Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng cho học sinh lớp 11 trên cơ sở các bài tập tin học

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học nh m rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh lớp 11 THPT

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

11 trên cơ sở các bài tập Tin học]

Học sinh lớp 11 trường THPT Phạm Phú Thứ - thôn An Ngãi Đông - xã Hòa Sơn - huyện Hòa Vang - Thành phố Đà Nẵng

Quá trình tổ chức dạy học các bài dạy thực hành Tin học 11 để rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh.

Giả thuyết khoa học

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học, tổ chức các bài thực hành theo hướng đổi mới và đảm bảo yêu cầu sư phạm là rất cần thiết Việc này sẽ giúp hình thành, rèn luyện và phát triển kỹ năng lập trình cho học sinh.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp cơ sở lý luận về hình thành và phát triển kỹ năng trong giảng dạy thực hành Tin học ở trường THPT

Xác định cơ sở và hệ thống các kỹ năng thực hành cơ bản cần rèn luyện cho học sinh

Nghiên cứu cách tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học để rèn luyện và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh

Thiết kế mẫu giáo án giảng dạy bài thực hành Tin học 11 (Bài tập và thực hành 5)

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu, bài giảng về phương pháp dạy học Tin học

Nghiên cứu tài liệu giáo dục học và tâm lý học, cùng với các phương pháp dạy học môn Toán và Vật lý, nhằm áp dụng hiệu quả vào giảng dạy môn Tin học.

Nghiên cứu các tài liệu về ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal

Nghiên cứu khối lượng kiến thức được học về lập trình b ng ngôn ngữ Pascal và thực trạng dạy học thực hành Tin học ở trường THPT.

Nghiên cứu thực nghiệm

Nguyễn Anh Quốc - [Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng cho học sinh lớp

Tiếp xúc với giáo viên và học sinh THPT nhằm thảo luận các vấn đề liên quan đến việc dạy học và truyền đạt tri thức Tin học, đặc biệt là trong lĩnh vực dạy lập trình cho học sinh.

Xử lý số liệu thu được b ng phương pháp thống kê toán học.

Những đóng góp mới của đề tài

Khóa luận nghiên cứu cách tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học nhằm nâng cao kỹ năng thực hành cho học sinh Đề tài này mang đến những đóng góp mới trong việc cải thiện phương pháp giảng dạy và phát triển năng lực thực hành cho học sinh.

 Xác định được hệ thống kỹ năng thực hành cần rèn luyện cho học sinh lớp 11 THPT

 Bước đầu xác định được quy trình rèn luyện kỹ năng thực hành

 Xác định cách tổ chức dạy học các bài thực hành để rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh

 Xây dựng mẫu giáo án của bài thực hành 5 trong SGK Tin học 11.

Cấu trúc của khóa luận

 Mở đầu: Giới thiệu sơ lược về đề tài, hướng nghiên cứu và những đóng góp của đề tài

 Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh trong dạy học Tin học ở trường THPT

 Chương 2: Tổ chức dạy học các bài thực hành cho học sinh lớp 11 THPT

 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Kết luận của bài viết nêu rõ những nhận xét về kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế của đề tài Từ đó, bài viết đề xuất những hướng phát triển tiềm năng cho nghiên cứu trong tương lai.

Lịch trình làm việc

STT T ời ia Nội du t c i Kết quả d iế

- Gặp giáo viên hướng dẫn

- Nộp đề cương cho giáo viên

- Đề cương được thông qua

2 Tháng 2 2 13 - Viết lời mở đầu

- Lời mở đầu, chương I được thông qua

3 Tháng 3 2 13 - Viết chương II và chương III

- Chương II và chương III được thông qua

4 Tháng 4 2 13 - Hoàn thiện đề tài

Tháng 5 2 13 - Rà soát và ch nh sửa toàn bộ đề tài

- Đề tài được thông qua

CƠ SỞ L LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC H NH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG THỰC HÀNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TIN HỌC Ở TRƯỜNG THPT

Cơ sở lý luận của việc rèn luyện kỹ năng thực hành

1.1.1 Khái niệm kỹ năng thực hành

Kỹ năng là một chủ đề thu hút sự chú ý của nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học Có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm kỹ năng, phản ánh sự đa dạng trong cách hiểu và ứng dụng của nó trong cuộc sống.

