Những giá trị đặc sắc của khu danh thắng tràng an tỉnh ninh bình

Lý do chọn đề tài Ninh Bình là một tỉnh nằm ở phía Đông Nam của đồng bằng Bắc Bộ, hấp dẫn du khách bởi quần thể du lịch kỳ thú với những giá trị tự nhiên và văn hóa nổi bật như: Vườn qu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA DI SẢN VĂN HÓA

PHẠM THỊ KIM YÊN

NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẶC SẮC CỦA KHU DANH THẮNG TRÀNG AN

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận tốt nghiệp là công trình nghiên cứu nhỏ bé, đánh dấu kết quả cuối cùng của quá trình học tập tại trường Đại học Văn hóa Hà Nội của tôi Trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp

đỡ của các thầy cô, các đơn vị quản lý khu danh thắng Tràng An và gia đình, bạn bè

Trước tiên tôi xin bày tỏ sự biết ơn tới thầy PGS.TS Trương Quốc Bình

đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm khóa luận.Tôi xin chân thành cảm ơn Ban quản lý khu danh thắng Tràng An đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp tư liệu cho tôi trong quá trình nghiên cứu khảo sát thực tế để hoàn thành khóa luận

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn quan tâm, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và quá trình làm khóa luận.Do thời gian có hạn và trình độ của bản thân còn nhiều hạn chế nên bài khóa luận của tôi cũng không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy cô giáo

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội ngày 20 tháng 04 năm 2014

Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Kim Yên

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU DANH THẮNGTRÀNG AN, TỈNH NINH BÌNH 8

1.1 Vài nét về vùng đất và con người Ninh Bình 8

1.1.1 Địa lý và cảnh quan 8

1.1.2 Dân cư, kinh tế, xã hội và truyền thống lịch sử 9

1.2 Khái quát về vùng đất và con người ở Tràng An 24

1.2.1 Khu danh thắng Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, Cố đô Hoa Lư 24

1.2.2 Dân cư, kinh tế, xã hội ở Tràng An 26

CHƯƠNG 2: CÁC GIÁ TRỊ ĐẶC SẮC VỀ THIÊN NHIÊN VÀ VĂN HÓACỦA KHU DANH THẮNG TRÀNG AN 30

2.1 Những giá trị về cảnh quan thiên nhiên 30

2.1.1 Hang động 30

2.1.2 Non nước 36

2.2 Giá trị văn hóa 47

2.3 Giá trị Lịch sử 62

2.4 Các giá trị khác 71

CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA KHU DANH THẮNG TRÀNG AN 76

3.1 Những định hướng chung về bảo vệ và phát huy giá trị khu danh thắng Tràng An 76

3.2 Kiến nghị một số giải pháp phát huy giá trị đặc hữu của khu danh thắng phục vụ việc phát triển du lịch bền vững 76

3.2.1 Giải pháp về tổ chức và quản lý 77

3.2.2 Giải pháp về môi trường và bảo vệ tài nguyên sinh vật 80

3.2.3 Giải pháp đối với việc huy động vốn đầu tư 81

3.2.4 Giải pháp về giáo dục và đào tạo phát triển nhân lực 82

3.2.5 Giải pháp tăng cường quảng bá khu Danh thắng Tràng An 84

3.2.6 Giải pháp đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch 85

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ninh Bình là một tỉnh nằm ở phía Đông Nam của đồng bằng Bắc Bộ, hấp dẫn du khách bởi quần thể du lịch kỳ thú với những giá trị tự nhiên và văn hóa nổi bật như: Vườn quốc gia Cúc Phương, Tam Cốc, Bích Động, Cố

đô Hoa Lư, Nhà thờ đá Phát Diệm Hai năm trở lại đây khu danh thắng Tràng

An được đầu tư xây dựng và đưa và khai thác phục vụ du lịch thì du lịch Ninh Bình càng phát triển với định hướng khai thác du lịch thành ngành kinh tế chủ yếu của tỉnh Khu du lịch Tràng An nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Ninh Bình thuộc địa phận các xã: Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải (thuộc huyện Hoa Lư), xã Gia Sinh (của huyện Gia Viễn), xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình) với tổng diện tích hơn 12000 ha

Khu du lịch Tràng An là điểm du lịch mới được đưa vào khai thác và với lợi thế về cảnh quan Tràng An đã được đánh giá là một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn vào bậc nhất của nước ta hiện nay Đến với Tràng An du khách sẽ được chiêm ngưỡng cảnh núi non hùng vĩ được ví như một “Hạ Long trên cạn” với những hang động kỳ thú, những dải núi đá vôi, cùng với dòng sông xanh biếc tạo nên một khung cảnh hết sức nên thơ Tràng An còn

là nơi du khách có thể khám phá những giá trị về lịch sử của mảnh đất và con người nơi đây được hình thành trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc

Với những giá trị về cả thiên nhiên và văn hóa, Tràng An đang dần trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách khi lựa chọn các chuyến du lịch đến Việt Nam Tràng An đang trở thành mối quan tâm để góp phần vào việc phát triển du lịch của đất nước, khai thác có hiệu quả tiềm năng du lịch tại khu du lịch danh thắng Tràng An-Ninh Bình

Việc chọn đề tài “Những giá trị đặc sắc của khu danh thắng Tràng An tỉnh Ninh Bình” nhằm nghiên cứu các giá trị tiêu biểu tại Tràng An, trên cơ sở

đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch, bảo vệ môi trường tự

nhiên của địa phương, góp phần tăng hiệu quả kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân địa phương Qua bài khóa luận này tôi muốn giới thiệu về hình ảnh quê hương tôi với khu danh thắng Tràng An là nổi bật Đồng thời tôicũng muốn tất cả chúng ta cùng chung sức bảo vệ, phát huy giá trị di sản không những cho quê hương, cho dân tộc Việt Nam mà còn cho cả nhân loại

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu các giá trị đặc sắc của khu danh thắng Tràng An xã Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải (thuộc huyện Hoa Lư), xã Gia Sinh (thuộc huyện Gia Viễn), xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình)

- Phạm vi không gian nghiên cứu: Khóa luận nghiên cứu khu danh thắng Tràng An xã Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải (thuộc huyện Hoa Lư),

xã Gia Sinh (thuộc huyện Gia Viễn), xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành

phố Ninh Bình)

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu:

- Tìm hiểu nguồn gốc và quá trình tồn tại của khu danh thắng Tràng An

- Nghiên cứu khu danh thắng Tràng An về giá trị lịch sử, văn hóa, giá trịnổi bật toàn cầu về cảnh quan - địa mạo, địa chất

- Nghiên cứu đánh giá toàn bộ các giá trị đặc sắc của khu danh thắng Tràng An và từ đó đưa ra một số số giải pháp nhằm phát triển du lịch, bảo vệ môi trường tự nhiên của địa phương, góp phần tăng hiệu quả kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân địa phương

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu tổng thể về tài nguyên du lịch Ninh Bình

- Đưa ra một số giải pháp để phát huy các giá trị của khu danh thắng Tràng An

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này người viết đã vận dụng linh hoạt nhiều phương phápnghiên cứu Các phương pháp chủ yếu được sử dụng trong đề tài đó là:

- Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: Trên cơ sở thu thập thông tin

tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau như: Sách, báo, đài, tivi, tạp chí, mạng internet…, từ đó chọn lọc để có cái nhìn khái quát, những nhận xét và đánh giá ban đầu về vấn đề nghiên cứu, mà cụ thể ở đây là danh thắng Tràng An thuộc xã Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải (thuộc huyện Hoa Lư), xã Gia Sinh (thuộc huyện Gia Viễn), xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình)

- Phương pháp nghiên cứu thực địa (điền dã): Đây là phương pháp nghiên cứu rấtcơ bản để khảo sát thực tế, được sử dụng để thu thập số liệu, thông tin chính xác,khách quan về đối tượng nghiên cứu Trong quá trình làm

đề tài người viết đã đi khảo sát tại huyện Hoa Lư để có thêm thông tin thực tế bên cạnh những tài liệu thu thập được

- Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp: Phân tích và tổng hợp các

tài liệu liên quan đến đề tài, từ đó đề xuất định hướng, giải pháp phát triển du lịch mang hiệu quả cao mang tính khoa học và thực tiễn nhằm bảo tồn và phát huy giá trị khu danh thắng Tràng Anxã Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải (thuộc huyện Hoa Lư), xã Gia Sinh (thuộc huyện Gia Viễn), xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình)

5 Bố cục của khóa luận

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, đề tài được chia làm 3 chương:

Chương1: Tổng quan về khu danh thắng Tràng An tỉnh Ninh Bình

Chương2: Các giá trị đặc sắc về thiên nhiên và văn hóa của khu danh thắng Tràng An

Chương3: Những định hướng và giải pháp nhằm bảo vệ và phát huy những giá trị của khu danh thắng Tràng An

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ KHU DANH THẮNGTRÀNG AN, TỈNH NINH BÌNH 1.1 Vài nét về vùng đất và con người Ninh Bình

1.1.1 Địa lý và cảnh quan

Ninh Bình là một tỉnh nằm ở cửa ngõ cực nam miền Bắc và khu vực đồng bằng Bắc Bộ, Việt Nam.Theo quy hoạch xây dựng phát triển kinh tế thì tỉnh Ninh Bình thuộc vùng duyên hải Bắc Bộ Mặc dù được xếp vào khu vực đồng bằng Bắc Bộ nhưng Ninh Bình chỉ có 2 huyện duyên hải là Yên Khánh và Kim Sơn không thuộc miền núi Vùng đất này từng là kinh đô của Việt Nam ở thế kỷ

X, là địa bàn quan trọng về quân sự qua các thời kỳ Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Tây Sơn Với vị trí đặc biệt về giao thông, địa hình và lịch sử văn hóa, Ninh Bình là tỉnh có tiềm năng du lịch phong phú và đa dạng

Ninh Bình nằm ở vị trí ranh giới 3 khu vực địa lý: Tây Bắc, Châu thổ Sông Hồng và Bắc Trung Bộ Tỉnh này cũng nằm giữa 3 vùng kinh tế: Vùng

Hà Nội, vùng duyên hải Bắc Bộ và vùng duyên hải miền Trung Phía Bắc giáp với Hòa Bình, Hà Nam, phía Đông giáp Nam Định qua sông Đáy, phía Tây giáp Thanh Hóa, phía Đông Nam giáp biển (vịnh Bắc Bộ) Trung tâm tỉnh là thành phố Ninh Bình cách thủ đô Hà Nội 93 km về phía Nam

