Tài liệu Thiết kế yếu tố hình học đường ô tô pdf

Pgs.ts bïi xu©n cËy, ThS NGUYÔN QUANG PHóC... Phát tri n giao thông nông thôn, vùng núi cao, vùng sâu,vùng xa, vùng biên gi i... xcqđ/h xe con quy đ i/gi.

Pgs.ts bïi xu©n cËy, ThS NGUYÔN QUANG PHóC

ThiÕt kÕ yÕu tè h×nh häc

®- êng « t«

nhµ xuÊt b¶n giao th«ng vËn t¶i

Pgs.ts bïi xu©n cËy, ThS NGUYÔN QUANG PHóC

em sinh viênđ l n xu t b n sau đ c hoàn thi n h n.

Thu t ng v đ ng n c ta c ng nh m t s n c trên th gi i hi n nay ch a

th t th ng nh t Trong giáo trình này s d ng các đ nh ngh a sau đây

b o cho các lo i xe và b hành l u thông trên đ ng đ c an toàn, êm thu n

và kinh t

b đ n xe ô tô) Trong các tài li u n c ngoài g i là đ ng giao thông công

thông di chuy n v i t c đ cao

ng ô tô cao t c c ng đ c chia thành:

+ ng ô tô cao t c ngoài đô th

+ ng ô tô cao t c đô th

b) nh ngh a m ng l i đ ng b

T p h p các con đ ng b có m c tiêu trong m t vùng hay m t qu c gia t o nên

m ng l i đ ng b

M ng l i đ ng b n i li n các đi m dân c , các khu trung tâm v n hoá, chính

tr , công nghi p, nông nghi p, các trung tâm giao thông nh nhà ga, b n c ng, sân bay, M ng l i này ph c v cho vi c đi l i c a các đ i t ng tham gia giao thông, v n chuy n hàng hoá, hành khách gi a các trung tâm đó Vì v y, d ng chung c a m ng l i tr c h t ph i phù h p v i h ng c a các dòng giao thôngchính, đ m b o cho các dòng này l u thông thu n ti n v i th i gian ng n nh t,

ho c chi phí ít nh t đ ng th i gi m đ c tác đ ng x u đ n môi tr ng thiênnhiên và v i chi phí xây d ng h p lý

M c đ phát tri n c a m ng l i đ c đánh giá b ng các ch tiêu sau:

- Các n c phát tri n : 250 -:- 1000 km/1000km2

- Các n c đang phát tri n : 100 -:- 250 km/1000km2

- Các n c ch m phát tri n : < 100 km/1000km2

c xem là m c đ trung bình khi đ t t 3-:-5 km đ ng có l p m t c p cao trên 1000 dân

- L i đ ng đ c xem nh đ n u đ t : > 50 m đ ng / 1 ôtô

- C n b sung : 20-:-30 mđ ng / 1 ôtô

c) T m quan tr ng c a m ng l i đ ng b trong đ i s ng xã h i

Trong n n kinh t qu c dân, v n t i là m t ngành kinh t đ c bi t và quan tr ng

Nó có m c đích v n chuy n hàng hoá, hành khách t n i này đ n n i khác.Trong quá trình s n xu t, nó không làm t ng giá tr s d ng c a hàng hoá tuynhiên t m quan tr ng c a nó d nh n th y trong m i ngành kinh t Nó cung c p nguyên li u, nhiên li u cho m i nhà máy Nó v n chuy n VLXD, máy móc t i đ xây l p nhà máy Trong quá trình s n xu t, c ng l i c n v n chuy n t phân

x ng t i phân x ng, t i kho Cu i cùng khâu phân ph i t i tay ng i tiêudùng c ng l i ph i nh t i v n t i

V n t i là m ch máu n i li n các khu trung tâm kinh t , chính tr , v n hoá, du

lch, các khu công nghi p, nông nghi p, gi a thành th v i nông thôn, ph c v cho s phát tri n m i l nh v c c a n n kinh t , phát tri n xã h i, đ m b o an ninh

V n t i đ ng b (ch y u là v n t i ô tô) có nhi u đ c đi m, trong nh ng đi u

ki n nh t đ nh nh ng đ c đi m này làm cho v n t i đ ng b có nhi u thu n l i

và hi u qu h n so v i các hình th c v n t i khác:

- Có tính c đ ng cao, linh ho t, v n chuy n tr c ti p không c n thông qua các

ph ng ti n trung chuy n Có th s d ng h n h p cho nhi u lo i ph ng

ti n v n t i

- ng b đòi h i đ u t ít v n h n đ ng s t, đ d c d c kh c ph c đ c

l n h n nên có th đ n đ c các n i đ a hình hi m tr Vì v y v m t chính

tr , qu c phòng, xã h i đây là m t ngành v n t i r t quan tr ng

- T c đ v n t i khá l n, nhanh h n đ ng thu , t ng đ ng đ ng s t, trên

đ ng cao t c có th ch y trên 100 km/h nên trên các c ly ng n nó có th

c nh tranh v i hàng không

- C c phí v n chuy n trên đ ng b r nhi u so v i hàng không nên l ng hành khách và hàng hoá th ng chi m 80-90% v kh i l ng hàng và 60-70% v kh i l ng v n chuy n, n c ta là 50% và g n 90%

Nh c đi m l n nh t c a v n t i ô tô là giá thành v n t i đ t h n đ ng s t vìnhiên li u đ t, t l s ng i ph c v đ i v i 1 T.Km cao, t l gi a tr ng l ng

b n thân và tr ng l ng hàng l n

Tai n n giao thông cao và gây ô nhi m môi tr ng l n c ng là nh c đi m ch

y u c a v n t i đ ng b so v i các hình th c v n t i khác Hàng n m trên th

gi i có kho ng 25 v n ng i ch t vì tai n n giao thông đ ng b n c ta, theo

s li u th ng kê qu n lý c a C c C nh sát giao thông đ ng s t đ ng b (B Công an) ch riêng 8 tháng đ u n m 2006, c n c đã x y ra 9.977 v làm ch t 8.462 ng i và b th ng 7.728 ng i Các n c phát tri n có nhi u bi n pháp và

đã phòng ch ng có hi u qu tai n n giao thông đ ng b nh ng đáng ti c là các n c đang phát tri n, con s này không ng ng t ng lên

Công nghi p ch t o ô tô ngày càng phát tri n, ô tô ngày càng đ c hoàn thi nlàm cho s c ch t ng, tiêu hao nhiên li u gi m, an toàn, ít gây ô nhi m môi

tr ng và m ng l i đ ng ngày càng hoàn thi n nên hình th c v n t i này ngàycàng phát tri n

làm rõ h n vai trò c a v n t i đ ng b , chúng ta phân tích u nh c đi m

c a các hình th c v n t i khác so v i đ ng b

* V n t i thu :

G m có v n t i sông và v n t i bi n u đi m chính c a lo i hình này là ti t

ki m đ c n ng l ng v n chuy n S nhiên li u đ chuy n 1 t n hàng ch b ng 1% so v i v n t i hàng không nên giá c c r t r Ti n đ u t ch y u vào t u bè

và b n c ng V n chuy n đ c v i kh i l ng l n, đ ng dài, hàng hoá c ng

k nh nh d u l a, máy móc, than đá,

Lo i hình v n t i này có nh c đi m là b h n ch b i lu ng l ch, b n c ng,

ph ng ti n nên không linh ho t ph i c n các ph ng ti n v n chuy n trung gian

(trung chuy n) Ngoài ra còn ph thu c nhi u vào đi u ki n khí h u th i ti t và

t c đ v n chuy n ch m

Hi n nay, c n c ta có trên 80 c ng bi n l n nh , trong đó m t s c ng t ng h p

qu c gia đã và đang đ c nâng c p m r ng nh H i Phòng, Cái Lân, à N ng, Quy Nh n, Nha Trang, Sài Gòn, C n Th ,

