảo trong văn học, đến nay không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới, giới nghiên cứu vẫn chưa tìm được định nghĩa thống nhất Gần đây trên nhiều sách, báo, tạp chí, ngoài thuật ngữ “truyện kì ảo”, chúng ta còn thấy nhiều thuật ngữ khác như: truyện kinh dị, truyện kì lạ, truyện huyền ảo, truyện huyễn tưởng…để gọi tên những truyện mà nội dung và hình thức có chứa đựng yếu tố kì ảo Theo cách chia của TS Bùi Thanh Truyền, có thể chia hệ thống thuật ngữ trên làm ba hướng:

Chú trọng đến chức năng tâm lý mà loại truyện này gây ra, nhấn mạnh nhiều đến tính chất khác thường, không thực Nó có chức năng giải trí, tiêu khiển Những khái niệm: truyện kinh dị, truyện huyễn hoặc, truyện dị thường…được xếp theo hướng này

Cái kì ảo như một thủ pháp nghệ thuật đắc lực để nhận thức và phản ánh cuộc sống, nhưng vẫn chú trọng đến tính truyền thống vốn có Ví dụ: Lê Nguyên Cẩn sử dụng khái niệm truyện kì ảo Đỗ Lai Thúy sử dụng khái niệm truyện kinh dị…

Hướng thứ ba bao gồm những nhà nghiên cứu như Nguyễn Văn Dân, Đặng Anh Đào, Lê Huy Bắc với các thuật ngữ như: Truyện huyễn tưởng, truyện quái dị, truyện huyền ảo…

Chính sự không thống nhất trên đã khiến cho việc xác định nội hàm khái niệm kì ảo gặp nhiều khó khăn, phức tạp

Nét chung giữa các thuật ngữ này là yếu tố lạ lẫm, bất thường, nửa hư nửa thực Trong Hán Ngữ đại tự điển, “kì” là khác thường còn “ảo” là không thực Nó thiên về tính chất li kì, hiếm thấy

Nhưng “kì” còn được coi là một hình thức tư duy nghệ thuật để tạo nên cái

“kì văn” Còn “ảo” là không thực, nó biểu hiện trạng thái mơ hồ của con người

Nó xuất hiện do sự kích thích của một hiện thực cụ thể thường có tính chất kì lạ, siêu phàm và trở thành cái bóng của hiện thực [24] Tức là kì ảo phải bao hàm trong nó cả cái ảo và cái kì, nghĩa là phân biệt nổi ranh giới giữa thực – hư, hoặc cũng hoàn toàn có thể có thật – cái thật mà người ta chưa bít hoặc ít thấy

Tác giả Ngô Tự Lập nhận định: “Kì ảo, đó chính là mê lộ nghệ thuật, và cũng như trong những lĩnh vực khác, nó xuất hiện ở mọi nơi, khi trật tự đã trở nên

bó buộc, vừa đáng ghét vừa đáng sợ và tính hợp lý của trật tự ấy đã bị đặt thành câu hỏi Tuy nhiên, những thiết chế văn minh càng chặt chẽ, càng ráo riết thì sự xuất hiện của nó càng kịch tính, như những gì chúng ta chứng kiến ở phương Tây” [10, tr.29]

Roger Caillor cho rằng mọi cái kì ảo đều là một sự vi phạm trật tự quen thuộc, một sự đảo lộn của cái không thể tiếp nhận được trong lòng những quy luật bất biến của đời thường [3]

Như vậy, thuật ngữ Fantastique hay Fantastic, cái kì ảo chính là một phạm trù tư duy nghệ thuật, một sản phẩm của trí tưởng tượng, được hiện diện dưới hình thức thần linh, ma quỷ, khác lạ, phi thường, siêu nhiên Tồn tại trong thực tế nghệ thuật đặc thù, cái kì ảo tạo ra “sự đứt gãy trong chuỗi liên kết vũ trụ”, tạo nên “sự

do dự, phân vân trong lòng độc giả Là sự xâm nhập của cái siêu nhiên trong cuộc sống đời thường, là sự xâm lấn của yếu tố phi lôgic trong thế giới lôgic Từ đó, nó trở thành một lăng kính thẩm xét con người và cuộc đời, trở thành một phương tiện nghệ thuật được sử dụng rộng rãi” [3, tr.29]

Khi nói về yếu tố kì ảo thì có rất nhiều cách gọi, cách định nghĩa khác nhau

về khái niệm này Tuy nhiên từ những phân tích, định nghĩa trên, chúng ta có thể đưa ra một kết luận chung rằng: Là một phạm trù của tư duy nghệ thuật, yếu tố kì

ảo là sản phẩm của trí tưởng tượng Nó tồn tại trên trục thực ảo và được tạo ra bởi

sự kết hợp, chuyển giao giữa cái bình thường và cái siêu nhiên, giữa cái lôgic và cái phi lôgic Được đặc trưng bởi tính chất mơ hồ, nó được thể hiện dưới hình thức siêu nhiên, hư ảo, khác lạ, phi thường và độc đáo…và có khả năng gây ra một hiệu ứng thẩm mỹ trong lòng người đọc Ngoài ra, không chỉ là tấm gương phản chiếu thế giới và con người, nó còn là phương tiện để nhà văn khám phá hiện thực vừa là công cụ thể hiện tư tưởng của nhà văn

1.1.2 Con đường hình thành và phát triển của yếu tố kì ảo trong văn học

Được xem là một công cụ hữu hiệu của hoạt động sáng tác nghệ thuật, yếu

tố kì ảo ra đời đem lại cho văn học một sắc diện mới mẻ Tuy vậy, sự xuất hiện của yếu tố kì ảo không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên mà có nhiều cơ sở, tiền

đề khác nhau thuộc về tâm lý con người và hoàn cảnh xã hội

Cơ sở tâm lý của yếu tố kì ảo xuất phát từ tưởng tượng của con người Trước hiện thực cuộc sống đa dạng, đầy bí ẩn và luôn biến đổi Con người từ bao đời nay vẫn hằng khát khao tìm hiểu và chinh phục nó

Bên cạnh cơ sở tâm lý, yếu tố kì ảo cũng bắt nguồn từ những tiền đề xã hội nhất định Lich sử đã chứng minh khi xã hội càng có nhiều mâu thuẫn, càng có

nhiều yếu tố chi phối, ràng buộc đến con người thì yếu tố kì ảo lại càng có cơ sở

để phát triển mạnh mẽ Đặc biệt, khi xã hội càng hiện đại, càng văn minh thì yếu

tố kì ảo lại càng có cơ sở để tồn tại

Trên cơ sở của những yếu tố tâm lý và xã hội, cái kì ảo đã ra đời và tạo thành một dòng chảy xuyên suốt theo chiều dài lịch sử văn học nhân loại Mặc dù

ở mỗi thời kì, ở mỗi quốc gia khác nhau, yếu tố kì ảo trong văn học lại mang những sắc thái biểu hiện và ý nghĩa khác nhau, nhưng nhìn chung là chưa bao giờ đứt mạch, chưa bao giờ vắng mặt trong hoạt động sáng tác nghệ thuật của con người Trong mạch nguồn phát triển của yếu tố kì ảo, ta có thể hình dung chặng đường phát triển của yếu tố kì ảo qua ba giai đoạn như sau:

Giai đoạn thứ nhất thuộc thời kì cổ đại (Khoảng năm 2000 TCN đến thế kỷ XIII – trước thời Phục Hưng) Yếu tố kì ảo là một phương thức lý giải cuộc sống thông qua mô hình đồng chất Ở giai đoạn này, cái kì ảo thiên tính chất kì ảo thần diệu, vì thời kì này con người nhìn cuộc đời bằng thế giới quan thần linh và suy nghĩ bằng tư duy huyền thoại Họ xem những yếu tố siêu nhiên, những cái kì quái, hoang đường diễn ra trong cuộc sống của mình như những lẽ tất nhiên và không

hề hoài nghi hay băn khoăn gì cả Với họ những ông Bụt, bà Tiên, những con quái vật, quỹ dữ…đều là có thật Và họ tồn tại ngay trong thế giới của loài người hay ở cõi bên kia thế giới mà chỉ khi chết đi hoặc có sự trợ giúp của quỷ, thần thì con người mới đến được đó Tính chất hoang tưởng, thần diệu của yếu tố kì ảo trong giai đoạn này một mặt phản ánh nhận thức còn ngây thơ của con người thời cổ đại khi giải thích các hiện tượng tự nhiên hay xã hội chỉ thông qua trí tưởng tượng chủ quan Mặt khác thể hiện ước mơ khám phá, chinh phục thế giới của con người dù đây chỉ dừng lại ở mức độ sơ khai

Giai đoạn thứ hai, thời trung - cận đại (từ thế kỷ XIV đến hết thế kỷ XIX) Yếu tố kì ảo trong văn học được soi dưới con mắt lí trí Nhân loại tin vào lí trí nên tiếp tục lí giải yếu tố kì ảo kiểu lí trí, những gì vượt ra ngoài giới hạn đó thì được quy vào phần khả biến Yếu tố kì ảo trong văn học giai đoạn này chịu sự chi phối của thế giới quan khoa học Nhờ sự soi sáng của lí trí và tư duy khoa học cái kì ảo

giai đoạn này cũng không hướng vào thế giới thần thánh, ma quỷ một cách chủ yếu như trước, mà đã chú tâm nhiều hơn đến thế giới của con người Yếu tố kì ảo trong giai đoạn này là nơi con người giải bày những tâm tư thầm kín trước cuộc sống, kì ảo vừa là nơi con người giải thoát khỏi những ràng buộc của quan niệm,

tư tưởng xã hội để sống thật hơn với bản thân, vừa là nơi con người thể hiện những chiêm nghiệm, suy ngẫm về cuộc đời Mặt khác sự xuất hiện của yếu tố kì

