Vai trò của gia đình trong giáo dục trẻ vị thành niên tại xã nam thắng huyện nam trực tỉnh nam định

Tại các vùng quê như xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định, trẻ em không được quan tâm chăm sóc như tại các thành phố lớn, dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như bỏ học giữa chừn

1

TR¦êNG §¹I HäC V¡N HO¸ Hµ NéI

Khoa v¨n hãa häc -

2

LỜI CẢM ƠN Trong thời gian thực hiện khóa luận này, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ quý báu của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài trường

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Văn hóa học, đặc biệt là giảng viên – Thạc sĩ Lê Thị Cúc đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập cũng như hoàn thành tốt bài khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo UBND xã Nam Thắng - huyện Nam Trực - tỉnh Nam Định Cũng xin gửi lời cảm ơn các gia đình trong thôn và bạn bè, đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thu thập thông tin để thực hiện bài khóa luận

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2014

Sinh viên thực hiện

Phạm Thị Tươi

3

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH VÀ TỔNG QUAN VỀ XÃ NAM THẮNG - HUYỆN NAM TRỰC – TỈNH NAM ĐỊNH 9

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH 9

1.2 TỔNG QUAN VỀ XÃ NAM THẮNG – HUYỆN NAM TRỰC – TỈNH NAM ĐỊNH 21

Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TRONG GIA ĐÌNH Ở XÃ NAM THẮNG – HUYỆN NAM TRỰC TỈNH NAM ĐỊNH 29

2.1 GIÁO DỤC KIẾN THỨC CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 31

2.2 GIÁO DỤC NHÂN CÁCH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 39

2.3 GIÁO DỤC SỨC KHỎE CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 43

2.4 NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA VIỆC GIÁO DỤC TRẺ VỊ THÀNH NIÊN TẠI GIA ĐÌNH 51

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG VIỆC GIÁO DỤC TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở XÃ NAM THẮNG – HUYỆN NAM TRỰC – TỈNH NAM ĐỊNH 55

3.1 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 55

3.2 GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI CÁC BẬC PHỤ HUYNH 58

3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 62

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

PHỤ LỤC 67

4

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI

Gia đình là phạm trù xuất hiện sớm nhất trong lịch sử Nó là tế bào của

xã hội, là nơi con người được chăm lo cả về thể chất, trí tuệ, nhân cách, đạo đức để hòa nhập vào cuộc sống, nhất là đối với trẻ vị thành niên Tuy không phải là thiết chế duy nhất có vai trò giáo dục, nhưng gia đình là môi trường đầu tiên, ảnh hưởng sâu sắc đến suy nghĩ của con người Giáo dục của nhà trường, xã hội chỉ có hiệu quả khi có giáo dục từ gia đình làm cơ sở

Trẻ em ở độ tuổi vị thành niên có sự thay đổi cả về thể chất và tinh thần, trí tuệ và thể lực Ở giai đoạn này, nếu trẻ không được định hướng đúng

sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng và có những suy nghĩ lệch lạc Trẻ ở độ tuổi này luôn muốn bứt phá ra khỏi sự quản lý của gia đình và rất dễ bị tác động từ yếu tố bên ngoài Trong giai đoạn hiện nay, vị thành niên đang đứng trước nguy cơ rất đáng lo ngại Những số liệu về tỷ lệ trẻ em nghiện hút , trẻ em bị lạm dụng tình dục và mại dâm, hiếp dâm trẻ em , trẻ phạm tội, trẻ bị nhiễm HIV/AIDS, trẻ em nạo phá thai và cưới sớm, …đang được các phương tiện thông tin đại chúng báo động

Ở Việt Nam, tỷ lệ gia đình có con trong nhóm vị thành niên (10 – 19 tuổi) là 46/1000 Tỷ lệ gia đình sinh con ở tuổi vị thành niên ở Việt Nam cao hơn so với nhiều quốc gia ở Châu Á Kết quả điều tra quốc gia vị thành niên

và thanh niên lần thứ 2 (SAVY 2) thực hiện năm 2009 cho thấy: Khoảng 44% thanh niên và vị thành niên trong độ tuổi từ 14 – 25 chấp nhận quan hệ tình dục trước hôn nhân, ước tính tỷ lệ phá thai ở tuổi vị thành niên chiếm 20% tổng số ca phá thai ở Việt Nam Những năm gần đây, tỷ lệ trẻ phạm tội ở độ tuổi vị thành niên cũng tăng cao Liên tục những vụ án trộm cắp, giết người, đánh nhau… xảy ra khiến dư luận bất bình

5

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, việc giáo dục kiến thức cho trẻ vị thành niên trong còn rất hạn chế Các gia đình thường phó mặc công tác giáo dục cho nhà trường Thực trạng này thấy rõ tại các làng quê hiện nay Tại các vùng quê như xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định, trẻ em không được quan tâm chăm sóc như tại các thành phố lớn, dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như bỏ học giữa chừng, nghiện hút, mại dâm, phạm tội…

Từ lý do trên, chúng tôi chọn đề tài Vai trò của gia đình trong giáo dục trẻ vị

thành niên tại xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định” nghiên

cứu để thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục trẻ vị thành niên trong gia đình cũng như đề xuất một số giải pháp nâng cao vai trò của gia đình trong việc giáo dục cho trẻ vị thành niên nơi đây

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Ở Việt Nam, trong những năm qua đã có nhiều công trình, bài viết của nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học được công bố, đề cập khá sâu sắc đến công tác giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ với nhiều góc độ khác nhau

Tác phẩm của Nghiêm Sĩ Liêm, “Vai trò người phụ nữ trong giáo dục

gia đình ở nước ta hiện nay”, Báo chí và Tuyên truyền, số 2 năm 2000, trang

34 – 36, tác phẩm“Gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ

công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của Đỗ Thị Bình chủ biên, Nhà xuất

bản Khoa học xã hội, 2002 Các tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu về vai trò của từng thành viên, ưu điểm nổi trội của họ đối với việc giáo dục thế hệ trẻ, chứ chưa đi sâu nghiên cứu vai trò của gia đình đối với việc giáo dục sức khỏe sinh sản đối với trẻ vị thành niên

Cuốn sách “Khoa học giáo dục con em trong gia đình” do Đức Minh

chủ biên của Ủy ban Thiếu niên nhi đồng Trung ương, xuất bản năm 1979 Cuốn sách này đã giới thiệu một số quan điểm về giáo dục xã hội chủ nghĩa,

6

nhấn mạnh vai trò, đặc điểm của giáo dục gia đình, cung cấp những cơ sở lý luận, những nội dung và yêu cầu của giáo dục gia đình đối với thế hệ trẻ

Đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước KX-07-09: "Vai trò của gia đình trong

sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam", của Trung tâm

Nghiên cứu về gia đình và phụ nữ, giáo sư Lê Thi làm chủ biên, do Nhà xuất bản Phụ nữ phát hành năm 1997 Các tác giả cho rằng, những thành tựu to lớn của cách mạng khoa học và công nghệ trong những năm cuối thế kỷ XX đang đưa lại những khả năng sáng tạo, trí thông minh tuyệt vời cho con người Bên cạnh những tiến bộ vượt bậc do con người tạo ra, thì hàng loạt những tệ nạn xấu xa, nguy hiểm đang tồn tại trên khắp thế giới do con người gây ra Hậu quả đó đang làm cho hàng triệu gia đình tan tác, chia ly, cùng khổ Tác giả khẳng định, bàn về sự phát triển ổn định của xã hội, không thể tách rời sự phát triển của con người và vai trò của gia đình trong việc giáo dục con người

Luận án “Vai trò của gia đình nông thôn đối với việc chăm sóc sức

khỏe trong thời kỳ đổi mới” của các giả Trịnh Hòa Bình, xuất bản năm 1996,

đã chỉ ra được vai trò của gia đình trong chăm sóc sức khỏe của gia đình nông thôn trong thời kỳ đổi mới Đề tài cũng đưa ra được một số kiến nghị cụ thể

về dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chi phí thuốc men chữa bệnh

Cuốn sách “Gia đình trong giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên”

của tiến sĩ Nguyễn Linh Khiếu chủ biên, xuất bản tháng 11/2003, là cuốn sách được hình thành trên cơ sở kết quả đề tài khoa học cấp Bộ của Trung tâm

Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia: Vai trò của gia đình trong giáo dục

sức khỏe sinh sản vị thành niên do Trung tâm nghiên cứu khoa học về gia

đình và phụ nữ thực hiện (2001 - 2002) Với các tiếp cận xã hội học và trên cơ

sở quan điểm giới, các tác giả đã tập trung khảo sát vai trò của gia đình cũng như của nhà trường và xã hội đối với việc giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giai đoạn hiện nay