Trong Tâm lý học có hai quan niệm về kỹ năng:

Quan niệm thứ nhất về kỹ năng nhấn mạnh cách thức hành động, cho rằng việc nắm vững phương pháp hành động chính là kỹ năng Các tác giả như Ph.N Cônôbôlin, V.A Crutetxki, V.X Cudin và A.G Covaliop đều đồng ý rằng kỹ năng là phương thức thực hiện các hoạt động mà con người đã lĩnh hội một cách vững chắc.

Kỹ năng không chỉ là khía cạnh kỹ thuật của hành động mà còn là biểu hiện năng lực con người, theo quan niệm của N.Đ Lêvitốp, K.K Platônốp, A.V Pêtrôpxki, và F.K Kharlamốp Quan niệm này nhấn mạnh rằng kỹ năng có tính ổn định, linh hoạt và mục đích A.V Pêtrôpxki định nghĩa kỹ năng là khả năng áp dụng tri thức, dữ kiện và khái niệm để nhận diện thuộc tính bản chất của sự vật, từ đó giải quyết hiệu quả các nhiệm vụ lý luận và thực hành.

Trong Lý luận dạy học, kỹ năng được định nghĩa là khả năng của con người thực hiện hiệu quả các hành động phù hợp với mục đích và điều kiện cụ thể Kỹ năng luôn mang tính khái quát và có thể áp dụng trong nhiều tình huống khác nhau.

Theo từ điển Việt Nam thì Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được vào thực tế [2]

Về bản chất thì các quan niệm trên về kỹ năng không mâu thuẫn nhau l m Sự

Các bài tập Tin học khác nhau chủ yếu dựa trên việc mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi áp dụng của kỹ năng hành động trong các tình huống và công việc đa dạng.

Kỹ năng được định nghĩa là khả năng của con người thực hiện hiệu quả một công việc nhất định nhằm đạt được mục tiêu đã xác định Điều này bao gồm việc lựa chọn và áp dụng các phương pháp hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và các nguồn lực có sẵn.

Theo từ điển Việt Nam thì Thực hành là làm để áp dụng lý thuyết vào thực tế [3]

Khái niệm thực hành có nhiều cách diễn đạt khác nhau, nhưng nhìn chung, thực hành được hiểu là một động từ với hai điểm chính cần lưu ý.

Thực hành gắn liền với các hành động của con người, được thể hiện qua những thao tác cụ thể nhằm tác động lên đối tượng lao động để biến đổi chúng theo mục đích đã định Trong bối cảnh này, hoạt động được hiểu rộng hơn hành động, vì nó bao gồm nhiều hành động khác nhau.

Thực hành là quá trình áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, không chỉ là hoạt động đơn thuần mà còn yêu cầu sự tham gia của trí tuệ Hoạt động thực hành có mục đích rõ ràng, nhằm kiểm nghiệm và củng cố lý thuyết, hơn là chỉ đơn thuần đạt được mục tiêu.

Kỹ năng thực hành trong dạy học là khả năng của học sinh trong việc áp dụng tri thức đã học vào thực tế thông qua các thao tác hành động hiệu quả.

Dựa vào định ngh a trên ta thấy kỹ năng thực hành có đặc điểm là:

 Có kiến thức vững ch c về lý thuyết

 Khả năng thực hiện các thao tác hành động theo một quy định

 Khả năng vận dụng khám phá biến đổi về các quy trình, các vấn đề về lý luận vào thực tiễn

 Kết quả thực hiện phải đạt được mục tiêu đề ra Như vậy kỹ năng thực hành không phải là phạm tr trừu tượng mà nó là những

Học sinh thực hiện các bài tập Tin học nhằm áp dụng kiến thức đã học vào những tình huống mới có ý nghĩa Mục tiêu dạy học được đạt được thông qua các thao tác và hành động cụ thể của học sinh.

