Xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích việt nam

Bên cạnh hệ thống di tích lịch sử, văn hóa và các danh lam thắng cảnh để giúp làm hài lòng, thỏa mãn nhu cầu thẩm nhận của du khách thì hệ thống các tác phẩm văn học dân gian cũng góp ph

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA VĂN HÓA DU LỊCH

-*** -

XÂY DỰNG CÁC SHOW DIỄN NGHỆ THUẬT NHỎ PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH TỪ NHỮNG CÂU CHUYỆN TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập tại trường em đã nhận được sự giúp đỡ, quan tâm, tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường, sự chỉ dạy, truyền đạt tận tình của các thầy cô để em có thể có được lượng kiến thức và kĩ năng bổ ích phục vụ cho nghề mà em đã định hướng sau khi ra trường, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành vì sự quan tâm, giúp đỡ đó

Được viết khóa luận tốt nghiệp là mong muốn cũng như cố gắng của

em sau quá trình học tập, củng cố, trau dồi kiến thức và kĩ năng nghiệp vụ của nghề hướng dẫn du lịch Em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô trong khoa Văn hóa Du lịch, gia đình, tập thể lớp VHDL 17A đã ủng hộ và giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến cô giáo- TS Bùi Thanh Thủy, Phó trưởng khoa Văn hóa Du lịch, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ động viên em hoàn thành khóa luận này

Mặc dù đã cố gắng nghiên cứu, tìm tòi nhưng do hạn chế về mặt kiến thức thực tế, lý luận và thời gian nên bài khóa luận chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những đánh giá, ý kiến đóng góp và chỉ bảo của thầy cô cùng các bạn để bài khóa luận được hoàn thiện hơn, giúp em có những kiến thức sâu rộng hơn

Em xin chân thành cảm ơn ! Sinh viên

Vũ Thị Dịu

UNESCO : Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TRUYỆN CỔ TÍCH, TRUYỀN THUYẾT VIỆT NAM - VẺ ĐẸP CỦA TÂM HỒN VIỆT 11

1.1 Nguồn gốc hình thành của truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam 11 1.2 Một số đặc trưng của truyện cổ tích và truyền thuyết Việt Nam 13

1.2.1 Đặc trưng của truyện cổ tích 13

1.2.2 Đặc trưng của truyền thuyết 16

1.3 Giá trị của những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam 17

1.3.1 Phản ánh tiến trình lịch sử của dân tộc 17

1.3.2 Phản ánh tình yêu quê hương đất nước 20

1.3.3 Phản ánh những phong tục tập quán của dân tộc 22

1.3.4 Chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc 24

Chương 2: CÁCH THỨC TỔ CHỨC CÁC SHOW DIỄN NGHỆ THUẬT NHỎ PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH TỪ NHỮNG CÂU CHUYỆN TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM 30

2.1.Ý nghĩa của việc xây dựng các show diễn nghệ thuật 30

2.1.1.Nhìn từ góc độ văn hóa-giáo dục 30

2.1.2 Nhìn từ góc độ kinh doanh du lịch 33

2.2 Tạo dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch 36

2.2.1 Lựa chọn các câu truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam đặc sắc có hiệu ứng nghệ thuật 36

2.2.2 Tạo dựng kịch bản 38

2.2.3 Địa điểm tổ chức và không gian biểu diễn nghệ thuật 40

2.2.4 Chất liệu nhạc 42

2.2.5 Diễn viên và trang phục 44

2.2.6 Cách thức biểu diễn 44

2.2.7 Cách thức tổ chức 47

Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ĐƯA CÁC SHOW DIỄN NGHỆ THUẬT NHỎ VÀO THỰC TẾ 51

3.1 Thực trạng việc khai thác chất liệu truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam phục vụ hoạt động du lịch 51

3.2 Giải pháp đưa các show diễn nhỏ vào thực tế 53

3.2.1 Thành lập trung tâm nghệ thuật chuyên tổ chức biểu diễn phục vụ khách du lịch 53

3.2.2 Đưa các show diễn vào chương trình du lịch 57

3.2.3 Liên kết giữa các đoàn nghệ thuật, cơ sở biểu diễn, các đơn vị tổ chức với các công ty lữ hành 60

3.2.4 Đảm bảo tính linh hoạt trong công tác tổ chức biểu diễn 61

3.2.5 Đẩy mạnh công tác quảng bá, truyền thông 64

KẾT LUẬN 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

PHỤ LỤC 68

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Xã hội loài người đang từng ngày phát triển không ngừng, con người dần phải làm quen với guồng quay của cuộc sống, với cường độ công việc lớn hơn, nó có nghĩa là họ cũng cần thời gian để thư giãn và họ tìm đến du lịch

để tái tạo khả năng lao động, để được gần gũi hơn với thiên nhiên và tìm hiểu được nét văn hóa ở nhiều nơi khác nhau vượt ra ngoài phạm vi mình sinh sống Cuộc sống ngày càng hiện đại và tiện nghi, mức sống ngày càng được nâng cao, nhu cầu cơ bản của con người đã được đáp ứng, thì khi đó con người cần thỏa mãn nhưng nhu cầu cao hơn, những nhu cầu ngày càng cao đó tạo điều kiện cho du lịch phát triển

thì chương trình đó không chỉ đáp ứng cho du khách những dịch vụ cơ bản

mà còn cần phải đáp ứng cho họ những dịch vụ cao cấp hơn Đến với du lịch,

du khách ngoài việc muốn thăm thú, đặt chân tới vùng đất mới, họ còn muốn được hòa mình vào cuộc sống thường nhật của cư dân bản địa và thẩm nhận những giá trị văn hóa ở nhiều chiều, nhiều khía cạnh khác nhau, đặc biệt là những giá trị có sức gợi mở về quá khứ của cộng đồng cư dân nơi họ đến

Việt Nam là một quốc gia có nhiều lợi thế để phát triển du lịch Bên cạnh hệ thống di tích lịch sử, văn hóa và các danh lam thắng cảnh để giúp làm hài lòng, thỏa mãn nhu cầu thẩm nhận của du khách thì hệ thống các tác phẩm văn học dân gian cũng góp phần tuyên truyền, giới thiệu rộng rãi về đất nước, con người, văn hóa Việt tới nhân dân trong nước và cộng đồng bạn bè quốc

tế Văn học dân gian là một trong những thành tố quan trọng của văn hóa Việt Nam Vì vậy nó chính là nguồn nguyên liệu để khai thác tạo thành những sản phẩm du lịch đặc sắc Những tác phẩm văn học dân gian sẽ góp phần tạo thêm

sự đa dạng, hấp dẫn cho chương trình du lịch, mặt khác các tác phẩm văn học

dân gian cũng bao hàm, chứa đựng trong nó giá trị tinh thần và vật chất của dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử Thần thoại giải thích về nguồn gốc của vũ trụ và tự nhiên, nguồn gốc của con người và các hiện tượng xã hội cũng như ước mơ sống hòa hợp với tự nhiên và chinh phục tự nhiên Truyền thuyết giải thích sự hình thành của nòi giống dân tộc, ngợi ca chiến công chinh phục tự nhiên và ngoại xâm, xây dựng nền văn hiến sơ khai của đất nước, dân tộc Truyện cổ tích lại phản ánh mâu thuẫn và đấu tranh xã hội, nói lên lí tưởng xã hội và ước mơ của nhân dân, ngợi ca tình cảm đạo đức xã hội theo quan điểm của nhân dân… Nhưng nếu thần thoại là cái nhìn mơ hồ, hoang đường và cũng rất lãng mạn của cha ông thì truyện cổ tích và truyền thuyết lại là một bức tranh hoàn hảo về xã hội Việt Nam từ thời khai sơn, dựng nước, là những loại hình phản ánh thật nhất, gần gũi nhất cuộc sống của con người Việt Khi hướng vào tập thể cộng đồng, cha ông phản ánh về những vấn đề trọng đại của lịch sử, vấn đề quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, với kẻ thù dân tộc Khi hướng vào đời sống gia đình, sinh hoạt xã hội, cha ông quan tâm đến những mối quan hệ của con người trong cuộc sống thường nhật, nhất là

số phận của những con người bé nhỏ, tội nghiệp nhất trong gia đình và xã hội đang dần bị phân hóa Có thể nói việc khai thác những giá trị của các tác phẩm truyện cổ tích và truyền thuyết sẽ tạo nên một hiệu ứng tốt cho công tác tuyên truyền, quảng bá và giáo dục vốn văn hóa truyền thống của dân tộc, góp phần đa dạng hóa các sản phẩm du lịch từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành

Chính vì thế việc nghiên cứu “Xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích Viêt Nam” mong muốn góp phần hiện thực hóa ý tưởng đó

2 Giải thích thuật ngữ có liên quan

Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta thường xuyên nghe hay bắt gặp từ show như “show diễn thời trang”, “live show”, “showroom trưng bày”, vậy

show có nghĩa là gì? Theo Từ điển Anh Việt, show có nghĩa là sự trưng bày,

sự bày tỏ hay cuộc biểu diễn Dịch theo nghĩa tiếng Anh show cũng có nghĩa tương đương với từ chương trình Nhưng cách nhìn nhận trên thực tế, nếu chương trình là một chuỗi các công việc được sắp xếp sẵn từ trước, mang tính

cố định, khó thay đổi thì show lại mang tính tổng hợp, trọn gói, không bắt buộc phải tuân theo tuần tự

Vì thế, show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch có thể được hiểu là một cuộc biểu diễn tổng hợp bao gồm các lớp diễn khác nhau với những nội dung khác nhau và có đặc điểm là ngắn gọn, mang tính giải trí cao,

đa dạng về địa điểm tổ chức, giới hạn về thời gian (khoảng từ 15’- 40’ một show diễn), linh hoạt trong công tác tổ chức và biểu diễn

Đây cũng chính là lý do tác giả bài khóa luận chọn từ show thay vì từ chương trình trong cách đặt vấn đề và phản ánh nội dung nghiên cứu Hơn nữa, đối tượng khách du lịch luôn có sự thay đổi, dịch chuyển về nhu cầu, sở thích, thời gian và địa điểm vì vậy từ show diễn nghệ thuật sẽ đảm bảo được tính linh hoạt, đa dạng, độc đáo, tổng hợp trong việc tổ chức biểu diễn phục

vụ du khách

3 Mục đích nghiên cứu

Từ chất liệu là những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết Việt Nam xây dựng những show diễn nghệ thật nhỏ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch và đáp ứng nhu cầu giải trí của du khách ở tất cả các đối tượng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất là lựa chọn được những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết có hiệu ứng nghệ thuật thông qua những giá trị mà nó thể hiện để khẳng định đây

là một nguồn nguyên liệu quan trọng có thể khai thác phục vụ hoạt động du lịch

Thứ hai là xây dựng cách thức tạo dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ trên cơ sở những lớp truyện đặc sắc trong những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết để phục vụ khách du lịch