Ninh Bình ở vị trí điểm mút của cạnh đáy tam giác Châu thổ Sông Hồng, bao gồm cả ba loại địa hình.Vùng đồi núi và bán sơn địa ở phía Tây Bắc bao gồm các huyện Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lư, Tam Điệp Nơi đây có đỉnh Mây Bạc với độ cao 648 m là đỉnh núi cao nhất Ninh Bình Vùng đồng bằng ven biển ở phía Đông Nam thuộc 2 huyện Kim Sơn và Yên Khánh Xen giữa 2 vùng lớn là vùng chiêm trũng chuyển tiếp Rừng ở Ninh Bình có đủ cả rừng sản xuất và rừng đặc dụng các loại Có 4 khu rừng đặc dụng gồm: Rừng Cúc Phương, rừng môi trường Vân Long, rừng văn hóa lịch sử môi trường Hoa Lư và rừng phòng hộ ven biển Kim Sơn Ninh Bình có bờ biển dài 18km

Bờ biển Ninh Bình hàng năm được phù sa bồi đắp lấn ra trên 100m Vùng ven

biển và biển Ninh Bình đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới.Hiện 2 đảo thuộc Ninh Bình là đảo Cồn Nổi và Cồn Mờ Ninh Bình nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm: Mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều

từ tháng 5 đến tháng 9; mùa đông khô lạnh từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau; tháng 4, tháng 10 là mùa xuân và mùa thu, tuy không rõ rệt như các vùng nằm phía trên vành đai nhiệt đới Lượng mưa trung bình hàng năm: 1.700 -1.800 mm; Nhiệt độ trung bình 23,5 °C; Số giờ nắng trong năm: 1.600-1.700 giờ; Độ ẩm tương đối trung bình: 80-85%

1.1.2 Dân cư, kinh tế, xã hội và truyền thống lịch sử

Vùng đất Ninh Bình ngày nay từ thời cổ xưa đến bây giờ đã có nhiều tên gọi khác nhau:

Ninh Bình xưa cùng với Thanh Hóa thuộc bộ Quân Ninh, nước Văn Lang Qua thời thuộc Hán, Lương, một phần nhỏ vùng đất này thuộc Cửu Chân, phần còn lại thuộc Giao Chỉ, thời thuộc Đường, bắt đầu hình thành Trường Châu Năm 968, vua Đinh Tiên Hoàng dẹp xong loạn 12 sứ quân lên ngôi hoàng đế đóng đô tại Hoa Lư và đổi tên gọi Trường Châu thành Trường

An Năm 1010, Lý Thái Tổ dời kinh đô về Thăng Long, Ninh Bình nằm trong phủ Trường An, sau đổi là châu Đại Hoàng vào cuối thế kỷ XII Đời nhà Trần đổi thành lộ, rồi lại đổi thành trấn Thiên Quan

Đời Lê Thái Tông, Ninh Bình sáp nhập vào Thanh Hóa; đời vua Lê Thánh Tông trở thành thủ phủ trấn trấn Sơn Nam xong rồi lại thuộc về Thanh Hóa cho tới đời vua Minh Mạng nhà Nguyễn Thời nhà Nguyễn, địa bàn Ninh

Bình là 2 phủ Trường Yên và Thiên Quan Năm 1831, Ninh Bình trở thành một trong số 13 tỉnh ở Bắc Kỳ với 6 huyện Yên Khánh, Nho Quan, Kim Sơn, Gia Khánh, Gia Viễn và huyện Yên Mô, thuộc Liên khu 3 Ngày 27 tháng

12 năm 1975, Ninh Bình hợp nhất với các tỉnh Nam Định và Hà Nam thành tỉnh Hà Nam Ninh rồi lại tái lập ngày 12 tháng 8 năm 1991 Khi tách ra, tỉnh Ninh Bình có diện tích 1.386,77 km², dân số 787.877 người, gồm 2 thị xã Ninh Bình, Tam Điệp và 5 huyện Kim Sơn, Gia Viễn, Hoa Lư, Tam Điệp, Hoàng Long Ngày 23 tháng 11 năm 1993, huyện Hoàng Long đổi lại tên cũ

là huyện Nho Quan Ngày 4 tháng 7 năm 1994, huyện Tam Điệp đổi lại tên cũ

là huyện Yên Mô và tái lập huyện Yên Khánh từ 10 xã của huyện Tam Điệp cũ và 9 xã của huyện Kim Sơn Ngày 7 tháng 2 năm 2007, chuyển thị xã Ninh Bình thành thành phố Ninh Bình

Về mặt quân sự:

Ninh Bình cũng giữ một vị trí then chốt vì đèo Ba Dội nằm trong dãy Tam Điệp là một cửa giao thông hiểm yếu giữa Ninh Bình và Thanh Hóa, dùng đường bộ từ Thăng Long vàoThanh Hóa hay từ Đàng Trong ra Đàng Ngoài, đều phải vượt đèo này Hiện tại, nơi đây là đại bản doanh của Quân đoàn 1 - Binh đoàn Quyết Thắng, là một trong bốn binh đoàn chủ lực của quân đội nhân dân Việt Nam Các đơn vị quân đội khác đóng quân trên địa bàn Ninh Bình gồm có: Lữ đoàn 279 (Phường Nam Sơn, Thị xã Tam Điệp);

Lữ đoàn 241 (Quỳnh Lưu, Nho Quan); Trung đoàn 202 (Phú Lộc, Nho Quan); Kho J 102 (Thạch Bình, Nho Quan); Sư đoàn 350 (Bích Đào, thành phố Ninh Bình); Viện Quân y 5 (Phúc Thành, TP Ninh Bình); Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Ninh Bình (Kim Đông, Kim Sơn)

Về mặt văn hóa:

Ninh Bình nằm ở vùng giao thoa giữa các khu vực: Tây Bắc, đồng bằng Sông Hồng và Bắc Trung Bộ Đặc điểm đó đã tạo ra một nền văn hóa Ninh Bình tương đối năng động, mang đặc trưng khác biệt trên nền tảng văn

minh châu thổ Sông Hồng Đây là vùng đất phù sa cổ ven chân núi có con người cư trú từ rất sớm Các nhà khảo cổ học đã phát hiện trầm tích có xương răng đười ươi và các động vật trên cạn ở núi Ba (Tam Điệp) thuộc sơ kỳ đồ đá cũ; động Người Xưa (Cúc Phương) và một số hang động ở Tam Điệp, Nho Quan có di chỉ cư trú của con người thời văn hoá Hoà Bình Sau thời kỳ văn hoá Hoà Bình, vùng đồng bằng ven biển Ninh Bình là nơi định cư của con người thời đại đồ đá mới Việt Nam Di chỉ Đồng Vườn (Yên Mô) đã được định niên đại muộn hơn di chỉ Gò Trũng Cư dân cổ di chỉ Đồng Vườn đã phát triển lên cư dân cổ di chỉ Mán Bạc (Yên Thành, Yên Mô) ở giai đoạn văn hoá đồ đồng từ cuối Phùng Nguyên đến đầu Đồng Đậu

Vùng đất Ninh Bình là kinh đô của Việt Nam thế kỷ X, mảnh đất gắn với sự nghiệp của 6 vị vua thuộc ba triều đại Đinh - Lê - Lý với các dấu ấnlịch sử: Thống nhất giang sơn, đánh Tống - dẹp Chiêm và phát tích quá trình định đô Hà Nội Do ở vào vị trí chiến lược ra Bắc vào Nam, vùng đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử oai hùng của dân tộc mà dấu tích lịch

sử còn để lại trong các đình, chùa, đền, miếu, từng ngọn núi, con sông Đây còn là vùng đất chiến lược để bảo vệ Thăng Long của triều đại Tây Sơn, là căn cứ để nhà Trần 2 lần chiến thắng giặc Nguyên - Mông, đất dựng nghiệp của nhà Hậu Trần

Thế kỷ XVI - XVII, đạo Thiên Chúa được truyền vào Ninh Bình, dần dần hình thành trung tâm Thiên Chúa Giáo Phát Diệm, nay là giáo phận Phát Diệm đặt tại Kim Sơn với 60% tổng số giáo dân toàn tỉnh Bên cạnh văn hoá của cư dân Việt cổ, Ninh Bình còn có "văn hoá mới" của cư dân ven biển Dấu ấn về biển tiến còn in đậm trên đất Ninh Bình Những địa danh cửa biển như: Phúc Thành, Đại An, Con Mèo Yên Mô, cửa Càn, cửa biển Thần Phù cùng với các con đê lịch sử như đê Hồng Đức, đê Hồng Lĩnh, đê Đường Quan, đê Hồng Ân, đê Hoành Trực, đê Văn Hải, đê Bình Minh I, đê Bình Minh II Cho đến nay vùng đất Ninh Bình vẫn tiến ra biển mỗi năm gần 100m Ninh Bình là một tỉnh mở rộng không gian văn hoá Việt xuống biển

Đông, đón nhận các luồng dân cư, các yếu tố văn hoá từ Bắc vào Nam, từ biển vào Kinh tế biển đóng vai trò quan trọng nổi bật như nghề đánh bắt cá biển, nuôi tôm sú, tôm rảo, nuôi cua Nếp sống của cư dân lấn biển mang tính chất động trong vùng văn hoá môi trường đất mở

Ninh Bình còn có những dãy núi đá vôi ngập nước tạo ra nhiều hang động kỳ thú như: Tam Cốc, Bích Động, động Vân Trình, động Tiên, động Tam Giao, Tràng An, động Mã Tiên Bích Động được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhị động", Địch Lộng là "Nam thiên đệ tam động" Ở phía Nam thành phố Ninh Bình có một quả núi giống hình một người thiếu nữ nằm ngửa nhìn trời gọi là núi Ngọc Mỹ Nhân

Một yếu tố khác vô cùng quan trọng, góp phần không nhỏ làm nên diện mạo đa dạng, phong phú của văn hoá Ninh Bình, đó là sự lưu lại dấu ấn văn hoá của các tao nhân mặc khách khi qua vùng sơn thanh thuỷ tú này Các đế vương, công hầu, khanh tướng, danh nhân văn hoá lớn như Trương Hán Siêu, Trần Thái Tông, Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương, Tản

Đà, Xuân Quỳnh về đây, xếp gương, đề bút, sông núi hoá thành thi ca Nhân cách bác học và phẩm cách văn hoá lớn của các danh nhân đó đã thấm đẫm vào tầng văn hoá địa phương, được nhân dân tiếp thu, sáng tạo, làm giàu thêm sắc thái văn hoá Ninh Bình Vùng đất này còn là quê hương của nhiều danh nhân đất Việt tiêu biểu như: Đinh Bộ Lĩnh, Trương Hán Siêu, Lý Quốc

Sư, Vũ Duy Thanh, Lương Văn Tụy, Ninh Tốn, Nguyễn Bặc, Đinh Điền

Hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa ở Ninh Bình gắn liền với tín ngưỡng của vùng đất sinh Vua, sinh Thánh, sinh Thần thông qua các đền thờ Vua (đặc biệt là các Vua Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, Trần Thái Tông, Quang Trung và Triệu Quang Phục với số lượng vài chục đền thờ mỗi vị); thờ Thánh (Nguyễn Minh Không và các tổ nghề); thờ Thần (phổ biến là các vị thần Thiên Tôn, thần Cao Sơn và thần Quý Minh trong không gian văn hóa Hoa Lư tứ trấn)