T ng chi u dài đ ng sông có kho ng 41.900 Km sông, kênh các lo i, nh ng

m i qu n lý, khai thác v n t i 8.036 Km V n t i sông gi vai trò đ c bi t quan

tr ng trong giao thông khu v c đ ng b ng sông H ng và sông C u Long.Tuy nhiên, giao thông v n t i sông v n b h n ch do lu ng l ch th ng xuyên b sa

b i, kh i l ng n o vét r t l n, thi u thi t b d n lu ng; các c ng sông nh , n ng

l c th p, trang thi t b b c x p l c h u, s c ch a kho bãi không đ a s các

c ng ch a có n i k t liên hoàn v i m ng giao thông qu c gia

* V n t i hàng không

Ph ng th c v n t i này hi n nay phát tri n r t nhanh chóng, u đi m c a v n t i hàng không là t c đ cao (t 300-1000 km/h) nên ti t ki m đ c th i gian v n chuy n Ngoài ra còn là hình th c v n t i an toàn và ti n nghi đ i v i hànhkhách, lo i hình v n t i này r t thích h p v i các c ly v a và l n

Nh c đi m là giá thành đ t; h n ch b i tuy n bay, sân bay, thi t b , ph ng

ti n nên không c đ ng mà c n ph i có các ph ng ti n trung chuy n

Hi n nay, ngành hàng không dân d ng Vi t Nam đang qu n lý, ho c cùng qu n

lý và khai thác 17 sân bay trong m ng c ng hàng không sân bay toàn qu c, trong

đó có 3 sân bay qu c t N i Bài, Tân S n Nh t và à N ng Trong đi u ki n v n

c p t ngân sách nhà n c còn h n h p, ngành t p trung đ u t nâng c p ch y u cho 3 c ng hàng không sân bay qu c t v các h ng m c nhà ga, đ ng b ng,

đ ng l n, sân đ và m t s sân bay n i đ a nh Vinh, Phú Bài, i n Biên, Cát

Bi, Phú Qu c, Buôn Mê Thu t, Liên Kh ng, Pleiku

* V n t i đ ng s t

T c đ v n chuy n trên đ ng s t khá cao, t i 100 km/h v i tàu th ng và g n

300 km/h v i tàu cao t c Chuyên ch đ ng dài, giá c c r , v n chuy n đ c hàng hoá c ng k nh, kh i l ng v n chuy n l n

1.1.2 M ng l i đ ng b Vi t Nam, hi n t i và t ng lai phát tri n

a) Quá trình phát tri n c a m ng l i đ ng b Vi t Nam

Theo nh ng th t ch c , vào th i Hùng V ng, đ t V n Lang đã có nh ng tuy n

đ ng cho ng i, ng a xe c có th đi t Mê Linh t i Ích Châu (Trung Qu c)

B c vào th i k i Vi t, đã có nh ng tuy n đ ng nh đ ng t i La t i biên gi i L ng S n ây c ng là đo n đ u c a con đ ng Thiên Lý đ c m

r ng sau này b i vua Lý Thái T Ngoài ra, còn các con đ ng d c theo sông

H ng t Mê Linh ng c lên Côn Minh, t B c Ninh đi Ph L i-L c u t i

Qu ng Ninh sang Trung Qu c (c s c a đ ng 18 hi n nay), đ ng t Th ng Long t i vùng đ ng b ng B c Trung B qua Tam i p vào Ngh An, Hà T nh,

đ ng "th ng đ o", ti n thân c a qu c l 6 ngày nay t Th ng Long qua G t, Hoà Bình,đ ng t V Ôn (H ng S n Hà T nh) v t Tr ng S n qua Lào

T i th k th X,"th ng đ o" là tuy n đ ng duy nh t n i đ ng b ng sông

H ng v i vùng Thanh Ngh , đo n đ u c a th ng đ o h u nh trùng v i Qu c l

6 hi n nay Tr c đó, n m 992, Vua Lê Hoàn còn cho làm con đ ng t C a Sót (Hà T nh) vàođ n Châu Lý (Qu ng Bình) đ di dân

Ngoài ra, t kinh thành Th ng Long còn có các tuy n to ra các vùng mi n núi,

đ ng b ng, vùng bi n nh đ ng đi Châu Phong (S n Tây), Châu ng (H ngHoá) Tân Châu Long Châu (Hà B c) Nam Sách, H ng Châu (H i H ng) Tr ng Châu (Nam nh, Ninh Bình) vv

Sau khi th c dân Pháp xâm l c n c ta, đ n n m 1912, m i có quy t đ nh xây

d ng h th ng đ ng b toàn ông D ng H th ng này bao g m c nh ng con

đ ng tr c đây v i t ng s 30.000km, trong đó có 13.000km đ ng r i đá, 10.000km đ ng đ t ôtô đi đ c, còn 7000km đ ng h p, ch đi l i đ c vàomùa khô n n m 1925, con s này đã t ng g p 3 l n Trong các tuy n lúc b y

gi đ ng s 1 còn g i là đ ng xuyên Vi t có t ng chi u dài trên đ t Vi t Nam

là 2000km, cho đ n n m 1943 v n còn m t s đo n ch a hoàn thi n m t đ ng

và m t s c u, và ch m i r i nh a đ c 1500 km Ngoài m t s c u treo, c u s t,

ph n l n các c u b ng BTCT B r ng nên đ ng đào đ p là 6m, bán kính không

d i 15m, đ d c không quá 6% Sau 13 n m làm đ ng s 1 (1913 - 1925) v n còn 162km ch có n n đ ng và ch có th ch y xe vào mùa khô, mùa m a ph i

đi vòng lên đ ng 11,12 đ tránh đo n Phan Rang - Phan Thi t Các tuy n khác

nh đ ng s 2, 3, 6, 5, 4 mi n B c đã có đ ng s 7, 8, 9, 11, 12 mi n Trung vàđ ng s 13, 15, 16 Nam B vv c ng đang xây d ng Tính đ n h t

n m 1925, B c B có 1690km đ ng r i đá và 3860km đ ng đ t, Trung B

có 1080km đ ng r i đá và 2050km đ ng đ t, Nam B có 710km đ ng r i

đá và 140km đ ng đ t

n tr c Cách m ng tháng 8 n m 1945, n c ta có t ng s 6.184km đ ng ôtô, trong đó có 2.632km đ ng r i nh a, 2.610km đ ng r i đá, còn l i là đ ng

đ t M ng đ ng nói trên có tiêu chu n k thu t th p: n n m t đ ng h p (5 8m, có đ ng ch 2,5-3,5m) đ d c l n, bán kính đ ng cong bé, cua ngo t nhi u, n ng l c thông qua h n ch nh t là mùa m a l , đèo d c b s t l , hàng

-tr mđi m v t sông b ng phà mà ph n l n phà ch có tr ng t i 6 T dùng dây kéo

b b t đ c 20 b n phà N m 1962 nâng c p QL 2 Hà N i - Hà Giang, kh i công tuy n Hà Giang - Mèo V c 150km N m 1964 n i tuy n Phong Th - Lào Cai vàtuy n 13C d c theo thu đi n Thác Bà dài g n 200km

Trong vòng 10 n m 1955 - 1965, có 707 kmđ ng b đ c khôi ph c, trên 1000

km làm m i M ng l i đ ng b trong giai đo n này có 10585 km trong đó

5373 km do Trung ng qu n lý và 5212 km do đ a ph ng qu n lý v i t ng

c ng 2700 chi c c u có t ng chi u dài kho ng 22.000m

Trong nh ng n m kháng chi n ch ng M , quân và dân ta đã hy sinh, d ng c m

và sáng t o trong vi c xây d ng tuy n v n t i chi n l c Tr ng S n, n i đ ng

15 v i đ ng 14, 13 t Tân K và Dak Rông Hiên - Gi ng - Ph c M P n

To-Ninh ng t c Rông vào Ch n Thành đã có 185 c u, ng m dài 4739 m, có

6 c u l n dài 91m-180m ây là tuy n đ ng chi n l c đ m b o nhu c u v n t i cho chi n tr ng Mi n Nam