ảo trong thời kì trung – Cận đại còn gắn với việc thể hiện ý thức cá nhân của nhà văn

Giai đoạn thứ ba, thời kì hiện đại và hậu hiện đại (từ thế kỷ XIX trở đi) Cái

kì ảo trong văn học giai đoạn này có sự thay đổi to lớn so với cái kì ảo ở giai đoạn trước Bước sang thế kỉ hiện đại, các nhân vật thần linh, ma quỷ đã hoàn toàn biến mất Dù vẫn thiên về cái siêu nhiên, nhưng về bản chất đã có sự chuyển hướng từ thế giới bên kia sang những sự kiện, những hiện tượng lạ về con người hay thế giới Yếu tố kì ảo giai đoạn này khước từ bị giải thích theo một logic nhất định Người ta không thể chỉ ra logic mà phải nhìn nhận tính đa diện và thông hợp của

sự vật hiện tượng: đó là con đường của yếu tố kì ảo đi từ chủ nghĩa hiện đại và ngày càng đậm hơn trong chủ nghĩa hậu hiện đại Đó là quan niệm về không gian

và thời gian, về bản chất của sự vật hiện tượng, đó là sự nâng cao trên cùng một

mô hình đồng chất và con người chợt nhận ra mình sai lầm khi phân biệt Vì thế các tác giả giai đoạn này không cần phải chứng minh tính chất thực của yếu tố kỳ

ảo mà trái lại chấp nhận hiển nhiên, thậm chí có phần giễu nhại, lật ngược nó như một công cụ để soi vào hiệnthực

Như vậy trải qua quá trình bồi đắp, tích tụ lâu dài Văn học kì ảo như một dòng sông chảy miệt mài, bất tận đến văn học hiện đại và hậu hiện đại, nó phát triển trở thành một trào lưu với sự đóng góp của đội ngũ nhà văn đông đảo, xuất sắc với số lượng tác phẩm đồ sộ giàu giá trị nghệ thuật Và cùng với thời gian, yếu

tố kì ảo đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu cho tâm hồn con người

1.2 Nhà văn Phan Hồn Nhiên và những tác phẩm mang yếu tố kì ảo

1.2.1 Phan Hồn Nhiên – nhà văn trẻ nhiều triển vọng

Là cây bút nổi tiếng của báo Hoa học trò, là một nhà văn trẻ xuất sắc viết cho lứa tuổi teen và bạn đọc nói chung Phan Hồn Nhiên đã để lại những ấn tượng khó quên cho độc giả

Nhà văn Phan Hồn Nhiên tên thật là Phan Thị Mỹ Phương, sinh năm 1973 tại Hà Nội, sau đó chuyển vào TP Hồ Chí Minh cùng gia đình, là một người có năng khiếu về viết văn, vẽ tranh từ nhỏ Những năm học cấp ba, Mỹ Phương học lớp chuyên văn của TP Hồ Chí Minh tại trường Lê Quý Đôn, cùng lớp với nhà báo Thùy Ngân, chuyên mục về thời sự học đường Báo Thanh Niên Phan Hồn Nhiên tốt nghiệp khoa Thiết kế, trường Đại học sân khấu điện ảnh Hà Nội Hiện tại chị đang công tác tại báo Sinh viên Việt Nam – Hoa học trò, Phan Hồn Nhiên là biên tập viên giỏi, là Phó Trưởng ban đại diện báo sinh viên Việt Nam, một trong số tờ báo, có số lượng phát hành cả ở hai miền Bắc Nam

Chị viết văn từ rất sớm, song Phan Hồn Nhiên cho biết chị viết văn không

vì mục đích được in hay tìm kiếm tên tuổi Viết văn với chị đơn thuần là một cách kiểm tra năng lực: “Viết văn với tôi giống như làm toán Thật hứng thú khi tôi có thể tự đặt ra cho mình một bài tập khó, trong đó một thời hạn nhất định và phải tìm được cách giải tốt nhất thuyết phục chính mình Đây là công việc thuần túy đầu óc, hoàn toàn cá nhân và thật tự do, nên tôi không bao giờ hết hứng thú với sáng tác” Chính vì phong cách làm việc như vậy nên Phan Hồn Nhiên luôn tạo được ấn tượng mạnh mẽ trong lòng người đọc Dù vào nghề văn chưa được bao lâu, song chị nhanh chóng được người đọc biết đến Chị được đánh giá là một trong những cây bút sắc sảo đầy cá tính Chị luôn thể hiện nỗ lực khai phá cho mình những con đường mới lạ Những giới trẻ thị dân, những trí thức trẻ làm việc cho các công ty nước ngoài, hay công dân toàn cầu, hay nói cụ thể hơn là lớp thanh niên đang mới trưởng thành trẻ trung, năng động, hiếu kì, thích mạo hiểm luôn khiến chị muốn khám phá chiều sâu bên trong lớp trẻ này, và luôn được chị thể hiện trên từng trang viết của mình

Bằng tài năng đặc biệt của mình, và những kinh nghiệm từ lúc làm phóng viên báo Sinh viên, làm biên tập viên tờ Hoa học trò Phan Hồn Nhiên từ lần này

đến lần khác đem đến sự ngạc nhiên cho bạn đọc bằng những đứa con tinh thần của mình

Phan Hồn Nhiên đã cho xuất bản nhiều tập truyện ngắn như: Cánh trái, người mưa, Dạt vòm Một nắm mưa trên ngôi nhà Mondrian, Nằm ở lưng đồi, Đôi giày vuông, Cú nhảy ban mai, Giao mùa…Truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên thể

hiện một sự quan sát, hiểu biết, suy nghĩ về cuộc sống của con người Đó là tâm trạng tự dằn vặt của bản thân vì đã đánh mất bản chất mình trước những cám dỗ của cuộc đời Họ luôn sống trong đau khổ, hối hận bởi tội lỗi mình gây ra Tuy nhiên cuối cùng họ cũng nhận ra được ý nghĩa đích thực của cuộc đời này Truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên luôn khiến người đọc không khỏi thắc thỏm, và đây chính là một “điểm mù” trong văn chương của chị

Với lối viết nhẹ nhàng, bình thản, đi thẳng vào nội tâm lớp người trẻ sống

đô thị thời công nghệ cao Đặc biệt với sự am hiểu vể giới trẻ và sở thích yêu mến của mình, Phan Hồn Nhiên tiếp tục ra mắt bạn đọc với những truyện dài như:

Công ty, Mắt bão Đây là một thể loại truyện dài, sau một thời gian chuyên tâm

viết truyện ngắn Với nội dung là viết về những con người trẻ tuổi sống và làm việc, trăn trở, yêu, mâu thuẫn nội tâm, thành công, thất bại, ước mơ và cả thất vọng trong bối cảnh đô thị Như vậy, với một cách viết mới lạ ấy đã đem lại nét riêng hấp dẫn của kiểu văn chương đầy suy tư mang tên Phan Hồn Nhiên, để rồi từ

đó người ta nhớ đến những truyện chị kể mang lại dường như lâu hơn mức bình thường

1.2.2 Những sáng tác đậm chất kì ảo của Phan Hồn Nhiên

Sau thành công của những truyện ngắn, truyện dài như: Cánh trái, Người mưa, Công ty, Mắt bão Phan Hồn Nhiên tiếp tục đem đến sự ngạc nhiên cho bạn

đọc, với dòng văn học Fantasy, theo phong cách kì ảo, sẽ có một chút rùng rợn, một chút mê hoặc

Sự kết hợp ăn ý giữa cây bút viết Phan Hồn Nhiên và cây bút vẽ Phan Vũ Linh, đã cho ra đời Bộ ba tác phẩm mang phong cách kì ảo: Sách nằm trong tủ sách tuổi teen thế kỉ XIX của báo Hoa học trò và do NXB trẻ xuất bản:

Những đôi mắt lạnh, (2009), Nxb Trẻ, Hồ Chí Minh

Chuỗi hạt Azoth, (2010), Nxb Trẻ, Hồ Chí Minh

Xuyên Thấm, (2011), Nxb Trẻ, Hồ Chí Minh

Những đôi mắt lạnh là cuốn sách đầu tiên trong bộ ba tác phẩm mang

phong cách kì ảo của nhà văn Phan Hồn Nhiên và Phan Vũ Linh Lạnh lùng vô cùng ở tính cách nhưng ẩn sâu là vòng xoáy ấm áp tình người là nội dung mà truyện mang đến Một quyền lực ma quái bỗng giúp Duy giành được tất cả những

gì cậu muốn Cái giá phải trả chỉ là mạng sống của những người xung quanh Một tình yêu tuổi teen chân thành đã giữ chân cậu lại bên này ranh giới thiện ác, để linh hồn của cậu không hóa thành sói, dù cậu có rời bỏ cuộc sống của mình Cuốn truyện là thông điệp rất có ý nghĩa về tình bạn, tình thương, tình yêu