1.1.2 Vai trò của kỹ năng thực hành trong dạy học Tin học

Mục đích của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là thực hiện giáo dục toàn diện nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho nền sản xuất hiện đại Điều này đòi hỏi con người phải có kiến thức ngang tầm thời đại, phẩm chất đạo đức, tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi Họ cần có ý thức vươn lên trong học tập, rèn luyện lập thân, lập nghiệp, đồng thời phải có kỷ luật, kỹ năng thực hành tốt và lòng say mê nghề nghiệp Những phẩm chất này được hình thành từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, vì vậy, việc phát triển kỹ năng cho học sinh trong quá trình dạy học là rất quan trọng để đạt được mục tiêu của nền giáo dục.

Mục tiêu dạy học ở THPT được xác định dựa trên mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách học sinh, bao gồm giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể chất và kỹ năng Để đạt được mục tiêu này, quá trình dạy học cần tác động đến ba mặt tâm lý của học sinh: nhận thức, xúc cảm và hành động Do đó, mục tiêu dạy học thường bao gồm ba nhóm yêu cầu bồi dưỡng nhân cách toàn diện: yêu cầu về tri thức, yêu cầu về thái độ và yêu cầu về kỹ năng.

Trong nhà trường, ba nhóm yêu cầu này thường được xác định và s p xếp theo thứ tự như sau:

1 Hệ thống những tri thức cần n m

2 Hệ thống những kỹ năng học tập và sinh hoạt cần rèn luyện

3 Hệ thống những giá trị (thái độ) thích hợp cần bồi dưỡng

Ba nhiệm vụ này có mối quan hệ biện chứng, thúc đ y lẫn nhau, được thể hiện:

 Nhiệm vụ thứ nhất là cơ sở của nhiệm vụ thứ hai, nhiệm vụ thứ ba; bởi

Học sinh thực hiện các thao tác trí tuệ qua các bài tập Tin học, từ đó vận dụng hệ thống tri thức của mình Thế giới quan và phẩm chất nhân cách của các em sẽ được hình thành dựa vào độ chính xác và tính khoa học của những tri thức mà các em tiếp nhận.

Nhiệm vụ thứ hai phụ thuộc vào nhiệm vụ thứ nhất và nhiệm vụ thứ ba; khi trí tuệ của trẻ phát triển, các em sẽ biết phương pháp học, từ đó giúp các em tiếp thu tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và phát triển những phẩm chất nhân cách tốt hơn.

Cơ sở thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng thực hành

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Tin học

Bộ môn Tin học đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo thế hệ học sinh thành những lao động có học vấn vững chắc và nhân cách hoàn thiện, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh Là một trong những môn khoa học tự nhiên, Tin học cung cấp kiến thức cơ bản để học sinh có thể nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực này hoặc tiếp thu tri thức từ các công nghệ tiên tiến, đặc biệt là công nghệ thông tin Do đó, mục tiêu dạy học môn Tin học cần phải phù hợp với mục tiêu giáo dục Việt Nam và vị trí của môn học trong nhà trường.

Mục tiêu giáo dục Việt Nam, theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VIII, là xây dựng con người và thế hệ gắn bó với tư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Giáo dục cần phát triển đạo đức, ý chí kiên cường, và khả năng bảo vệ tổ quốc; đồng thời thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc Hệ thống giáo dục cũng phải trang bị cho học sinh năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, phát huy tiềm năng dân tộc, ý thức cộng đồng, và tính tích cực cá nhân Ngoài ra, cần chú trọng vào việc làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, tính tổ chức kỷ luật và sức khoẻ, để trở thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên, như lời Bác Hồ đã căn dặn.

Luật giáo dục Việt Nam, tại chương II, mục 2 điều 23, xác định mục tiêu của giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện cho học sinh về đạo đức, trí tuệ, thể chất và các kỹ năng cơ bản Điều này nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam trong xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, cũng như chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học tập hoặc tham gia vào lao động và bảo vệ Tổ quốc.

Môn Tin học, giống như các môn học khác, dựa trên mục tiêu đã đề ra để xác định các nhiệm vụ cụ thể, tổ chức hoạt động đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả học tập.

11 trên cơ sở các bài tập Tin học] thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng và nhà nước đã đề ra [5]

1.2.1.2 Đặc điểm của môn Tin học

Xác định mục tiêu dạy học môn Tin học cần dựa trên đặc điểm của môn này, trong đó đặc điểm nổi bật là tính trừu tượng cao và tính thực tiễn phổ dụng.