7

Tuy nhiên, nội dung các công trình trên, hoặc là chỉ nêu được vai trò của người phụ nữ trong gia đình, hoặc là nêu lên vai trò của gia đình trong từng lĩnh vực cụ thể chứ chưa bao quát được toàn bộ vai trò của gia đình đối với trẻ vị thành niên

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Mục đích nghiên cứu: làm rõ vai trò của gia đình đối với việc giáo dục kiến thức, nhân cách, sức khỏe cho trẻ vị thành niên, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp nhằm phát huy vai trò của gia đình đối với việc giáo dục toàn diện cho trẻ ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định hiện nay

- Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên, đề tài giải quyết các nhiệm vụ sau:

 Làm rõ khái niệm gia đình và các chức năng cơ bản của gia đình

 Trình bày bày thực trạng vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ

vị thành niên tại xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định

 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ vị thành niên ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: gia đình với công tác giáo dục trẻ vị thành niên

- Phạm vi nghiên cứu:

 Không gian: xã Nam Thắng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định

 Thời gian: từ 1986 đến nay

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

8

- Chúng tôi sửa dụng tổng hợp nhiều phương pháp khác nhau của văn bản học như các phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích

- Kết hợp phương pháp điền dã và quan sát tham dự

 Điền dã: quan sát và ghi chép lại nhưng thông tin mà mình đã thu thập được thông qua khảo sát thực địa để thấy được thực trạng của giáo dục cho trẻ vị thành niên trong gia đình ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định

- Phương pháp định tính và định lượng

 Phương pháp định tính: Tiến hành phỏng vấn trẻ ở độ tuổi vị thành niên cũng như gia đình của họ, từ đó hiểu rõ về thực trạng và đưa ra một số giải pháp để nâng cao vai cho trẻ vị thành niên ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định

 Phương pháp nghiên cứu định lượng:

Thực hiện khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi tiến hành trên 60 người (30 trẻ vị thành niên và 30 các ông bố bà mẹ có con ở độ tuổi này)

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, Nội dung của Khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về vai trò của gia đình và tổng quan về xã Nam Thắng – huyện Nam Trực - tỉnh Nam Định

Chương 2 Thực trạng giáo dục trẻ vị thành niên tại gia đình ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực - tỉnh Nam Định

Chương 3 Một số giải pháp nâng cao vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ vị thành niên ở xã Nam Thắng – huyện Nam Trực - tỉnh Nam Định

9

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH

VÀ TỔNG QUAN VỀ XÃ NAM THẮNG - HUYỆN NAM TRỰC

– TỈNH NAM ĐỊNH

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH

1.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm về gia đình

Gia đình có thể hiểu là một nhóm người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan

hệ nuôi dưỡng hoặc qua hệ giáo dục, gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài

Gia đình theo quan niệm của chủ nghĩa Mác được thể hiện là: Hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người còn tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó

Theo GS – TS Đặng Cảnh Khanh và GS – TS Lê Thị Quý: Gia đình là một thiết chế xã hội, liên kết con người với nhau nhằm thực hiện duy trì nòi giống, chăm sóc con cái Đó là sự liên kết, ít nhất cũng là của hai người, dựa

10

trên cơ sở huyết thống, hôn nhân và nhận con nuôi Những người này phải sống cùng nhau

Tóm lại, gia đình là một cộng đồng người gắn bó với nhau bằng quan

hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và trong trường hợp đặc biệt còn bao gồm

cả quan hệ nuôi dưỡng, từ đó nảy sinh các mối liên hệ tình cảm cũng như quyền lợi và nghĩa vụ tương ứng giữa các thành viên trong cộng đồng Cộng đồng này có thể được hoặc không được sự công nhận của pháp luật (hôn nhân hợp pháp và hôn nhân thực tế), nhưng được sự công nhận của luật tục (cưới hỏi), theo quy định của tôn giáo (làm lễ trong nhà thờ) hoặc theo tập quán của tộc người (VD: tục cướp vợ của người H’Mông)

Có 5 tiêu chí để nhận diện gia đình:

1 Phải là một nhóm người (2 người trở lên)

2 Trong đó phải có qua hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng

3 Phải có đặc trưng giới tính trong quan hệ hôn nhân

Gia đình có 3 mối quan hệ cơ bản:

Quan hệ hôn nhân: là sự cam kết sống chung giữa hai người trưởng thành khác giới dựa trên nhu cầu ham muốn tình dục Hôn nhân không chỉ là

11

sự liên kết của hai cá thể mà là chuyện của hai gia đình Quan hệ hôn nhân có hai tính chất cơ bản: Thứ nhất là tính kết hợp của xã hội, thứ hai là tính trao đổi giá trị kinh tế

Quan hệ huyết thống: Con người sinh ra do sinh sản hữu tính, do quan

hệ tình dục giữa hai người trưởng thành Về mặt nguyên tắc, huyết thống là một trong những chỉ báo để xác nhận cá nhân đó có phải là thành viên trong gia đình hay không

Quan hệ nuôi dưỡng: Đây là quan hệ của những người trong gia đình với người được nuôi dưỡng lâu dài, có thể được pháp luật và cộng đồng gia tộc thừa nhận

- Khái niệm trẻ vị thành niên

Trẻ vị thành niên là những người ở độ tuổi từ 10 đến 19 tuổi, nghĩa là trong độ tuổi thiếu niên và trước độ tuổi trưởng thành (theo quy định của tổ chức Y tế thế giới)

Theo từ điển tiếng Việt thì "Vị thành niên là những người chưa đến tuổi trưởng thành để chịu trách nhiệm về những hành động của mình" Trong các văn bản pháp luật hiện hành ở nước ta (như Bộ luật dân sự, Bộ luật lao động ) có dùng thuật ngữ "người chưa thành niên" và có quy định cụ thể về độ tuổi và mức

độ mà người chưa thành niên phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình

Tuổi vị thành niên được quy định thành các giai đoạn như sau:

 Giai đoạn đầu vị thành niên ( từ 10 – 13 tuổi)

 Giai đoạn giữa vị thành niên (từ 14 – 16 tuổi)

 Giai đoạn cuối vị thành niên (từ 17 – 19 tuổi)

Sự phân chia giai đoạn như vậy là dựa trên sự phát triển thể chất, tâm lý

xã hội của từng thời kỳ, song cũng chỉ có tính chất tương đối Vì trong thực

- Khái niệm “sức khỏe sinh sản”

Theo chương trình hành động của Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển (Hội nghị Cairo) thì:

Sức khỏe sinh sản là trạng thái khỏe mạnh hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội chứ không chỉ là bệnh tật hay ốm yếu, trong tất cả mọi thứ liên quan đến hệ thống sinh sản, các chức năng và quá trình của nó Do đó sức khỏe sinh sản hàm ý là con người có thể có một cuộc sống tình dục thoả mãn,

an toàn, có khả năng sinh sản và được tự do quyết định khi nào và thường xuyên như thế nào trong việc này Điều kiện cuối cùng này ngụ ý nói về quyền của phụ nữ và nam giới được thông tin và tiếp cận các biện pháp kế hoạch hóa gia đình an toàn, hiệu quả, dễ dàng và thích hợp nhằm điều hoà việc sinh

đẻ không trái với pháp luật, quyền được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thích hợp giúp cho người phụ nữ trải qua thai nghén và sinh đẻ an toàn, và tạo cho các cặp vợ chồng những điều kiện tốt nhất để có đứa con khỏe mạnh.[3, tr30]

13

Từ định nghĩa này có thể khẳng định rằng, việc chăm sóc sức khỏe sinh sản là một tổng thể các biện pháp kỹ thuật và dịch vụ góp phần nâng cao sức khỏe và hạnh phúc bằng cách phòng ngừa và giải quyết các vấn đề về sức khỏe sinh sản Nó cũng bao gồm cả sức khỏe tình dục với mục đích là đề cao cuộc sống và các mối quan hệ riêng tư, chứ không chỉ là việc tư vấn và chăm sóc liên quan đến sinh sản và các bệnh lây truyền qua đường tình dục

Nội dung của sức khỏe sinh sản:

Trong Kế hoạch hành động sau Hội nghị Cairo của Quỹ dân số Liên hợp quốc (UNFPA), sức khỏe sinh sản bao gồm sáu nội dung chính có liên quan mật thiết với nhau, đó là: sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe phụ nữ và làm mẹ an toàn, vô sinh, bệnh nhiễm khuẩn và bệnh lây truyền qua đường tình dục, tình dục

Nhưng mỗi khu vực, mỗi quốc gia lại có những vấn đề ưu tiên của riêng mình, nên các tổ chức tham gia vào việc thực hiện chương trình sức khỏe sinh sản đã cụ thể hóa 10 nội dung như sau:

1 Làm mẹ an toàn: bao gồm việc chăm sóc khi mang thai, khi đẻ và sau khi đẻ mẹ và con an toàn

2 Kế hoạch hóa gia đình: làm cho mức sinh sản tự nhiên phù hợp với nhịp độ phát triển kinh tế, bảo đảm thực hiện quyền sinh sản