Chuỗi hạt Azoth là cuốn sách mang phong cách kì ảo thứ hai mà nhà văn

Phan Hồn Nhiên cho ra mắt, chị cùng họa sĩ Phan Vũ Linh Làm việc cật lực trong một năm Là một câu truyện lấy bối cảnh đời sống học đường, với những mối quan hệ quen thuộc như học sinh, giám thị, thầy cô…được khắc họa sống động gần gũi Các nhân vật hiện ra sinh động qua từng sự kiện Ở đó, cô gái nhỏ Bình Nguyên chuyển đến học từ năm lớp 11 và trở thành kẻ bị tình nghi gây ra một loạt

vụ tai nạn bí ẩn trong ngôi trường vốn dĩ bình yên này Tính cách khép kín, kiệm lời và cô độc của Bình Nguyên khiến cho thầy cô và bạn bè cùng phòng cảm thấy ngột ngạt Nhưng vượt qua mọi kỳ thị và bất đồng về tính cách, các bạn đã đón nhận Bình Nguyên với tấm lòng chân thành Bình Nguyên và các bạn khám phá mọi sự kiện kì lạ xảy đến trong trường đều do chuỗi hạt huyền bí Azoth mà Bình Nguyên đang cất giữ gây ra Để hóa giải mọi chuyện, Bình Nguyên phải truy lùng hạt Azoth cuối cùng cho chuỗi hạt Đó cũng chính là hành trình cô gái nhỏ tìm ra ý nghĩa đích thực của tình bạn, tình yêu Chuỗi hạt Azoth vượt qua ý nghĩa của một tác phẩm giải trí, mà hướng người đọc có cái nhìn tích cực, lạc quan

Xuyên thấm là mảnh ghép cuối cùng trong bộ ba Fantasy Tác phẩm sẽ đưa

bạn đọc vào hành trình truy lùng những dấu vết về một tội lỗi của quá khứ đã bị

thời gian che phủ Đan xen giữa thế giới hiện thực của âm mưu và tội lỗi là một thế giới huyền ảo của những phép thuật, linh hồn

Một chàng trai lạ tình cờ xuất hiện trong cuộc sống của Minh, cô gái trẻ vừa chuyển đến sống ở ngôi nhà lớn đầy đủ tiện nghi, được xây dựng trên khu đất

mà hơn nửa thế kỷ trước, từng là điền sản thuộc về một gia đình đã mất trong một tai nạn bí hiểm Ngay khoảnh khắc đầu tiên gặp gỡ, cô gái nhỏ không thể không chú ý sức mạnh tinh thần khác thường tỏa ra từ chàng trai trầm lặng tên Nguyên

Và cũng kể từ thời khắc đó, những sự kiện bất thường bắt đầu liên tiếp xảy ra chung quanh Minh, ở ngôi nhà, khu vườn và ở trường trung học, với chính bản thân cô và những người bạn học cùng lớp với cô…

Ngờ vực về các sự kiện bí hiểm ngày càng dày đặc Việc xác định thủ phạm trở thành một bài toán mà mỗi khi đáp số tưởng như đã gần chạm tới, mọi thứ lại

bẻ ngoặt sang một hướng khác hẳn Phải chăng kẻ gây nên các xáo trộn là Nguyên, chàng trai “ngẫu nhiên” chuyển đến ngôi trường nơi Minh đang theo học? Hay đấy

là Hoàn, cô bạn không ngại thực hiện các hành vi thô bạo, gây hấn nhưng rồi cũng trở thành nạn nhân trong một tai nạn thảm khốc? Hay thủ phạm chính là ba của Minh, người đàn ông giàu có, cực kỳ thành công trong sự nghiệp, nhưng luôn cất giấu những tâm tư trĩu nặng về cái chết của vợ mình? Bí mật đan cài bí mật Sợ hãi chất chồng sợ hãi Cho đến một lúc, nguyên nhân của những bí mật đáng sợ ấy

đã hiện hình rõ nét khiến căng thẳng và xung đột càng trở nên nghẹt thở khi mỗi nhân vật buộc phải bộc lộ trọn vẹn tính cách, động cơ tham vọng cũng như những xúc cảm cốt lõi làm nên con người thật của chính mình

Mang không khí đặc trưng riêng biệt của thể loại fantasy, Xuyên thấm là

một câu chuyện không thể đoán trước, với vô số tình tiết biến ảo, những bối cảnh song hành giữa các thế giới thực và ảo, hiện tại và quá khứ, các chân dung nhân vật tinh tế trong những tính cách sắc nét, luôn đem đến bất ngờ nhưng lại vô cùng

hợp lý Đọc “Xuyên thấm”, bạn như tham gia một hành trình truy lùng những dấu

vết bị che khuất Nhưng thứ bạn tìm thấy không chỉ là những bí mật được khám

phá, mà quan trọng hơn cả, là sự thấu hiểu và yêu thương góc khuất sâu thẳm của

những con người đang sống quanh mình

Như vậy với ba tác phẩm mang phong cách kì ảo, Nhà văn Phan Hồn Nhiên cùng với cây bút vẽ Phan Vũ Linh đã tạo nên một thế giới vừa hiện thực, vừa kì

ảo Và chính thế giới thực - ảo đó đã làm say đắm độc giả qua từng trang sách mà nhà văn đã gửi gắm

1.3 Phan Hồn Nhiên trong khuynh hướng văn học kì ảo Việt Nam đương đại

Sau 1975, đặc biệt sau 1986, đời sống văn học có nhiều thay đổi Trong bức tranh chung ấy, chúng ta rất dễ nhận ra sự khởi sắc của thể loại truyện ngắn Nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu đã nhận ra xu hướng vận động mới Nguyên Ngọc từng

hồ hởi nhận định “Vài ba năm trở lại đây chúng ta được mùa truyện ngắn”, Hoàng Minh Tường thì nhiệt tình khẳng định: “Chưa bao giờ truyện ngắn lại tung phá và biến ảo như thời kì này” Bên cạnh việc đổi mới nội dung, các tác giả văn học thời

kì này cũng có ý thức đổi mới trên bình diện nghệ thuật Yếu tố kì ảo trong văn học có chiều hướng gia tăng và trở thành một hiện tượng văn học độc đáo Yếu tố

kì ảo được đưa vào trong văn học khá dày đặc, trở thành một dòng riêng với những tên tuổi như: Võ Thị Hảo, Lưu Sơn Minh, Hòa Vang, Phạm Hải Vân, Nguyễn Huy Thiệp…Họ chính là những cây bút tích cực góp phần làm mới cho văn học kì ảo Việt Nam đương đại

Thông qua lăng kính kì ảo, cuộc sống hiện lên với muôn nghìn dáng vẻ, có hiện thực vừa quen thuộc, có hiện thực của tâm trạng Biên độ của hiện thực trong quan niệm của người cầm bút hôm nay đã được mở rộng hơn, được soi chiếu từ nhiều góc độ tạo điều kiện để họ có thể thâm nhập vào những địa hạt mới mẻ phù hợp với cá tính của mình Quan niệm hiện thực – nói như Hồ Anh Thái – gồm

“những gì ta thấy, ta nghe, ta trải nghiệm là chưa đủ Hiện thực còn là cái ta cảm nữa (…) Cả một đời sống tâm linh cũng là hiện thực Ngô Tự Lập cũng cho rằng: Ngay cả hiện thực cũng chỉ là một giấc mơ, một giấc mơ hỗn loạn, vô tận, giấc mơ với những đường bay của mê lộ

Như vậy hiện thực của văn học Việt Nam đương đại được chiếu bởi lăng

kính của yếu tố kì ảo ngày càng gia tăng với tần xuất lớn Như tập truyện Tập truyện Luân hồi của Tạ Duy Anh, Người đứng một chân của Hồ Anh Thái, Những ngọn gió Hua Tát của Nguyễn Huy Tưởng…đều có yếu tố kì ảo Và những năm

gần đây, sự xuất hiện của những nhà văn trẻ cũng mang đậm phong cách kì ảo Bộ

ba tác phẩm Fantasy của Phan Hồn Nhiên là Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên thấm, thể hiện một dấu ấn mạnh mẽ trong phong cách kì ảo của nhà

văn, cùng với Phan Hồn Nhiên, trong thời gian vừa qua, cũng có khá nhiều cây bút

trẻ hội về với dòng Fantasy như “Thiên Mã” của Hà Thủy Nguyên, Lục địa MU

của Tô Đức Quỳnh…Và gần đây nhất, nhà thơ Trần Đăng Khoa đã nhắc đến một

trường hợp Thần đồng tiểu thuyết

Văn học Việt Nam đương đại đã trở thành một tấm gương phản chiếu cá tính sáng tạo của mỗi nhà văn Hòa chung trong dòng chảy đó, Phan Hồn Nhiên là một tiếng hát trong dàn đồng ca kì ảo, vừa có điểm tương đồng, vừa có điểm khác biệt so với các tác giả cùng sử dụng một thủ pháp sáng tác là kì ảo

Đặc điểm chung mà ta nhận ra là đội ngũ các nhà văn cùng sử dụng kì ảo như một phương tiện nghệ thuật để phản ánh hiện thực và gửi gắm thông điệp nhân văn đến bạn đọc Khi bàn về yếu tố kì ảo, nhà văn Phan Hồn Nhiên đã nói:

“Có thể rất khó để tôi đưa ra một định nghĩa chuẩn về Fantasy trong văn học Nhưng theo tôi hiểu, điều nhà văn chú trọng khi viết Fantasy là tạo ra một khoái cảm về nỗi tò mò, kinh ngạc hay thậm chí là trạng thái sợ hãi trong tâm trí độc giả Nhà văn cần thỏa mãn trí tưởng tượng của độc giả bằng những điều lạ lùng cùng tính chất khác thường của những con người và sự kiện được miêu tả Theo kinh nghiệm của riêng tôi khi làm việc, viết về thế giới fantasy là tạo ra các thế giới fantasy tồn tại song song thế giới thực và ảo Còn hành động diễn biến, kịch tính câu chuyện sẽ là cuộc di chuyển vào các xung đột phát sinh của các nhân vật giữa hai thế giới đó”