Tin học mang tính trừu tượng cao, nghiên cứu các phương pháp và kỹ thuật để xử lý thông tin một cách tự động Khái niệm thông tin vốn đã trừu tượng, và quá trình xử lý thông tin, bao gồm thu nhập, lưu trữ, biến đổi và truyền nhận, dựa trên những thành tựu của các ngành khoa học trừu tượng như Vật lý, Toán học và Lý thuyết thông tin Do đó, Tin học thể hiện đặc điểm trừu tượng hóa mạnh mẽ.

Sự trừu tượng hóa trong Tin học diễn ra trên nhiều bình diện khác nhau, với các khái niệm như biến, mảng và bản ghi là kết quả của việc trừu tượng hóa các đối tượng vật chất cụ thể Ngoài ra, nhiều khái niệm khác, như tham biến hình thức và mảng có phần tử là mảng, cũng được hình thành từ sự trừu tượng hóa những khái niệm đã có trước đó.

Tin học, mặc dù có tính trừu tượng cao, vẫn giữ vững tính thực tiễn của nó Nguồn gốc của tin học xuất phát từ nhu cầu thực tế trong việc xử lý thông tin, đặc biệt là trên các danh sách Sự phát triển của bản ghi được thúc đẩy bởi nhu cầu quản lý hồ sơ nhân sự và vật tư.

Tin học là một tiến bộ khoa học quan trọng, được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nó cung cấp các phương pháp và công cụ hiệu quả để con người khai thác và xử lý thông tin, đồng thời phục vụ cho tất cả các ngành khoa học kỹ thuật, kinh tế, quân sự, chính trị, văn hóa và dịch vụ Đặc biệt, tin học đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý.

Ngày nay, công nghệ thông tin (CNTT) được xem là một trong những ngành mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng trong chính sách kinh tế, khoa học và công nghệ.

Sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật truyền thông đã dẫn đến những thay đổi lớn trong công nghệ mạng Tin học, hình thành nên các siêu xa lộ thông tin như Intranet và Internet Đặc điểm nổi bật của Tin học là tính logic và thực nghiệm; trong quá trình xây dựng phần mềm và ngôn ngữ lập trình, người ta sử dụng suy diễn logic dựa trên dữ liệu chuẩn để phát triển các dữ liệu có cấu trúc.

Trong việc giảng dạy môn Tin học tại các trường phổ thông, do đặc điểm lứa tuổi và yêu cầu của từng bậc học, có thể linh hoạt trong việc trình bày các khái niệm mà không cần định nghĩa rõ ràng, cũng như chấp nhận tính đúng đắn của chương trình qua một số thử nghiệm với dữ liệu nhất định Tuy nhiên, giáo trình vẫn cần đảm bảo tính logic và hệ thống, trong đó tri thức mới được xây dựng dựa trên tri thức đã có trước đó.

1.2.1.3 Vị trí của môn Tin học

Môn Tin học là một công cụ thiết yếu trong giáo dục, với tính trừu tượng cao và ứng dụng thực tiễn phổ biến Kiến thức và kỹ năng Tin học không chỉ hỗ trợ học tập các môn học khác mà còn là nền tảng cho nhiều ngành khoa học và hoạt động trong đời sống Để đảm bảo tất cả học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học nắm vững các yếu tố cơ bản của Tin học, chương trình học cần trang bị cho họ khả năng ứng dụng công nghệ thông tin như một công cụ học tập Học sinh sẽ được trang bị kiến thức về Tin học và môi trường dữ liệu, hiểu biết về thuật giải và phát triển tư duy thuật giải, cũng như biết lập trình để giải quyết các bài toán đơn giản trong SGK Toán, Lý, Hóa, từ đó chuẩn bị cho họ những kỹ năng cần thiết để tiến xa hơn trong lĩnh vực lập trình.