3 Nạo, hút thai (giảm nạo hút thai ngoài ý muốn)

4 Bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản: viêm hố chậu, viêm âm đạo, viêm tử cung

5 Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như: lậu, giang mai, viêm gan B và HIV/AIDS

6 Giáo dục tình dục

14

7 Phát hiện sớm ung thư vú và đường sinh dục

8 Vô sinh (giúp đỡ các cặp vô sinh, cá nhân vô sinh)

9 Sức khỏe vị thành niên

10 Giáo dục, truyền thông vì sức khỏe sinh sản-kế hoạch hóa gia đình

Mục tiêu của sức khỏe sinh sản

 Bảo đảm rằng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản trên mọi lĩnh vực, bao gồm cả kế hoạch hoá gia đình và các thông tin chính xác, toàn diện đều

có thể chấp nhận được, dễ tiếp cận, vừa túi tiền và thuận lợi đối với khách hàng

 Cho phép và hỗ trợ khách hàng tự quyết định về việc sinh đẻ và lựa chọn các biện pháp tránh thai cũng như lựa chọn các biện pháp khác để điều khiển quá trình sinh sản một cách hợp lý, và được cung cấp thông tin, giáo dục và các biện pháp để đạt được mục tiêu đó

 Đáp ứng nhu cầu về sức khỏe sinh sản thay đổi qua các giai đoạn cuộc sống, phù hợp với tính đa dạng của các cộng đồng địa phương

1.1.2 Cấu trúc của gia đình

Cấu trúc của gia đình bao gồm gia đình hạt nhân và gia đình nhiều thế hệ

- Gia đình hạt nhân

Gia đình hạt nhân là đơn vị gia đình nhỏ nhất và cơ bản nhất, bao gồm một cặp vợ chồng và con cái chưa kết hôn của họ Gia đình hạt nhân chỉ bao gồm hai thế hệ: cha mẹ và con cái

Ngày nay, trong bản thân xã hội học, có những hình thái nhỏ hơn gia đình hạt nhân, chẳng hạn như gia đình cha (mẹ) đơn thân Tuy nhiên thật ngữ gia đình hạt nhân vẫn đang được sử dụng rộng rãi như là hình thái nhỏ nhất và hiện thời chúng ta cứ chấp nhận nó

là dễ bị tác động của nhiều khó khăn, khủng hoảng trong các giai đoạn của đường đời

- Gia đình nhiều thế hệ

Loại gia đình này thường được coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ Đó là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ Dạng cổ điển của gia đình lớn là gia đình trưởng lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ Nó liên kết ít nhất là vài gia đình nhỏ và những người lẻ loi Các thành viên trong gia đình được xếp đặt trật tự theo ý muốn của người lãnh đạo gia đình mà thường là người đàn ông cao tuổi nhất trong gia đình Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và bố mẹ của họ nữa Trong gia đình này, quyền hành không ở trong tay của người lớn tuổi nhất

Nhìn chung, ở Việt Nam hiện tại, mô hình một gia đình có hai thế hệ chung sống đang là xu thế Sau khi kết hôn, các đôi vợ chồng trẻ thường muốn ra riêng để thoái mái và tự do trong sinh hoạt hằng ngày Nhìn chung, các gia đình nhiều thế hệ đang giảm dần, vì nhiều lý do: Điều kiện cư trú, tính

cơ động của công việc, do ý thức cá nhân phát triển (đây là lý do quan trọng nhất) Đặc biệt, gia đình hạt nhân ở nông thôn đông hơn đô thị

Tác giả các tác giả Nguyễn Dục Quang, Đinh Thị Hồng Minh, Lê

Thanh Sử (cuốn sách “Giáo dục trẻ em vị thành niên”) lại cho rằng có hai loại

gia đình: gia đình huyết thống và gia đình xã hội

vợ chồng;gia đình mở rộng (gồm nhiều thế hệ cùng chung sống)

Gia đình xã hội: Loại gia đình này được hình thành d nhu cầu của cá nhân và do tính nhân đạo của xã hội, bao gồm: Kiểu gia đình nhận con nuôi; Kiểu gia đình từ tính nhân đạo của xã hội (chẳng hạn như làng SOS, nhà mở, mái ấm, tổ bán báo xa mẹ …)

1.1.3 Chức năng của gia đình

- Chức năng sinh sản

Chức năng này tồn tại một cách tự nhiên, vì xã hội chỉ tồn tại được khi hành vi sinh sản vẫn được duy trì Chức năng này được coi là một giá trị của gia đình mà từ cổ chỉ khim loài người phải thừa nhận Bản thân F Angghen, một nhà duy vật vĩ đại cũng cho rằng theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử suy cho cùng là sự tái sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống

Chức năng sinh sản của gia đình là một giá trị trường tồn Sinh sản có thể không cần gia đình nhưng gia đình là một thiết chế xã hội, làm cho việc duy trì nòi giống này mang tính chất chủ động và có tổ chức.Con cái là tài sản quý nhất, có giá trị nhất của cuộc đời, là di sản con người để lại cho cuộc đời khi trở về thế giới bên kia Bởi vậy sinh con là nhiệm vụ quan trọng, cơ bản nhất của mọi cuộc hôn nhân

Hoạt động sinh sản góp phần đảm bảo nguồn nhân lực lao động xã hội,

vì con cái trong gia đình hôm nay sẽ là lượng lượng lao động ngày mai Hoạt

17

động sinh sản bị tác động bởi 3 yếu tố: nhóm yếu tố tác động trực tiếp (thuộc

về lĩnh vực y tế: các biện pháp hỗ trợ vô sinh, tránh thai …), nhóm yếu tố tâm lý xã hội trung gian (chuẩn mực về quy mô trong gia đình…), và nhóm các yếu tố hạ tầng (điều kiện sinh sống của con người)

Ngày nay ở các nước phương Tây xuất hiện một số kiểu gia đình kỳ quặc như: Gia đình độc thân, gia đình không sinh đẻ, gia đình đồng tính luyến

ái (Pháp luật cho phép) Đó là hiện tượng không bình thường của gia đình Bởi lẽ nếu gia đình không sinh đẻ, không nuôi dạy con cái cũng có nghĩa là không có sự duy trì nòi giống, không có sự chuyển giao văn hoá và như vậy

xã hội sẽ đi vào ngõ cụt không có sự phát triển Gia đình không chỉ tái sản xuất ra con người về mặt thể chất mà còn tái sản xuất ra đời sống tình cảm, tâm hồn, văn hoá tức là quá trình xã hội hoá con người Quá trình biến đứa trẻ

từ một sinh vật người thành con người xã hội

Trước sự tác động của khoa học - công nghệ hiện đại con người không những làm chủ được quá trình sinh đẻ mà con người đẻ theo ý muốn Vì vậy

mà chức năng sinh đẻ tái sản xuất ra con người của gia đình ngày nay đã được

xã hội hoá và kế hoạch hoá Như vậy, gia đình bảo đảm tái sản xuất ra con người hợp lí vừa đảm bảo chất lượng chăm sóc vừa đảm bảo hạnh phúc cho cha mẹ Việc kế hoạch hoá trong sinh đẻ vừa có lợi cho gia đình, cá nhân và

xã hội

Trong thực tế xã hội hiện nay một số gia đình vẫn còn tồn tại tư tưởng bảo thủ, lạc hậu; đẻ nhiều để có con đàn cháu đống, đẻ nhiều con để trông cậy khi tuổi già, đẻ con trai để nối dõi tông đường, đẻ con gái để có nếp có tẻ, có người chấy rận chăm sóc mẹ Những tư tưởng lạc hậu này cần phải đấu tranh

để loại trừ ra khỏi đời sống xã hội, để góp phần làm cho xã hội phát triển hợp

lí giữa sự phát triển kinh tế - văn hoá và sự gia tăng dân số Muốn thực hiện

18

tốt điều này cần trang bị cho thế hệ trẻ những kiến thức về kế hoạch hoá gia đình, sức khoẻ sinh sản

- Chức năng hoạt động kinh tế

Gia đình là tổ chức hoạt động kinh tế đầu tiên của loài người và sự phân công lao động đầu tiên của là trong gia đình Từ liên kết lao động trong gia đình, dần chuyển sang liên kiết lao động trong xã hội Đến trước cuộc cách mạng công nghiệp, gia đình vẫn được coi là tổ chức sản xuất cơ bản của

xã hội

Gia đình vừa là một đơn vị sản xuất,vừa là một đơn vị tiêu dùng Gia đình ở khía cạnh là một đơn vị sản xuất, các hoạt động sản xuất bao gồm nông nghiệp, thương nghiệp, thủ công nghiệp, đơn vị hỗn hợp, nhằm thỏa mãn nhu cầu nội tại của gia đình Cùng với sự phát triển, hoạt động sản xuất bắt đầu mang tính chất hàng hóa, đó là sự đóng góp cho cộng đồng