Ninh Bình là vùng đất phong phú các lễ hội văn hóa đặc sắc như Lễ hội

cố đô Hoa Lư, lễ hội chùa Bái Đính, lễ hội đền Nguyễn Công Trứ, lễ hội đền Thái Vi Các lễ hội khác: Lễ hội Báo bản làng Nộn Khê, lễ hội Yên Cư, hội thôn Tập Minh, lễ hội động Hoa Lư, đền Thánh Nguyễn, đền Dâu, hội vật Yên

Vệ, lễ hội đền Trần Ninh Bình Các công trình kiến trúc văn hóa như đền Vua Đinh Tiên Hoàng, đền vua Lê Đại Hành, nhà thờ Phát Diệm, chùa Bái Đính, đền Thánh Nguyễn, làng chèo Phúc Trì, Nam Dân, Thượng Kiệm, những trung tâm hát chầu văn, xẩm, ca trù ở đền Dâu, phủ Đồi Ninh Bình là đất tổ của nghệ thuật hát Chèo, là quê hương các làn điệu hát xẩm, ca trù và của nhiều làng nghề truyền thống như nghề điêu khắc đá Ninh Vân - Hệ Dưỡng, Xuân

Vũ, nghề mộc Phúc Lộc, nghề thêu ren Văn Lâm, nghề chiếu cói ở Kim Sơn

là các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng và du lịch Trong những năm gần đây kinh tế Ninh Bình liên tục tăng trưởng ở mức 2 con số, Năm 2010 chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh xếp thứ 11/63, liên tục nằm trong nhóm tỉnh đứng đầu miền Bắc Ninh Bình là một trong những tỉnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài lớn của Việt Nam; Năm 2010 thu ngân sách đạt 3.100 tỷ đồng trong khi diện tích và dân số tỉnh chỉ đứng thứ 56/63 và 43/63 Cơ cấu kinh tế trong GDP năm 2011: Công nghiệp - xây dựng: 49%; Nông, lâm - ngư nghiệp: 15%; Dịch vụ: 36%

Công nghiệp:

Ninh Bình có tiềm năng và thế mạnh phát triển công nghiệp vật liệu xây dựng với số lượng nhà máy sản xuất xi măng nhiều trong đó nổi bật là các doanh nghiệp xi măng The Vissai, xi măng Hệ Dưỡng (công suất 3,6 triệu tấn/năm), xi măng Tam Điệp, xi măng Phú Sơn, xi măng Duyên Hà, xi măng Hướng Dương Sản phẩm chủ lực của địa phương là xi măng, đá, thép, vôi, gạch

Ninh Bình hiện có các khu công nghiệp sau :

 Khu công nghiệp Gián Khẩu: Nằm ở huyện Gia Viễn, bên quốc lộ 1A

 Khu công nghiệp Khánh Phú: Nằm ở Đông Nam thành phố Ninh Bình, bên sông Đáy, gần quốc lộ 10

 Khu công nghiệp Tam Điệp 1: 64 ha, phường Trung Sơn, Tam Điệp, bên quốc lộ 1A và đường sắt Bắc Nam

 Khu công nghiệp Tam Điệp 2: 400 ha, xã Quang Sơn, Tam Điệp, bên quốc lộ 1A và đường sắt Bắc Nam

 Khu công nghiệp Phúc Sơn: Nằm ở thành phố Ninh Bình, bên tuyến đường cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa

 Khu công nghiệp Khánh Cư: Nằm ở huyện Yên Khánh, bên quốc lộ 10

 Khu công nghiệp Xích Thổ (300 ha)

 Khu công nghiệp Sơn Hà (300 ha)

 Khu công nghiệp ven biển Kim Sơn: 500 ha, nằm ở huyện Kim Sơn, gần đường quốc lộ ven biển Việt Nam

Ninh Bình còn có 22 cụm công nghiệp với diện tích 880 ha Các dự án thuộc khu công nghiệp lớn như: Nhà máy đạm Ninh Bình, Nhà máy xi măng The Vissai; Nhà máy sản xuất và lắp ráp ô tô Thành Công; Nhà máy may xuất khẩu Nien Hsing; Nhà máy sản xuất gia công giày, dép xuất khẩu ADORA; Nhà máy xi măng Tam Điệp Giá trị sản xuất công nghiệp năm 2010 đạt 3.242

tỷ đồng, chiếm 33,6% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh, nộp ngân sách Nhà nước 665 tỷ đồng, chiếm 22% thu ngân sách toàn tỉnh; kim ngạch xuất khẩu đạt 39,6 triệu USD, chiếm 49% kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh

Năm 2011, giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 12.826 tỷ đồng, tăng 4.168 tỷ đồng so với thực hiện năm 2010 Về thu hút đầu tư, tỉnh hiện có những

dự án công nghiệp với mức đầu tư lớn đang được triển khai xây dựng như: Nhà máy đạm Ninh Bình công suất 56 vạn tấn/năm, nhà máy sản xuất phụ tùng động cơ tàu thuỷ Vinashin, nhà máy sản xuất sôđa, nhà máy sản xuất phôi thép Ninh Bình

Nghề thủ công truyền thống địa phương có:

Thêu ren Văn Lâm, đá mỹ nghệ Ninh Vân ở Hoa Lư, dệt chiếu và làm hàng cói mỹ nghệ ở Kim Sơn, Yên Khánh , đan lát mây tre ở Gia Viễn, Nho Quan, làng nghề mộc Phúc Lộc, Ninh Phong (Thành phố Ninh Bình)

Nông nghiệp:

Ninh Bình có lợi thế phát triển ngành nông nghiệp đa dạng nhiều thành phần Các vùng chuyên canh nông nghiệp chính của tỉnh: Vùng nông trường Đồng Giao chuyên trồng cây công nghiệp như cây dứa thơm, vùng Kim Sơn trồng cây cói làm chiếu, hàng mỹ nghệ, nuôi tôm sú, hải sản, vùng Ninh Phúc, Ninh Sơn trồng hoa và rau sạch Cơ cấu Nông, lâm, thuỷ sản trong GDP của tỉnh, năm 2007 đạt 26% (mục tiêu đến năm 2010 là 17%) Lĩnh vực nuôi thuỷ sản phát triển khá ổn định, nhất là ở khu vực nuôi thả thuỷ sản nước ngọt Diện tích nuôi thuỷ sản năm 2007 đạt 9.021 ha, tăng 27,7% so với năm 2004; trong đó diện tích nuôi thả vùng nước ngọt đạt 6.910 ha, nuôi thuỷ sản nước lợ 2.074 ha Sản lượng thuỷ sản năm 2007 đạt 18.771 tấn.Trong đó sản lượng tôm sú đạt 1.050 tấn, cua biển đạt 1.280 tấn Tổng giá trị thuỷ sản năm

2007 đạt 350 tỷ đồng, tăng 73,4 tỷ đồng so với năm 2004 Về hạ tầng, tỉnh đang đầu tư, nâng cấp, xây mới nhiều trạm bơm nước, kênh mương Các tuyến đê quan trọng như: Đê biển Bình Minh II; đê tả, hữu sông Hoàng Long;

đê Đầm Cút, đê Năm Căn, hồ Yên Quang Được nâng cấp theo hướng kiên

Thể thao, Y tế, Giáo dục:

Hiện tại, Ninh Bình cùng với Hà Nội, Hải Phòng là 3 địa phương ở phía bắc Việt Nam có đội bóng chuyên nghiệp tham gia giải bóng đá vô địch quốc gia Câu lạc bộ bóng đá Xi măng The Vissai Ninh Bình lấy sân vận động Tràng An làm sân nhà Sân vận động Ninh Bình là sân vận động cấp 1

Từ năm 2005 tỉnh có một đội bóng chuyền hạng mạnh là Tràng An Ninh Bình, một đội bóng mạnh trong hệ thống thi đấu bóng chuyền Việt Nam, đoạt danh hiệu vô địch quốc gia các năm 2006, 2010 và năm 2012 Các môn thể thao thế mạnh khác của Ninh Bình là vật, cầu lông và bóng bàn Một số vận động viên thể thao Ninh Bình tiêu biểu như Nguyễn Đình Cương, Trương Thanh Hằng

Từ năm 2010, ngành Y tế Ninh Bình hiện có 2 bệnh viện quân đội

là Bệnh viện Quân y 5 của Quân khu 3 và bệnh viện Quân y 145 của Quân đoàn 1; 7 bệnh viện tuyến tỉnh đó là bệnh viện đa khoa Ninh Bình, bệnh viện

Y học cổ truyền Ninh Bình (100 giường), Bệnh viện điều dưỡng - PHCN (100 giường), bệnh viện Lao và bệnh viện phổi Ninh Bình (100 giường), Bệnh viện Tâm Thần Ninh Bình (100 giường), Bệnh viện Sản - Nhi Ninh Bình (200 giường) và bệnh viện Mắt Ninh Bình (50 giường)

Về giáo dục và đào tạo:

Tỉnh có Trường Đại học Hoa Lư và 4 trường cao đẳng: Trường Cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình; Trường Cao đẳng nghề LILAMA-1; Trường Cao đẳng Y tế Ninh Bình vàTrường Cao đẳng nghề Cơ điện Xây dựng Tam Điệp Năm 2011, Ninh Bình cùng với Nam Định là 2 tỉnh dẫn đầu về tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT với 99,8%

1.1.2.1.Cơ sở vật chất kỹ thuật

Giao thông: Ninh Bình là một điểm nút giao thông quan trọng, có 5 quốc lộ (trong đó có 3 quốc lộ khởi đầu và 2 quốc lộ đi qua) dàn đều trên tất

cả các huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh:

 Quốc lộ 1A xuyên Việt đi qua các huyện Gia Viễn, Hoa Lư, Yên

Mô, thành phố Ninh Bình và thị xã Tam Điệp với tổng chiều dài gần 40 km

 Quốc lộ 10 nối từ Quảng Ninh qua các tỉnh duyên hải Bắc Bộ: Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định tới thành phố Ninh Bình đi các huyện Yên Khánh, Kim Sơn

 Quốc lộ 12B nối từ vùng biển Kim Sơn, qua Yên Mô gặp Quốc lộ 1A tại thị xã Tam Điệp qua Nho Quan tới các tỉnh vùng Tây Bắc

 Quốc lộ 38B nối Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lư tới Hải Dương

 Quốc lộ 45 nối Nho Quan với Thanh Hóa

Hiện đang có 3 dự án đường cao tốc đi qua Ninh Bình được triển khai là: Đường cao tốc Ninh Bình - Cầu Giẽ; Ninh Bình - Thanh Hóa và Ninh Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh Bến xe Ninh Bình nằm gần nút giao thông giữa quốc lộ 1 và quốc lộ 10 ở thành phố Ninh Bình Mạng lưới giao thông tỉnh lộ khá thuận tiện với những tuyến xe buýt nội tỉnh