Thứ ba là đưa ra những giải pháp nhằm hiện thực hóa các tác phẩm nghệ thuật được khai thác từ những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết Việt Nam để phục vụ du khách

5 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết, đặc biệt

là của các học giả nghiên cứu văn hóa, văn học dân gian về truyện cổ tích và

truyền thuyết Việt Nam như Truyện cổ tích Việt Nam và sự liên hệ bát trạch Lạc Việt của tác giả Trần Đông thuộc trung tâm nghiên cứu lý học Đông Phương, Bàn về truyện cổ tích của các nhà văn của PGS TS Võ Quang Trọng

(Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam), … cũng như tìm hiểu về các loại hình nghệ thuật biểu diễn như chèo, tuồng, rối nước, xiếc, … như Hội thảo khoa học “ Nghệ thuật chèo với các đề tài hiện đại” do Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức tại Hà Nội vào ngày 13/7/2012, các bài viết của tác giả Tuấn Giang trên

trang web “vanchuongviet.org” như Đổi mới nghệ thuật xiếc đăng ngày 18/8/2010, Lịch sử và đặc trưng Tuồng đăng ngày 31/3/2013 Tuy nhiên số

lượng những bài nghiên cứu về vấn đề khai thác các tác phẩm truyện cổ tích

và truyền thuyết Việt Nam để xây dựng các sản phẩm du lịch phục vụ nhu cầu của du khách là chưa nhiều, đâu đó xuất hiện một vài bài báo, bài đánh giá

đăng trên các tạp chí như bài viết Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam của tác

giả Anh Chi đăng trên tạp chí điện tử “Hồn Việt” số ra ngày 19/5/201 hay

một số bài viết trên tạp chí “Văn hóa Nghệ thuật”như Tính dân tộc của xiếc Việt của tác giả Nguyễn Ngọc Trúc, số ra ngày 15/6/2011, Khán giả với sân khấu truyền thống hiện nay số ra ngày 15/5/2012 của tác giả Đinh Quang

Trung Vì vậy, đề tài khóa luận hi vọng sẽ góp phần vào việc tạo ra những sản phẩm du lịch mới hàm chứa những giá trị văn hóa của dân tộc

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của bài nghiên cứu những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết có nhiều lớp truyện giàu kịch tính, đặc sắc để xây dựng các chương

trình biểu diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ du lịch nhằm đem lại cho du khách cách tốt nhất tiếp cận văn hóa Việt từ một góc nhìn khác, một cách thẩm nhận mới hấp dẫn và nhiều điều thú vị

Số lượng những câu chuyện cổ tích của các cộng đồng dân tộc Việt Nam là rất lớn nhưng bài nghiên cứu chỉ tập khai thác những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết của người Việt ở vùng châu thổ sông Hồng- cái nôi của văn hóa Việt

7 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, bài khóa luận sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp tiếp cận liên ngành: Văn hóa học, Văn học dân gian, Văn hóa

du lịch, nghệ thuật học, …

- Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế

8 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, bố cục của khóa luận được chia thành ba chương:

Chương 1 Truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam- vẻ đẹp của tâm hồn Việt

Chương 2 Cách thức tổ chức các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích Việt Nam Chương 3 Thực trạng và giải pháp đưa các show biểu diễn nghệ thuật nhỏ từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích Việt Nam vào thực tế

Nội dung Chương 1 TRUYỆN CỔ TÍCH, TRUYỀN THUYẾT VIỆT NAM- VẺ ĐẸP CỦA TÂM HỒN VIỆT

1.1 Nguồn gốc hình thành của truyện cổ tích, truyền thuyết Việt

Nam

Từ ngàn xưa đến nay những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết đã in đậm trong tâm trí mỗi người dân Việt Hằng đêm, những ông bụt, bà tiên, những cô Tấm thảo hiền, những anh hùng chống giặc giữ nước, … đã đi vào trong giấc mơ trẻ thơ qua lời kể dịu dàng, ấm áp của bà và mẹ, để rồi dù có lớn khôn, dù có đi bốn phương nhưng không ai trong chúng ta quên được những câu chuyện “ngày xửa, ngày xưa” ấy Những câu chuyện giúp mỗi người trong chúng ta thêm vững bước trong cuộc sống dù còn nhiều khó khăn phía trước

Truyện cổ tích được hiểu về mặt ngôn từ thì cổ có nghĩa là cũ, tích là dấu vết còn để lại Cổ tích là những chuyện xưa còn truyền lại (Giáo trình

“Văn học dân gian”, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội)

Nhưng Từ điển Văn học lại cho rằng: “Truyện cổ tích nảy sinh từ xã hội nguyên thủy, song phát triển chủ yếu trong xã hội có giai cấp, chủ đề chủ yếu của nó là chủ đề xã hội Nó biểu hiện cách nhìn hiện thực của nhân dân với thực tại đồng thời nói lên những quan điểm đạo đức, những quan niệm về công lí xã hội và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn cuộc sống hiện tại Truyện cổ tích là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của nhân dân; yếu

tố tưởng tượng thần kì tạo lên một đặc trưng nổi bật trong phương thức phản ánh hiện thực và ước mơ”

Cũng có một quan niệm khác về truyện cổ tích được nhiều người chấp nhận đó là: “… những truyện kể có yếu tố hoang đường, kì ảo Nó ra đời từ

sớm nhưng đặc biệt nở rộ trong xã hội có sự phân hóa giàu- nghèo, xấu- tốt Qua những số phận khác nhau của nhân vật, truyện trình bày kinh nghiệm sống, quan niệm đạo đức, lí tưởng và mơ ước của nhân dân lao động”

Hiện nay ý kiến của nhiều nhà nghiên cứu về thể loại truyện cổ tích tương đối thống nhất Tuy nhiên, chúng ta có thể thấy rằng có bao nhiêu nhà nghiên cứu về văn học dân gian thì có bấy nhiêu định nghĩa về truyện cổ tích

Còn truyền thuyết là thể loại từ trước đến nay chưa có được sự thống nhất của những nhà nghiên cứu Do tính chất gắn bó khá chặt chẽ với lịch sử nên một số nhà nghiên cứu coi truyền thuyết là dã sử - một bộ phận của lịch

sử thời sơ sử, lịch sử không chính thức và là lịch sử truyền miệng Vì vậy, chúng ta có thể hiểu truyền thuyết là một thể loại của văn học dân gian, tiếp sau thần thoại, được ra đời từ thời kì đồ sắt, thể hiện ý thức phản ánh lịch sử của con người trên hai xu hướng: kì ảo hóa lịch sử và lịch sử hóa thần thoại (Giáo trình “Văn học dân gian”, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội)

Khi xã hội nguyên thủy tan rã cũng có nghĩa là một xã hội có sự tư hữu,

có sự phân chia giai cấp, địa vị được ra đời Chính sự phân hóa xã hội và sự thay đổi về chế độ hôn nhân cũng như vai trò làm chủ gia đình của người phụ

nữ đã dẫn đến những mâu thuẫn, đấu tranh gay gắt Đồng thời sự phát triển về kinh tế và tư duy của con người kéo theo những cuộc chiến không ngừng để

mở rộng, xâm lấn đất đai, phát triển giao thương Vì vậy xã hội có hai khuynh hướng tất yếu xảy ra Thứ nhất, các cộng đồng phải liên kết với nhau tạo thành một bộ tộc lớn mạnh hơn, hùng cường hơn để đủ sức chống lại và thắng vượt tự nhiên, chống lại sự xâm lấn của các thế lực bên ngoài Thứ hai, quan

hệ bình đẳng, công bằng xã hội bị phá vỡ, cố kết của cộng đồng không còn bền vững mà tách ra thành những cá nhân, gia đình riêng lẻ Chính thực tại lịch sử và đời sống xã hội này làm thay đổi đề tài của các tác giả dân gian, họ hướng sự quan tâm vào hai đề tài chính: Một mặt, họ hướng vào cộng đồng, phản ánh những vấn đề trọng đại của lịch sử, quan hệ của con người với tự

nhiên, với kẻ thù của dân tộc Từ đó hình thành chủ đề dựng nước và giữ nước- chủ đề chính của thể loại truyền thuyết Mặt khác, khi hướng vào sinh hoạt xã hội, đời sống cá nhân và gia đình, họ quan tâm nhiều hơn đến mối quan hệ giữa con người và con người trong cuộc sống thường nhật, nhất là số phận những con người bé nhỏ, tội nghiệp nhất, dễ bị tổn thương nhất trong gia đình và trong xã hội bị phân hóa Từ đó truyện cổ tích ra đời

1.2 Một số đặc trưng của truyện cổ tích và truyền thuyết Việt Nam

1.2.1 Đặc trưng của truyện cổ tích

- Tính tiếp truyền của truyện cổ tích

Truyện cổ tích là sản phẩm lao động sáng tạo của cha ông từ ngàn xưa

để lại Do đặc trưng là sáng tác dân gian và tính truyền miệng nên nó là những sáng tác rất dễ nhớ, dễ đi vào lòng người vì vậy truyện cổ tích có thể được gìn giữ và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Nó là những tác phẩm chứa đựng kinh nghiệm sống và những bài học của thế hệ trước trao truyền cho thế

hệ sau Dù trải qua cả một chặng đường dài đầy biến động của lịch sử nhưng truyện cổ tích vẫn luôn tồn tại một sức sống mãnh liệt, vẫn được tiếp truyền

từ thế hệ này sang thế hệ khác

- Truyện cổ tích phản ánh hiện thực một cách độc đáo

Các thể loại văn học dân gian đều lấy hiện thực làm đối tượng phản ánh nhưng mỗi thể loại lại có cách phản ánh rất riêng Nếu thần thoại và truyền thuyết quan tâm đến những vấn đề lớn lao, cao cả thì truyện cổ tích lại quan tâm đến những mối quan hệ, những con người rất đỗi bình thường, những bon chen, đố kị rất cụ thể trong gia đình và xã hội Truyện phơi bày trước mắt ta một hiện thực xã hội đen tối, ngột ngạt, đầy rẫy những bất công nhưng nó không làm con người bị chìm, bị kìm kẹp trong đó mà mỗi câu chuyện đều hé rạng một tương lai tốt đẹp hơn Trong mỗi tác phẩm, yếu tố thực và ảo luôn đan xen nhau tồn tại tạo ra một “thế giới cổ tích” đặc trưng, ở đó có cả những con người bình thường, vừa có cả những ông bụt, bà tiên có muôn vàn phép

màu thần kì, sự kiện vừa quen thuộc, vừa lạ lẫm Tất cả những gì phi lí nhất, không thể tồn tại ngoài đời thực thì đều dễ dàng được chấp nhận trong truyện

cổ tích Nhà văn M Gorki từng nói: “Truyện cổ tích mở ra trước mắt tôi một cánh cửa nhìn vào cuộc đời, trong đó có một lực lượng tự do không biết sợ đang tồn tại và hoạt động, ước mơ một cuộc sống tốt đẹp hơn”