11 trên cơ sở các bài tập Tin học] một số HĐH, một số phần mềm như soạn thảo văn bản, bảng tính điện tử…

Môn Tin học không chỉ giúp học sinh nắm vững tri thức và kỹ năng cần thiết mà còn phát triển năng lực trí tuệ như phân tích, tổng hợp, và khái quát hóa Đồng thời, môn học này rèn luyện những phẩm chất quan trọng của người lao động mới như tính cẩn thận, chính xác, kỷ luật, phê phán và sáng tạo Học sinh nhận thức rõ hiệu quả mạnh mẽ của công nghệ thông tin (CNTT) và những phẩm chất cần thiết trong thời đại mới Vì vậy, Tin học đóng vai trò quan trọng trong trường phổ thông, và việc xác định mục tiêu, nhiệm vụ của môn học này cần phù hợp với vị trí của nó trong hệ thống giáo dục Để thực hiện mục tiêu giáo dục chung, bộ môn Tin học cần đạt được những nhiệm vụ cụ thể nhằm phát triển toàn diện cho học sinh.

Bộ môn Tin học trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng cơ bản, từ lý thuyết đến thực hành lập trình, giúp họ khai thác và ứng dụng những thành tựu mới trong lĩnh vực này Ngoài ra, học sinh còn được cung cấp hiểu biết về ứng dụng của Tin học trong công nghệ, thông tin liên lạc, sản xuất và quản lý kinh tế, xã hội, từ đó thực hiện nhiệm vụ giáo dưỡng quan trọng của môn học.

Các kỹ năng thực hành cần rèn luyện

Để đạt hiệu quả trong việc dạy học môn Tin học tại trường THPT, giáo viên cần chú trọng rèn luyện cho học sinh các kỹ năng học tập Tin học Những kỹ năng này bao gồm nhiều nhóm khác nhau, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và phát triển của học sinh trong môi trường giáo dục hiện đại.

 Kỹ năng tổ chức hoạt động nhận thức

 Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá

Rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh là rất quan trọng, vì đây là những kỹ năng cơ bản không chỉ hỗ trợ các em trong việc học môn Tin học mà còn phục vụ cho cuộc sống sau này.

Kết quả tiếp thu tri thức Tin học cần được thể hiện qua việc lập trình giải các bài toán và ứng dụng vào thực tiễn Do đó, giáo viên cần chú trọng rèn luyện cho học sinh các kỹ năng thực hành trong Tin học, bao gồm nhiều nhóm kỹ năng khác nhau.

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào giải các bài toán thực tiễn

 Kỹ năng vận dụng tri thức vào khai thác các thành tựu về Tin học

1.3.1 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

Ngôn ngữ lập trình Pascal đóng vai trò quan trọng trong giảng dạy Tin học tại trường THPT, vì lập trình là hoạt động chủ yếu giúp học sinh tiếp cận và thực hiện hiệu quả các mục tiêu giáo dục Tin học.

Kỹ năng vận dụng tri thức có hiệu quả vào hoạt động lập trình của học sinh

Quá trình huấn luyện học sinh trong các bài tập Tin học được chia thành 4 bước: tìm hiểu nội dung bài toán, xây dựng thuật giải, lập trình và chạy thử nghiệm Trong từng giai đoạn, học sinh cần phân tách hoạt động, vận dụng kiến thức và phương pháp, cũng như sử dụng các kỹ thuật lập trình để thiết kế thuật giải Để phát triển kỹ năng lập trình cho học sinh, giáo viên cần chú trọng vào việc dạy Tin học qua nhiều phương diện khác nhau.

 Phương diện máy tính điện tử

 Phương diện giải quyết vấn đề

1.3.1.1 P di ô ữ phương diện ngôn ngữ, ta cần dạy cho học sinh theo quan điểm giao tiếp giữa người và máy b ng cách tạo ra những tình huống công việc mà giải quyết nó đòi hỏi phải biết được từ khoá nào, cấu trúc ngữ pháp của câu lệnh, cấu trúc dữ liệu và cấu trúc chương trình Những tình huống như vậy là những dịp để giáo viên gợi động cơ học tập cho học sinh

Để tìm số lớn nhất trong ba số nguyên, chúng ta có thể viết một chương trình cho phép người dùng nhập vào ba số nguyên bất kỳ, sau đó hiển thị số lớn nhất trong số ba số đó.