Trong bất cứ thời đại nào kinh tế gia đình vẫn giữ vai trò quyết định cho sự phát triển bền vững của gia đình Kinh tế gia đình phát triển, giàu có đảm bảo cuộc sống và sinh hoạt của mỗi cá nhân sẽ giúp cho gia đình có điều kiện thực hiện tốt các chức năng khác đồng thời cũng là điều kiện thực hiện tốt hạnh phúc gia đình

Trong xã hội công nghiệp hiện đại kinh tế gia đình được chuyển hoá dưới dạng hoàn toàn khác Trước kia gia đình là một đơn vị sản xuất nên chức năng kinh tế của gia đình được thể hiện qua sự điều hành, tổ chức sản xuất, kinh doanh ngay trong gia đình Trong xã hội công nghiệp hiện đại mỗi thành viên trong gia đình lại tham gia hoạt động ở một cơ sở sản xuất, kinh doanh khác nhau Họ chỉ còn lệ thuộc với nhau bằng sự góp tiền để tạo ra ngân sách chi tiêu trong gia đình, nhằm thoả mãn những nhu cầu chung của mọi thành viên trong gia đình và nhu cầu sống của mỗi cá nhân và như vậy là chức năng

19

kinh tế của gia đình chuyển từ đơn vị sản xuất sang đơn vị tiêu dùng và điều phối các chức năng còn lại của gia đình

Khi chức năng kinh tế của gia đình chuyển dần sang đơn vị tiêu dùng,

cơ cấu tiêu dùng của gia đình cũng như mức tiêu dùng của gia đình đều ảnh hưởng tới kinh tế xã họi Vì dựa vào mức và cơ cấu tiêu dùng mà nền kinh tế

xã hội sẽ thích ứng theo Nói một cách khác, gia đình là bể chứa thu nhập một phần hoặc tất cả của mỗi thành viên, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt chung Từ bể thu nhập ấy, nảy sinh vấn đề phân phối phúc lợi gia đình Sẽ có ưu tiên trong

sự phân phối ấy Mỗi gia đình sẽ có một cách phân phối riêng Tương quan giữa thu và chi trong gia đình có biến động, nó phụ thuộc vào lứa tuổi, nghề nghiệp khác quan, hoàn cảnh

- Chức năng xã hội hóa cá nhân

Quá trình biến đổi con người từ một thực thể tự nhiên thành con người

xã hộ gọi là quá trình xã hội hóa cá nhân Đây là quá trình mỗi cá thể tiếp thu, học tập những chuẩn mực văn hóa – xã hội từ môi trường mà mình sinh trưởng Xã hội hóa có hai bước đi:

 Thứ nhất là xã hội hóa sơ cấp: trước hết nó diễn ra ở gia đình, đó là

xã hội vi mô, nhỏ nhất Nó đóng vai trò xã hội hóa với cá nhân con người trong suốt cả cuộc đời Lúc nhỏ thì tập các thói quen, mô phỏng, bắt chước các hoạt động của người lớn Đến tuổi thiếu niên thì cung cấp các kinh nghiệm xã hội Khi đến tuổi trưởng thành, gia đình cung cấp cho con người định hướng: những kinh nghiệm làm cho me, kinh nghiệm nuôi con Con người học cách ứng xử với hai điều tệ hại nhất: tuổi già và cái chết

 Bước thứ hai của xã hội hóa là xã hội hóa thứ cấp ngoài gia đình, còn có những môi trường tác động đến quá trình xã hội hóa cá nhân: nhà trường, xã hôi, Tuy nhiên gia đình vẫn tiếp tục duy trì quá trình xã hội hóa

cá nhân

20

Vai trò giáo dục của gia đình: gia đình có khả năng giáo dục con người khá toàn diện: tri thức, nhân cách, sức khỏe…, gia đình có khả năng giáo dục giới tính, một lĩnh vực nhạy cảm gia đình có thể giáo dục theo cách làm gương, truyền thụ lại, giáo dục bằng cách thẩm thấu Gia đình có trách nhiệm và nghĩa

vụ phải giáo dục các thành viên trong gia đình, từ khi lọt lòng đến lúc về già

- Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm lý tình cảm

Con người có nhu cầu được an toàn, được yêu thương Đó là nhu cầu quan trọng của mỗi con người Nếu gia đình là một tổ ấm, thì cá nhân sẽ ổn định về mặt tinh thần, cân bằng về mặt tâm lý Trong đời sống gia đình mối quan hệ giữa các thành viên trong tình ruột thịt, thương yêu hết mức trên kính, dưới nhường nhằm tạo ra bầu không khí tâm lý gia đình đầm ấm hết sức tránh những xung đột cãi vã đáng lí không thể xảy ra nếu không may xảy

ra thì cần phải được giải quyết kịp thời bằng con đường tình cảm, tế nhị Mục tiêu chính của việc tổ chức đời sống gia đình là nhằm mang lại hạnh phúc cho mỗi thành viên trong gia đình Tạo điều kiện cho mỗi thành viên trong gia đình được bảo đảm về sức khoẻ, có chăm sóc đầy đủ vui vẻ, tạo điều kiện cho mọi thành viên trong gia đình gắn bó, thông cảm, hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau cùng chung sức để xây dựng gia đình hạnh phúc Nếu người chủ gia đình biết cách tổ chức tốt đời sống gia đình thì cuộc sống dù có nghèo đói một chút mọi thành viên có thể thiếu thốn về vật chất nhưng họ lại được bù đắp bằng tình cảm yêu thương đùm bọc lẫn nhau còn hơn những gia đình giàu sang phú quý nhưng lại có bầu không khí tâm lý không hoà thuận, không tôn trọng lẫn nhau, luôn luôn mâu thuẫn

- Chức năng bảo tồn, truyền thụ và phát triển văn hóa dân tộc

Văn hóa dân tộc được khởi nguồn từ văn hóa dân gian, mà văn hóa dân gian đặt trên nền tảng của văn hóa gia đình Gia đình trong quá trình thực hiện

21

các chức năng của mình đã trở thành nơi bảo tồn, lưu giữ các giá trị văn hóa, hoạt động văn hóa Để tồn tại trong xã hội, con người buộc phải thực hiện các hoạt động , đó là hoạt động văn hóa Trong gia đình, những hoạt động đó được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, đảm bảo sự tiếp nối văn hóa, chống lại sự đứt đoạn về văn hóa

Gia đình còn là nơi phát triển văn hóa dân tộc Ngay từ khi mới sinh ra, những câu hát ru thẩm thấu vào mỗi con người Những câu ca dao, tục ngữ vẫn thường được sử dụng mỗi khi răn dạy mọi người

1.2 TỔNG QUAN VỀ XÃ NAM THẮNG – HUYỆN NAM TRỰC – TỈNH

xã Tân Thịnh Phía Đông giáp sông Hồng Phía Tây giáp thôn Đỗ Xá của xã Điền Xá

Nam Thắng là một miền đất cổ được hình thành từ hàng nghìn năm trước Trước thế kỷ X, nơi đây còn là bãi sình lầy hoang vu, rậm rạp Cùng với quá trình kiến tạo của địa lý tự nhiên, bồi tụ của phù sa sông Hồng, người dân các nơi đến tụ cư dần hình thành làng xóm

Từ xa xưa, trong nhân dân địa phương đã lưu truyền câu ca:”tứ xứ quần cư” để chỉ sự quần tụ đông đúc của người dân ở nhiều vùng trên mảnh đất quê hương Những cư dân thuộc các dòng họ: Trần, Nguyễn, Phạm, Đặng, Bùi, Đinh, Lê, Đoàn, Chu, Ngô, Lưu, Lương, Hà,…từ vùng Mỹ Lộc, Thái Bình…sau là Xuân Trường, Hải Hậu đã đến đấy sinh sống và lập nghiệp

22

Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, địa bàn xã Nam Thắng ngày nay bao gồm hai làng (thôn): Dương A và Đại An thuộc tổng Nghĩa Xá, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định

Dương A mới đầu tên là làng Dương Miện, được thành lập vào khoảng thế kỷ XIII, dưới đời vua Trần Thái Tông Đến năm 1247, làng Dương Miện đổi tên thành Dương A Đầu thế kỷ XX, một bộ phận dân theo Thiên chúa giáo của thôn Dương A đã tách ra để thành lập thôn Dương A Giáo (còn gọi

là thôn Dương Hòa) Hiện nay, Thôn Dương A giáo được thành lập từ đầu thế

kỷ XX vẫn là một bộ phận của thôn Dương A

Thôn Đại An được thành lập sau thôn Dương A Thôn này mới hình thành được hơn 1 thế kỷ do phù sa sông Hồng bồi tụ Đến thế kỷ XIX thôn trở thành đơn vị hành chính cấp xã Ngoài phần đất và dân cư từ khi mới thành lập, Đại An còn bao hàm cả thôn Cửu An và trại Bồng Lai