- Truyện cổ tích mang tính nghệ thuật cao

Cốt truyện của những tác phẩm truyện cổ tích luôn chứa đựng những giá trị nhân văn cao cả mà cha ông ta gửi gắm vào đó Nếu không hàm chứa một ý nghĩa nào đó thì không còn là truyện cổ tích Bằng cốt truyện ngắn gọn, lược bỏ những chi tiết rườm rà, cũng không có nhiều chi tiết, nhiều nhánh rẽ, truyện dễ dàng gợi ra trong trí tưởng tượng của người đọc về khung cảnh, diễn biến tâm lý của mỗi nhân vật Đọc truyện “Cây Khế” ta có thể hình dung

ra trước mắt nơi người em ở là một căn lều lụp sụp cạnh một cây khế cao lớn

và sai quả, cũng có thể dễ dàng tưởng tượng ra cảnh đối thoại giữa người em

và chim thần, … Đây là một nét đặc sắc của truyện cổ tích

Một yếu tố quan trọng góp phần tạo sự hấp dẫn cho mỗi câu chuyện là lực lượng thần kì hay còn được gọi là yếu tố kì ảo, nó là sản phẩm của những

hư cấu dưới ánh sáng của trí tưởng tượng kì ảo và bay bổng của nhân dân

Lực lượng thần kì có nhiều tác dụng khác nhau khi tham gia vào truyện

cổ tích Nó giúp kéo dài hay rút ngắn cốt truyện theo mong muốn của người

kể chứ không theo logic thực tế Yếu tố thần kì làm tăng sự li kì, hấp dẫn, hoang đường, kì ảo của truyện đồng thời thể hiện ước muốn của người dân Những gì không thể thực hiện được ngoài đời nhờ có những yếu tố thần kì có thể dễ dàng thực hiện một cách hoàn hảo trong truyện cổ tích Nó làm cho truyện cổ tích hết sức thơ mộng, lãng mạn, trong sáng Nó có thể là những con người có phép tiên như ông bụt, Ngọc Hoàng, Thiên Lôi, … , cũng có thể

là những con vật thần kì như ngựa thần, rắn thần, … hay những đồ vật thần kì như chổi thần, giày vạn dặm, niêu cơm thần, mâm thần, …

Để tạo nên “thế giới cổ tích” thì không thể không nhắc tới không gian

và thời gian nghệ thuật trong truyện cổ tích Là không gian, thời gian mà những nhân vật cổ tích chỉ có thể tồn tại và hoạt đông trong nó

Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện cổ tích khi thì là hiện thực khi lại đậm chất kì ảo Chúng đan cài, xen kẽ với nhau tạo thành một không khí riêng độc đáo, hấp dẫn của truyện cổ tích đối với người nghe qua bao thế hệ Nó cũng góp phần phản ánh ước mơ, khát vọng của con người

- Đa dạng về thể loại

Cùng phản ánh về những hiện thực xã hội, những quan điểm đạo đức

và những ước mơ của con người nhưng đối tượng phản ánh khác nhau dẫn đến sự phân chia truyện cổ tích thành nhiều thể loại Trong đó có ba thể loại chính là truyện cổ tích thần kì, truyện cổ tích loài vật và truyện cổ tích sinh hoạt

Tryện cổ tích thần kì là nhóm truyện mà có sự tham gia dày đặc của những yếu tố hoang đường, kì ảo, nó đề cao trí tưởng tượng phong phú của các tác giả dân gian Truyện cổ tích thần kì không nhằm mục đích trình bày hiện thực mà chủ yếu thể hiện ước mơ, nguyện vọng của nhân dân Kết thúc truyện thường có hậu nhằm đem lại sự lạc quan, vui vẻ cho nhân dân Truyện

sợ

Còn truyện cổ tích sinh hoạt lại có xu hướng phản ánh trực tiếp hiện thực xã hội, khi mâu thuẫn và đấu tranh giai cấp ngày càng ngay gắt Tinh thần thực tế hiện lên đậm nét Tinh thần này giải thích cho việc yếu tố thần kì chỉ còn xuất hiện ở cuối truyện nhằm tô đậm hiện thực hơn là phản ánh ước

mơ Ví dụ như cuộc đấu tranh giai dẳng giữa lão địa chủ và những người nông dân như trong truyện “Năm trâu sáu cột” Họ tranh cãi nhau đến chết hóa thành chim vẫn tranh cãi “chỉ có năm trâu” “sao lại sáu cột”

1.2.2 Đặc trưng của truyền thuyết

- Nhân vật trung tâm xuất phát từ cuộc đời thực

Nhân vật trung tâm của truyền thuyết là con người gắn với những sự kiện trọng đại của dân tộc Các nhân vật dù có là hư cấu hay là nhân vật lịch

sử đích thực cũng đều có tên tuổi, gốc gác,….nói chung là có một lí lịch rõ ràng gắn với địa phương hay thời đại như quê hương của thánh Gióng là ở Đông Anh, người anh hùng áo vải Lê Lợi sinh ra ở Thanh Hóa,… Đây là đặc điểm rất riêng của truyền thuyết trong tương quan với các thể loại tự sự khác nhau Truyền thuyết được sáng tạo theo suốt chiều dài lịch sử dân tộc, vì vậy

ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, các nhân vật lại được sáng tạo dưới sự chi phối khác nhau của quan niệm thẩm mỹ của nhân dân

- Truyền thuyết là thể loại văn học mang tính tự sự dân gian

Truyền thuyết có kết cấu theo khuynh hướng chung của các thể loại tự

sự dân gian, đó là không tìm một con đường hoàn toàn độc đáo, mà thường theo hướng cấu tạo chung cho nhiều tác phẩm, tạo thành một kiểu truyện hay một mô típ Cốt truyện thường chia làm ba phần: Hoàn cảnh và đặc điểm của nhân vật, hành trạng và chiến công của nhân vật, kết thúc sự nghiệp của nhân vật và đánh giá của nhân dân

- Gắn với lịch sử, phản ánh lịch sử theo cách riêng của mình, trong đó thể hiện cảm quan của nhân dân về lịch sử

Truyền thuyết là một loại hình mang tính dã sử gắn với lịch sử dựng nước và giữ nước nhưng nó không phải hoàn toàn là lịch sử mà lấy lịch sử làm nền cho sự hư cấu Cái mà ta gọi là truyền thuyết chỉ là câu truyện lịch sử

đã được quét thêm nột lớp sơn ảo tưởng, sau một quá trình điều khiển, uốn nắn, thêm bớt thì cái sự kiện lịch sử đó không còn là nó như trong thực tế mà

nó phụ thuộc rất nhiều vào tính chủ thể của người sáng tạo Truyền thuyết có rất nhiều điều là sự thật nhưng cũng không ít điều đã được tưởng tượng ra Vết chân thần Kim Quy chỉ lối cho An Dương Vương xây thành Cổ Loa, lễ vật hỏi cưới Mị Nương của Sơn Tinh, Thủy Tinh gồm voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao là những ví dụ điển hình Thực tế không có thần Kim Quy, cũng không có những lễ vật hỏi cưới như voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao nhưng dân nhân đã hư mượn những hình ảnh hư cấu đó

để thể hiện cho công lao xây thành của An Dương Vương, và tục thách cưới

đã sớm hình thành của cha ông ta

Trong truyền thuyết thường có hai loại sự kiện lịch sử là sự kiện lịch sử khái quát, nhân vật có tính tập thể, là hiện thân cho cộng đồng và sự kiện lịch

sử cụ thể, nhân vật cụ thể Có thể nói, tất cả những sự kiện trọng đại của dân tộc hoặc nhân dân đều có mặt trong truyền thuyết Nhưng sự phản ánh của truyền thuyết không phải là sao chép mà là sự lựa chọn và sáng tạo Truyền thuyết thường chú ý nhiều hơn đến những nhân vật có xuất thân từ nông dân hoặc gần dân Như vậy, cùng với ý thức đề cao lịch sử vẻ vang của dân tộc, tác giả dân gian còn có ý thức sâu sắc về việc đề cao vai trò của những người bình dân

1.3 Giá trị của những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam

1.3.1 Phản ánh tiến trình lịch sử của dân tộc

Những câu chuyện truyền thuyết, cổ tích hàm chứa trong nó cả diễn trình lịch sử của dân tộc Viêt Nam Nếu thần thoại là những câu chuyện giải thích về nguồn gốc vũ trụ và nguồn gốc con người, các hiện tượng tự nhiên

thì truyền thuyết và truyện cổ tích phản ánh quá trình dựng nước, hình thành nòi giống dân tộc đến quá trình đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và những biến chuyển của xã hội dân tộc việt

Truyền thuyết “ Con rồng cháu tiên” mở đầu cho trang sử hào hùng, giải thích cho chúng ta về nguồn gốc của dân tộc Trong sự giải thích nòi giống ấy chứa đựng tình nghĩa đồng bào của dân tộc Việt Nam Muôn con đều từ bào thai, từ bọc trăm trứng của mẹ Âu Cơ mà ra, đều là anh em ruột thịt một nhà Cuộc sống làm ăn đã khiến anh em kẻ lên non người xuống biển, xong tình máu mủ thì ngàn đời làm sao có thể thay đổi được Câu truyện cha Rồng mẹ Tiên đó bao đời nay vẫn là sợi dây bền chặt, gắn kết các dân tộc Việt Nam trong lịch sử gian nan và vinh quang, là tiếng gọi đoàn kết mỗi khi non sông có giặc nhòm ngó Nòi giống Rồng Tiên ấy là sự kết hợp của khí thiêng sông núi, mang niềm tự hào dân tộc sâu xa từ ngàn xưa cho đến mãi mai sau Qua truyền thuyết mỗi người trong chúng ta có quyền tự hào về nòi giống Lạc Hồng của mình,truyện cũng là lời nhắc nhở những thế hệ tiếp bước

về tình đoàn kết, về hai tiếng “ đồng bào”