Sau ngày mi n Nam hoàn toàn gi i phóng, ngành GTVT đã ti p qu n h th ng

đ ng b mi n Nam v i t ng chi u dài là 21.836 km v i 4564 cây c u các lo i (có t ng chi u dài các c u là 115.512m) Trong đó, h th ng xa l , qu c l liên

Thành ph n m ng l i đ ng b đ c phân theo c p qu n lý, theo s li u t ng

h p hiên tr ng v c u đ ng b Vi t Nam tính đ n th i đi m tháng 10/1999 (các

s li u v đ ng b t nh l và đ ng b đô th đ c t ng h p th i đi m 1/1/1998) nh sau: (B ng 1.2)

m t c a Vi t Nam đ t 29,6% (không tính đ ng xã và đ ng chuyên d ng),

m c th p so v i các n c trong khu v c (trên th gi i con s này l n h n 50%)

Hi n nay, nhi u n c châu Á đã có đ ng b cao t c nh Singapore, Malaysia,Thái Lan, Hàn Qu c, Trung Qu c, trong đó có t l chi u dài đ ng cao t c so

v i chi u dài toàn m ng đ ng b t ng đ i cao: Singapore 4,4%, Hàn Qu c 2,5%, Vi t Nam hi n nay (2006) ch có tuy n đ ng cao t c Pháp Vân-C u

Gi (30km) và m t s tuy n đ ng cao t c khác đang đ c tri n khai xây d ng (C u Gi -Ninh Bình, 56km; Sài Gòn-Trung L ng, 40km; Láng-Hòa

L c,30km ) V i ch t l ng kém, xây d ng t lâu l i b tàn phá trong hai cu c chi n tranh gi n c, không đ c duy tu b o d ng, nâng c p và chính sách

qu n lý, chính sách t o v n duy trì m ng l i giao thông đ ng b c a Nhà n c còn nhi u h n ch nên ch a t o đi u ki n cho giao thông đ ng b phát tri n

M t đ ng bêtông xi m ng và bêtông nh a chi m 9,37% t ng s km đ ng b ,

m t đ ng đá d m th m nh p nh a chi m 6,4%; m t đ ng tr i đá, c p ph i và

đ ng đ t chi m trên 80% i u này th hi n m ng l i giao thông đ ng b

Vi t Nam v ch t l ng quá th p là v t c n không nh đ i v i n n kinh t đang chuy n sang theo c ch th tr ng

C s h t ng giao thông đ ng b c a Vi t Nam v n còn l c h u, quy mô nh ,

ch a đáp ng đ c yêu c u công nghi p hoá-hi n đ i hoá đ t n c đ m b o thu n l i cho vi c h i nh p khu v c và qu c t , c n có s đ u t l n h n n a

Tr c m t đ ti n t i h i nh p qu c t c n ph i gi i quy t tri t đ nh ng đi m

y u kém nh sau:

- C s h t ng giao thông đ ng b đã đ c xây d ng t lâu, vi c s a ch a,

c i t o không đ ng b , tiêu chu n k thu t th p, ch a có tuy n nào vào đúng

c p;

kh còn là c u dân sinh ph bi n, do v y vi c đi l i r t khó kh n;

- Giao thông đô th y u kém: thi u h th ng giao thông t nh, th ng xuyên ùn

t c giao thông, h th ng v n chuy n hành khách công c ng kém phát tri n, tai

n n giao thông ngày càng gia t ng;

V m t phân b và m t đ theo vùng, có th th y m ng l i đ ng b Vi t Nam

t đ ng đ t đ n đ ng ôtô phân b không đ u gi a các t nh trong n c Các vùng châu th sông H ng (mi n B c) và châu th sông C u Long (mi n Nam) có

m t đ cao h n c Vùng mi n Trung và vùng mi n núi m t đ đ ng th p

c) Quy ho ch phát tri n c a m ng l i đ ng b Vi t Nam đ n n m 2020

* Quan đi m:

Giao thông v n t i đ ng b là ph ng th c v n t i quan tr ng, c đ ng, có tính

xã h i hoá r t cao, c n đi tr c m t b c đ t o ti n đ , làm đ ng l c phát tri n kinh t - xã h i Trên c s t n d ng t i đa n ng l c c s h t ng đ ng b hi n

có, coi tr ng vi c duy tu, c ng c , nâng c p m ng đ ng b hi n t i Ða d ng hoá các ngu n v n, các hình th c đ u t , ng d ng các ti n b k thu t , v t

li u công ngh m i đ phát tri n giao thông v n t i đ ng b m t cách th ng

nh t, cân đ i, đ ng b Phát tri n giao thông nông thôn, vùng núi cao, vùng sâu,vùng xa, vùng biên gi i Phát tri n giao thông v n t i đ ng b trong h th ng giao thôngđ i ngo i, ph c v vi c h i nh p khu v c và qu c t

Qu c l 1A s hoàn thành nâng c p vào n m 2002 v i tiêu chu n đ ng c p III,

2 làn xe Sau n m 2010, đ đ m b o nhu c u v n chuy n trên tuy n B c - Namnhi u đo n trên qu c l 1A ph i đ c m r ng thành đ ng c p I Tuy n xuyên

Vi t th 2 tiêu chu n đ ng c p III, 2 làn xe

Khu v c phía B c:

Tr ng tâm phát tri n h th ng giao thông đ ng b khu v c này g m: các tr c

đ ng b n i các trung tâm kinh t c a khu kinh t tr ng đi m Hà N i - H iPhòng - Qu ng Ninh Các tr c qu c l nan qu t t Hà N i đi các c a kh u biên

gi i, các c ng bi n, các t nh phía b c Các tuy n vành đai phía b c Ð ng tránh

ng p sau khi xây d ng xong thu đi n S n La D ki n trong giai đo n

2005-2010 s xây d ng đ ng Ði n Biên -Sông Mã dài 165 km, tiêu chu n c p V Sau

n m 2010 xây d ng m i đ ng Pa Tân - M ng Tè - Biên gi i v i chi u dài 150

km, tiêu chu n đ ng c p V Xây d ng các đ ng vành đai các thành ph Hà

N i, H i Phòng; đ ng cao t c Láng - Hoà L c

Khu v c mi n Trung:

Các tr c d c c a tuy n xuyên Vi t th 2 và Qu c l 1A Các tr c ngang n i v i Lào, Campuchia và n i khu v c Tây Nguyên v i các c ng bi n ; n i các khucông nghi p nh Dung Qu t , c ng à N ng, V ng Áng v i h th ng đ ng

qu c gia Các đ ng d c biên gi i c n đ c n i li n nhau

Khu v c phía Nam:

Các tr c n i li n các trung tâm kinh t tr ng đi m thành ph H Chí Minh - BiênHoà -V ng Tàu Các tr c đ ng nan qu t t thành ph H Chí Minh đ n các

c ng bi n, c a kh u, biên gi i Các tr c ch y u c a đ ng b ng sông C u Long

1.2 CÁC B PH N C A NG B

1.2.1 Tuy n đ ng

đ ng ho c gi a ph n xe ch y) Tuy n đ ng là m t đ ng không gian, nó luônluôn chuy n h ng đ phù h p v i đ a hình và thay đ i cao đ theo đ a hình.Tuy n đ ng đ c th hi n b ng 3 b n v :

- Bìnhđ tuy n đ ng: Hình chi u b ng c a tuy n đ ng

- Tr c d c tuy n: Có th hình dung là hình chi u đ ng c a tuy n đ ng khi

tađem du i th ng

- Tr c ngang tuy n: Hình chi u c a đ ng thiên nhiên khi c t vuông góc

v i tim tuy n đ ng

a) Bình đ :

đ ng Bình đ tuy n g m 3 y u t tuy n chính là : đo n th ng, đo n đ ng cong tròn và đo n đ ng cong có bán kính thay đ i (g i là đ ng cong chuy n

ti p)