Những người từ nhiều miền quê về đây hội tụ, khai phá đa tạo nên làng xóm trù phú đông vui Từ khi mở đất dựng ngiệp, nhân dân Nam Thắng đã phải chống chọi với thiên tai bất thường, khi bão tố mưa lũ, lúc nắng hạn Có những đợt vỡ đê liền, 3 năm 2 lần vỡ (năm 1945 – 1947, 1969 – 1971) Đồng thời với giặc giã nhiều phen cướp bóc tàn phá đã gây bao khổ đau cho người dân Nam Thắng Song do yêu cầu của cuộc sống, do qá trình đấu tranh để sinh tồn, nhân dân Nam Thắng đã sớm biết đoàn kết, gán bó chặt chẽ với nhau, cần cù, dũng cảm để vượt qua mọi khó khăn, thử thách

Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, tổ chức Đảng được xây dựng tới các tỉnh thành lớn như Hải Phòng, Nam Định Nam Thắng là nơi gần thành phố Nam Định, những cuộc đấu tranh bãi, đình công của công nhân nhà máy dệt Nam Định đã ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào của Nam Thắng, nên đã xuất hiện những con em Nam Thắng sớm giác ngộ cách mạng như ông

23

Lâm Đức Tư (sinh viên), ông Lâm Văn Bính, ông Hà Văn Mai đã treo cờ búa liềm nhân ngày kỷ niệm Đảng, ông Lâm Hữu Chương (thông phán) đã từ quan về địa phương sản xuất, sau tham gia Vệ quốc đoàn, …

Ngày 18/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Nam Thắng đã xuống đường cùng các xã tiến về trung tâm huyện Nam Trực, nhanh chóng lật

đổ thực dan Pháp giành chính quyền Ngày 19/8/1945, nhân dân Nam Thắng lật đổ chính quyền thực dân Pháp ở địa phương lập nên chính quyền dân chủ nhân dân và hình thành các tổ chức đoàn thể cứu quốc Mọi người dân đem hết tinh thần, sức lực và vật chất để xây dựng và bảo vệ chính quyền non trẻ của mình

Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng bộ đã xây dựng được khu du kích (Dương A là thôn 4 Quang Trung, Nguyễn Huệ), bao gồm 2 đội du kích ở hai thôn Dương A và Đại An, đã tiêu diệt nhiều tên ác ôn và chỉ điểm, phá tan 2 bốt hương dõng, một bốt tổng dõng, 2 trại ngủ tập trung dân, tiến tới bao vây đồn giặc ở Đại An buộc chúng phải tự rút Ngày 13/10/1952, nhiều đợt chống càn ở Đại An và Dương A đều thắng lợi đã tiêu diệt hàng triệu tên Âu Phi, lính ngụy Những thành tích chống càn, diệt địch, bao vây đồn bốt được Nhà nước tặng thưởng Huân chương chiến công hạng B cho xã

Về sức người, nhân dân Nam Thắng đã động viên hơn 1000 con em lên đường đi bộ đội và hàng trăm người tham gia thành niên xung phong, dân công tiền tuyến, dân công phá đường, làm công sự chiến đấu,…Đã có 167 liệt

sĩ, 64 thương binh, 48 bệnh binh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và giành độc lập tự do của Tổ quốc

Nhân dân Nam Thắng còn đóng góp sức của như tham gia mua công phiếu kháng chiến Ủng hộ “tuần lễ vàng”, “hũ gạo tiết kiệm”, “ủng hộ áo quần chiến sĩ mùa đông” và đóng góp đầy đủ thuế nông nghiệp, bán thóc yêu

Những năm 1960, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Nam Thắng tiến lên xây dựng hợp tác xã nông nghiệp, chế độ làm ăn tập thể, làm tùy sức, hưởng tùy theo công việc làm, thực hiện “Hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ” Bước đầu, mỗi xóm là một hợp tác xã (xã viên góp ruộng, góp trâu bò, góp vốn, góp công) sau đó tiến dần đến quy mô lớn lên, liên xóm, liên thôn, toàn xã

Sau ngày giải phóng miền Nam, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta ra sức thi đua phấn đấu đưa nền kinh tế nước nhà lên nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, thực hiện cơ giới hóa cao độ để tạo ra bước đi ban đầu dựng được nền móng

cơ sở vật chất cho sự phát triển kinh tế xã hội Đường lối mới của Đảng được

đề ra từ Đại hội VI (1986) được nhân dân cả nước nói chung và nhân dân Nam Thắng nói riêng phấn khởi và quyết tâm đưa nghị quyết vào cuộc sống

Gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Đảng bộ xã Nam Thắng đã khơi dậy mọi tiềm năng, sức mạnh, trí tuệ và nguồn lực con người, cơ sở vật chất cộng với sự lãnh đạo giúp đỡ của các cấp, các ngành đã làm cho quê hương, xã hội, con người đổi mới theo hướng “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

1.2.2 Tình hình kinh tế - xã hội của xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định

- Sản xuất nông nghiệp: Xã Nam Thắng xác định nông nghiệp là mặt trận hàng đầu nhằm giữ vững ổn định an ninh nông thôn, trước những diễn

25

biến phức tạp, khó lường của thời tiết Với sự quyết tâm cao, chỉ đạo của Ban chấp hành Đảng ủy, UBND xã, Ban nông nghiệp xã cùng với sự cố gắng của các Hợp tác xã nông nghiệp, chức tiếp chỉ đạo, hướng dẫn của các hộ gia đình

xã viên trong toàn xã gieo cấy hết diện tích trong khung thời vụ theo đúng kế hoạch Trong năm, xã đã tổ chức được 7 buổi tập huấn quy trình gieo cấy, cách chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất tới các đồng chí bí thư, xóm trưởng, chi hội nông dân, phụ nữ và một

số gia đình xã viên tiêu biểu Tổ chức thông tin tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh của xã UBND xã, ban nông nghiệp xã vẫn tiếp tục chỉ đạo xây dựng cánh đồng mẫu lớn về cây lúa với diện tích 60 ha ở Hợp tác xã nông nghiệp Dương A, được xã viên đồng tình hưởng ứng cao

Với sự cố gắng của toàn thể cán bộ xã viên trong toàn xã , trong năm

2013, xã đã giành được thắng lợi cả về diện tích, năng suất và sản lượng Đối với cây lúa, cả xã có 301 ha, năng suất 110 tạ/ha, sản lượng 331.10 tấn Đối với cây dâu tằm, Diện tíc 79 ha, giá trị ước đạt 5.2 tỷ đồng Cây ngô: diện tích 97

ha, năng suất 140 tạ/ha Cây khoai lang: diện tích: 7 ha, năng suất 140 tạ/ha, sản lượng đạt 9.8 tấn Cây kê: diện tích là 20 ha, năng suất đạt 30 ha/tạ, sản lượn đạt tơi 6 tấn Diện tích chuyển đổi là 72.7 ha, có giá trị khoảng 12 tỷ đồng

Về chăn nuôi: Tổng đàn gia cầm thường xuyên là 50000 con, đàn gia súc là 1500 con, chăn nuôi cá ở các ao, hồ, đầm, mô hình chuyển đổi vẫn được phát huy tốt

Cùng với sản xuất lương thực, cây dâu tằm, chăn nuôi gia súc, gia cầm, nhân dân xã nhà còn khai thác tốt tiềm năng có sẵn như: Trồng hoa, cây cảnh, ngoài ra còn có hàng trăm lao động làm ở các doanh nghiệp, xí nghiệp có nguồn thu ổn định và ngành nghề lao động tự do khác, góp phần đưa tổng thu nhập trên địa bàn xã đảm bảo an ninh lương thực, an ninh kinh tế góp phần ổn định kinh tế, xã hội trên địa bàn

tự nguyện đóng góp mở rộng và đổ các tuyến đường phục vụ cho việc đi lại, sinh hoạt hằng ngày

- Về lĩnh vực Lao động thương binh xã hội, xã đảm bảo tốt chế độ, chính sách, tổ chức nhận quà và thăm hỏi động viên các gia đình chính sách , làm tốt công tác hậu phương quân đội, triển khai tốt nhiều chính sách mới đảm bảo đúng nguyên tắc kịp thời, xét duyệt hộ nghèo theo đúng quy dịnh, tỷ

lệ hộ nghèo 7.2 %, giảm 2.6%

- Lĩnh vực văn hóa – xã hội: Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân, các chức sắc tôn giáo thực hiện tốt chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và nhà nước, kết hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc làm tốt cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng quê hương, chủ động đôn đốc xây dựng xóm văn hóa Kết quả xóm 11 được Ủy ban nhân dân huyện công nhận là xóm văn hóa cấp huyện