Đặc điểm thiên nhiên Việt Nam có nhiều biến đổi thất thường, chợt nắng, chợt mưa Cha ông từ buổi bình minh dựng nước đã luôn phải đối đầu, chống trọi và tìm cách vượt lên trên tự nhiên Người Việt chống thiên nhiên chính là chống hạn hán và lũ lụt Truyền thuyết “ Sơn Tinh – Thủy Tinh” đã minh chứng cho sức mạnh quật cường ấy Sức mạnh của chàng là sức mạnh của nhân dân Trong truyền thuyết ngoài lớp lịch sử phản ánh công cuộc trị thủy của cha ông, có lẽ còn có một lớp lịch sử phản ánh quá trình định cư của

cư dân miền núi xuống đồng bằng ven sông biển và cuộc đánh trả dai dẳng, quyết liệt của cư dân bản địa Cuộc di dân thôn tính đất đai ven sông của người Việt được hình tượng hóa bằng mối tình tay ba giữa hai chàng trai và một cô gái đẹp Điều đó thể hiện tâm hồn thơ mộng của cha ông ta, hình ảnh

cô gái đẹp theo quan niệm người cổ tượng trưng cho đất, cuộc tranh giành

người đẹp cũng là cuộc đấu tranh giành đất đã được hình tượng hóa và thơ mộng hóa

Cùng với việc giải thích, phản ánh quá trình dựng nước, truyền thuyết còn phản ánh, đề cao cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của cộng đồng người Việt suốt chiều dài lịch sử vẻ vang và hào hùng

Nước Văn Lang được hình thành nằm án ngữ ở hành lang phía đông của bán đảo Đông Dương Vị trí địa lý này thuận lợi cho sự phát triển thông thương, buôn bán và thực tế Văn Lang cũng là một cộng đồng phát triển hùng cường nhưng cũng luôn phải đối đầu với những cuộc chiến tranh xâm lấn của ngoại bang Nên có thể nói, lịch sư dân tộc là lịch sử của những cuộc chiến và

là những cuộc chiến tranh chính nghĩa nhuộm máu hùng khí Do điều kiện lịch sử đó đã khiến cho cộng đồng người Việt từ khi dựng nước đã sớm hình thành ý thức bảo vệ đất nước,tinh thần đoàn kết Và đây cũng là mảnh đất sản sinh ra những con người khổng lồ và tập thể anh hùng trong lịch sử dân tộc

Nhân vật anh hùng tiêu biểu là Gióng Gióng là anh hùng tập trung ý chí, tinh thần đoàn kết và sức mạnh của liên minh bộ lạc Gióng lớn lên nhờ

có sự góp công, gắng sức của cả cộng đồng Nhân dân nuôi Gióng lớn từ ba nong cà, bảy nong cơm, để từ đó Gióng lớn lên khỏe mạnh và tài dũng Gióng

là đại diện xuất sắc của cả cộng đồng Tất cả tạo thành một cuộc ra trận rầm

rộ, điệp trùng, một cuộc biểu dương lực lượng và ý chí của một dân tộc non trẻ chống ngoại xâm Gióng cũng là bài ca chiến trận đẹp nhất, là sản phẩm tinh thần đoàn kết của cộng đồng trong lịch sử dựng nước buổi đầu của dân tộc Không phải ngẫu nhiên các tác giả dân gian lại để cây kiếm sắt trong tay Gióng gãy, vì cây kiếm là sản phẩm của triều đình nó biểu trưng cho sức mạnh của triều đình nhưng sức mạnh ấy là có hạn Khi kiếm gãy thứ đã giúp Gióng đánh tan quân thù chính là những bụi tre ngà dọc hai bên đường Những bụi tre ấy tượng trưng cho sức mạnh tập thể, dức mạnh của nhân dân luôn luôn thường trực và mỗi khi tổ quốc cần là sức mạnh ấy trỗi dậy mạnh

mẽ Mỗi nơi Gióng đi qua đều để lại dấu tích như minh chứng cho cuộc đấu tranh oai hùng của cả cộng đồng

Truyền thuyết và truyện cổ tích còn là một trang sử dài về những sự kiện trọng đại của dân tộc được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thời đại cho đến ngày nay Nó phản ánh sinh động và dồi dào về từng giai đoạn của dân tộc Từ nhóm truyện về vua Hùng, An Dương Vương, các tướng lĩnh như Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lí Thương Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão, Lê Lợi,…đến những truyện về Bà Chúa Kho, bà hàng nước, ông đánh dậm, người nô bộc,… Tất cả đều nêu lên ý chí giữ gìn độc lập và tinh thần quyết chống giặc của mọi người dân Việt

1.3.2 Phản ánh tình yêu quê hương đất nước

Bằng con mắt lạc quan, tâm hồn bay bổng, cha ông ta đã thể hiện tình yêu quê hương, đất nước của người Việt của mình thông qua các tác phẩm tự

sự dân gian trong đó có các tác phẩm truyện cổ tích và truyền thuyết

Đọc các tác phẩm đó ta thấy hiện lên một Việt Nam với núi cao hùng

vĩ, rừng rậm sông dài, với những cánh đồng khoai lúa mướt xanh và những rặng tre như lũy như thành Một khung cảng làng quê mang đậm phong vị Việt Nam Trong khung cảnh thiên nhiên ấy là những con người thông minh, cần cù, sáng tạo, khỏe mạnh và kiên cường sống chan hòa với thiên nhiên và cộng đồng làng xã Nguyễn Khoa Điềm đã thật tinh tế và sâu sắc khi phát hiện ra cái thần của cảnh vật thiên nhiên, đất nước gắn với những truyện

“ngày xửa ngày xưa”:

“Những người vợ nhớ chồng, còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu, Cặp vợ chồng yêu nhau góp lên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất tổ Hùng Vương” …

Tình yêu quê hương đất nước còn được thể hiện qua tinh thần chống giặc ngoại xâm Từ các ông vua, các tướng lĩnh dòng dõi quý tộc hết lòng vì

nước đến những danh tướng xuất thân áo vải, đan sọt, bán dầu, đánh cá và cả những thường dân, đàn bà, con trẻ đều đã góp mình bảo vệ “đất nước muôn đời”

Cùng với việc ngợi ca những chiến công dựng nước, truyền thuyết và truyện cổ tích còn ngợi ca chiến công chinh phục và thắng đoạt tự nhiên của con dân Việt Lạc Long Quân diệt Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh; Sơn Tinh dâng núi trị thủy đều là những minh chứng cho tính cách người Việt Kiên cường, không khuất phục dù là trong cuộc chiến không cân sức với tự nhiên Vượt lên trên tự nhiên hoang dã, khắc nghiệt, khai phá những vùng đất mới, tìm ra những giống cây trồng mới, thuần dưỡng những vật nuôi mới, hình tượng của Lạc Long Quân, Sơn Tinh, An Tiêm, Lang Liêu….là những hình tượng khổng lồ, đẹp đẽ

Việt Nam đẹp biết bao hiện lên thông qua những con người mà ở họ, theo quan niệm thẩm mỹ của nhân dân, hội tụ cả tài năng, đức tính và ngoại hình hoàn hảo Họ là những người lao động chân chính, tài năng Họ chiến thắng kẻ thù, thực hiện ước mơ là nhờ ở tài năng lao động Những người lao động dù lúc đầu có bị kinh rẻ, dù có bị lợi dụng, bóc lột và bị tước đoạt hạnh phúc thì cuối cùng họ đều được trân trọng, được đề cao và hưởng hạnh phúc xứng đáng với tài năng của mình Họ lúc đầu có thể chỉ là người tài năng, người tốt nhưng cuối cùng họ đều trở thành những người hoàn hảo cả về nội dung, hình thức như chàng Sọ Dừa

Không chỉ có tài năng, truyện cổ tích, truyền thuyết còn ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của những con người là con Rồng cháu Tiên Họ sống chan chứa tình người, hàng xóm láng giềng, sống trọng tình (cha mẹ- con cái, vợ- chồng, anh- em, ….) và yêu tự do Bà hàng nước tốt bụng sẵn sàng cưu mang

cô Tấm (Tấm Cám) khi không biết cô là người như thế nào, ở đâu và tại sao lại chui ra từ một quả thị, nàng Tô Thị (Sự tích đá Vọng Phu) vẫn luôn gửi niềm tin vào người chồng, vẫn chung thủy tới mức bồng con ngóng chồng tới

hoa đá vẫn hướng về nơi chiến trận xa xôi Họ là những người tốt, thật thà tới mức ta ngỡ như họ ngốc nghếch Anh Khoai (Cây tre trăm đốt) bị lừa hết lần này đến lần khác nhưng anh vẫn không hề nghi ngờ gì ông chủ, vẫn luôn tin rằng ông sẽ gả con gái cho mình để quyết tâm lên rừng tìm “cây tre trăm đốt”

về làm lễ vật, cô Tấm dù bị dì và em hãm hại không phải chỉ một lần nhưng vẫn luôn yêu thương và coi họ là người thân của mình Nhưng không phải vậy, họ thật thà chứ không hề ngốc nghếch, họ luôn tin vào chân lí “ở hiền gặp lành” Đó là niềm tin cũng như là lí tưởng sống của bao thế hệ người Việt Nam

Nhìn chung thông qua các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích thì các tác giả dân gian đã gửi gắm vào đó tình yêu quê hương đất nước Việt Nam dưới nhiều cấp độ và khía cạch khác nhau Từ tình yêu lớn lao là tình yêu Tổ quốc, tinh thần thượng võ đến tình yêu thiên nhiên, hoa cỏ và tình người chan chứa Dù ở khía cạnh nào, cấp độ nào đi nữa ta cũng luôn thấy ẩn hiện trong mỗi câu chuyện một đất nước Việt Nam thật kì vĩ, lớn lao nhưng cũng thật bình dị, thân thương, tâm hồn Việt Nam trong sáng và hiền hòa, con người Việt Nam chất phác, đôn hậu và nồng ấm biết bao

1.3.3 Phản ánh những phong tục tập quán của dân tộc

Có thể khẳng định không ở đâu như ở các tác phẩm văn học, trong đó các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích, lại phản ánh một cách rõ nét về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc được hun đúc từ ngàn xưa cho đến ngày nay

Lịch sử của dân tộc là lịch sử của những cuộc chiến tranh vệ quốc và vì luôn sống trong cảnh mất mát, đau thương mà người Việt không bao giờ quên