Write ('Nhap vao so nguyen thu 1: '); Readln(a);

Write ('Nhap vao so nguyen thu 2: '); Readln(b);

Write ('Nhap vao so nguyen thu 3: '); Readln(c);

Writeln('So lon nhat la: ', max);

Thông qua chương trình này, ta dạy cho học sinh cách d ng lệnh xoá màn hình Clrscr, cấu trúc hoạt động của câu lệnh If…then

1.3.1.2 P di t uật iải phương diện thuật giải, ta yêu cầu học sinh viết thuật giải b ng sơ đồ khối hoặc b ng ngôn ngữ phỏng trình Tức là xây dựng dãy các tác động để cho máy tính có thể thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nh m đạt được một kết quả xác định gọi là điều kiện ra xuất phát từ một tình huống gọi là điều kiện vào Nếu có thể thì cho học sinh biết nhiều thuật giải có thể giải quyết c ng một nhiệm vụ, sau đó chọn xem trong số các thuật giải đó thuật giải nào tốt nhất về một yêu cầu nào đó

Thông tin cho máy tính bao gồm một tập hợp dữ liệu được chọn liên quan đến bài toán và các kết quả mong muốn Trong lập trình, cần tuân theo quy tắc về kiểu dữ liệu, biến và biểu thức Kiểu dữ liệu xác định tập hợp các giá trị mà biến hoặc hàm phải phụ thuộc vào.

Khi khai báo kiểu dữ liệu trong lập trình, máy tính xác định tập giá trị và phép toán tương ứng Trong quá trình xây dựng thuật giải, cần xác định các thao tác trên các đại lượng cụ thể Giáo viên cần rèn luyện cho học sinh những kỹ năng quan trọng về dữ liệu để nâng cao khả năng lập trình.

 Kiểm tra dữ liệu khi nhập vào

 Sử dụng những thao tác thích hợp với từng kiểu dữ kiệu đó

Để xây dựng cấu trúc dữ liệu phù hợp với từng bài toán, chương trình cần có khả năng phân tích và thông báo cho người sử dụng về các sai sót khi họ nhập dữ liệu không đúng yêu cầu Nếu chương trình có thể chỉ ra bản chất của các sai sót này, người dùng sẽ dễ dàng điều chỉnh Ngược lại, nếu không kiểm tra dữ liệu đầu vào, có thể dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong quá trình thực hiện.

Khi nhập dữ liệu, nếu việc gõ bàn phím mất nhiều công sức, hãy sử dụng các hằng số để ghi nhớ chúng trong quá trình soạn thảo Đến khi chạy chương trình, ta có thể thay thế hằng số bằng các biến nhận giá trị thực tế Khi khai báo biến, cần chú ý đến miền giá trị để xác định kiểu dữ liệu phù hợp Ví dụ, nếu biến dùng để chứa tuổi của một người, nên khai báo kiểu Byte cho miền giá trị từ 1 đến 100, thay vì kiểu Integer, để tiết kiệm bộ nhớ và tăng hiệu suất chương trình.

Khi học lập trình, học sinh thường chỉ chú ý đến kết quả mà bỏ qua quá trình thực hiện chương trình Tuy nhiên, nếu hiểu rõ quá trình này, học sinh sẽ tránh được những sai lầm ngộ nhận và nắm bắt được từng bước của các cấu trúc lặp, lệnh làm việc với chương trình con Điều này giúp họ kiểm soát các khả năng xảy ra với dữ liệu Rèn luyện kỹ năng hiểu câu lệnh điều kiện, vai trò của biến điều khiển, chu trình lặp và hoạt động của chương trình con là rất quan trọng trong việc nắm bắt quá trình thực hiện chương trình.

Việc xây dựng chương trình dựa trên các bài tập Tin học giúp cải thiện tính đúng đắn của chương trình và giảm thiểu số phép toán cần thực hiện Điều này cũng hỗ trợ trong việc phát hiện lỗi của thuật giải hoặc dữ liệu trong quá trình kiểm thử Trong lớp học, giáo viên cần mô phỏng quá trình thực hiện các câu lệnh như lệnh gán, lệnh rẽ nhánh và lệnh lặp Để dạy hiệu quả, cần thiết phải có những bài tập yêu cầu học sinh lập bảng mô phỏng, thể hiện các bước của chương trình với dữ liệu cụ thể.

Khi dạy học với lệnh gán, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện bài tập lập bảng mô phỏng hoán vị hai giá trị, ví dụ a = 3 và b = 8.