Tổ chức thành công đại hội thể dục thể thao lần thứ 7 Phát động toàn dân tham gia phong trào rèn luyện thể dục đã và đang phát triển như: Đi bộ, câu lạc bộ bóng đá, bóng bàn, cầu long, tập thể dục thể hình đã thu hút đông người hưởng ứng tham gia

- Công tác y tế, giáo dục: Mặc dù biên chế của trạm giảm, khối lượng công việc nhiều, nhưng trạm cũng đã tổ chức tốt nhiệm vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, đảm bảo sức khỏe cho người dân

27

Về giáo dục, cơ sở vật chất của các trường học ngày càng được đầu tư bằng nhiều nguồn ngân sách xã hội hóa Trường học được nâng cấp và mở rộng, nhiều hòng học được tu sửa, đưa vào sử dụng nhiều phòng học mới, trong đó có phòng máy tính phục vụ cho việc học nghề Chất lượng dạy và học ngày càng hiệu quả, số học sinh đã vào cấp 3 cao, nhất là số lượng học sinh vào trường chuyên Lê Hồng Phong

- Về cơ cấu và đặc điểm gia đình

Về cơ cấu gia đình: Hiện nay, do thay đổi của nền kinh tế, cũng như nhu cầu của cuộc sống, cơ cấu gia đình của xã cũng có những chuyển biến rõ rệt Các hộ gia đình trong xã hiện nay hầu hết đều là gia đình hạt nhân, có hai thế hệ sinh sống Thực tế cho thấy, để giảm tải chi phí sinh hoạt trong gia đình, khi trong nhà có người kết hôn thì cha mẹ thường cho con ra ở riêng Trên địa bàn xã có trên 80% các hộ gia đình là gia đình hạt nhân, bao gồm cha mẹ và con cái chưa kết hôn Mặc dù cho con cái ra ở riêng nhưng nhìn chung, những người con vẫn sống ngay cạnh nhà cha mẹ để tiện chăm sóc và

để cho ông bà đỡ buồn Các gia đình có 3 - 4 thế hệ cũng có, song giảm dần theo thời gian

Về đặc điểm gia đình: các gia đình trong toàn xã hầu hết là gia đình thuần nông Các gia đình hầu hết có 2 – 3 con, có gia đình còn lên đến 4, 5 con Theo quan niệm của người dân, thì đẻ càng nhiều thì càng có nhiều lộc, kết hợp tâm lý muốn sinh được con trai cũng có ảnh hưởng đến việc sinh đẻ Việc dạy con cũng có nhiều hạn chế, bởi hầu hết các ông bố bà mẹ đều hạn chế về kiến thức, nhất là các kiến thức về sức khỏe và sức khỏe sinh sản

Hiện nay, trong các gia đình của xã, chủ yếu chỉ toàn là phụ nữ, trẻ em

và các cụ già Hầu hết những người đàn ông – người gánh trách nhiệm là trụ cột trong gia đình, đều đi làm ăn xa để nâng cao kinh tế trong gia đình, một

28

năm chỉ vê đôi ba lần Sự thiếu vắng người đàn ông trong nhà cũng gây ra một trở ngại lơn, nhất là đối với việc giáo dục con cái Bản thân người phụ nữ không thể giáo dục con cái một cách đầy đủ và toàn diện khi mà họ phải làm quá nhiều việc cùng một lúc, và không thể quan tâm hết đến những đứa con của mình

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Sự ổn định và phát triển của xã hội phụ thuộc rất lớn vào gia đình Gia đình luôn là nền tảng của xã hội, mọi sự thay đổi của gia đình đều gây ra những ảnh hưởng nhất định đến xã hội và ngược lại Muốn có một xã hội phát triển, phồn vinh, mọi công tác và chức năng trong gia đình phải được thực hiện tốt Gia đình không chỉ đóng vai trò như môi trường để hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, gia đình còn là nơi lưu giữ và bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc Bởi vậy, gia đình cần phải có những hiểu biết cụ thể, nhất định về kiến thức chung, đạo đức, kỹ năng sống, sức khỏe, đặc biệt là quan niệm về sức khoẻ sinh sản để có thể quan tâm, giáo dục cho trẻ một cách toàn diện và hiệu quả, giúp trẻ có những suy nghĩ, cách ứng xử, hành động đúng đắn trong cuộc sống cũng như thích ứng nhanh với thế giới bên ngoài đầy biến động

Xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định là một xã có lịch

sử lâu đời gần 800 năm Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội của đất nước, xã Nam Thắng cũng đang dần thay đổi Bộ mặt của xã ngày càng khang trang, những ngôi nhà cao tầng mọc lên ngày càng nhiều Đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện Cùng với đó là sự biến đổi

về cơ cấu, đặc điểm của gia đình

29

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

TRONG GIA ĐÌNH Ở XÃ NAM THẮNG – HUYỆN NAM TRỰC

TỈNH NAM ĐỊNH

Giáo dục gia đình là hình thức đầu tiên của giáo dục con người Đó là sự giáo dục thường xuyên, liên tục và suốt đời Giáo dục gia đình đặt cơ sở cho quá trình hình thành con người, hình thành nhân cách cơ bản của một con người Giáo dục gia đình là một loại hình giáo dục mang tính hệ thống, có mục đích của những người lớn đối với những người ít tuổi trong gia đình Nó là một

bộ phận của giáo dục và chỉ diễn ra trong khuôn khổ các quan hệ gia đình

Về mặt cơ bản, giáo dục gia đình thống nhất với giáo dục xã hội – đó là hướng tới xây dựng những con người phát triển một cách toàn diện và phù hợp với những chuẩn mực, giá trị của thời đại Điều 36 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (đã được sửa đổi bổ sung năm 2001) quy định rõ trách nhiệm của hệ thống giáo dục thanh thiếu nhi là: “Các đoàn thể nhân dân trước hết là đoànthanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội, các tổ chức kinh tế, gia đình cũng nhà trường có trách nhiệm giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng”

Giáo dục gia đình có bảy đặc trưng cơ bản:

1 Nó xuất phát từ tình cảm và thông qua con đường tình cảm… đó có khi chỉ là cử chỉ, thái độ, hành vi, cách làm, cách ứng xử trong khuôn khổ gia đình của người lớn nhưng lại trở thành khuôn mẫu, chuẩn mực để trẻ học theo

2 Giáo dục gia đình là hình thức giáo dục sớm nhất tác động vào cuộc đời một con người và nó thường xuyên, liên tục kéo dài suốt cả cuộc đời

30

3 Giáo dục gia đình mang tính cá biệt cao Tính cá biệt của sự giáo dục gia đình được quy định bởi những đối tượng được giáo dục cụ thể trong gia đình – đó là do không một đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào

4 Giáo dục gia đình mang tính đa dạng, phong phú phối hợp nhiều mặt

cả về kiến thức, tư tưởng, đạo đức và quan hệ Bởi gia đình là tập hợp của một nhóm người khác nhau về giới tính, tuổi, học vấn, nghề nghiệp và cá tính…

5 Phương pháp giáo dục của gia đình chỉ yếu là giảng giải, khuyên răn

và thuyết phục bằng con đường tình cảm, cảm hóa Tất nhiên, phương pháp giáo dục gia đình là không thuần nhất, cứng nhắc mà rất linh hoạt và đa dạng

Đó có thể nói là một nghệ thuật trongn giáo dục gia đình khi thực hiện kết hợp mềm dẻo giữa phương pháp truyền thống và hiện đại, giữa uy quyền và tình thương

6 Giáo dục gia đình không hạn chế ở những đối tượng trẻ nhỏ mà hướng vào mọi thành viên trong gia đình

7 Giáo dục gia đình có các nội dung chủ yếu sau: Giáo dục đạo đức; giáo dục văn hóa, kiến thức; giáo dục lao động và rèn luyện tinh thần tự lập; giáo dục giới tính, vệ sinh và sức khỏe,…Trong các nội dung của giáo dục gia đình, giáo dục đạo đức là nội dung được gia đình truyền thống Việt Nam đề cao nhất và giáo dục giới tính , giáo dục sức khỏe… ít được đề cập nhất, thậm chí trong gia đình truyền thống nước ta vấn đề giới tính, tình dục nói dường như là một vấn đề luôn bị né tránh và cấm kỵ