ơn những người đã có công với dân tộc, với nhân dân Ở họ đã sớm định hình trong lòng một niềm tri ân sâu sắc với những người đã có công khai sông, mở núi, xây dựng nước nhà và những người đã ngã xuống vì dân tộc Các thế hệ con dân Việt đều biết đến câu tục ngữ “uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ

trồng cây” Dù họ là anh hùng dựng nước hay chống ngoại xâm giữ nước thì

họ đều nhận được sựu tôn kính, ngưỡng mộ của nhân dân Nhân dân đã thần thánh hóa, suy tôn họ thành những vị thần thánh để thờ cúng và đền đáp công

ơn Họ trở thành thần thánh, Thành Hoàng của làng hay thần thiêng của một vùng, một quốc gia mà ở đó hành trạng và sự tích của họ được lan truyền Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên được hình thành và lưu truyền mãi mãi

Truyện Sơn Tinh-Thủy Tinh ngoài ngợi ca chiến công trị thủy của cha ông còn ẩn dấu trong đó là tục thờ cúng các lực lượng tự nhiên mà đối với người Việt, quan trọng nhất là thần Núi Qua truyện này ta còn nhận ra rằng tục thờ các vị anh hùng có công lớn với cộng đồng, thờ các vị tổ tiên có công khai sáng đất nước là một tín ngưỡng căn bản, thứ tín ngưỡng tối cao của người Việt

Sự tích “ Bánh chưng, Bánh giầy” cũng là một ví dụ điển hình của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên Bánh chưng hình vuông tượng trưng cho đất, bánh Giầy hình tròn tượng trưng cho trời Lá xanh bọc ngoài, nhân ở trong tượng trưng cho cha mẹ bao bọc con cái Cũng chính vì ý nghĩa này mà Lang Liêu được lên ngôi kế vị vua Hùng Vương thứ sáu và nhân dân hàng năm đều làm bánh chưng, bánh giầy để dâng cúng trời đất, tổ tiên tỏ lòng thành kính, tri ân Còn bao tấm gương về sự hiếu nghĩa với cha mẹ, ông bà, tưởng nhớ về cội nguồn dân tộc được khắc họa rõ nét trong các tác phẩm truyện cổ tích và truyền thuyết

Cùng với truyền thống “uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, truyền thống tương thân tương ái, đùm bọc lẫn nhau cũng sớm được hình thành trong quá trình chống giặc giữ nước và trị thủy Truyền thống ấy là một nét đẹp trong đời sống cộng đồng của người Việt

Người Việt Nam sống gắn bó với nhau trong một cố kết cộng đồng bền chặt Tính cộng đồng luôn được bồi đắp, củng cố trong lịch sử Con người lao động và sinh hoạt luôn theo quan niệm hàng xóm, láng giềng “tối lửa tắt đèn

có nhau”, “hòn bấc ném đi, hòn chì ném lại” Bà hàng nước nhân hậu đã che chở cho Tấm (Tấm Cám), người con gái dù đã chết hóa thành chồn, hay vợ chồng anh nông dân tát cá đã giúp Lê Lợi thoát khỏi sự vây đuổi của quân thù Nhân dân cả làng góp cơm nuôi Gióng, cậu ăn hết bảy nong cơm, ba nong cà uống cạn đà một khúc sông thì vụt lớn nhanh như thổi trở thành một chàng trai cao to, cường tráng, và hàng trăm hàng trăm câu truyện kể về những tấm lòng nhân nghĩa, về sự đùm bọc, che chở nhau trong lúc khó khăn, hoạn nạn của người Việt

Yêu Tổ quốc, yêu giống nòi, sống chan chứa tình nghĩa, đùm bọc lẫn nhau, biết nhớ ơn cha ông, tổ tiên là những truyền thống tốt đẹp của mỗi người dân Việt Những truyền thống ấy qua năm tháng vẫn còn nguyên giá trị

và được lớp lớp người đời sau gìn giữ và lưu truyền dưới nhiều hình thức, trong đó có các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích Mỗi câu chuyện kể đều ẩn dấu những giá trị truyền thống của cha ông từ ngàn xưa để lại Nó giúp cho các thế hệ sau đặc biệt là lớp trẻ không quên đi một điều rất giản đơn mà

vô cùng ý nghĩa: mình là người Việt Nam!

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương Người trong một nước phải thương nhau cùng”

1.3.4 Chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc

- Nhận thức của người xưa về thế giới xung quanh

Xuất hiện trước truyền thuyết và truyện cổ tích, thần thoại đã phần nào giải thích về nguồn gốc của con người và giới tự nhiên.Tuy nhiên, những câu truyện thần thoại lại mang đậm màu sắc hoang đường, hư ảo nên không thể giúp con người lý giải bản chất của các hiện tượng

Đến truyền thuyết và truyện cổ tích người xưa cũng dùng trí tưởng tượng của mình để lí giải về nguồn gốc của sự sống, tự nhiên, con người và những biến đổi trong lòng xã hội Nhưng yếu tố hoang đường, kì ảo không còn dày đặc và đậm nét như thần thoại nữa

Theo sự giải thích của cha ông ta, Tiên và Rồng được hòa nhập với tổ tiên, là những người có công sinh thành ra con người Việt Nam, những anh hùng đầu tiên đã khai sáng ra lịch sử dân tộc Người Văn Lang có cha Rồng,

mẹ Tiên, có cội nguồn vinh quang và cao quý

Khi đã giải thích được về nòi giống dân tộc – sợi dây gắn kết vô hình

mà bền chặt cộng đồng các dân tộc anh em, cha ông ta tiếp tục giải thích về các hiện tượng tự nhiên và xã hội

Câu truyện “Cóc kiện trời” giải thích cho hiện tượng mưa trong tự nhiên bằng một hình tượng rất dí dỏm và gần gũi:

“Con cóc là cậu ông trời

Bà Đen”,“Hòn Vọng Phu”, “Hồ Tây” lại giải thích cho sự sắp đặt kì thú của cảnh quan thiên nhiên Việt Nam, Đây là những hiện tượng tự nhiên, cảnh quan thiên nhiên vốn có nhưng bằng con mắt thơ mộng và lãng mạn, cha ông

ta đã thổi hồn vào những hiện tượng vô tri, vô giác đó khiến nó trở nên thật gần gũi, mang đậm tình người

Ra đời trong một xã hội có sự phân chia giai cấp nên các câu chuyện truyền thuyết và truyện cổ tích tất yếu phản ánh cái nhìn của cha ông về những biến đổi và hệ quả của nó đối với cuộc sống của con người

Truyện Sơn Tinh-Thủy Tinh là bước đánh dấu việc tục lệ hôn nhân thời

kì Hùng Vương bắt đầu thay đổi, chế độ quần hôn bị đẩy lùi, thay bằng chế độ hôn nhân một vợ một chồng, kèm theo tục thách cưới, tục hôn nhân cư trú bên nhà chồng, tục lại mặt Cũng chế độ hôn nhân ấy dẫn đến những cuộc thi tài,

đua sức giữa các chàng trai cầu hôn, dẫn đến sự xuất hiện tâm lí ghen tuông, Đọc “Sự tích trầu cau”, chúng ta sẽ thấy rõ hơn sự thay đổi chế độ hôn nhân này, những ai không tuân theo sẽ bị xã hội lên án và kết cục đều là cái chết

Những thay đổi, mâu thuẫn và đấu tranh xã hội còn được thể hiện qua hàng loạt các tác phẩm như “Thạch Sanh”, “Sọ Dừa”, …

- Thể hiện khát vọng, ước muốn của con người

Tính chất của thời đại khiến các thành viên trong cộng đồng có điều kiện để bộc lộ phẩm chất anh hùng của mình ở đỉnh cao Tất cả các cuộc đấu tranh của cha ông dù thành công hay thất bại, dù hi sinh, gian lao, đau thương

và mất mát nhưng nó được thể hiện trong các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích bằng con mắt và tấm lòng, tình thần của nhân dân tất cả đều sáng ngời lòng yêu nước, khát vọng tự do và độc lập Khát vọng ấy có ở tất cả mọi người, mọi thế hệ Và trong cộng đồng người Việt luôn có những con người to lớn, phi thường đại diện cho sức mạnh và ý nguyện tự do của hàng triệu người như Gióng, Thạch Sanh, Lê Lợi,

Bên cạnh đó những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết còn ngợi ca ý thức đấu tranh với tự nhiên của người xưa để xây dựng đời sống cộng đồng ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn như tác phẩm “Sơn Tinh, Thủy Tinh” hay chuỗi các câu chuyện diệt Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh của Lạc Long Quân,

…

Có thể nói những kì tích chống ngoại xâm và thiên nhiên biểu tượng cho tài năng, trí tuệ, tinh thần của một dân tộc đã sớm định cư và sản xuất nông nghiệp

Mặt khác, truyện trình bày lí tưởng, ước mơ của nhân dân về một xã hội công bằng và tốt đẹp Mỗi câu chuyện “… thường cho chúng ta thấy rằng, trong cuộc đấu tranh cho một cuộc đời tốt đẹp, có đau khổ mà không có buông xuôi, có thất bại mà không có đầu hàng, có bi thảm mà không tuyệt

vọng, thực trạng có đen tối nhưng ánh sáng của niềm tin vẫn muốn xua tan màu sắc ảm đạm của một cái gì tận thế và trong ánh sáng đó, con người vẫn

cố gắng vươn lên” (Giáo trình Lịch sử văn học Việt Nam của trường Đại học

Sư Phạm Hà Nội)

Con người luôn mơ về một xã hội mà trong đó những người dân lương thiện, nghèo khổ, hiền lành và tốt bụng như Tấm, Thạch Sanh, Sọ Dừa, anh hàng hành, sẽ được hưởng hạnh phúc xứng đáng với đạo đức và tài năng của họ Còn những kẻ ác, kẻ xấu như lão phú ông, mụ dì ghẻ sẽ bị trừng trị thích đáng theo quan niệm “ác giả ác báo”, “gieo gió thì gặp bão” của người xưa

Con người cũng có ước mơ lao động nhẹ nhàng hơn, đời sống vật chất phong phú hơn, không phải lo lắng cái ăn, cái uống, con người có niêu cơm

ăn vơi lại đầy hay chỉ cần trải cái khăn ăn ra đất, ngả cái mâm thần, gõ vào cái chảo diệu kì là lập tức các món sơn hào hải vị được dọn ra, Cha ông luôn mong ước được sống lâu, khám phá thế giới bí mật của thiên đình, địa phủ hay dưới lòng nước như ông Dã Tràng cố thể rẽ nước đi xuống thủy cung của Long Vương nhờ viên ngọc quý của vợ chồng nhà ngỗng báo ơn Đồng thời mọi người cũng mơ ước có công cụ và vũ khí tốt để lao động và chiến đấu có hiệu quả như kiếm thần của Lê Lợi, cung tên của Thạch Sanh, Như vậy, bao nhiêu mơ ước nảy sinh từ cuộc sống làm ăn vất vả đã được thỏa mãn, trở thành hiện thực trong thế giới cổ tích