Do b h n ch b i đi u ki n đ a hình nên tuy n đ ng ô tô trên hình chi u b ng

th ng ph i u n l n, vì v y bình đ g m các đo n th ng và đo n cong n i ti p nhau Trên bình đ cao đ c a m t đ t thiên nhiên bi u di n b ng các đ ng

đ ng m c, v trí tuy n đ ng xác đ nh trên bình đ nh các y u t sau (Hình

- Chi u dài các đo n th ng;

- Các y u t c a đ ng cong (đ ng cong tròn và đ ng cong có bán kínhthay đ i);

Khi c m tuy n trên th c đ a t t c các y u t trên đ c đánh d u b ng các c c cùng v i các c c đánh d u lý trình (c c Km, c c 100m ký hi u là c c H), các c c

đ t nh ng ch đ a hình thay đ i (c c đ a hình), các c c t i v trí b trí công trình và các c c chi ti t

b) Tr c d c

thi t k c a tuy n đ ng d c theo tim đ ng

Tr c d c th ng đ c v v i t l theo chi u dài (1/500, 1/1000, 1/5000, ) t l

đ ng g p 10 l n t l dài (t ng ng 1/50 và 1/100; 1/500 , )

ng th hi n di n bi n cao đ m t đ t t nhiên trên tr c d c g i là đ ng đen,

đ ng th hi n di n bi n cao đ thi t k g i là đ ng đ Tuy n đ ng đ c xác

đ nh v trí c a nó trên tr c d c thông qua đ ng đ thi t k các ch đ i d c,

+ Caođ đ ng đ t i đi m đ u tuy n

+ d c d c % (id) và chi u dài các đo n d c

+ ng cong đ ng ch đ i d c v i các y u t c a nó

D a vào đ ng đ tr c d c tính đ c cao đ thi t k c a các đi m trên tuy n

đ ng S chênh l ch gi a cao đ đ và cao đ đen là cao đ thi công (cao đ đào đ p t i tim các c c)

c) Tr c ngang

m i đi m trờn tuy n ( v trớ cỏc c c)

Trờn tr c ngang, cỏc cao đ c a đ a hỡnh thiờn nhiờn c ng đ c th hi n b ng màu đen, cỏc y u t thi t k đ c th hi n b ng màu đ

Cao độ thiết kế tim đuờng

Kết cấu mặt đuờng

Thi t k đ ng chớnh là quy t đ nh cỏc y u t đ ng trờn bỡnh đ , tr c d c và

tr c ngang và ph i h p gi a chỳng sao cho đỏp ng đ c yờu c u ch y xe an toàn, ti n l i, kinh t

- Ph n xe ch y dành cho giao thông c gi i: B ph n m t đ ng dành cho các

ph ng ti n giao thông c gi i đi l i

nhu c u đi l i c a các ph ng ti n giao thông di chuy n v i c ly ng n tr c khi vào đ ng chính Ph n này còn là đ ng gom đ kh ng ch xe c gi i vào, rađ ng chính có t c đ cao nh ng v trí nh t đ nh

đ ng cao t c đ đ xe khi có nhu c u đ xe, d ng xe kh n c p

chi u d c c a đ ng, phân cách hai ph n xe c gi i ch y ng c chi u

Th ng d i phân cách gi a ch đ c b trí khi đ ng có 4 làn xe tr lên

trí theo chi u d c c a đ ng, phân cách các lo i giao thông v i nhau

đ ng, đ m b o xe không va ch m v i d i phân cách t ng c ng an toàngiao thông

L đ ng bao g m ph n l gia c và l đ t

đ ng, l đ ng, d i phân cách, d i cây xanh, tính b ng ph n tr m

tính t mép n n đ ng đ n đ t thiên nhiên Có 2 lo i mái d c đào và đ p

- Rãnh thoát n c: Rãnh đ c b trí trong ph m vi đ ng đ thoát n c cho

công trình đ ng Tùy t ng v trí đ t rãnh mà có các lo i rãnh nh rãnh d c (rãnh biên), rãnhđ nh, rãnh tháo n c,

trong ph m vi này không cho phép t n t i b t k ch ng ng i v t nào, k c các công trình thu c v đ ng nh bi n báo, c t chi u sáng,

đón, tr khách c a ô tô v n t i công c ng Th ng tr m xe buýt đ c b trí

ph n m t đ ng m r ng thêm không làm c n tr cho dòng xe đi th ng

bên đ ng v i c ly kho ng 20km (tùy thu c vào d tr nhiên li u thông

th ng c a ph ng ti n ch y u)

ph ng ti n nh : N i ngh ng i ng m c nh, r a xe, ki m tra s a ch a xe, n i

n u ng, t m gi t, v sinh, đi n tho i, ho c mua x ng d u,

Tr m ph c v th ng đ c b trí g n các th tr n, th t hay khu dân c bên

đ ng v i kho ng cách 50km tr lên

1.2.4 Các khái ni m v giao thông đ ng ô tô

a) Các đ i t ng tham gia giao thông trên đ ng b

Xe c gi i là đ i t ng ph c v ch y u c a đ ng, ng i thi t k đ ng ph i

hi u v xe ch y trên đ ng đ th a mãn các nhu c u c a nó Trên đ ng cao t c

ch cho phép xe ô tô và mô tô l u thông, nh ng trên đ ng ô tô, theo lu t hi n hành, t t c các đ i t ng tham gia giao thông (ô tô, xe máy, xe đ p, b hành, tr xe bánh xích) đ c phép l u thông trên đ ng

 N g i đi b : Ng i đi l i trên đ ng không dùng các ph ng ti n nào khác.

 Xe đ p

đ ng đ c b ng s c ng i ng i (ho c đ ng) trên ph ng ti n đó Xe chuyêndùng c a ng i tàn t t có tính n ng nh trên c ng x p vào lo i xe đ p

- Xe đ p th : là ch xe đ p ch trên giá đèo hàng ho c ch ng bu c hai bên

thành xe, nh ng v t c ng k nh nh s t, bao t i, thùng phi, bàn gh t v.v

Xeđ p là các ph ng ti n giao thông thu n l i vì đ u t không cao, ti n l i h p sinh thái Tuy nhiên, l ng xe đ p đông gây tr ng i cho giao thông và gây nhi u tai n n giao thông

 Xe máy: Bao g m xe g n máy và mô tô

đ ng b ng đ ng c có th tích làm vi c d i 50cm3 Khi t t máy đ p xe đi

đ c

đ ng c có th tích làm vi c trên 50cm3, tr ng l ng toàn b (không k ng i

và hàng) không quá 450kg

Xe máy là ph ng ti n giao thông linh ho t, giá mua không cao, chi phí đi l i

th p nên r t phát tri n và d n thay th xe đ p Tuy nhiên xe máy c ng gây ranhi u tai n n giao thông đ ng b

 Xe ô tô

Xe ô tô làđ i t ng ch y u đ c nghiên c u đ đ a ra các lý thuy t thi t k

đ ng Vì ô tô đ c ch t o nhi u n c, b i nhi u hãng nh ng l i l u thôngtrên ph m vi toàn th gi i nên c n ph i đ c th ng nh t v kích th c, tr ng

t i, Công c v giao thông1 đ c ký ngày 19/9/1949 t i Geneva (Th y S ) đã

đ ra các nguyên t c ch y u nh ng v n cho phép t ng qu c gia có quy đ nh riêng không v t quá khuôn kh c a Công c