Giáo dục trẻ vị thành niên là trách nhiệm và quyền lợi của gia đình Sở

dĩ nói như vậy vì theo quy luật của tự nhiên, người lớn tuổi trong gia đình phải nuôi và dạy những người trẻ tuổi Đây là nghĩa vụ luân phiên từ thế hệ này đến thế hệ khác trong gia đình Mặt khác, các thành viên trong gia đình là thành viên của đoàn thể quần chúng Các tổ chức quần chúng đều có chức năng, nhiệm vụ và giao trách nhiệm cho đoàn viên, đội viên, hội viên bồi dưỡng thế

hệ trẻ, đào tạo thế hệ trẻ trở thành nguồn lao động có chất lượng cao

2.1 GIÁO DỤC KIẾN THỨC CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Tuổi vị thành niên là một trong những giai đoạn sôi nổi và có lẽ phức tạp nhất của cuộc đời, đây là thời điểm mà vị thành niên đảm nhận trách nhiệm mới và tự mình thử nghiệm, khám phá và có khi là mạo hiểm Qua nghiên cứu, hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã đưa ra những đặc điểm cơ bản

về trẻ vị thành niên, để cho các bậc phụ huynh có thể hiểu rõ hơn về những biểu hiện của trẻ: [6, tr 7]

Độ lớn tăng nhanh đến điểm cao nhất Hành kinh và si tình

Đặc điểm sinh dục phụ tiếp tục phát triển

Độ lớn giảm dần vì đạt 95% mức người lớn

Hành kinh và si tình Xuất hiện xung đột tình dục

Cơ thể đã trưởng thành về mặt sinh sản Em gái hầu hết

đã có kinh Các em nam thường xuất tinh

32

Có định hướng về việc tồn tại

Chưa nhận thức các việc làm

Cân nhắc việc lâu dài

Quay lai tư duy cụ thể khi bị sức ép

Hướng tới tương lai

Suy nghĩ về hình ảnh đẹp đẽ của con người Tâm lý mở rộng và lý tưởng hóa

Xác định việc hình thành trí tuệ và các chức năng tư duy

Tách ra dần khỏi vòng tay của bố mẹ

Chuyển đổi quan hệ cha mẹ, con cái thành quan hệ giữa người lớn và người lớn

Bạn bè So sánh mình với

các bạn cùng lứa Tìm kiếm tính ổn định

Khẳng định bản thân Nhóm cùng tuổi xác định cách cư xử

Nhóm cùng tuổi thoát ly dần để nhường chỗ cho tình bạn

Có khả năng hấp dẫn người khác giới

Hình thành quan hệ bền vững, giúp đỡ lẫn nhau, quan hệ hai chiều

33

Từ những đặc điểm cơ bản của trẻ vị thành niên, có thể thấy giáo dục cho trẻ vị thành niên trong gia đình là một điều rất quan trọng Giáo dục kiến thức cho trẻ vị thành niên trong gia đình là một bộ phận của giáo dục gia đình Ngoài việc học trên trường, thì việc tự học tại nhà là điều rất cần thiết Trẻ có thể ôn lại những kiến thức được học trên trường, còn có thể nâng cao kiến thức của mình

Tuy nhiên, việc giáo dục kiến thức cho trẻ vị thành niên ở nông thôn trong gia đình lại không được các bậc phụ huynh quan tâm đến Theo kết quả khảo sát tại xã Nam Thắng – huyện Nam Trực – tỉnh Nam Định, 100% những người lớn trong gia đình đều cho rằng việc giáo dục kiến thức cho trẻ

vị thành niên tại nhà là điều rất cần thiết, nhưng chỉ có một số ít người có thể dạy cho trẻ học Trong khảo sát các bậc phụ huynh, khi trả lới câu hỏi

“Ông/bà có thường xuyên hướng dẫn trẻ học tại nhà hay không?”, chúng tôi nhận được kết quả ở biểu đồ sau:

Không: 33%

Thỉnh thoảng: 37% Thường xuyên: 30%

Như vậy, trong gia đình, chỉ có một số ít trẻ vị thành niên được mẹ và anh chị day, còn hầu hết là tự học (60%) Khi hỏi về việc tại sao có những bậc phụ huynh biết việc giáo dục kiến thức cho trẻ tại nhà là cần thiết nhưng lại ít khi dạy trẻ học, có ý kiến cho rằng

34

“Bây giờ trẻ con chúng nó học khác lắm, không như hồi xưa Hồi

xưa, chúng nó còn nhỏ thì còn ngồi kèm được chứ bây giờ chúng nó học lên cao rồi thì chịu.Với cả chúng tôi là nông dân, hồi xưa học chỉ có hết lớp 6, lại còn học dốt, làm sao mà dạy nổi ai nữa”

(PVS, nữ, 45 tuổi, Dương A – Nam Thắng)

Đây cũng là ý kiến của đa số những người được phỏng vấn Một số ít người cho rằng họ chỉ việc đưa tiền cho con đi học là được, việc dạy là của nhà trường và về nhà thì con phải tự học, chỉ khi nào không thấy con học thì bắt ngồi vào học chứ không phải dạy

Tuy nhiên, cũng có những phụ huynh thường xuyên dạy con học, những người này chủ yếu có con hoặc người nhà học cấp trung học cơ sở Tất

cả các phụ huynh đều cho rằng, ở dộ tuổi này thì phải kèm cặp cẩn thận thì

mới yên tâm được

Khảo sát nội dung câu hỏi: “Ông/bà có thường xuyên theo dõi tình hình học tập của con mình ở trường hay không?”, chúng tôi nhận được kết quả: có 20% số câu trả lời là thường xuyên, và có đến 80% câu trả lời thỉnh thoảng Tất cả các bậc phụ huynh đều cho rằng việc kiểm tra con học bằng cách thông qua các thầy cô ở trường là hiệu quả nhất, một số con kiểm tra sách vở của con mình Có ý kiến cho rằng:

“Muốn xem con mình học như thế nào thì qua thầy cô là biết hết Con mình có ngoan hay hư ở trường thì các thầy cô là rõ nhất rồi còn già Nhưng tôi nông dân, quanh năm bận bịu, chẳng có thời gian, nên chỉ khi nào cô giáo tổ chức họp phụ huynh thì tôi mới đến, còn gọi điện hay gì gì đấy như ở trên thành phố thì không, tôi

có biết sử dụng điện thoại đâu mà gọi”

(PVS, nữ, 35 tuổi, Dương A, Nam Thắng)

(PVS, nữ, 37 tuổi, Đại An – Nam Thắng)

Đối với trẻ vị thành niên, khi trả lời câu hỏi “Hiện nay hoặc trước đây trong gia đình bạn, người nào thường hướng dẫn cho bạn học tại nhà?” và

“Bạn thường chia sẻ những thắc mắc trong học tập hoặc các vấn đề của cuộc sống với ai?”, chúng tôi nhận được kết quả ở bảng dưới đây:

* Bảng 1: Người hướng dẫn và chia sẻ những thắc mắc của trẻ vị thành niên trong gia đình (%)

Người hướng dẫn Người chia sẻ

(Nguồn: Kết quả khảo sát vào tháng 5 năm 2014 của tác giả)

Có thể thấy qua khảo sát các em ở lứa tuổi vị thành niên, hầu hết các

em đều phải tự học 60% các em đều phải tự học ở nhà mà không có sự giúp

về có hai ba lần, làm sao mà dạy được Nhà em chỉ có mẹ em, em

và một đứa em của em nữa thôi Mẹ em thì có biết gì đâu, hỏi thì toàn bảo là không biết thà không hỏi còn hơn”

(PVS, nữ, 17 tuổi, Đại An – Nam Thắng)

Trẻ vị thành niên rất cần được sự quan tâm, dạy dỗ từ gia đình của mình Nhưng không phải ngày nào cũng ngồi bên cạnh kèm cặp con từng ly từng tý là tốt Trẻ cũng cần được có không gian riêng Một học sinh lớp 6 nói:

“Mẹ em dạy em chứ ai Chị không biết đâu, buổi tối ăn cơm xong là

mẹ em bắt em ngồi vào bàn học, từ 7 rưỡi đến 9 rưỡi, không có bài

gì cũng vẫn phải học, mẹ em ngồi bên cạnh, bắt dở vở ra cho mẹ kiểm tra, xong rồi làm bài tập về nhà Mẹ em chỉ cho từng tý một, nhiều câu em biết rồi mà mẹ vẫn cứ dạy lại Em học lớp 6 rồi mà

mẹ em vẫn bắt em ngồi tập viết như lớp 5”

(PVS, nam, 12 tuổi, Dương A – Nam Thắng)

Khi được hỏi về người mà các em thường chia sẻ những vấn đề trong học tập của mình, thì hầu hết các em đều trả lời là không có ai để chia sẻ, hoặc

là chia sẻ với bạn bè Không có mấy trẻ chịu chia sẻ những tâm sự của mình với bố mẹ Thậm chí còn có những câu như “ngu gì mà nói với bố mẹ”, hay

“dại gì mà nói”, hoặc “chưa muốn chết” Điều này chứng tỏ rằng giữa các thành viên trong gia đình và trẻ vị thành niên không có sự gắn kết, gắn bó với nhau Người lớn trong gia đình chưa thực sự quan tâm đến con mình một cách đầy đủ, toàn diện Có thể các bậc phụ huynh đã quá quan tâm đến việc giáo dục kiến thức cho con mà quên mất đi việc tìm hiểu những tâm tư của con mình