 Học sinh lập được bảng mô phỏng quá trình diễn ra bên trong bộ nhớ của máy tính như sau:

Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4 a 30 30 8 8 b 8 8 8 30 tg 30 30 30

Vai trò của hoạt động lập trình trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho học

Theo tâm lý học, hoạt động được định nghĩa là sự vận động trong mối quan hệ biện chứng giữa con người và thế giới xung quanh, trong đó con người đóng vai trò là chủ thể và thế giới là khách thể.

Quá trình hoạt động bao gồm hai mặt thống nhất biện chứng: một là quá trình đối tượng hóa năng lực thể chất và tinh thần của chủ thể, và hai là sự hình thành sản phẩm từ hoạt động đó.

Mặt thứ hai của quá trình này là chủ thể hóa nội dung của đối tượng, tức là chuyển hóa nội dung phi vật chất của đối tượng vào tâm lý, ý thức và nhân cách của chủ thể Điều này có nghĩa là chủ thể chiếm lĩnh nội dung từ kinh nghiệm lịch sử xã hội và biến nó thành kinh nghiệm cá nhân của mình.

Theo cấu trúc tâm lý của hoạt động, mỗi hoạt động bao gồm nhiều thành phần có quan hệ tương tác, trong đó có động cơ, mục đích và phương tiện ở một bên, và hoạt động, hành động, thao tác ở bên kia Các thành phần này có thể được mô tả qua một sơ đồ đơn giản: Động cơ - Hoạt động.

Các bài tập Tin học kích thích tính tự giác và tích cực của người học, từ đó thúc đẩy sự hình thành và phát triển tư duy Kết quả cuối cùng của hoạt động này là đáp ứng mong muốn của chủ thể.

Để đạt được mục đích cụ thể, cần thực hiện các hành động được sắp xếp theo trình tự nhất định Mỗi thao tác trong những điều kiện cụ thể yêu cầu những phương tiện và công cụ phù hợp Quá trình lặp đi lặp lại các hành động này sẽ hình thành kỹ năng và kỹ xảo trong thực hiện.

Trong dạy học, giáo viên đóng vai trò chủ thể, trong khi học sinh vừa là đối tượng học tập, vừa là chủ thể tham gia vào quá trình này Hoạt động dạy học tập trung vào việc hình thành kỹ năng và kỹ xảo thực hành cho học sinh Để đạt được mục tiêu, giáo viên cần sử dụng hệ thống hành động và phương tiện phù hợp để tổ chức và điều khiển hoạt động học tập Quan trọng là giáo viên phải tạo điều kiện cho học sinh tự lực thực hiện các thao tác, lặp đi lặp lại trên nhiều đối tượng và phương tiện khác nhau, từ đó giúp hình thành và rèn luyện kỹ năng đạt hiệu quả cao.

Hoạt động lập trình là hình thức chính của Tin học đối với học sinh, giúp phát triển kỹ năng vận dụng tri thức Tin học qua quá trình tìm tòi thuật giải Quá trình này diễn ra qua 4 bước: tìm hiểu nội dung bài toán, xây dựng thuật giải, lập trình và chạy thử nghiệm Học sinh phải lựa chọn và phân tích các hoạt động, vận dụng trí tuệ, kiến thức và phương pháp để thiết kế thuật giải Nhờ đó, lập trình không chỉ phát triển năng lực trí tuệ như tư duy trừu tượng, tư duy logic và ngôn ngữ chính xác, mà còn cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức và kỹ năng vững chắc về phương pháp Tin học phổ thông.

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tôi kết luận rằng để hoàn thành nhiệm vụ dạy học phổ thông và đạt được mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam, việc rèn luyện kỹ năng thực hành Tin học cho học sinh là điều cần thiết.

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào giải các bài toán thực tiễn

Kỹ năng vận dụng tri thức vào việc khai thác thành tựu Tin học là rất quan trọng Hoạt động lập trình không chỉ giúp học sinh thực hiện tốt mục đích dạy học Tin học trong trường THPT mà còn phát triển năng lực trí tuệ và rèn luyện kỹ năng tư duy.

TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH CHO HỌC

Định dạng
Số trang	96
Dung lượng	1,06 MB