Quy đ nh Kích th c và lo i xe

10,0011,0011,0014,0018,0022,00

8,2012,50

33,0036,0036,0046,0059,0072,00

Theođi u l báo hi u đ ng b n c ta, có th đ nh ngh a các lo i xe ô tô sau:

hàng v i tr ng t i không quá 1,5t n Ôtô con bao g m c các lo i có k t c u

nh môtô nh ng tr ng l ng b n thân t 450kg tr lên và tr ng t i không quá 1,5t n

lên

g m c xe buýt Xe buýt là ôtô khách có s ch ng i ít h n s ng i đ c

ch

ch ng i mà thùng xe và đ u kéo n i v i nhau b ng m t hay nhi u kh p quay, thùng xe truy n m t ph n tr ng l ng lên đ u kéo và đ u kéo không có

b ph n ch hàng hóa ho c ch ng i (đ u kéo là ôtô có c u t o đ móc v i

s -mi r -moóc thành ôtô s -mi r -moóc).

ho c hai moóc

Xe thi t k là lo i xe ph bi n trong dòng xe dùng đ tính toán các y u t c a

đ ng, có ki m toán l i đ th a mãn cho các xe l n h n ít đ c ph bi n

1 Xe thi t k theo tiêu chu n Vi t Nam:

Theo tiêu chu n thi t k đ ng c a Vi t Nam [1,2] các kích th c c a xe thi t k

Chi u cao

N hô v phía tr c phía sau N hô v

Kho ng cách gi a các tr c xe

Xe moóc

Xe thi t k c a n c ta r t g n v i xe thi t k c a Nh t và Trung Qu c

Xe có m t kích th c v t quá quy đ nh trong b ng 1.5 (đ i v i kích th c l n

nh t) đ c coi là xe quá kh , không đ c l u thông bình th ng trên đ ng, ch sau khiđ c phép c a c quan qu n lý đ ng m i đ c phép l u thông theo ch

đ riêng

tính toán thi t k n n, m t đ ng đ a ra khái ni m v t i tr ng tr c tiêu (xem

ph n thi t k n n, m t đ ng)

2 Xe thi t k theo tiêu chu n Pháp:

Kích th c và t i tr ng c a xe thi t k b ng 1.6

Lo i xe Chi toàn xe u dài Chi ph u r ng bì T tr i tr ng c T ng tr ng t i (T)

3 Xe thi t k theo tiêu chu n M [15]:

Theo tiêu chu n M (AASHTO2-1994), lo i xe và kích th c xe thi t k nh

Ví d m u đ ng r c a xe thi t k SU

Hình 1.6 Bán kính r t i thi u và các m u đ ng r c a xe t i thi t k SU

M u đ ng r này th hi n đ ng r c a xe thi t k AASHTO Các đ ng đ c

v cho mép trái c a Bađ x c và bánh ngoài tr c sau Bánh tr c theo đ ng cong hình tròn, tuy nhiên qu đ o c a nó không đ c th hi n

B ng 1.8 gi i thi u bán kính quay t i thi u c a các xe thi t k , các tr s này

đ ng cao t c

b) T c đ xe

Có nh ng khái ni m sau đây v t c đ dùng trong môn h c thi t k y u t hình

h c đ ng và các nghiên c u v giao thông, an toàn giao thông đ ng ô tô

T c đ xe th ng đ c tính b ng km/h (V) ho c m/s (v)

 T c đ xe thi t k (V TK )

đ ng trong tr ng h p khó kh n.

T c đ xe ch y thi t k là t c đ c a m t chi c xe ô tô con ch y không có s c n

tr c a các xe khác trong đi u ki n b t l i nh t T c là trong các đi u ki n bình

th ng, ng i ta có th ch y xe v i t c đ cao h n (ho c th p h n) t c đ thi t

k tùy thu c vào đi u ki n đ ng và đi u ki n giao thông sao cho quá trình ch y

xe đ c an toàn và thu n l i

T c đ thi t k là đ i l ng quan tr ng trong công tác thi t k đ ng, đ c s

d ng đ tính toán các y u t k thu t c a đ ng khi g p các khó kh n v đ a hình Nó đ c quy đ nh tu theo t m quan tr ng v m t giao thông c a con

đ ng và đi u ki n kinh t T c đ thi t k quy t đ nh các tr s gi i h n c a các

y u t hình h c thi t k và t ng quan cho phép khi ph i h p các y u t riêng r thành tuy n đ ng Do đ y t c đ thi t k có nh h ng quy t đ nh đ n :

- Ch t l ng c a con đ ng;

- Tính an toàn và ch t l ng c a giao thông thông qua đ c đi m đ ng;

- Tính kinh t

 T c đ xe lý thuy t (V LT )

T c đ xe lý thuy t là t c đ tính toán đ c theo m t mô hình nh t đ nh c a m t

xe ô tô con ch y m t mình, không có s c n tr c a các xe khác trên m t đo n

đ ng có nh ng đi u ki n đ ng nh t đ nh khi th i ti t thu n l i

 T c đ 85% (V 85 )

Là t c đ đ c tr ng c a m t đo n đ ng có nh ng đ c đi m đ ng xác đ nh mà85% xe ch y không v t quá t c đ y

 T c đ xe t c th i (V TTh )

T c đ xe t c th i hay t c đ đi m là t c đ ch y xe đo đ c t c th i trên m t

đo n đ ng ng n s=15-20m t ng ng v i kho ng th i gian xe ch y qua không

d i 1,5-2,0s (v i th i gian ng n quá s không k p đ c s , không k p đo t c đ )

 T c đ hành trình (V HT )

T c đ hành trình là th ng s c a chi u dài ch y xe và th i gian hành trình t

đi m A đ n đi m B trong m t đi u ki n đ ng và đi u ki n giao thông nh t đ nh

Th i gian hành trình bao g m c th i gian ch và th i gian ch y xe

C n c vào t c đ này đ xác đ nh n ng l c ph c v c a đ ng

 T c đ cho phép (V CF )

T c đ cho phép là t c đ theo lu t mà xe đ c phép ch y trên đ ng T c đ cho phépđ c quy đ nh nh m đ m b o an toàn giao thông, tính kinh t hay gi m tácđ ng c a giao thông đ n môi tr ng

c) L u l ng xe (c ng đ giao thông)

L u l ng xe là s l ng xe thông qua m t m t c t ngang c a đ ng trong m t

đ n v th i gian, th ng l y trong m t ngày đêm (xe/nđ) và trong m t gi (xe/h).Trong thi t k hình h c đ ng và t ch c giao thông có các lo i l u l ng xe

nh sau:

 L u l ng xe trung bình theo ngày (ADT-Average Daily Traffic) :

Là l u l ng xe ch y trung bình trong m t ngày đêm trong th i k tính toán (tu n, tháng, mùa, n m)

L u l ng xe trung bình theo ngày đ c xác đ nh b ng t s gi a t ng s l u

l ng xe trong m t th i k nào đó chia cho s ngày trong th i k đó

Th i k phân tích th ng l y > 1 ngày và < 1 n m

)nd/xe(,do

kythoitrongngaySo

donaokythoitrongxeluongluusoTong

 L u l ng xe gi cao đi m (HV – Peak Hourly Volume):

L u l ng xe theo gi (xe/h) l n nh t xu t hi n trong m t th i gian nh t đ nh(tu n, tháng, mùa, n m)

Quađi u tra quan tr c, ng i ta l y t ng l u l ng giao thông theo gi trong m t

n m 365x24=8760 gi chia cho ADT và đem các t s đó s p x p theo th t t

l n đ n nh v thành đ ng cong bi u di n thì th y r ng đ ng cong lân c n gi

th 30 thay đ i m nh, còn sau v trí th 30 thì bi n đ i ch m Trong m t n m

ch có 29 l u l ng xe gi v t quá tr s đó, t c là ch chi m 0,33% Qua vi c xác đ nh l u l ng giao thông gi , có th tìm đ c thi t k h p lý v kinh t Vì

v y M , Nh t, Trung Qu c và Vi t Nam đ u l y l u l ng giao thông gi cao

Luu luîng giao th«ng giê xÕp gi¶m dÇn trong n¨m giê

Hình 1.7 T ng quan gi a l u l ng giao thông gi cao đi m

v i l u l ng giao thông trung bình theo ngày (AASHTO-15)