Chính những quan niệm về yếu tố kì ảo, mà Phan Hồn Nhiên đã tự làm mới và hoàn thiện mình bằng nhiều sáng tác có giá trị về nội dung và nghệ thuật

Tác phẩm của chị không đi “chệch” khỏi mục tiêu coi yếu tố kì ảo là một thủ pháp đắc lực trong việc biểu hiện đời sống Thông qua lăng kính kì ảo, hiện thực hiện ra với vô vàn những chiều sâu triết lí và tư tưởng sâu xa

Điều mà nhà văn Phan Hồn Nhiên muốn gửi gắm qua bộ ba tác phẩm Fantasy là Dù giữa hiện thực cuộc sống với những cạm bẫy của quyền lực ma quái, thế giới của những điều không có thực, tuy nhiên nó có sức mạnh lôi cuốn các bạn trẻ vốn năng động, thông minh, thích khám phá những điều kì bí Và đằng sau thế giới kì bí đó, đây thực sự là một câu chuyện xúc động về tình yêu thương trong gia đình, giữa bố mẹ và con cái Đây cũng là câu chuyện sống động về tình yêu của những trái tim non trẻ với những gắn kết bền bỉ, băng qua không gian và thời gian để tìm đến nhau

Tuy nhiên ta cũng nhận ra nhiều điều khác biệt giữa Phan Hồn Nhiên và nhiều nhà văn khác cùng thời Khác với cách thắt mở nút kịch tính đến nghẹt thở của Dan Brown trong Angel và Demon hay Davinci Code, nó cũng khác với tài năng giữ kín bí mật đến phút chót rất tài tình của J.K.Rowling trong Harry Potter Với Phan Hồn Nhiên, những bí mật được ẩn đi ngay bên dưới những lời văn tưởng chừng rất mộc mạc và đơn giản Từ những điều thầm kín như tình yêu, tình bạn đến cả những bí mật động trời như câu chuyện về một Azoth hay những ác thần đang sống trà trộn trong cộng đồng con người chúng ta

Đối với những sáng tác khác thời, thì sáng tác của Phan Hồn Nhiên cũng mang những điểm khác biệt Ở những sáng trước, yếu tố kì ảo là nhu cầu của con người trong việc phản ánh đời sống khách quan và đời sống tinh thần, tâm linh của con người thời hiện đại Quan niệm của con người về thế giới đa chiều và con người tâm linh, quan niệm về sự hữu hình hóa cái ác và giấc mơ về những giá trị chân – thiện – mĩ, cảm hứng nhận thức lại thực tại và chất triết lí Con người nhận

ra rằng thế giới vẫn mang trong mình nó nhiều bí ẩn, những điều con người chưa thể biết trước và đầy bất trắc Nó có thể đem lại cho con người niềm vui, hạnh

phúc nhưng có khi lại là những nỗi đau Như ở tác phẩm Những ngọn gió Hua Tát

của Nguyễn Huy Thiệp, nhân vật nàng Bua Nàng Bua trở thành người giàu có

nhất bản, nhất mường từ sau khi ngẫu nhiên đào được một chum đầy vàng bạc Nàng trở thành người đàn bà hạnh phúc “khi lấy một người thợ săn hiền lành, góa bụa và không có con cái” Nhưng sự giàu có ấy đã không mang lại hạnh phúc trọn vẹn cho nàng Nàng đã chết khi trở dạ đẻ giữa “đống chăn mềm ấm áp” Trong sáng tác của Võ Thị Hảo thì nhà văn hướng đến ca ngợi những vẻ đẹp từ ngoại hình đến phẩm chất, trí tuệ và giàu đức hi sinh, nhưng đi liền với vẻ đẹp, những nhân vật của chị còn chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh và có số phận không may mắn Như vậy đằng sau mỗi tác phẩm không chỉ là phản ánh hiện thực một cách chân thực, mà từ đó nhà văn muốn nói lên tiếng nói tố cáo xã hội về những giá trị chân thiện mĩ

Trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên, không còn là hiện thực của những đời sống bất công, con người phải gánh chịu những thiệt thòi trong xã hội, không còn phản ánh những yếu tố tâm linh trong đời sống Mà sáng tác của Phan Hồn Nhiên hướng mục tiêu vào các bạn trẻ tuổi với những khám phá li kì Bí hiểm về những quyền lực ma quái Đó là sự trà trộn, đội lốt người của ma quỷ vào đời sống con người Những bí ẩn về những quyền lực cần khám phá Và bên cạnh những điều tưởng chừng không có thật là bức tranh về đời sống tình cảm của con người, đó là tình cảm bố mẹ, bạn bè Tình yêu trai gái Sự xen lẫn giữa bức tranh hiện thực và những yếu tố kì ảo đã tạo nên một thế giới vô cùng sinh động, hấp dẫn, nhưng nguy hiểm trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên

Như vậy với bộ ba tác phẩm Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên thấm, nhà văn Phan Hồn Nhiên đã tạo ra những hình thức nghệ thuật mới cho

truyện dài Đây là hình thức sáng tạo biểu hiện cái nhìn nghệ thuật độc đáo của tác giả

CHƯƠNG 2

YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG SÁNG TÁC CỦA PHAN HỒN NHIÊN NHÌN TỪ

GÓC ĐỘ THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG

2.1 Yếu tố kì ảo trong nhân vật

Nhân vật luôn là trung tâm của sáng tác văn học, là tấm gương phản chiếu

tư tưởng và năng lực nghệ thuật của nhà văn Những sáng tác của Phan Hồn Nhiên thường gắn với yếu tố kì ảo, do đó, thế giới nghệ thuật trong tác phẩm của chị cũng mang đậm dấu ấn của sự kì lạ, khác thường

Qua khảo sát thế giới nhân vật trong bộ ba tác phẩm Fantasy Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt Azoth, Xuyên thấm, chúng tôi nhận thấy, thế giới nhân vật của

các tác phẩm rất đa dạng và phong phú, với nhiều kiểu nhân vật khác nhau Đó là những bóng ma ác độc, dã thú đội lốt trên cơ thể con người, trà trộn vào cuộc sống đời thường nhằm mục đích thực hiện những âm mưu quỷ quái, làm ảnh hưởng đến cuộc sống của con người, đặc biệt đối với thế hệ trẻ tuổi hiện nay Hay đó là những đồ vật có sức mạnh phi thường cuốn hút các bạn trẻ vào những khám phá

vô cùng nguy hiểm Nhưng dù được miêu tả dưới dạng nào đi chăng nữa thì tất cả các nhân vật ấy đều mang yếu tố kì ảo

Trên cơ sở đó, chúng tôi chia nhân vật kì ảo trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên làm hai kiểu nhân vật: Nhân vật biến hình, đội lốt bóng ma, và nhân vật là những sự vật kì ảo

2.1.1 Nhân vật biến hình, đội lốt bóng ma

Với bút pháp kì ảo, Phan Hồn Nhiên đã để cho các nhân vật của mình, là những bóng ma hóa thân, đội lốt thành con người trà trộn vào cuộc sống một cách thản nhiên Những bóng ma tồn tại như những cá thể tất yếu, bình thường trong xã hội hiện đại và tiến hành những âm mưu độc ác của mình

Ma là một mô típ nghệ thuật kì ảo quen thuộc trong văn chương cũng như nhiều loại nghệ thuật khác, nó là dạng yếu tố kì ảo mang tính phổ quát toàn nhân loại Và đã được Phan Hồn Nhiên sử dụng một cách nhuần nhuyễn Lợi dụng tâm trạng luôn lo sợ trước những bất ổn của cuộc sống hay lòng tham vọng trong mỗi con người Những con người ma đã dựa vào những điểm yếu đó để lôi cuốn, kích thích các bạn trẻ vào những vòng xoáy của tội lỗi Xây dựng nên những nhân vật

kì ảo, nhà văn muốn dẫn dắt người đọc theo mạch chảy của tác phẩm, tạo nên không khí kì lạ thậm chí ma quái nhưng vẫn cuốn hút người đọc

Đến với bộ ba tác phẩm Fantasy, nhân vật kì ảo xuất hiện đầu tiên khiến người đọc khiếp sợ, đó là sứ giả bóng tối Đây là nhân vật điển hình làm cho tác phẩm của Phan Hồn Nhiên trở nên hấp dẫn, sinh động, li kì

Bao trùm lên nhân vật này từ ngoại hình, giọng nói đến hành động là một

sự rùng rợn đến ghê người Là một bóng ma đã chết cách đây hàng thế kỉ Với mục đích thiết lập nên một thế giới mới, làm cho một người đã chết từ ngàn năm trước sống lại, bằng cách lấy đi nguồn máu tươi trên những cơ thể khỏe mạnh Sứ giả bóng tối đã đội lốt trong những thân phận khác nhau để thực hiện mục đích ghê rợn Đó là đội lốt trong thân phận ông chủ của một tiệm sách củ, trong hình dáng một cô gái xinh đẹp Một Kiara, cô chủ nhỏ tiệm kẹo mang tên chuồn chuồn xanh