Có thể nói, truyền thuyết và truyện cổ tích đã giúp con người thỏa mãn được những mong ước, khát vọng của mình trong đời sống chiến đấu và lao động sản xuất một cách nhanh chóng và hoàn mỹ Những ước mơ đó thể hiện tinh thần lạc quan sâu sắc của nhân dân lao động

- Hình thành nhân cách, lối sống, tâm hồn người dân

Mỗi tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích đều chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc Nó giúp mỗi người dân Việt hình thành nhân cách, lối

sống, tâm hồn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Mỗi tác phẩm đều “ dạy con người sống, gây tinh thần lạc quan, khẳng định niềm tin vào sự tất thắng của điều thiện và lẽ công bằng”

Như một bức tranh về hiện thực xã hội nhưng cho dù bức tranh đó có tối màu đến đâu vẫn có những điểm sáng của tình người, truyện cổ tích và truyền thuyết dạy con người những bài học đạo đức, nhân nghĩa, tình thân và tình yêu thương nhân loại Trong cuộc sống dù khó khăn, dù chịu nhiều áp bức, bất công con người vẫn luôn sống hướng thiện, vẫn có niềm tin vào một tương lai tốt đẹp và từng ngày, từng ngày bằng tài năng của mình những người lao động dựng xây một xã hội tự do, công bằng và dân chủ Từng câu chuyện thấm nhuần đạo lý đã đi vào lòng người một cách tự nhiên và sâu sắc

Những truyền thống tốt đẹp, những tấm gương anh hùng nghĩa khí, quan niệm đạo đức được phản ánh trong truyền thuyết và truyện cổ tích vừa được chắt lọc trong kinh nghiệm ứng xử, vừa được thử thách trong đấu tranh gian khổ là những bài học đắt giá để xây dựng một đời sống tốt đẹp như người lao động mong muốn Nó giúp cho mỗi thế hệ người Việt có quan niệm sống đúng đắn, một tâm hồn trong sạch, lành mạnh để nâng đỡ, chắp cánh cho những giá trị nhân văn thêm sức sống

Cùng với đó, những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết còn chứa đựng trong nó những kinh nghiệm sống quý giá mà cha ông muốn trao truyền lại cho những thế hệ mai sau Ví dụ như, trong đấu tranh với giặc ngoại xâm, thất bại của An Dương Vương là bài học về tinh thần cảnh giác trước kẻ thù, đừng nên qua đắm chìm vào ánh hào quang của chiến thắng, sự khinh địch và chủ quan tất yếu dẫn đến sự diệt vong Sự đoàn kết cộng đồng sẽ tạo nên sức mạnh thắng vượt mọi kẻ thù dù chúng có hung bạo đến đâu Trong lao động sản xuất, truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh” dạy chúng ta muốn trị thủy và trị thủy thành công thì cần phải có một hệ thống đê điều vững chắc Còn trong cuộc sống thường nhật, những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết giúp chúng

ta có những cách ứng xử phù hợp với quan điểm đạo đức của nhân dân Đó là cách ứng sử giữa vợ chồng, cha mẹ- con cái, anh- chị- em trong gia đình Đó cũng là cách ứng xử giữa những người trong cùng chòm xóm, tình nghĩa bạn

bè, … Tất cả giúp hình thành một xã hội tốt đẹp và phát triển mà cho đến ngày nay những kinh nghiệm đó vấn còn nguyên giá trị

Tiểu kết

Ra đời trước khi có chữ viết, là những sáng tác của nhân dân nhằm phản ánh công cuộc dựng nước và giữ nước, phản ánh sự chuyển biến và những mối quan hệ trong xã hội xưa, truyện cổ tích và truyền thuyết Việt Nam hàm chứa trong nó những giá trị nhân văn sâu sắc, những kinh nghiệm sống, lao động sản xuất mà cha ông trải qua bao thế hệ muốn trao truyền cho con cháu- những người chảy trong mình dòng máu Lạc Hồng

Những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết phản ánh tình yêu quê hương đất nước, những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc chính là những bài học quý báu mà chúng ta cần phải giữ gìn, kế thừa và phát huy trong cuộc sống hiện đại ngày nay

Chương 2 CÁCH THỨC TỔ CHỨC CÁC SHOW DIỄN NGHỆ THUẬT NHỎ PHỤC VỤ KHÁCH DU LỊCH TỪ NHỮNG CÂU CHUYỆN TRUYỀN

THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM 2.1 Ý nghĩa của việc xây dựng các show diễn nghệ thuật

2.1.1 Nhìn từ góc độ văn hóa-giáo dục

Là sản phẩm của trí tưởng tượng của nhân dân trong việc phản ánh hiện thực của đời sống xã hội, thể hiện những quan niệm về công lý, những quan điểm về đạo đức, kinh nghiệm sống và những khát vọng, ước mơ cũng như gắn bó chặt chẽ với lịch sử, vì vậy những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết mang những giá trị rất đặc sắc, tiếp tục có hiệu ứng trong xã hội đương đại Việc khai thác chất liệu truyện cổ tích, truyền thuyết để xây dựng các tác phẩm nghệ thuật biểu diễn phục vụ công chúng có ý nghĩa trên nhiều phương diện, đặc biệt trong việc bảo lưu những di sản văn hóa, tuyên truyền giáo dục, quảng bá văn hóa và phát huy trong đời sống hiện nay Lấy các câu truyện truyền thuyết và cổ tích làm chất liệu để xây dựng kịch bản biểu diễn, các chương trình biểu diễn nghệ thuật đã đem cái hồn, những giá trị cuộc sống, nét đẹp truyền thống và nhân cách Việt tới gần hơn với mỗi người trong chúng ta một cách rất tự nhiên Mỗi tác phẩm, mỗi chương trình biểu diễn là một bài học giáo dục con người - những thế hệ tiếp nối cha ông về đạo đức,

về truyền thống, về tình yêu nước thương nòi, về những khát vọng, ước mơ chân chính, cao đẹp, … Vì vậy, việc xây dựng các chương trình biểu diễn là một biện pháp rất hiệu quả để nuôi dưỡng tâm hồn người Việt

Xã hội ngày càng phát triển, con người, đặc biệt là giới trẻ, những người có sự tiếp nhận những cái mới, cái lạ rất nhạy bén, có thể bắt kịp tốc độ phát triển, công nghệ, kĩ thuật tiên tiến của thế giới thì cũng rất dễ nảy sinh những quan niệm sống lệch lạc, sai lầm, du nhập, học theo những văn hóa không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc như cách ăn nói, trang

phục, ứng xử, xã hội, cách sống, … Do vậy các chương trình biểu diễn nghệ thuật từ truyền thuyết và truyện cổ tích sẽ giúp cho những thế hệ mai sau nhận thức rõ hơn về những gì mình đang được thừa hưởng là từ ông cha để lại, nhắc nhở họ về truyền thống đạo nghĩa của dân tộc đồng thời định hướng lối sống, giúp họ nhận ra được, thực hiện được và tiếp nối được những truyền thống, giá trị tốt đẹp của dân tộc, có cách sống sao cho cho phù hợp với thời đại nhưng vấn giữ được nền tảng của những giá trị đạo đức cổ truyền Đây cũng là cách thức trao truyền có hiệu quả, dễ thấm vào lòng người và mang tính giáo dục mạnh mẽ

Cùng với việc nuôi dưỡng tâm hồn người Việt, xây dựng lối sống cho giới trẻ, các chương trình biểu diễn nghệ thuật còn giúp khôi phục và quảng

bá những giá trị văn hóa tinh thần tinh túy của cha ông muốn trao truyền, giúp cho chúng ta phần nào hiểu hơn về đời sống tinh thần của cha ông, trí tưởng tượng bay bổng, triết lí sống và nhân sinh quan của họ và đó cũng là bản chất của người dân Việt

Qua các show diễn, ẩn chứa trong mỗi tác phẩm là thái độ biết ơn với những người có công với dân, với nước, là cái nhìn thân thiện, yêu mến với những người lao động hiền lành, chất phác, là triết lí sống “ở hiền gặp lành”,

“ác giả ác báo”, “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, là sự đề cao đạo đức, những giá trị nhân văn trong cuộc sống và còn quan niệm về

“chân-thiện-mỹ” của cha ông Dường như tất cả những gì là quốc hồn, quốc túy của dân tộc đều được cha ông gửi lại cho con cháu qua các sáng tác văn học dân gian nói chung, qua truyền thuyết và truyện cổ tích nói riêng Nên việc khai thác các câu chuyện cổ tích và truyền thuyết vào việc xây dựng các show diễn có tính giáo dục truyền thống rất cao

Như chúng ta đã biết, những giá trị văn hóa – lịch sử, tinh thần và đạo đức được bao hàm trong các câu truyện cổ tích, truyền thuyết là cả một kho báu tri thức của những người đi trước Do trải qua cả một khoảng thời gian

dài đầy biến động của dân tộc, đặc biệt là thời kì Bắc thuộc với chính sách đồng hóa của chính quyền phương Bắc kéo dài tới gần mười thế kỉ và do đặc trưng truyền miệng của các tác phẩm văn học dân gian nên phần nào những giá trị của truyền thuyết và truyện cổ tích đã bị phai mờ và biến đổi Vì vậy việc truyền tải những giá trị cổ truyền của dân tộc qua các show diễn nghệ thuật là việc làm mang tính nhân văn sâu sắc giúp giữ gìn và quảng bá nét đẹp văn hóa Việt

Mặt khác, trong cuộc sống hiện đại như ngày nay, chúng ta ai cũng phải gồng mình chạy theo guồng quay của xã hội, lối sống dần Tây hóa, có một bộ phận người Việt hội nhập văn hóa một cách thiếu định hướng mà đôi khi vô tình quên đi những điều rất bình dị nhưng vô cùng ý nghĩa trong cuộc sống Thực tế mà chúng ta có thể nhìn thấy từng ngày, ở rất nhiều nơi và trong nhiều bộ phận dân cư, đặc biệt ở một số bộ phận thanh niên, ngôn ngữ mẹ đẻ đang dần mai một, cách nói lai căng, pha tạp ngôn ngữ làm cho Tiếng Việt mất dần cái hồn, sự trong sáng Hay như lịch sử dân tộc rất nhiều người không biết hoặc biết rất ít, kết quả của các kì thi tuyển sinh đã chứng minh cho chúng ta thấy rất rõ cho thực tế đáng buồn và đáng báo động này Đô thị mọc lên thay cho các làng quê với lũy tre, con sông, cánh diều cùng với đó là tình làng nghĩa xóm không còn như trước, tình cảm gia đình, nề nếp gia phong bị xem nhẹ,… Vì vậy, việc xây dựng các show diễn nghệ thuật để đưa đến công chúng sẽ giúp cho mọi người có cơ hội nhìn lại mình, soi mình vào quá khứ, lịch sử của cha ông để biết mình cần làm gì hôm nay Bằng âm nhạc dân tộc, trang phục dân tộc, ngôn ngữ dân tộc và không gian đậm nét Việt, các chương trình con góp phần quảng bá, giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc, những giá trị văn hóa – giáo dục tinh túy cha ông đã để lại Thêm vào đó, việc chúng ta xây dựng các chương trình biểu diễn cũng giúp đẩy mạnh quá trình bảo tồn và phát triển các loại hình diễn xướng dân gian như bảo vệ một phần văn hóa Việt Các chương trình biểu diễn sẽ giúp đưa các thể loại sân khấu

như chèo, tuồng, rối nước, … đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước

Hơn nữa các show diễn nghệ thuật còn có một ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó giúp cho việc quảng bá văn hóa, truyền thống, con người Việt tới bạn bè thế giới Qua các chương trình biểu diễn, chúng ta thấy hiện lên một hình ảnh Việt Nam kiên cường, bất khuất, con người Việt Nam hiền hòa, chăm chỉ, lương thiện, sáng tạo và cũng rất tự cường, rắn rỏi, một đất nước

mà thiên nhiên, cảnh vật và con người hòa vào nhau, bao bọc, và tôn lên vẻ đẹp của nhau Tuy thời lượng của show diễn không kéo dài, quy mô không hoành tráng, cách thức biểu diễn không quá cầu kì nhưng nó vừa đủ để giúp

du khách hiểu về văn hóa Việt Nam, vừa đủ để du khách cảm thấy hài lòng và vừa đủ để họ thư giãn, tạo sự hứng khởi cho một cuộc hành trình mới đầy hấp dẫn trên đất nước hình chữ S

Có thể nói nhìn từ góc độ văn hóa – giáo dục, các show diễn nghệ thuật

sẽ giúp nuôi dưỡng tâm hồn, định hình lối sống cho người Việt, đặc biệt là giới trẻ Đồng thời còn giúp sức khôi phục và quảng bá những giá trị văn hóa tinh thần tinh túy của cha ông đến với bạn bè thế giới, giúp cho chúng ta hiểu biết thêm về trí tưởng tượng bay bổng, triết lí sống, nhân sinh quan, thế giới quan của tổ tiên, cha ông mình

2.1.2 Nhìn từ góc độ kinh doanh du lịch

Thị trường du lịch Việt Nam đang trên đà phát triển, lượng khách du lịch vào nước ta cũng tăng lên rất nhanh, đồng thời yêu cầu về sản phẩm du lịch của họ cũng cao hơn trước Việc đa dạng hóa các loại hình, sản phẩm du lịch, nâng cao chất lượng phục vụ là việc làm cấp thiết, ưu tiên hàng đầu nhằm đem lại sự hài lòng, làm thỏa mãn tất cả các đối tượng du khách, kể cả những khách hàng khó tính nhất Nhưng thực tế cho thấy các tổ chức, các nhà kinh doanh du lịch mới chỉ đáp ứng được các nhu cầu về những dịch vụ cơ bản như ăn uống, lưu trú, tham quan mà chưa thỏa mãn được nhu cầu vui chơi

giải trí của du khách Ngay tại thủ đô Hà Nội- một trong những trung tâm du lịch lớn của cả nước cũng không có những khu giải trí quy mô, hấp dẫn, các sàn nhảy mở ra lại xuất hiện nhiều tệ nạn, thiếu những cơ sở biểu diễn nghệ thuật phục vụ du khách, thiếu những kịch bản hay, đậm chất dân tộc có thời gian phù hợp với đặc điểm hoạt động của du khách, … Trong tình hình như vậy, việc thiết kế, xây dựng các chương trình biểu diễn nhỏ phục vụ khách du lịch sẽ giúp cho các cơ sở kinh doanh du lịch, các đoàn nghệ thuật đáp ứng tốt hơn nhu cầu giải trí của du khách, tăng doanh thu, tạo việc làm cho người lao động, tạo cơ sở cho các đoàn nghệ thuật truyền thống phát triển

Xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ sẽ góp phần tạo ra các sản phẩm du lịch ấn tượng, mới lạ làm tăng sức hấp dẫn cho các tour du lịch Du khách đến với Việt Nam để thưởng ngoạn cảnh đẹp của non sông đất nước, để hiểu thêm về con người, văn hóa Việt, được thẩm nhận càng sâu giá trị văn hóa của cư dân bản địa đối với du khách càng là một cơ hội tốt nên việc thưởng thức các chương trình nghệ thuật mang đậm chất Việt Nam sẽ tạo hứng thú rất lớn với họ Các show diễn sẽ giúp du khách đến gần những giá trị, văn hóa Việt được hun đúc qua biết bao thế hệ bằng cách dàn dựng các chương trình mạng đậm phong cách Việt Nam từ trang phục biểu diễn, nhạc

cụ, âm nhạc, điệu múa, phong cách biểu diễn Việt đến nội dung chứa đựng trong nó cũng là quốc túy, quốc hồn của dân tộc Du khách sẽ hiểu thêm về lịch sử Việt Nam, phong tục tập quán, quan niệm sống, …đậm đà bản sắc Việt được lưu truyền từ thời cha ông dựng nước vượt qua bao khó khăn, cách trở đến ngày nay Một hình ảnh Việt Nam kiên cường, bất khuất nhưng cũng rất nhũn nhặn, ấm áp và trìu mến được hiện lên rất đậm nét Cùng với không gian du lịch, các show diễn nghệ thuật sẽ đem lại cho du khách cách tiếp cận mới với văn hóa Việt, tạo xúc cảm mạnh, khó phai trong lòng họ

Ngoài ra, việc xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ cũng rất phù hợp với đặc điểm hoạt động du lịch của du khách Do thời gian lưu trú tại Việt

Nam có hạn, du khách không thể giành nhiều giờ để xem một chương trình biểu diễn quá dài, khó hiểu, ít tính giải trí Vì vậy, các show diễn nghệ thuật nhỏ với thời gian kéo dài khoảng ba mươi phút sẽ tạo hiệu ứng dễ hiểu, dễ cảm thụ hơn cho du khách vì các câu truyện đã được lựa chọn, sàng lọc, các tích truyện để biểu diễn vô cùng ý nghĩa và hấp dẫn, đậm chất dân tộc Qua

đó sẽ tạo cho họ niềm vui, xả strees, tạo hưng phấn cho các chương trình du lịch tiếp theo

Các tác phẩm nghệ thuật đều mang tính tổng hợp rất cao, có sự tham gia của nhiều nhân tố Qua đó, mỗi chương trình sẽ đem lại một cái nhìn tổng hợp

về vẻ đẹp Việt Nam cho du khách Địa điểm tổ chức cũng rất đa dạng, dễ dàng lưu động nên du khách có thể thưởng thức các show diễn nghệ thuật ở rất nhiều địa điểm khác nhau như khách sạn, khu công cộng, các điểm du lịch, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thẩm nhận của họ

Thực tế cho thấy đã có một số đơn vị đã đưa các câu chuyện truyền thuyết và cổ tích vào chương trình biểu diễn và đã tạo được sức hút lớn, thành công cả về nghệ thuật và doanh thu Công viên giải trí nổi tiếng toàn cầu Disneyland đã sử dụng các tích truyện cổ tích nổi tiếng thế giới để trình diễn, tạo nên một thương hiệu về khu giải trí dành cho trẻ em trên khắp các châu lục, quốc gia Với “ Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn”, “Cô bé lọ lem”,

“Aladanh và cây đèn thần”, các câu chuyện trong “Nghìn lẻ một đêm” được các diễn viên hóa thân biểu diễn sống động trong không gian của khu giải trí

để tạo một hiệu ứng đặc biệt, thu hút trẻ em toàn thế giới, biến nơi đó trở thành những điểm du lịch mà không chỉ có các em nhỏ mong ước một lần được đến đó Một số các quốc gia, điểm du lịch như Pháp, Ý, Thái Lan, …, các nhà tổ cức, cá nhân cũng đã đem những tác phẩm dựa trên các câu chuyện nổi tiếng để trình diễn trên đường phố, các điểm du lịch để phục vụ du khách

Ở Việt Nam, chương trình xiếc tổng hợp “Sơn Tinh- Thủy Tinh” của liên đoàn xiếc Việt Nam đã thành công và gây được tiếng vang lớn trên đấu

trường quốc tế Trên nền những cái cũ, vở diễn đã lồng ghép những yếu tố mới lạ, hấp dẫn của nghệ thuật xiếc ngay từ màn mở đầu cùng với sự dàn dựng công phu tạo được sự hấp dẫn và thành công ngoài mong đợi, đồng thời

vở diễn cũng cho thấy được sự hiệu quả khi biết cách khai thác các câu chuyện cổ tích, truyền thuyết vào biểu diễn Bên cạnh đó là các vở diễn của sân khấu nhỏ Thành phố Hồ Chí Minh như sân khấu kịch Phú Nhuận, Nhà hát kịch Sân Khấu Nhỏ cùng các tác phẩm của danh hài Xuân Hinh, nghệ sĩ Hồng Vân cũng đã được xây dựng và biểu diễn từ các câu truyện cổ tích và truyền thuyết như “Tấm Cám”, “Thạch Sanh”, … cũng như rất nhiều các vở diễn như “Sự tích ông đầu rau”, “Sự tích trầu cau”, … khi công chiếu đã nhận được sự quan tâm nồng nhiệt và đón nhận của công chúng

2.2 Tạo dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch

2.2.1 Lựa chọn các câu truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam đặc sắc có hiệu ứng nghệ thuật

Việc lựa chọn được các câu truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam phù hợp có vai trò tiên quyết trong việc quyết định sự thành công bước đầu, là chất liệu chủ yếu để xây dựng các show diễn nghệ thuật phục vụ du khách Một câu chuyện hay, một tích truyện, phân đoạn hàm chứa nhiều ý nghĩa sẽ là bước đệm chắc chắn nhất tạo ra một show diễn nghệ thuật hấp dẫn có nội hàm sâu sắc và phong phú Khác những show diễn thông thường, với tính chất của hoạt động du lịch nên những câu chuyện được lựa chọn để tạo dựng kịch bản cho những vở diễn cần phải đảm bảo các tiêu chí:

- Các lớp truyện, trích đoạn của mỗi tác phẩm được lựa chọn phải chứa đựng nội dung, ý nghĩa của câu truyện, phải phản ánh được những giá trị văn hóa, nét đẹp của đất nước, tâm hồn con người Việt Nam Chúng ta luôn phải đặt ra câu hỏi: chương trình sẽ đem đến cho du khách những nét đẹp nào và ở cấp độ nào của văn hóa Việt

- Hơn nữa, nó cần phải đảm bảo sự phù hợp với đặc điểm hoạt động du lịch của du khách Du khách không thể dành quá nhiều thời gian để xem một chương trình quá dài, vì vậy cần lựa chọn lớp truyện dễ hiểu, dễ quan sát và

có tính xung đột cao, hấp dẫn người xem

- Thêm vào đó, các câu truyện được lựa chọn cần phải là những tác phẩm quen thuộc đồng thời cũng là những tác phẩm đắt giá về mặt giá trị và nội dung phản ánh, khi biểu diễn phải tạo ra hiệu ứng nghệ thuật cao từ sự kết hợp của âm thanh, ánh sáng và diễn xuất của diễn viên

- Câu truyện cổ tích, truyền thuyết được lựa chọn vừa đặc sắc, ý nghĩa, vừa phải phù hợp với điểm du lịch, tạo hiệu ứng tương tác tốt và kết quả cao cho chương trình biểu diễn Ví dụ như tại các khu di tích lịch sử, cách mạng, chúng ta nên tổ chức các show diễn lấy cốt từ những câu truyện truyền thuyết phản ánh về lịch sử dựng nước và đấu tranh giữ nước hào hùng của dân tộc Đến với làng Phù Đổng hay hội Gióng, du khách sẽ được thưởng thức show diễn về truyền thuyết Thánh Gióng Đến khu du lịch Ba Vì – Hà Nội là show diễn về truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh Tại điểm du lịch đền Hùng là show diễn về “Sự tích bánh chưng, bánh dày”, truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên”, … Nếu du khách tới tham quan tại các khu di tích văn hóa, làng nghề, nơi sinh hoạt cộng đồng chúng ta nên tạo dựng các show diễn lấy các tích truyện cổ tích nhằm giúp du khách có cách nhìn, cảm nhận mới về văn hóa Việt Ví dụ như các tích chèo, rối nước “ Tấm- Cám”, “ Sự tích trầu cau”,

“Cây khế” Ở các khu nghỉ dưỡng biển tổ chức show diễn từ câu chuyện “Sự tích con giã tràng” Có một điểm tương đồng khá thú vị giữa du lịch và sân khấu đó là cả hai loại hình đều bán sự ấn tượng, khiến cho mọi người nhớ tới chương trình càng lâu và càng sâu sắc càng tốt, điều này đồng nghĩa với việc

cả hai đều phải tạo được sự bất ngờ mà ngôn ngữ sân khấu gọi là xung đột Chính vì vậy, có thể nói việc lồng ghép hai loại hình vào với nhau, tạo sự tương hỗ cho nhau nhằm đem lại ấn tượng mạnh cho du khách thì việc chọn

lựa những tác phẩm truyện cổ tích và truyền thuyết có ý nghĩa và có tính xung đột cao là rất quan trọng

2.2.2 Tạo dựng kịch bản

Sau khi lựa chọn được được những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết đặc sắc, có hiệu ứng nghệ thuật cao, chúng ta cần tạo dựng một kịch bản phù hợp với tác phẩm được lựa chọn

Kịch bản là một văn bản phác thảo những yếu tố về âm thanh, hành động, hình ảnh, ngôn ngữ cần thiết để kể một câu truyện Chúng ta cần có kịch bản vì mỗi tác phẩm nghệ thuật được biểu diễn mang tính tổng hợp và hợp tác cao độ giữa các bộ phận trong một êkip Nó đóng vai trò rất quan trọng, sau khi lựa chọn được các câu truyện cổ tích và truyền thuyết phù hợp, chúng ta cần tạo dựng được một kịch bản biểu diễn đặc sắc, hấp dẫn Nó là bộ khung, những đường nét, những phần cơ bản nhất của show diễn Nó giúp cho các bộ phận trong tổ sản xuất và biểu diễn biết những việc mình cần phải làm, thứ tự thực hiện như thế nào, cách thức tạo dựng sân khấu và biểu diễn ra sao Diễn viên, tồ kĩ thuật, hậu cần sẽ dựa trên những phác thảo của kịch bản để chuyển thể câu chuyện theo cách của họ sao cho đúng với ý tưởng, mục đích đặt ra

Do tính đặc thù là xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch nên kịch bản đưa ra cần đáp ứng được một số tiêu chí nhất định

để giúp cho chương trình đạt được hiệu quả cao, thực sự trở thành cầu nối giữa du khách với nền văn hóa Việt, đem lại sự thẩm nhận các giá trị văn hóa

cổ truyền của Việt Nam dưới một góc nhìn mới lạ và hấp dẫn hơn và đặc biệt

là có tác dụng giải trí đối với du khách

Thứ nhất, kịch bản cần phải có sự dàn dựng chi tiết để mô tả được nét đặc sắc nhất nội dung của tác phẩm truyền thuyết, truyện cổ tích, tạo được linh hồn cho show diễn Kịch bản phải chuyển tải được những lớp ý nghĩa, nội hàm giá trị của tác phẩ để giúp du khách có được sự cảm thụ tốt nhất về

văn hóa Việt bên cạnh đó cũng cần tạo cho du khách tiếng cười vui vẻ và sự thư giãn sau mỗi show diễn Mỗi tác phẩm có rất nhiều lớp truyện khác nhau, chúng ta cần chọn được lớp truyện phù hợp cho việc tạo dựng kịch bản hoàn hảo cả về mặt nội dung và kĩ thuật Ví dụ như trong truyện “Tấm Cám”, lớp truyện thích hợp nhất là cảnh Tấm đi hội đánh rơi một chiếc giày cả cảnh ướm giày của chị em nhà Tấm Lớp truyện vừa gợi lên các mối quan hệ trong

xã hội phong kiến xưa, cảnh lễ hội ở làng quê Việt vừa dễ tạo tiếng cười cho

du khách Trong truyện “Thạch Sanh” chúng ta nên chọn trích đoạn Thạch Sanh đánh chăn tinh hay trích đoạn Thạch Sanh thiết đãi quân giặc bằng niêu cơm thần kì và dụ hàng chúng bằng tiếng đàn trầm bổng, lúc ai oán, thê lương, lúc nhộn nhịp vui vẻ vì những trích đoạn trên có tính kịch, tính xung đột cao và kết hợp được với các loại hình nghệ thuật khác, đặc biệt là các bản nhạc dân ca khi Thạch Sanh đánh đàn để mỵ quân giặc Hay như trong truyện

“Sơn Tinh, Thủy Tinh”, lớp truyện hai chàng dâng lễ vật cầu hôn cũng rất đặc sắc, có thể dùng lối chơi chữ “chín” để tạo sự hài hước trong màn cầu hôn đậm phong vị Việt Nam, …

Thứ hai, trong ba mươi phút dành cho chương trình, kịch bản dành cho các show diễn cần ngắn gọn, xúc tích, làm bật lên cốt truyện, ý nghĩa tác phẩm, tạo sự hấp dẫn và có sự kết hợp hài hòa, đồng bộ giữa các bộ phận xây dựng chương trình nhằm tạo hiệu ứng cao nhất có thể và hợp với đặc tính hoạt động du lịch của du khách

Kịch bản còn cần phù hợp với điểm du lịch, với tính chất và các loại hình du lịch Từ đó sẽ tạo ra sự cộng hưởng cần thiết nhất giữa hư và thực, giữa không gian nghệ thuật và không gian du lịch tại điểm di tích Đến với hội Gióng, du khách sẽ được hào mình vào không khí lễ hội và thưởng thức show diễn về Thánh Gióng dẹp giặc Ân, đến với vùng núi Ba Vì, du khách sẽ có thể biết về Đức thánh Tản Viên qua show diễn lấy chất liệu là truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh”, hay khi tham quan Hồ Gươm du khách sẽ hiểu thêm về tên

gọi của nó bằng sự lý giải qua show diễn về “Sự tích hồ Gươm”, về với hội xuân của các làng quê du khách được thưởng thức trích đoạn “Cô Tấm đi dự hội”, “Vua Hùng kén rể”, “Cây tre trăm đốt”,

Thứ tư, kịch bản phải được xây dựng để thích hợp với các thể loại sân khấu khác nhau, đặc biệt là sân khấu truyền thống như chèo, tuồng, múa rối nước để tạo sự đa dạng, phong phú, hấp dẫn đối với người xem Như chúng ta

đã biết, mỗi loại hình sân khấu có những đặc điểm khác nhau, có những yêu cầu khác nhau về sân khấu, đạo cụ, hóa trang cũng như hình thức biểu diễn của diễn viên, vì vậy kịch bản biểu diễn cho mỗi loại hình là khác nhau nhằm giúp du khách tiếp cận và cảm thụ tác phẩm một cách thuận lợi nhất

Một điều quan trọng nữa giúp xây dựng chương trình tốt là kịch bản phải tạo ấn tượng mới lạ, điểm nhấn, tác động sâu và mạnh đến du khách trong và ngoài nước Thay vì diễn cảnh Cám ghét Tấm và tìm cách hãm hại Tấm ra mặt thì khi đưa vào chương trình biểu diễn chúng ta để cho Cám yêu Tấm, tốt với Tấm nhưng đó lại chỉ là vỏ bọc cho sự thù ghét chỉ được bộc lộ ở cuối chương trình Lễ vật Sơn Tinh mang đến không còn là “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” về số lượng nữa mà là “chín” về tính chất, là ngà voi, cựa gà, hồng mao của ngựa được nấu chín

2.2.3 Địa điểm tổ chức và không gian biểu diễn nghệ thuật

Dưới hình thức các show diễn gọn về nội dung, hấp dẫn về kịch bản, thời gian biểu diễn vừa phải (thông thường thời gian từ 15’- 40’ một show diễn), cách thức tổ chức không quá cầu kì, phức tạp, địa điểm và không gian biểu diễn của các show này khá linh hoạt, thích ứng với bản chất của hoạt động du lịch

Về địa điểm tổ chức, ngoài việc biểu diễn cố định tại các rạp hát, trung tâm biểu diễn nghệ thuật, địa điểm biểu diễn tại các khu, điểm du lịch, khu vui chơi giải trí, công viên, khách sạn, … địa điểm tổ chức của các show diễn

có thể thay đổi cho phù hợp với từng chương trình du lịch như khi tổ chức các