37

Việc giáo dục bằng đe nẹt, roi vọt cũng khiến cho trẻ dần xa cách hơn với bố

mẹ và các thành viên trong gia đình.Qua kết quả bảng khảo sát, có đến 60% các bậc phụ huynh chọn cách mắng và khuyên nhủ trẻ khi trẻ hư Tuy nhiên, khi khảo sát trẻ vị thành niên thì có đến 73% trẻ chọn đáp án thỉnh thoảng vẫn bị đánh vì lý do điểm thấp hoặc không nghe Từ đó cho thấy có thể các bậc phụ huynh chỉ coi đó là chuyện bình thường nhưng đối với trẻ vị thành niên nó có

sự tác động rất lớn đến suy nghĩ của trẻ, tạo cho trẻ cảm giác sợ sệt, không dám tâm sự chuyện học hành cũng như cuộc sống, vì sợ bị “bố mẹ đánh”

Một điều đặc biệt trong bảng khảo sát là vai trò của người bố trong việc giáo dục kiến thức cho trẻ vị thành niên trong gia đình gần như là không có Đây cũng là một đặc điểm của xã Trong địa bà xã, phần đông những người đàn ông trong gia đình đều đi làm xa kiếm tiền, vì thế trong xã hiện nay chủ yếu chỉ còn học sinh, phụ nữ và người già Việc dạy con cũng vì thế mà được giao cho người phụ nữ Việc thiếu vắng sự chăm sóc của người bố, người đàn ông trong gia đình cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ vị thành niên

Đối với trẻ vị thành niên khi trả lời hai câu hỏi của phiếu điều tra

“Bố/mẹ hoặc các thành viên trong gia đình có thường xuyên quan tâm đến bạn hay không?” và câu hỏi “Bạn có bao giờ tâm sự chuyện riêng tư với mọi người trong gia đình hay không?”, kết quả được thể hiện ở bảng dưới đây:

* Bảng 2: Sự quan tâm, gần gũi của các thành viên trong gia đình và trẻ

Quan tâm Tâm sự chuyện riêng

38

Nhìn vào thực tế trên, ta có thể suy ra được những suy nghĩ của trẻ Phần nhiều các em cho rằng mọi người trong gia đình của mình không mấy quan tâm đến mình Hầu như các em đều nghĩ rằng bố mẹ các em có quá nhiều việc để làm nên không còn thời gian mà quan tâm đến các em nữa Phỏng vấn một số trẻ vị thành niên ở thôn Dương A về nội dung này, chúng tôi nhận được một số ý kiến:

“Ở nhà thì mẹ em là người gần gũi và quan tâm với em nhất Nhưng mà mẹ em bận lắm, thỉnh thoảng mới về nhà, khi nào về thì mới mói chuyện thôi chứ bình thường em toàn ở nhà với chị Em với chị em toàn cãi nhau thôi, với cả chị ấy học dốt lắm, có bao giờ dạy em học đâu,nên chẳng bao giờ em hỏi bài cả, nói chuyện hay tâm sự thì càng không”

(PVS, nữ, 14 tuổi, Đại An – Nam Thắng)

Thậm chí còn có em nghĩ rằng trong gia đình mình, không có ai thèm quan tâm đến mình:

“Em toàn ở nhà một mình thôi, có ai đâu chị Bố mẹ em có mấy khi

ở nhà đâu, em tự ăn, tự học Thích thì học, không thì chơi chẳng ai quản lý Có bao giờ bố mẹ em hỏi em hoc hành thế nào đâu, chẳng bao giờ đi họp phụ huynh cho em nữa”

(PVS, nam, 17 tuổi, Dương A – Nam Thắng)

Có thể nói, từ những suy nghĩ đó mà trẻ không bao giờ tâm sự về việc học hành hay những khó khăn của mình với người thân trong gia đình Gia đình là nơi giáo dục toàn diện cho trẻ vị thành niên, tuy nhiên, chính các thành viên trong gia đình đã làm giảm đi vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ

39

2.2 GIÁO DỤC NHÂN CÁCH CHO TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục kiến thức cho trẻ

Có thể nói đây là nơi hình thành và định hướng nhân cách cho trẻ Từng hành động, lời nói, cử chỉ của người lớn trong gia đình cũng tác động đến trẻ Trong thời đại công nghiệp hóa – hiện đại hóa hiện nay, khi mà nhiều vấn đề

về nhân cách, nhân tính của con người đang gây xôn xao thì việc giáo dục nhân cách cho trẻ vị thành niên lại càng cấp thiết hơn bao giờ hết

Giáo dục nhân cách trước tiên là phải giáo dục đạo đức cho trẻ Truyền thống đạo đức của gia đình có ảnh hưởng sâu sắc và trực tiếp đến con cái Ngay từ khi lọt lòng, trẻ đã được chăm sóc, nuôi dạy cùng với những người thân yêu trong gia đình Số thời gian trẻ sống ở gia đình cũng nhiều hơn ở trường, do vậy, mối quan hệ ông bà, cha mẹ, anh chị em có ảnh hưởng trực tiếp đến tình cảm của trẻ Đặc biệt với tuổi vị thành niên, các em dần hình thành thái độ nhận xét, đánh giá về sự quan tâm, mối tương quan giữa các thành viên trong gia đình… Chính điều này sẽ xây dựng nên tình cảm của các

em với các thành viên trong gia đình

Khi trẻ được sống trong một gia đình nền nếp, có những giá trị đạo đức của xã hội được ông bà, cha mẹ và anh chị em lựa chọn, điều này sẽ tác động trực tiếp, thường xuyên, lâu dài và mạnh mẽ đến các em Do vậy, các em dễ dàng tiếp nhận và thực hiện một cách tự nguyện Trẻ vị thành niên là những người đang phát triển rất mạnh mẽ về óc phê phán và nhận xét, do vậy, dưới

sự định hướng của gia đình, kết hợp với truyền thống đạo đức của gia đình, sẽ tác động rất tích cực tới đời sống và các hành vi đạo đức của các em Còn khi gia đình không hòa thuận, ông bà, cha mẹ không sống đúng với vai trò của mình, cha mẹ không quan tâm đến con cái, chỉ biết làm giàu, coi việc giáo dục là của nhà trường, không biết con cái cần gì, suy nghĩ gì,…thì sẽ có những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống đạo đức của trẻ

40

Gia đình rất quan trọng trong việc hình thành nề nếp đạo đức, lối sống cho con cái Sự quan tâm chăm sóc, dạy dỗ, ân cần chỉ bảo của cha mẹ tác động rất nhiều đến con trẻ Ví dụ như trước khi con cái đi học, cha mẹ đều dạy dỗ, dặn dò kỹ lưỡng con em luôn ăn mặc chỉnh tề, đầu tóc gọn gàng, vào lớp học không được nói chuyện, cười giỡn… thì nhất định các em sẽ trở thành những con ngoan, trò giỏi, có ý thức tổ chức kỷ luật tốt Nhận thức được vấn

đề này, mới thầy tầm quan trọng, sự ảnh hưởng của gia đình với việc hình thành nên đạo đức lối sống cho các em

Hầu hết các bậc phụ huynh đều nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức đối với trẻ nhỏ Theo bảng khảo sát tại hai thôn Dương

A và Đại An của xã Nam Thắng, thì 100% các bậc phụ huynh đều thấy việc giáo dục đạo đức cho trẻ vị thành niên là cần thiết Họ cũng co rằng việc giáo dục đạo đức là việc cần làm thường xuyên và ở mọi lúc mọi nơi Nhận thức được tầm quan trọng đó nhưng không phải ai cũng làm được Do nhiều yếu tố tác động mà việc giáo dục đạo đức cho trẻ vị thành niên còn nhiều hạn chế

Thực tế hiện nay ở xã Nam Thắng cho thấy, việc giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ vị thành niên vẫn chưa thực sự hiệu quả Theo số liệu của trường trung học cơ sở Nam Thắng thì có đến trên 80% các em được hạnh kiểm khá và giỏi, tuy nhiên, nhìn vào thực trạng hiện nay thì không phải thế

Số lượng các em trốn học đi chơi ngày càng nhiều Các hành động vô lễ, chửi bậy, đánh nhau còn nhiều, thậm chí còn có dấu hiệu gia tăng Một số phụ huynh lớn tuổi nói rằng:

“Trẻ con bây giờ thấy hư lắm, không như hồi xưa Ngày xưa cũng nghịch ngợm, trêu chọc nhau nhưng không gây gổ đánh nhau như bây giờ Hồi đấy cũng cũng là trốn học, nhưng mà không phải đi chơi điện tử mà là đi làm kiếm tiền phụ gia đình Bây giờ sướng quá đâm hư”

(PVS, nam, 51 tuổi, Dương A – Nam Thắng)