Trước tiên, trong thân phận là ông chủ của một tiệm sách củ Sứ giả bóng tối đã tìm cách tiếp cận Duy, một học sinh thông minh, đầu óc sáng tạo, tư duy, say mê trong chương trình đồ họa và kỉ xảo 3D Duy chính là đối tượng nằm trong

kế hoạch tham gia vào đội quân tinh nhuệ của sứ giả bóng tối Lần đầu tiên tiếp xúc với Duy, sứ giả bóng tối xuất hiện trong bộ dạng “Một làn khí lạnh toát tràn vào phổi khi cậu nhìn thấy một người đàn ông ngoài ba mươi, trang phục đen, cao lênh khênh, mái tóc dày rậm xõa thẳng khiến vai và đầu ông ta nối vào nhau, tạo thành một khối đen to lớn Đôi mắt sâu hoắm bên dưới khoảng xương trán nhô về trước đang cau lại, như muốn thiêu cậu ra tro Tay áo rộng bằng thứ vải mềm màu đen phủ lòa xòa, để lộ ngón tay đeo những nhẫn kim loại mờ xỉn Ngay trong lúc

sợ hãi nhất, Duy vẫn ôm chặt cuốn sách vào ngực Không còn là một bóng ma, nó

rõ nét và xác thực, gần đến mức chỉ cần đưa nhẹ tay, cậu sẽ chạm vào được” [14 tr.18]

Đây chính là bóng ma mà Duy đã gặp trong siêu thị, lúc cùng Ghi đi mua

đồ trang điểm, chính bóng ma đó đã theo dõi từng cử chỉ, hành động của Duy Và dần dần từng bước chinh phục Duy đến với thế giới ma thuật, thế giới của sự huyền bí, mà ở đó Duy phải đánh đổi bao mạng sống để giữ lại hộp phấn đen, hộp phấn có sức mạnh ghê gớm

“Duy nhìn xuống những vệt sáng in xuống nền đá, lung linh, huyền ảo Bất chợt cậu nhận ra có một bóng người rất lớn, dáng vẻ khác thường, không chuyển động Nó cứ im lìm ở đó Tạo thành vệt tối mờ đục Như bị thôi miên, cậu không rời mắt khỏi bóng mờ Rõ ràng nó đang nhìn cậu tìm cách truyền đi một lời nhắn, một khẩu cầu, hay thông điệp gì đó Đồng thời nó khuya lên trong Duy cảm giác

sợ hãi kì dị Cái bóng in dưới nền đá tỏa ra những sợi dây thít chặt Duy, khiến cậu như tê liệt Mất hơn một phút như thế, Duy mới vùng ra khỏi sự kiềm tỏa của những sợi dây vô hình Cậu đưa mắt nhìn lên Không một bóng người Khi cậu choáng váng cúi nhìn lại cái bóng, nó đã biến mất” [14, tr.9]

Tiếp tục reo vào lòng chàng trai những bí mật quyền lực của hộp phấn đen, đem lại niềm tin tuyệt đối trong mục tiêu của mình Sứ giả đội lốt trong thân hình một cô gái, cô gái còn hơn cả xinh đẹp nữa Cô gái nhỏ nhắn, đội chiếc mũ beret

có lẽ nó không hợp mode trong thời tiết đầu hè, giọng cô trầm và hơi khản, kiểu giọng phát ra từ một cổ họng già nua không quen nói nhiều Cô gái đã ghé sát tai Duy thì thầm: “Hãy tin rằng, thế giới này đang ẩn nấu dưới bề mặt bình thường của nó, một sức mạnh hoang dã và nguyên thủy Hầu hết con người hiện đại đều

sợ hãi và lảng tránh sức mạnh đó Chỉ một số rất hiếm hoi dám nghĩ đến, dám khám phá, dám giữ lại sức mạnh huyền bí Và còn hiếm hơn nữa kẻ nào dám sử dụng nó Duy khi bạn điều khiển nó một cách thuần thục, không ngần ngại đánh đổi, thì đó là quyền lực lớn nhất mà bạn có” [14, tr.21]

Những lời nói thì thầm, cộng với những bí mật vừa được hé mở, đem lại cảm giác cóng lạnh trong lòng Duy Như vậy để đạt được mục đích của mình, sứ giả bóng tối đã không từ một thủ đoạn nào để tiếp xúc với con người Con người chính là công cụ trực tiếp để những bóng ma tiến hành theo những kế hoạch đã được định sẵn Nhưng dù đội lốt dưới bất kì một cơ thể nào đi chăng nữa, sứ giả bóng tối vẫn toát lên sự độc ác, một diện mạo đáng sợ một khí sắc âm u trong từng câu chữ Đem đến cảm giác ghê rợn nhưng cũng hấp dẫn, li kì

Có thể nói nhân vật Kiara là cô gái mà sứ giả bóng tối đã đội lốt trong suốt chặng đường trà trộn vào cuộc sống đời thường, đi tìm những chiến binh tinh nhuệ

có đầu óc thông minh, sáng tạo Với vẻ đẹp sắc sảo của Kiara để có thể chinh phục được con người của Duy, trái tim Duy, hướng Duy gia nhập vào đội quân một cách tình nguyện Tuy nhiên với sắc đẹp và quyền lực đó đã không đánh đổ một trái tim non trẻ nơi Duy Những yếu tố kì ảo đó không chỉ biểu hiện qua lời nói, ngoại hình, mà còn thể hiện một cách đậm nét qua hành động ghê rợn của nhân vật, một loài ác nhân, một kẻ đến từ bóng tối đầy ham vọng Đó là hành động hút máu người đầy khinh khủng

“Thế giới mới sẽ tái sinh từ tro tàn của chính nó Rất nhiều kẻ tồi tệ và sẽ còn tồi tệ hơn muốn tranh giành quyền kiểm soát thế giới này Chúng ta là những

kẻ được trao quyền năng phi thường Cần phải thiêu rụi tất cả để những gì tốt đẹp hơn sẽ được bắt đầu” [14, tr.34]

Lời nói của sứ giả bóng tối như ngân vang cả không gian và thời gian Với những tiếng nói đầy ma lực, mạnh mẽ, nham hiểm Lời nói thường đi đôi với hành động Lời nói nham hiểm, sắc cạnh, hành động ghê rợn kinh hoàng khi chứng kiến cách sứ giả bóng tối thu nạp năng lượng từ nguồn máu tươi của những nạn nhân

“Đột nhiên Hoàng chuyển động Chân cậu ta như hai khúc gỗ, thẳng băng Đầu mũi giày vải đắt tiền của Hoàng lướt là là, không chạm đất Có một tích tắc, ánh trăng soi rọi ngay đúng gương mặt sắp tan thành khói của sứ giả kề sát cổ Hoàng Ngật đầu qua một bên, da cậu trắng bạch như sắp tan thành khói của sứ giả

kề sát cổ Hoàng, da cậu trắng bạch như sáp…Ngay giây phút đó, thân thể to béo

đông cứng trong nỗi khiếp đãm của Hoàng bỗng bay vọt lên Mang hình dáng một

cô gái nhỏ, nhưng sức mạnh ghê khiếp của sứ giả đã quãng mạnh Hoàng về phía những gốc tre bị vát nhọn Cú rơi thịch của thân hình to béo vang lên rõ mồn một Hoàng úp sấp, với cái đầu bẻ ngoặt sang bên Tiếng hét rú lên, xé toạc bóng tối” [14, tr.34]

Cảnh tượng sứ giả bóng tối ra tay với anh Viễn: “Cổ bị siết lơ lửng trên sợi mây, khuôn đầu người hướng dẫn viên có màu tro xám của một khúc củi cháy hết, chỉ cần thổi mạnh, nó sẽ tan thành đám bụi mờ Nhưng một chân anh ta không buông thẳng, mà lại vắt vào búi dây mây gần đó, khiến thân thể Viễn gấp lại trong một tư thế kì dị Chắc chắn, anh ta đã vùng vẫy cật lực, níu bám vào mọi vật xung quanh để không bị chết ngạt thở hay đứt đầu” [14, tr.36]

Không chỉ dừng lại ở một số nạn nhân đó Trong cơ thể của Kiara, sứ giả bóng tối không ngừng tấn công vào các đối tượng khác Trong đó còn có Duy Đây là thời điểm để những bóng ma thực hiện quá trình sao chép một con người Duy khác, giống như một Kiara hiện tại Mọi âm mưu và hành động của sứ giả bóng tối đều in đậm dấu ấn yếu tố kì ảo Dưới lớp sương của chất kì ảo Sứ giả bóng tối hiện lên với những nét tàn bạo, độc ác nhất, ghê sợ nhất, kinh khủng nhất Những cuộc tấn công của sứ giả bóng tối vô cùng kì lạ

“Duy vẫn nằm im ở tư thế của xác ướp Đột nhiên lưng cậu nhói lên Cảm giác đau nhẹ thoạt đầu phát ra từ một điểm giữa sống lưng rồi tăng dần cấp độ Hệt như bên trong cậu, có một mũi khoan nhọn hoắt đang hoạt động, phá hủy phần thượng vị Cái điểm nhói buốt bắt đầu lan ra rộng hơn Cảm giác đau đớn giống như con mắt thứ ba Tách ra khỏi cậu Nó khiến Duy như nhìn khác…Tấm lưng cậu vỡ vụn bởi sự sinh sôi nhanh chóng ghê khiếp của hàng ngàn chiếc rễ cây trong suốt nhỏ li ti…Duy chợt hiểu Cậu đang mất đi Mất đi chính thể xác của cậu, linh hồn cậu, theo đúng nghĩa đen Để tạo ra một vật thể sao chép khác Giống hệt, nhưng không phải là cậu nữa” [14, tr.55]