 L u l ng xe th c ch y trên đ ng (xe/nđ, xe/h): Là s l ng xe th c t

thông qua m t m t c t ngang đ ng trong m t đ n v th i gian xác đ nh

m t th i đi m nh t đ nh trên m t đo n đ ng nh t đ nh

 L u l ng xe th c ch y trên m t làn xe hay trên 1 h ng xe ch y(xe/nđ, xe/h) :Là l u l ng xe th c ch y trên làn xe hay h ng xe y

 L u l ng xe thi t k theo quy trình Vi t Nam [1,2]

L u l ng xe thi t k là s xe con đ c quy đ i t các lo i xe khác, thông qua

m t m t c t ngang đ ng trong m t đ n v th i gian, tính cho n m t ng lai

N m thi t k t ng lai là n m mà tuy n đ ng th a mãn yêu c u s d ng và có

m c đ ph c v nh t đ nh, n m b t đ u tính là n m xây d ng xong tuy n đ ng đó

ng ô tô g m nhi u công trình có th i gian ph c v khác nhau: n n đ ng có

th i h n ph c v 100 n m, c u 25-100 n m, m t đ ng 7-30 n m tùy lo i V nguyên t c n m tính toán l u l ng xe thi t k ph i đ c xác đ nh tùy thu c vào

th i h n ph c v c a công trình Tuy nhiên vi c d báo l u l ng thi t k s kém chính xác n u ch n th i gian tính toán quá dài Hi n nay quy trình c a nhi u

n c l y n m t ng lai th 10-20 đ thi t k tùy t ng c p lo i đ ng

Xe t i 2

tr c và xe buýt d i

25 ch

Xe t i có

3 tr c tr lên và xe buýt l n

Xe kéo moóc, xe buýt kéo moóc

nguyên xcqđ/nđ (xe con quy đ i/ngày đêm)

L u l ng này đ c tham kh o khi ch n c p h ng c a đ ng và tính toán nhi u

y u t khác

xcqđ/h (xe con quy đ i/gi )

L u l ng này đ ch n và b trí s làn xe, d báo ch t l ng dòng xe, t ch c giao thông …

d) N ng l c thông hành (xe/h, xe/nđ):

N ng l c thông hành (kh n ng thông xe) là s l ng xe l n nh t đi qua m t m t

c t nào đó c a tuy n đ ng trong m t đ n v th i gian v i m t đi u ki n đ ng

và đi u ki n giao thông nh t đ nh (gi thi t theo mô hình tính ho c th c t )

 N ng l c thông hành lý thuy t (xe/h):

v th i gian (gi ) đi u ki n đ ng lý t ng xác đ nh theo mô hình tính toán

nh t đ nh

N ng l c thông hành lý thuy t không xét đ n ch t l ng giao thông N ng l c thông hành lý thuy t c a m i làn xe c a đ ng ô tô cao t c 4 làn xe th ng b ng

1500 – 2000 xe/h

 N ng l c thông hành th c t :

ngang đ ng trong m t đ n v th i gian đi u ki n th i ti t thu n l i, có xemxét đ n đi u ki n th c t v đi u ki n đ ng, v ch t l ng giao thông (t c đ

xe, th i gian ch , tình tr ng dòng xe)

đây ta xem xét m i quan h gi a các đ c tính c b n c a dòng xe là l u l ng,

m t đ và v n t c Trong đó, l u l ng nói lên nhu c u chuy n d ch c a ph ng

ti n, m t đ đ i di n cho tính t p trung c a dòng xe, và v n t c nói lên trình đ

ti n nghi hay ch t l ng c a dòng

Khi D  0xe có th ch y v i v n t c t i đa theo đ c tính đ ng l c V m  V f

V i V f là v n t c xe ch y đ c theo đ c tính đ ng l c và đi u ki n trên đ ng.Khi m t đ D t ng thì v n t c gi m

M t đ đ t đ c giá tr t i đa n u các xe đ ng yên, có ngh a là: Vm  0,

max

D

Hình 1.8 Quan h gi a v n t c và m t đ xe trên đ ng

Trên bi u đ hình 1.9a) th hi n quan h gi a N ~ D, ta th y rõ l u l ng xe t ng lên (kh n ng thông qua t ng) khi m t đ t ng, t i đi m c c đ i có Nmax và DN-max, nh ng khi D ti p t c t ng thì N gi m xu ng

Trên bi u đ hình 1.9b) th hi n quan h gi a N ~ V và có 5 khu v c t ng ng

v i 5 m c đ ph c v khác nhau t A-F (xem m c đ ph c v ph n g)

v n hành trong m t dòng giao thông và đ c ch p nh n b i ng i tham gia giaothông

M c ph c v hay m c đ giao thông thu n ti n đ c đ c tr ng b ng 3 ch tiêu

Trong đó : Ntk – l u l ng xe thi t k ; Nmax – n ng l c thông hành th c t l n

nh t trong đi u ki n chu n; (v – volume; c – capacity)

Khi Z l n thì m t đ xe ch y trên đ ng (s xe/1km đ ng) s càng l n (đ ng càngđ y xe), s c n tr l n nhau khi ch y xe s càng l n và m c đ giao thông thu n ti n s gi m đi và ng c l i, khi Z nh thì giao thông càng thu n ti n

V0: T c đ m t ô tô đ n chi c ch y t do trên đ ng (km/h)

N : L u l ng xe ch y th c t theo hai h ng (xe/gi )

: H s gi m t c đ tu theo c c u dòng xe (0,008-0,016)

Là t l ph n tr m trung bình th i gian c a t t c các xe b c n tr trong khi ch y trong nhóm do không có kh n ng v t nhau

Ch tiêu này th c t r t khó xác đ nh, th c t ng i ta dùng 2 ch tiêu Z và Vtbđ đánh giá m c đ giao thông thu n ti n

D a vào các ch tiêu nói trên AASHTO đã đánh giá ch t l ng m c đ ph c v

và hi u qu khai thác đ ng v m t kinh t theo 6 m c khác nhau

- M c A : là m c có ch t l ng ph c v cao nh t, lái xe có th đi u khi n xe

ch y v i t c đ mong mu n và v i tâm lý tho i mái Xe ch y t do, yêu c u

v t xe th p h n kh n ng cho v t r t nhi u Kinh t đ ng không hi u qu (đ u t t n kém nh ng ít xe ch y)

- M c B : Trên đ ng có s hình thành 3 – 4 nhóm xe Yêu c u v t xe t ng

đ ng v i kh n ng cho v t; xe ch y có ph n b gò bó Kinh t đ ng ít

hi u qu Tóm l i dòng xe v n còn t do nh ng t c đ b t đ u có ph n h n

ch

Hình 1.10 Các m c đ ph c v - LOS A đ n F

- M c C : Trên đ ng xu t hi n các nhóm xe n i đuôi nhau Kh n ng v t xe

b gi m đáng k Tâm lý lái xe c ng th ng và b h n ch trong vi c l a ch n

t c đ riêng cho mình Dòng xe n đ nh, kinh t đ ng có hi u qu

- M c D : Hình thành các nhóm xe v i quy mô trung bình 5 – 10 xe Vi c v t

xe tr nên vô cùng khó kh n Dòng xe ti p c n tr ng thái không n đ nh Lái

xe ớt cú kh n ng t do v n hành, tõm lý c ng th ng, kinh t đ ng cũn hi u qu

- M c E : Hỡnh thành cỏc nhúm xe kộo dài Th c s khụng cú kh n ng v t,

l u l ng xe đ t t i tr s n ng l c thụng hành th c t l n nh t Dũng xekhụng n đ nh (cú th b d ng xe trong th i gian ng n) Chi phớ v n doanh

B ng 1.10 M c ph c v thi t k theo h ng d n c a AASHTO

Loại vùng và mức phục vụ thích hợp

Đ- ờng ngoài đô thị Loại đ- ờng

Đô thị và Ngoại ô

1.3 PHÂN LO I NG B

1.3.1 Cỏc ki u phõn lo i đ ng b

Nh trong ph n 1.1.1 đó trỡnh bày, đ ng b theo lý thuy t v đ ng đ c chia

ra hai lo i ch y u:

- ng ụ tụ bao g m đ ng ngoài đụ th và đ ng đụ th

- ng ụ tụ cao t c bao g m đ ng cao t c ngoài đụ th và đ ng cao t c trongđụ th

ng ụ tụ cũn cú th chia theo c p qu n lý: đ ng qu c l , đ ng t nh l ,

đ ng huy n, đ ng xó, C p qu n lý cú trỏch nhi m đ u t và qu n lý đ ng.Trong khuụn kh giỏo trỡnh này ch đ c p t i lo i đ ng ngoài đụ th , lo i

đ ng trong đụ th đ c trỡnh bày giỏo trỡnh “ ng đụ th và t ch c giao thụng”

1.3.2 Phõn lo i đ ng theo t m quan tr ng v giao thụng.

Phõn lo i đ ng theo t m quan tr ng v giao thụng ph n ỏnh đ c m i liờn h v

ch c n ng GTVT c a tuy n đ ng trong m ng l i đ ng b mà trong cỏc tiờuchu n phõn c p đ ng theo l u l ng xe khụng th hi n rừ ràng

Phân lo i đ ng theo t m quan tr ng v giao thông thành 4 lo i: ng tr c chính, đ ng tr c th y u, đ ng gom và đ ng đ a ph ng.

1 ng tr c chính (Principal Arterial Highway) : G m h th ng đ ng ph c

v , đ c chia thành đ ng cao t c và các đ ng tr c chính khác (không ph i cao t c) T c đ thi t k cao (110-120km/h), m c ph c v B, C

- Giao thông quan tr ng ý ngh a toàn qu c

- N i các đô th có dân s trên 50.000 dân và ph n l n các đô th quan tr ng

có dân s trên 25.000 dân

2 ng tr c th y u (Minor Arterial Highway): G m h th ng đ ng ph c

v , t c đ thi t k l n (60-110km/h), m c ph c v B, C

- N i li n các thành ph , các đô th l n và các đi m l p hàng có kh n ng thu hút giao thông c ly dài

- H i nh p gi a các t nh

- Phân b m ng l i đ ng b phù h p v i m t đ dân s đ cho t t c các

tnh có chi u dài đ ng tr c h p lý

3 ng gom (Collector Road): G m h th ng đ ng ch y u ph c v n i b

m t vùng và n i li n v i h th ng đ ng tr c qu c gia, chi u dài đ ng ng n

đ gom các xe v n chuy n t các đ a ph ng, đ m b o chi u dài đ ng gom h p lý c a vùng, n i li n các đi m l p hàng c c b v i các vùngxung quanh

4 ng đ a ph ng (Local Road): Ch c n ng ch y u là ph c v giao thông

ra vào c a các vùng h p d n c a đ ng gom và ph c v giao thông c ly

ng n trong vùng, bao g m t t c các m ng l i đ ng không thu c đ ng

đ ng n i trung tâm hành chính c a t nh v i trung tâm hành chính c a huy n

ho c v i trung tâm hành chính c a t nh lân c n; đ ng n i qu c l v i trung tâm hành chính c a huy n

v i trung tâm hành chính c a xã, c m xã ho c trung tâm hành chính c a huy n lân c n; đ ng n i đ ng t nh v i trung tâm hành chính c a xã ho c trung tâm

chuy n, đi l i c a m t ho c nhi u c quan, doanh nghi p, t nhân

1.3.4 C p h ng k thu t c a đ ng ô tô công c ng [1,2].

Phân c p k thu t là b khung các quy cách k thu t c a đ ng nh m đ t t i:

- Yêu c u v giao thông đúng v i ch c n ng c a con đ ng trong m ng l i giao thông

- Yêu c u v l u l ng xe thi t k c n thông qua (Ch tiêu này đ c m r ng

vì có nh ng tr ng h p, đ ng có ch c n ng quan tr ng nh ng l ng xe không nhi u ho c t m th i không nhi u xe)

- C n c vào đ a hình, m i c p h ng l i có các yêu c u riêng v các tiêu chu n

đ có m c đ u t h p lý và mang l i hi u qu t t v kinh t

Theo tiêu chu n thi t k đ ng ô tô TCVN 4054-05, vi c phân c p k thu t d a trên ch c n ng và l u l ng thi t k c a con đ ng trong m ng l i đ ng và

đ c quy đ nh theo b ng 1.11

B ng 1.11 Phân c p k thu t đ ng ô tô theo ch c n ng

1.3.5 C p h ng k thu t c a đ ng ô tô cao t c

ng cao t c là lo i đ ng chuyên dùng cho ô tô ch y v i các đ c đi m sau:

đ c tách riêng hai chi u (m i chi u t i thi u ph i có 2 làn xe); m i chi u đ u có

b trí làn d ng xe kh n c p; trên đ ng có b trí đ y đ các lo i trang thi t b , các c s ph c v cho vi c b o đ m giao thông liên t c, an toàn, ti n nghi và

kh ng ch xe ra, vào các đi m nh t đ nh

125(1125)

10 Chi u dài hãm xe hay t m nhìn d ng xe, (m) 75 100 160 230

1.4.1 Các yêu c u đ i v i thi t k hình h c đ ng

- Tho mãn đ ng l c h c ch y xe

- Tuy n đ ng thi t k đ m b o ng i lái xe nhìn và đánh giá đ c ph i ch n

ph ng th c ch y xe nh th nào cho đúng v i ph ng th c ch y xe c a con

đ ng đ c thi t k theo đ ng l c h c ch y xe

- Ph i h p t t các y u t c a tuy n, ph i h p tuy n v i c nh quan đ m b o tuy n đ ng hài hòa, l n đ u, êm thu n, đ m b o các yêu c u v kinh t và

k thu t

1.4.2 Lý thuy t đ ng l c h c ch y xe (mô hình xe-đ ng)

Lý thuy t không gian c đi n c a Newton trong khoa h c t nhiên là không gianliên t c, đ u đ n và vô h ng.Trong thi t k đ ng không gian khách quan, toán

- lý nàyđ c bi u di n trong h to đ cong, ví d không gian Gauss- Kr ger và

đ nh h ng theo m t n c bi n Trong không gian này các tính toán và hình v

đ c th hi n trên ba m t ph ng: m t b ng, m t đ ng (di n bi n c a m t c t d c)

và m t c t ngang

Trong mô hình “đ ng - xe ch y” ng i ta không k đ n ng i lái xe và thi t

t ng m t c t c a đ ng riêng r , xem tia nhìn b t đ ng h ng t i cu i đ ng, khi th y có d u hi u ch ng ng i v t đ u tiên trên đ ng là s d ng phanh g p

Nh ng tai n n x y ra trên các con đ ng xây d ng theo quy ph m y đã nh c

nh chúng ta ph i phát tri n mô hình chuy n đ ng theo m i khía c nh đ mô

ph ng th c ch t quá trình xe ch y, t đó đ a ra các tiêu chu n cho m t con

đ ng an toàn

Ch xét riêng chuy n đ ng c a ô tô trên đ ng c ng là m t chuy n đ ng ph c

t p - t nh ti n trên đ ng th ng, quay trên đ ng cong đ ng, l n trên đ ng cong n m và dao đ ng khi chuy n đ ng trên m t đ ng không b ng ph ng T t

c nh ng đ c đi m chuy n đ ng đó hi n nay ch a v n d ng h t vào vi c xác

đ nh các y u t tuy n đ ng, vì v y trong mô hình xe-đ ng, ng i ta gi đ nh ô

tô là ch t đi m chuy n đ ng không dao đ ng trên m t đ ng hoàn toàn ph ng,

r n và không bi n d ng, đó là v n đ t n t i c n nghiên c u trong thi t k hình

h c đ ng hi n đ i

Mô hình xe-đ ng ch phù h p v i các đ ng có t c đ th p (V 50km/h) theoquanđi m thi t k hình h c đ ng hi n đ i