Quá trình Duy bị tấn công được quan sát và miêu tả chi tiết, cụ thể, tựa như

có đôi mắt đang theo dõi mọi hành động cử chỉ vậy

Biết bao con người sẽ là nạn nhân, là thứ năng lượng mà sứ giả bóng tối dòm ngó đến nữa, là mục tiêu để bọn chúng hoàn thành sứ mệnh của mình Như một bàn tay vô hình, bọn chúng ngang nhiên tồn tại trong đời sống của con người, xóa mờ đi những dấu vết tội ác mà chúng gây ra, để tiếp tục gây nên những tội ác khác: “Nhanh như chớp, vị khách đứng trước mặt stylist Cánh tay cô ta vươn dài, những ngón tay cắm phập, bấu chặt vào cổ người đối diện Bằng một sức mạnh ma quái, cô ta nhấc bổng thân hình to lớn của nhà tạo mẫu tóc lên cao, nện ông mạnh vào tường Stylist hoàn toàn tê liệt, đỗ khuỵu xuống” [14, tr.51]

Cũng là những bóng ma đầy tham vọng, luôn khao khát thèm muốn quyền

lực sức mạnh, kẻ cai quản đia ngục tàn bạo, độc ác trong Xuyên thấm được nhà

văn soi chiếu qua một lăng kính kì ảo khác Kẻ cai quản địa ngục hiện lên với mục đích tìm lại “chiếc nhẫn” quyền lực, thứ có thể giúp hắn làm chủ cả thế giới người nắm quyền lực lớn nhất

Để có được quyền lực từ “chiếc nhẫn” thì kèm theo đó là tai họa đến từ người khác, càng nhiều tai họa thì uy lực của nó càng lớn mạnh Kẻ gác cửa giữa hai thế giới dần dần hiện hình: “Một thân thể cao lớn Một gương mặt không tuổi tác, không giới tính, nhẵn mịn tựa men sứ, với các đường nét hoàn hảo của một đầu tượng tuyệt mĩ mà cảm xúc duy nhất lóe ra từ đôi mắt hồng nhạt như loài thỏ rừng, là nỗi thèm khát mãnh liệt che giấu dưới vẻ lạnh lẽo thản nhiên” [16, tr.9]

Khắc họa nhân vật cai quản địa ngục, nhà văn Phan Hồn Nhiên không chỉ miêu tả qua vóc dáng ngoại hình, khuôn mặt, nhà văn đặc biệt quan tâm đến hành động của nhân vật Hành động đó, chỉ có những con người đến từ thế giới khác mới làm Những con ma vô nhân tính, dưới con mắt của nhà văn, bọn chúng hiện lên đầy những nét dị dạng, dữ dằn và độc ác

“Tiếng cười vang lên chói tai Làn da trắng sứ ma quái hiện lên những vết nứt rạn ghê người Thời gian tích tụ, sự già nua tham vọng tù đọng Sự thỏa mãn quá lớn Tất cả những trạng thái ấy cùng lúc trào ra, như thể sắp làm gương mặt kia vỡ tan” [16, tr.151]

“Kẻ cai quản bóng tối cúi xuống, với những ngón tay sắc nhọn vươn ra, chỉ còn cách cái cổ mãnh khảnh của cô chưa đầy gang tấc Hơi thở meo mốc của gã đã phả vào mặt Minh Gương mặt trắng toát vô cảm, kề sát Đôi mắt trong suốt của loài thỏ rừng, đỏ rực lên phản chiếu ánh trăng, xoáy vào đôi mắt Minh trống rỗng

Là một sứ giả bóng tối, kẻ canh gác ranh giới giữa hai thế giới, đội lốt trong thân thể Bà giám thị để bảo vệ "Chuỗi hạt Azoth" Đến với nhân vật này, chúng ta thấy đã phần nào giảm đi bản chất độc ác, tàn nhẫn giống như sứ giả bóng tối ở hai

tác phẩm Những đôi mắt lạnh, Xuyên thấm Tuy nhiên, cảm giác rùng rợn, sợ hãi ở

nhân vật này là không thể tránh khỏi Dưới con mắt của Phan Hồn Nhiên, nhận vật hiện ra với những nét kì dị

“Những chiếc răng loang loáng bắt sáng hiện ra mỗi khi đôi môi nhếch lên, trong chuyển động theo những lời thì thào Trừ hai nếp hằn rõ nét ở khóe mép, làn

da phẳng lì như được bọc một lớp lụa cũ ngã vàng Hương thơm cổ lỗ phảng phất

từ lớp phấn phủ mỏng trên làn da ấy Đôi kính gọng thép xem ra quá nhỏ trên cái mũi cao có đường nét thô cứng của một đầu tượng chưa hoàn tất Có điểm bất thường nào đó lởn vởn ngay trên khuôn mặt này, mà Nguyên chưa thể phân tích rõ…” [15, tr.38]

Trong vai trò người cai quản các em học sinh Sứ giả bóng tối luôn theo dõi đến Chuỗi hạt Azoth, chuỗi hạt có sức mạnh thần bí, là nơi lưu giữ bí mật về những cái chết từ 50 năm trước Trong thân phận là người giám thị, rồi là bóng đen của người đàn ông, người giúp việc cho bà nội Danny Hình tượng nhân vật sứ giả bóng tối hiện ra khi mờ mờ ảo ảo, khi hiện ra thật đậm nét

“Người đàn ông cao lớn mặc đồ đen khựng lại tích tắc, rồi thong thả bước

về trước Cái khăn dài màu xám khói người đàn ông quấn quanh cổ bổng bay lên Một kẻ không có bóng, một kẻ không thuộc thế giới này Người áo đen lúc này đang đứng bên kia đường Cái mũ đen hình quả dưa gây ấn tượng, đội nó cao lênh khênh, như trong một vài bức tranh của Magritte được vẽ từ thế kỉ trước…Nụ cười

vô hồn choán kín nữa dưới gương mặt bất động, tựa mặt nạ sáp” [15, tr.80]

Với thân hình một người áo đen to lớn, sứ giả tiếp xúc với Bình Nguyên mục đích tiết lộ cho cô những bí mật ẩn chứa bên trong hạt Azoth và việc ông ta đi theo chuỗi hạt là bảo vệ cho những đứa trẻ, thế hệ nối tiếp của đám người từng chạm tay vào chuỗi hạt huyền thoại Thân hình của ông hiện ra choán ngợp những nét kì dị, gây nên tâm trạng hoang mang, lo sợ cho người đọc

“Người áo đen tiến đến sau lưng Nguyên từ bao giờ, không một tiếng động Mái tóc muối tiêu giờ trở lại màu thật của nó, đen sẫm, viền quanh gương mặt phẳng lặng được phủ bởi làn da trắng sáp, trơn nhẵn Không chút biểu cảm nào trên cái mặt nạ, ngoại trừ đôi mắt trong suốt với các tia sáng kì dị thảng khi ánh lên, đem lại chút sinh khí cho bộ mặt cứng đờ ấy” [15, tr.98]

Như vậy suốt ba tác phẩm, hình tượng nhân vật sứ giả bóng tối hiện lên một cách cụ thể, sinh động nhất Dưới ngôn từ biểu đạt tài tình, sắc nét của nhà văn Phan Hồn Nhiên Từ sứ giả bóng tối cho đến thủ lĩnh bóng tối rồi người cai quản địa ngục hiện ra dưới từng câu chữ, khiến người đọc không khỏi ngạc nhiên, từ bất ngờ này đến bất ngờ khác Và khi xây dựng nên những hình tượng độc ác, man rợ như sứ giả bóng tối Nhà văn Phan Hồn Nhiên như muốn gửi gắm một quan niệm nhân sinh về thế giới và con người, bày tỏ thái độ lên án hành vi tàn bạo Cuộc sống vốn tồn tại những điều tốt đẹp, nhưng từ khi có sự xuất hiện, đội lốt của bóng

ma Đã làm cho nhân cách con người bị méo mó, làm ảnh hưởng đến cuộc sống con người

Cũng là những bóng ma đội lốt, hiện hình trong cuộc sống đời thường Nhưng bên cạnh những con ma ác độc, thì còn đâu đó những phần tốt đẹp còn sót

lại trong những bóng ma lương thiện Khiết, Nhật, và Nguyên là những bóng ma điển hình cho những phẩm chất đó

Khiết là một bóng ma được tái sinh thành con người, với nhiệm vụ canh giữ

và bảo vệ chuỗi hạt Khắc họa nhân vật kì ảo này Phan Hồn Nhiên cũng thể hiện trên hai phương diện ngoại hình và hành động Khiết là cô gái chừng 16 tuổi, thân hình chắc đậm với làn da nâu sậm, mang trong mình một vẻ đẹp kì bí Sống chung cùng các bạn Khiết đã cảm nhận được một cuộc sống thật tốt đẹp, Khiết đã biết như thế nào là tình yêu, sự quan tâm, chia sẽ, bao bọc lẫn nhau Khiết đã quên đi

sứ mệnh mà ác thần đã giao để tận hưởng cuộc sống của một con người Tuy nhiên với bản chất là một bóng ma được tái sinh Cũng đã nhiều lần Khiết mắc phải những sai lầm tội lỗi do chính mình gây ra Khiết đã ra tay giết hại cô giám thị Nhưng cuối cùng, bằng tình yêu, Khiết đã vươn lên trở thành người lương thiện, có phẩm chất tốt đẹp Vì sự phản bội, Khiết phải trả giá bằng cái chết thật đau đớn

“Tiếng vải xé vang lên, bỗng dưng Khiết như bị một lực hút về sau Âm thanh của đôi cánh nhỏ vỗ nhẹ Từ xương bả vai Da Nâu, đôi cánh đen thình lình

xé toạc lớp vải che giấu, hiện ra, xoãi rộng Gương mặt bầu bĩnh hóp lại Đôi mắt hõm sâu, với con ngươi mở rộng, tỏa ra luồng sáng xanh rực Mái tóc ngắn rờn lên, chuyển động mềm mại Sự mềm mại của những con rắn đen mịn vừa được đánh thức, đã sẵn sàng bủa vây, kềm tỏa nạn nhân trong tầm tấn công của chúng…Ác thần trẻ hiện nguyên hình tối tăm, tràn đầy sức mạnh, Những con rắn trên tóc Khiết túa lên, chống cự kịch liệt với các ngón tay níu giữ…vẻ điên cuồng trong đôi mắt ác thần tỏ rõ điều ấy” [15, tr.125]

Cũng như Khiết, Nhật là bóng ma được tái sinh, cùng với Khiết canh giữ chuỗi hạt Azoth Nhật hiện ra trong tác phẩm với những nét kì dị Cậu là học trò nhỏ thó, đôi mắt hơi lồi ra sau lớp kính dày cộm Đôi mắt cận nặng cùng những chiếc răng cửa chìa ra khỏi đôi môi luôn cố gắng mím lại khiến gương mặt cậu bé

là sự pha trộn kì khôi giữa một con ếch và một con sóc Ngoại hình dễ thương là

vậy, nhưng bên trong Nhật vẫn là một kẻ tái sinh Chính Nhật đã ra tay với Ngọc, cướp đi sinh mạng của cô bé xinh đẹp

“Những gương mặt phẳng lặng, thông tuệ nhưng thiếu vắng sinh khí, những đôi mắt có thể thâu tóm tất cả, nhưng cũng có thể tàn nhẫn bỏ qua tất cả, chỉ có thể sinh ra từ một thế giới đã chết Những bộ trang phục với sắc đen duy nhất, như đôi cánh loài chim bay đến từ thế giới của bóng đêm”

Như vậy, những kẻ đến từ bóng tối luôn mang đến sự chết chóc, nguy hiểm, rình rập cho con người Tuy nhiên những ác thần như Khiết và Nhật đã học được những điều tốt đẹp, những giá trị cao quý từ con người hơn là những mệnh lệnh của ác thần Khiết và Nhật đã biết làm những gì để bảo vệ những người bạn yêu quý của mình

Trong thế giới nhân vật kì ảo của Phan Hồn Nhiên, ma là hình tượng xuất hiện với tần số cao, ngày càng liên tục, phát triển trong sáng tác của nhà văn Từ

thành công ở Những đôi mắt lạnh và Chuỗi hạt Azoth, Phan Hồn Nhiên đã đem

đến ấn tượng khá đặc biệt khi xây dựng nhân vật Nguyên, Việt Hoàn, mẹ Minh Đây là những bóng ma đã chết và một lần nữa tồn tại trong cuộc sống đời thường

Nguyên là nhân vật được nhà văn xây dựng công phu nhất Là bóng ma đã chết cách đây 50 năm, nhưng cậu chưa thể về thế giới bên kia được Bởi cậu phải hoàn thành sứ mệnh từ xứ giả bóng tối Đó là phải tìm được “chiếc nhẫn quyền lực” thất lạc trong thế giới của con người, trong thời gian sáu tháng hiện diện ở thế giới con người Mục đích đã vạch ra trước mắt Nguyên từng bước tiến hành nhiệm vụ của mình Một bóng ma được tạo nên từ những cây tử đinh hương nên

cơ thể có những điểm kì dị, khác thường

“Một chàng trai 17 tuổi, là gương mặt nhìn nghiêng đường nét hoàn hảo, với xương trán và quai hàm sắc nét, đôi mắt kì lạ, người ta không thể phân định đó

là đôi mắt đen dịu hay xanh đậm Với phong cách thời trang vetro – chiếc áo ca rô xám xanh và kiểu quần jeans đơn giản thanh lịch Chiếc túi da thuộc được xử lý sơn màu đeo chéo vai Và ấn tượng nhất, đôi giầy đế mềm hơi lấm lem” [16, tr.16]

Bước vào cuộc sống của con người Nguyên cũng như các học sinh khác Vẫn đi học, vẫn làm những việc như người bình thường, và cậu không ngừng tìm kiếm chiếc nhẫn quyền lực Sự xuất hiện của Nguyên đã làm cho mọi người nghi ngờ và tò mò Bởi từ khi có mặt Nguyên, trong trường đã sảy ra nhiều vụ tai nạn Nguyên trở thành trung tâm của mọi sự chú ý đối với Minh, Trung và Tina

“Đó là một đôi mắt khiến Trung rùng mình Tròng đen ngã sắc xanh nhạt, rất rộng, choán gần kín mắt Cấu tạo sinh học lớp trên cùng của nhãn cầu quá khác thường, tạo hiệu ứng hút sáng bên ngoài nhưng không có tia sáng tỏa ra từ bên trong Đôi mắt với ánh nhìn trống rỗng xuyên qua kính xe ám bụi, và thản nhiên xuyên qua tất cả những gương mặt tình cờ lọt vào tầm nhìn của chúng Nỗi trên làn da trắng bạch bị rút kiệt máu, một bên mắt kẻ ấy vẫn trong suốt, đen dịu Nhưng con mắt bên kia đã vỡ, vằn tia máu thẫm xanh” [16, tr.76]

Nguyên hiện ra trong mắt mọi người, không chỉ với ngoại hình kì dị mà hành động cũng hết sức khác thường: “Lượn vòng trong không khí Nguyên bay ra ngoài khoảng không Tuy nhiên thay vì rơi theo phương thẳng đứng như lẽ thường, cậu ta thình lình vọt lên cao, ở khoảng tầng tám Bám vào một thanh inox trắng mờ Sau đó chuyển từ thanh này sang thanh khác, cậu ta cứ thế lướt nhanh mặt ngoài khối nhà Đã đủ gây ấn tượng ghê rợn cho đối thủ Nguyên mới buông tay, lơ lửng rơi xuống, hạ đế giày mềm ngay trên bàn chông sắt tua tủa Bước đi trên đầu những thanh sắt nhọn hoắt như lướt trên các ngọn cỏ mềm rủ, chớp mắt cậu ta đã quay lại tầng lửng nơi Trung đang sừng sờ nhìn cách thức di chuyển chỉ

có những kẻ không thuộc về thế giới này” [16, tr.86]

Hay lúc tiếp xúc với chiếc nhẫn quyền lực Nguyên hiện lên như một con ác thú Sẵn sàng chụp lấy con mồi, ra tay một cách không thương tiếc “Dưới ánh sáng mê hoặc của chiếc nhẫn kim loại tỏa sáng, đồng tử mắt Nguyên giãn rộng Nỗi thèm khát mạnh đến mức bắt đầu nhấc bổng cậu lên, tóm lại cái cổ mảnh khảnh Cảm giác thèm khát mãnh liệt như một con cá hung hãn mắc lưới, quẩn mạnh chiếc đuôi đầy tia lửa điện quất vào các giác quan Các đốt ngón tay Nguyên lúc này biến thành móng vuốt một cách ghê rợn” [16, tr.107]

Với tất cả những gì biểu hiện ra bên ngoài đó Nguyên hiện lên như một nhân vật kì ảo méo mó về ngoại hình và cả nhân cách con người Tuy nhiên với những mẫu lí trí còn sót lại, với những tình cảm mà Nguyên nhận được từ Minh, chính là lòng vị tha, tâm hồn trong sáng, tình yêu mãnh liệt của Minh, đã kịp đánh thức lương tâm trong Nguyên “Trong thế giới ấy, Nguyên chẳng ngần ngại reo rắc hạt mầm của nỗi sợ hãi và đau đớn, ấy cũng là nơi chưa bao giờ làm cậu hết ngạc nhiên bởi vẻ đẹp sự dịu dàng, và một điều kì lạ đôi khi nó hiện ra vào lúc không ngờ” Làm cho Nguyên không còn là một con ma đáng sợ nữa, trái lại chúng ta có một cái nhìn cảm thông với nhân vật này

Việc xuất hiện của nhân vật hư ảo không phải hoàn toàn mang tính ngẫu nhiên mà là dụng ý nghệ thuật của nhà văn Với khát vọng làm mới tiểu thuyết Nhà văn Phan Hồn Nhiên đã tạo ra một hệ thống các nhân vật mới khác với nhân vật trước đó Sử dụng yếu tố kì ảo, nhà văn nhằm giải phóng tối đa sức tưởng tượng về hình tượng nhân vật cũng như bày tỏ quan niệm nhân sinh mới trong cuộc sống có nhiều thay đổi Phan Hồn Nhiên đã nhận thức sâu sắc bản chất ham học hỏi, cá tính sáng tạo, luôn tìm tòi khám phá những điều bí ẩn của các em thanh niên hiện nay Đó cũng là hình thức nhà văn gián tiếp thức tỉnh con người khỏi sa ngã trước bờ vực của sự tha hóa