1.4.3 Lý thuy t thi t k theo nguy n v ng c a ng i tham gia giao thông

(mô hình Xe- ng-ng i lái-môi tr ng ch y xe)

Nh t t c các ngành khoa h c t nhiên khác, ba nhân t không gian, th i gian,

m i quan h nhân qu đ c dùng đ tính toán, b trí c u t o các y u t hình h c khi thi t k đ ng ôtô Nh ng khác v i các nhà khoa h c k thu t khác, các mô

hình không gian và m i quan h nhân qu đ i v i ng i k s đ ng c n ph i

đ c m r ng ra

1 Không gian ch y xe

V i t cách ng i k thu t khi nói đ n không gian ch y xe ta ngh ngay đ n không gian v t lý có th đo đ c b ng ba to đ N u thêm vào nhân t th i gian chúng ta xác đ nh đ c trong không gian y nh ng đi m chuy n đ ng m t cách

rõ ràng T t c các nhà nghiên c u đ u đ t đ c cùng m t tr s đo khi nghiên

c u m t không gian ch y xe ng n và cùng rút ra m t s k t qu tính toán Không gian v t lý vì v y không ph thu c vào ng i nghiên c u, còn đ c g i là khônggian toán h c hay không gian khách quan

N u ng c l i chúng ta v i t cách ng i lái xe m m t nhìn không gian bachi u xung quanh ta v i đ y đ màu s c c a nó, v i c nh v t đa d ng có đ hìnhdáng, v trí thì m i ng i quan sát s mô t m t khác Không gian ch y xe đ n

v i chúng ta m t cách t giác và luôn luôn bi n đ i nh v y ng i ta g i làkhông gian ch quan

Lý thuy t không gian tâm sinh lý dùng cho ng i lái xe là m t bán không gian

gi i h n b i đ ng chân tr i, đ c h p thành do các không gian thành ph n không liên t c (ví d không gian c a m t đ i l ), b gãy t m m t c a ng i lái

xe và có xu h ng là h ng nhìn c a lái xe có đ c nh ng ph n ng ch c

ch n an toàn, ng i lái xe v nguyên t c ph i có đ c tâm lý nhìn th y rõ ràngchính xác

2 Con ng i, xe và đ ng là m t h th ng đi u khi n

Hình 1.11 trình bày quá trình ch y xe d i hình th c m t h th ng đi u khi n:Thông qua các c quan th n kinh, ng i lái xe (Lái xe), v i t cách nhà đ o di n

ti p nh n các thông tin t môi tr ng xung quanh anh ta đây m t (quang h c)

có ý ngha quan tr ng nh t, sau đó đ n c m giác do ma sát c a bàn tay trên vô

l ng và áp l c lên c th (s gò bó b c b i) tai nghe (âm thanh) và các v n đ ng

t thân c a con ng i thông qua các c và các c quan th giãn (t cân b ng) S

nh n bi t th c t không ch là riêng nhìn th y nh khi nhìn m t bi n báo, hay ch

ch c m giác nh khi m t v t xô m nh vào bánh xe mà là c m t s nh n bi t

t ng h p có s tham gia c a c b n nhân t nói trên nh khi ta ch y xe qua m t

đ ng cong tròn ch ng h n

Ph n l n s nh n bi t là không t giác B ph n này ch u tác đ ng c a các ph n

x t phát trong ho t đ ng c a m t và ho t đ ng đi u ch nh đ c tr ng Ch m t ít thông tin v môi tr ng bên ngoài v t quá ng ng t giác và ng i lái xe t

ch i S t giác c a ng i lái xe không có kh n ng nh n bi t vô h n, gi ng nhcon nh n trong m ng, ch ho t đ ng ch nào xu t hi n nh ng tin t ra quan

tr ng nh t S t giác đó ch b ng 10x17=170 bit (đ n v b ng ti ng Anh th hi n

m t thông tin đ n v : có –không , ho c vào – ra)

Xe trên hình v đ c th hi n đ n gi n hoá b ng kh i (Xe) d hi u h n m i liên h này đã tách h th ng đi u khi n ra kh i xe Nh v y ho t đ ng lái xe

đ c tách thành góc xoay vô l ng và l c lái xe, gi ng nh tách l c ly tâm tác

đ ng lên ng i và s giao đ ng c a h S đi u khi n theo chi u d c c ng đ c tách t ng t nh v y

N u ng i tham gia giao thông không nh n đ c đ y đ các thông tin v đ ng

c n thi t cho ph ng th c ch y xe c a mình thông qua di n bi n quang h c c a

đ ng thì con đ ng đ c thi t k chính xác theo các tính toán đ ng l c h c

ch y xe tr nên r t nguy hi m Các thông tin v c u t o tuy n đ ng s đ n quá

ch m vào th i đi m ch y xe, n u nh ng i lái xe đó nhìn mà đánh giá sai l ch tình hu ng đang x y ra Nh v y tho mãn đ ng l c h c ch y xe là c n thi t

nh ng không đ cho vi c ch y xe an toàn, b i vì ph ng th c ch y xe th c t

đ c l a ch n ban đ u t i m t c t ngang t ng ng th ng khác v i ph ng

th c ch y xe tính toán i u ki n c n và đ đây là tuy n đ ng thi t k sao cho

ng i lái xe nhìn và đánh giá đ c ph i ch n ph ng th c ch y xe nh th nàocho đúng v i ph ng th c ch y xe c a con đ ng đ c thi t k theo đ ng l c

h c ch y xe

3 M i quan h nhân qu

M i quan h nhân qu xu t phát t m t chu i t ng ng c a nguyên nhân và k t

qu Thuy t m c đích, ng c l i gi i thích m i quan h xu t phát t khuynh

h ng c a m c đích Có th tìm th y m i quan h nhân qu trong các tính toán

và các quyđ nh kinh đi n v đ ng l c h c ch y xe c a quy ph m thi t k Nh ng cân nh c tính toán v ch tuy n đ m b o yêu c u quang h c đ c s p x p theo thuy t m ch đích Theo đó m t chuy n đi b ng ôtô là m t hành vi hai m c đích:

m c đích th nh t là đ n n i đã đ nh, m c đích th hai là an toàn nh không gian

tr ng t c th i trên đ ng m c đích th hai , công tác bài trí con đ ng giúp cho ng i lái xe nh ng h tr c n thi t Trong l nh v c này, ch h n ch các

m i quan h gi a s tác đ ng c a ng i lái xe lên ph ng ti n và thông tin

ng c l i c a xe và đ ng đ n anh ta, nh khái ni m nguyên nhân c a th i gian

tr c đây không còn đ n a gi i thích m i t ng quan c a h th ng ng i lái xe –xe-đ ng (hành đ ng theo ph ng th c nào trong r t nhi u ph ng th c

có th đ t t i s cân b ng) c n ph i b qua m t lo t các m i quan h nhân qu đang s d ng Có th gi i thích đi u đó b ng m t chu trình đi u khi n có nhi u khâu (nhi u thành ph n) Trong h th ng y, di n bi n c a ph n ng có th nghiên c u riêng r theo thuy t nhân qu , đ ng th i c h th ng ho t đ ng theo thuy t m c đích B ng cách quan ni m nh v y chúng ta lo i b đ c mâu thu n

d ng nh t n t i gi a thuy t nhân qu và thuy t m c đích khi nghiên c u v

m i quan h ng i lái xe –xe -đ ng Nh ng suy ngh tr c đây v tác d ng l c

gi a xe và đ ng có th đ n gi n hoá theo thuy t nhân qu V n đ có ý ngh a quan tr ng h n là v n đ nghiên c u dòng thông tin gi a ng i lái xe, xe, đ ng,

nóđòi h i ng i k s thi t k ph i m r ng t m suy ngh