2.1.2 Nhân vật là những sự vật kì ảo

Đến với bộ ba tác phẩm Fantasy của Phan Hồn Nhiên và Phan Vũ Linh Chúng ta như lạc vào thế giới của mộng mị, thế giới của những điều rùng rợn, hoang đường, không có thực Dưới lăng kính của yếu tố kì ảo, không chỉ riêng những bóng ma đội lốt hiện lên đầy bất ngờ và thú vị mà những sự vật kì lạ cũng được nhà văn làm nỗi bật qua biện pháp nhân hóa Với những quyền lực mạnh mẽ đến từ hộp phấn mắt đen, chuỗi hạt Azoth, chiếc nhẫn quyền lực, những ngón tay

ma quái, đang đợi chúng ta khám phá

Một quyền lực ma quái bỗng giúp một chàng teen giành được tất cả những

gì cậu muốn: Tài năng, danh vọng, hiểu biết, sức mạnh Đó là những thứ mà Duy đạt được nhờ hộp phấn mắt đen Hộp phấn ma lực được chế tạo bằng xác chết của

con người Nó cũng chính là thứ mê hoặc con người mà sứ giả bóng tối đem đến

“Hộp phấn đen” là một hình ảnh rất đặc sắc, sinh động, chứa đựng nhiều bí ẩn, nhiều tầng ý nghĩa sâu xa

Việc sử dụng thứ bột ma thuật đó sẽ đem lại sức mạnh cho người sử dụng

Nó được xem là dẫn chất quan trọng giữa hai thế giới Trong một số lăng mộ lớn như Kim Tự Tháp Tout and Hanion, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một số đồ minh khí được chôn theo Pharaon, bên trong có chứa thứ chất bột huyền thoại Tuy nhiên, do bị vẻ đẹp tinh xảo của thứ đồ minh khí cuốn hút, gần như tất cả những nhà nghiên cứu khảo cổ và mỹ thuật đều đã bỏ qua hoặc chỉ đưa ra phán đoán mù

mờ về chất bột chứa bên trong mấy món đồ tùy táng Chỉ có vài nhà nghiên cứu tin rằng nó thực sự chứa đựng sức mạnh huyền thuật, bởi nó được làm từ cadave (xác chết người) Nhờ sử dụng hộp phấn đen Duy trở nên mạnh mẽ lên trong cuộc thi marathon, Duy đã về nhất, không hề đuối sức như các lần trước Nhờ nó, Duy gặp may mắn Duy giành giải nhất cuộc thi vẽ của diễn đàn đồ họa dành cho người trẻ châu Á, nhờ bột ma thuật Ghi đã chiến thắng trong cuộc thi Ngôi sao pha lê Nhưng đổi lại cho những thành quả đó là mạng sống của con người Hai vận động viên chuyên nghiệp ngã vào gầm xe container, còn cô nhóc người Sinh được đánh giá có khả năng cao nhất được giải thi vẽ đồ họa, bị chấn thương sọ não khi chơi nhảy cầu, tai nạn sảy ra với Anny, Hoàng và anh Viễn Cái giá cho việc sử dụng hộp phấn thật quá đắt

Sức mạnh và quyền lực của bột ma thuật, được nhà văn thể hiện rõ nét qua những kết quả mà Duy đạt được, nhờ bột phấn đen Duy đã chiến đấu với Kiara để cứu thoát cho Ghi: “Duy bôi mạnh tay len mí mắt, những hình ảnh nhập nhòe trong đêm, tức khắc trở nên sáng rõ Những loài mãnh thú chỉ trở nên hung hãn và tràn đầy sức mạnh khi bị khiêu khích tấn công Cậu thấy mình đã biến hình như một con báo đen, mạnh mẽ và dẻo dai, hung hãn một cách thản nhiên Duy lao về phía trước” [14, tr.82]

Nhà văn Phan Hồn Nhiên đã rất thành công khi sử dụng hình ảnh “Hộp phấn đen” để thể hiện những quyền năng, sức mạnh trong cuộc sống hiện đại Nó

là hình ảnh rất đặc sắc, sinh động, chứa đựng nhiều bí ẩn “Hộp phấn đen” dưới ngôn từ của nhà văn từ cái phi lí trở thành hợp lý, cái ảo ảnh trở thành như có thật Một quyền lực sức mạnh hoang đường, khó tin lại hấp dẫn, thu hút người đọc

Sự vật kì lạ thứ hai xuất hiện là "Chuỗi hạt Azoth".Không kém phần hấp dẫn, thú vị, "Chuỗi hạt Azoth" đem đến cho chúng ta từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác

"Chuỗi hạt Azoth" ẩn chứa một bí mật rất lớn, một chuỗi hạt quyền lực, bí

ẩn lôi cuốn Bình Nguyên, Danny, Khiết, San, Nhật, vào hành trình khám phá vô cùng nguy hiểm đầy cam go, thử thách

Hạt Azoth, bên ngoài một chuỗi hạt bình thường, nhưng những bí ẩn bên trong thì chúng ta không thể gọi tên Bằng những nguy hiểm rình rập, hay nói một cách khác là phải trả giá một mạng sống cứ mỗi lần chuồi hạt được hé mở, tiếp xúc với ánh sáng mặt trời Mang trong mình một quyền lực bí ẩn "Chuỗi hạt Azoth" hiện lên như những con mắt tinh xảo, đầy nguy hiểm: “Bên trong hộp, chuỗi dây nhỏ có lẽ chỉ đeo vừa một chiếc cổ gầy guộc, được xếp thẳng, nổi lờ mờ trên lớp sơn nhưng đã sờn Chuỗi dây nghiêng về một phía Những hạt tròn nhỏ đột nhiên sáng lóe, xanh biếc, như những con mắt thình lình hiện ra từ cõi tối tăm”

“Trên nền nhung đen đã bợt màu, những hạt Azoth nhỏ bé lăn tăn Một cái chạm tay, chúng bỗng rùng rùng chuyển động theo hướng co cụm thành khối xám bạc duy nhất Một cái chạm khác, chúng lại tản mát thành hàng trăm hạt nhỏ li ti ánh lên sắc xanh Và cuối cùng, sau các biến hình kì ảo ấy, chúng lại trở về nguyên dạng của chuỗi hạt liền lạc, với một khoảng hở dành cho hạt Azoth còn thiếu…Bao nhiêu sức mạnh, bao nhiêu đau đớn, bao nhiêu tài sản quý giá, bao nhiêu trí thông minh và hiểu biết tinh túy nhất được chắt lọc, cất giấu nơi đây” [15, tr.134]

Một biểu hiện của yếu tố kì ảo mà "Chuỗi hạt Azoth" tác động mạnh mẽ đến thị giác của con người Chính là những vụ tai nạn hay những cái chết tương khít lúc chuỗi hạt được mở ra: Đó là cái chết của Ngọc, của người lái xe, tai nạn với Danny, Khiết

Để kết thúc cho những hiểm họa sảy ra Cách duy nhất là phải tìm ra được hạt Azoth cuối cùng đang còn thất lạc Trên chặng đường đi tìm kiếm "Chuỗi hạt Azoth" Bình Nguyên một cô gái trong sáng, hiền lành xinh đẹp luôn gặp phải những nguy hiểm rình rập Nhưng cuối cùng, Bình Nguyên đã khám phá ra được

bí mật về chuỗi hạt, bí mật về cái chết của mẹ, chuỗi hạt đã được hoàn thiện: “Ai

mà thấy tất cả là Một, đem mọi sự vật về Một, và thấy mọi sự trong Một, thì lòng

sẽ bình yên, và sẽ sống bình yên trong thượng đế…Trong các niềm tin cổ xưa Một là tất cả, là căn nguyên, là đích đến của muôn loài Nói cách khác Một tượng trưng cho sức mạnh lớn nhất” [15, tr.100]

“Chuỗi hạt Azoth” mang trong nó một quy luật lớn lao mà cũng thật khắc nghiệt Trí tuệ tối thượng, mà Azoth là một biểu trưng, soi sáng cho ta về vũ trụ và con người cũng như ý nghĩa cuộc sống Trí tuệ ấy không đến với ai dễ dàng Phải đánh đổi bằng thời gian Bằng nỗi đau đớn, và không hiếm khi bằng cả cái chết”

Trong tác phẩm Chuỗi hạt Azoth, chúng ta còn bắt gặp một hình ảnh mang

tính kì ảo, chứa trong nó những năng lực đặc biệt Đó là hình ảnh quả táo đỏ tươi Quả táo xuất hiện từ đầu cho đến cuối truyện như một biểu tượng, ẩn dụ cho sự thật được hé mở Và chính hình ảnh này có tác dụng to lớn cho việc tạo nên một quyền lực bí hiểm "Chuỗi hạt Azoth" là hình ảnh làm nên sự thành công cho Phan Hồn Nhiên, khi sử dụng yếu tố kì ảo trong tác phẩm của mình Quả táo chính là chiếc chìa khóa để đưa Nguyên đến được thế giới bên kia và tìm ra hạt Azoth cuối cùng

“Quả táo chính là chìa khóa Chìa khóa mở ra cánh cửa tiến vào đường hầm

bí mật Đó là lý do quả táo đã từng hiện ra nhiều lần trong các giấc mơ đau đớn của cô Đó cũng là lý do nó hiện hình thực sự, trong căn phòng ở trang trại đá xám, và lúc này đối thủ xinh đẹp đang đưa cho cô” [13, tr.111]

Đến với tác phẩm Xuyên thấm, chúng ta lại đến với một quyền lực đặc biệt

khác nữa “chiếc nhẫn” Dưới nhãn quang của yếu tố kì ảo Chiếc nhẫn tưởng chừng như bỏ đi nhưng hiện lên như một hình tượng nghệ thuật đặc sắc Với những bí mật và quyền lực ẩn chứa bên trong nó