Về giao thông đường sắt Ninh Bình có trục đô thị Tam Điệp – Ninh Bình nằm trên tuyến đường sắt Bắc-Nam.Trên địa bàn tỉnh có các ga Ninh Bình, ga Cầu Yên, ga Ghềnh và ga Đồng Giao

Về giao thông đường thủy Ninh Bình có hệ thống sông hồ dày đặc: Sông Đáy là sông lớn nhất chảy vào giữa ranh giới Ninh Bình với Hà Nam, Nam Định Hệ thống sông Hoàng Long chảy nội tỉnh cung cấp tưới tiêu cho các huyện phía Bắc, sông Vạc, sông Càn với nhiều nhánh nhỏ ở các huyện phía Nam

Các sông nội tỉnh khác: Sông Vân, sông Bôi, sông Lạng, sông Bến Đang và các hồ lớn như hồ Đồng Thái, hồ Yên Quang, hồ Yên Thắng đem lại nguồn lợi đáng kể về tưới tiêu, giao thông và khai thác thuỷ sản Cảng Ninh Phúc là cảng sông đầu mối quốc gia Ngoài ra có cảng Ninh Bình, cảng Cầu Yên, cảng Gián Khẩu, cảng tổng hợp Kim Sơn và cảng Phát Diệm Hệ thống đường thuỷ gồm 22 tuyến sông trong đó Trung ương quản lý 4 tuyến (sông Đáy, sông Hoàng Long, sông Vạc và kênh nhà Lê) với tổng chiều dài gần 364,3 km Có 3 cảng chính do trung ương quản lý là cảng Ninh Bình, cảng Ninh Phúc và cảng Cầu Yên Cảng K3 (nhà máy nhiệt điện Ninh Bình) cũng

đã được nâng cấp là cảng chuyên dụng.Các bến xếp dỡ hàng hoá, khu neo tránh tàu thuyền nằm trên các bờ sông và cửa sông

Một số Cầu thông suốt giao thông có quy mô lớn như: Cầu Ninh Bình, cầu Non Nước, cầu Gián Khẩu, cầu Trại Mễ, cầu Trường Yên

Đô thị :

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Ninh Bình đến năm

2030, tầm nhìn 2050, tỉnh Ninh Bình sẽ có 1 đô thị trung tâm loại I là thành

phố Ninh Bình mở rộng khoảng 21.124 hecta, 1 đô thị loại II là Tam Điệp, 2

đô thị loại III là Nho Quan, Phát Diệm và 15 đô thị khác là: Me, Yên Ninh, Yên Thịnh, Gián Khẩu, Rịa, Ngã ba Anh Trỗi, Gia Lâm, Khánh Thành, Khánh Thiện, Vân Long, Bút, Lồng, Bình Minh, Kim Đông, Cồn Nổi Quy

mô với tổng diện tích quy hoạch được xác định là gần 1.390 hecta

Đô thị Ninh Bình được xác định là đô thị loại II trực thuộc tỉnh vào năm 2015 Dự kiến giai đoạn 2015-2020 sẽ điều chỉnh mở rộng phạm vi, ranh giới để trở thành đô thị loại I như sau: Lấythành phố Ninh Bình làm trung tâm

và sáp nhập toàn bộ diện tích huyện Hoa Lư, một phần đất của Thị xã Tam Điệp, Yên Mô, Yên Khánh, Gia Viễn, Nho Quan Thành phố Ninh Bình là trung tâm văn hóa, lịch sử, du lịch cấp Quốc gia, có ý nghĩa Quốc tế Là đô thị đầu mối giao thông, cửa ngõ phía Nam vùng duyên hải Bắc Bộ

 Đô thị Tam Điệp: Hiện là đô thị loại III, định hướng trở thành thành phố vào năm 2015 và đến 2020 là đô thị loại II Là trung tâm kinh tế, văn hóa

xã hội, khoa học kỹ thuật, dịch vụ, du lịch, công nghiệp Là đô thị đầu mối giao thông và có vị trí quan trọng về mặt an ninh quốc phòng

 Đô thị Phát Diệm: Định hướng giai đoạn 2015-2020 trở thành đô thị loại IV và là thị xã trực thuộc tỉnh Là trung tâm kinh tế, văn hóa xã hội vùng Đông Nam tỉnh Ninh Bình; có ưu thế phát triển dịch vụ du lịch, tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp và nuôi trồng thủy hải sản Là trung tâm dịch vụ du lịch văn hóa, lịch sử, sinh thái và tôn giáo tín ngưỡng phía Bắc Việt Nam

 Đô thị Nho Quan: Hiện tại là đô thị loại V, định hướng giai đoạn 2015-2020 trở thành đô thị loại IV và là Thị xã trực thuộc tỉnh Là trung tâm kinh tế, văn hóa xã hội vùng Tây Bắc tỉnh Ninh Bình Là đô thị du lịch, công nghiệp, dịch vụ, thương mại khu vực Tây Bắc tỉnh Ninh Bình

 Đô thị Rịa sẽ trở thành trung tâm huyện mới Nho Quan và đô thị Bình Minh sẽ trở thành trung tâm huyện mới Kim Sơn

1.1.2.2.Tiềm năngdu lịch Ninh Bình

Ninh Bình có tiềm năng du lịch rất lớn, nhiều danh lam, thắng cảnh và

di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng như:

Cố đô Hoa Lư: Là Kinh đô của nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên

ở Việt Nam, hiện còn nhiều di tích cung điện, đền, chùa, lăng mộ liên quan đến các triều đại Đinh, Tiền Lê và Lý Nơi đây được Chính phủ Việt Nam xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt Dấu ấn đô thị cổ Hoa Lư còn lại ở nhiều di tích và tập tục văn hóa của các làng cổ Yên Thành và làng cổ Yên Thượng

Làng cổ Yên Thành: Được giới hạn bởi 3 cổng chốt: Cửa Bắc vào trung tâm di tích Hoa Lư, cửa Bắc vào kinh đô Hoa Lư xưa tại vị trí cầu Dền và cầu Đông nối với làng Yên Thượng Đây là một làng cổ có vai trò trung tâm kết nối không gian giao thông và văn hóa với các làng lân cận của Hoa Lư tứ trấn.Làng nằm khá biệt lập, ba mặt giáp sông Sào Khê ngăn cách với làng Yên Thượng, phía Nam giáp với các di tích trung tâm cố đô Hoa Lư, phía Tây giáp với núi Đìa, núi Chợ.Làng Yên Thành được chia thành 4 thôn: Đông, Đoài, Nam, Bắc Đây là làng duy nhất ở Trường Yên chia thôn theo các hướng cổ truyền Việt Nam Trung tâm xã Trường Yên thuộc làng này Về vị trí so với Kinh đô Hoa Lư xưa thì làng cổ Yên Thành nằm ở phía bắc của thành Đông Trong sơ đồ Kinh đô Hoa Lư thì thành Đông là nơi đặt cung điện trung tâm, thành Tây là khu hậu cung, thành Nam là khu vực phòng thủ quân sự.Nhờ ở vào vị trí đặc biệt mà làng Yên Thành có rất nhiều di tích của cố đô Hoa Lư và lưu giữ nhiều phong tục tập quán cổ truyền Đình Yên Thành là nơi sinh hoạt của làng Các di tích khác do làng quản lý gồm: Đền Vua Đinh Tiên Hoàng, đền Vua Lê Đại Hành, chùa Nhất Trụ, phủ Vườn Thiên, chùa Cổ

Am và phủ Chợ

Làng cổ Chi Phong: Nằm trọn trong thành tây Kinh đô Hoa Lư xưa Làng đồng thời là một trong 16 thôn của xã Trường Yên.Làng Chi Phong là quê hương của ông tổ nghề xây dựng Ninh Hữu Hưng Hiện nay trên địa bàn

làng có nhiều di tích văn hóa như đền Bim thờ vị quan trấn giữ thành Tây, đền Vực Vông thờ Bùi Văn Khuê và Nguyễn Thị Niên, chùa Duyên Ninh là ngôi chùa cầu duyên thời Đinh Lê và chùa Kim Ngân là nơi cất giữ vàng bạc, ngân khố quốc gia thời Đinh Lê

Vùng núi đá Tràng An: Còn được gọi là thành Nam của Cố đô Hoa

Lư (hai vòng thành kia là thành Đông và thành Tây) Tràng An nằm trên nhiều xã trong đó có các thôn Tràng An, Chi Phong và Trường Sơn của xã Trường Yên Hiện nơi đây đã được đầu tư phát triển du lịch sinh thái và văn hóa tâm linh

Động Thiên Tôn: Là di tích lịch sử văn hóa thuộc khu di tích Cố đô Hoa Lư Động nằm ở thị trấn Thiên Tôn- Hoa Lư- Ninh Bình Nếu như núi chùa Bái Đính thờ thần Cao Sơn trấn ngự ở cửa ngõ phía Tây vào thành Nội, núi Tràng An thờ thầnQuý Minh trấn ngự ở cửa ngõ phía Nam vào thành Nam thì động chùa Thiên Tôn là di tích thờ thần Thiên Tôn trấn ngự ở cửa ngõ phía Đông vào thành Ngoại của khu di tích Cố đô Hoa Lư.Động nằm dưới chân núi Dũng Đương Phần ngoài rộng khoảng 200 m2, nền phẳng, trần cao, giữa

có hương án khá đồ sộ Bên trái là bệ thờ 18 vị La hán Bên phải treo quả chuông lớn đúc thời Cảnh Hưng Phía sau hương án là một hành lang ngắn ăn thông vào một hang nhỏ tạo thành hình chuôi vồ, có án thư, bệ thờ, Long Đình đôi rồng chầu toàn bằng đá Trong Long Đình có tượng Trấn Vũ Thiên Tôn bằng đồng, nặng khoảng bốn tạ, đứng chống gươm trên lưng rùa đá, trông oai nghiêm đường bệ.Phía sau Long Đình có một giếng tròn gọi là Giếng Rồng, quanh năm có nước Động Thiên Tôn là tiền đồn của Cố đô Hoa

Lư, xưa là hang nhốt hổ, báo để xử kẻ có tội

Làng Du lịch quốc tế Vạn Xuân: Là một quần thể biệt thự kiến trúc kiểu Pháp, toạ lạc trong một khuôn viên rộng gần 2 hecta với vườn cây đẹp, bên cạnh động Thiên Tôn thuộc thị trấn Thiên Tôn - huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình, cách Hà Nội 83km

Trên địa bàn Trường Yên có rất nhiều di tích quốc gia thuộc Cố đô Hoa

Hang Muối: Tương truyền là nơi cất giữ muối, lương thực

Núi Chùa Am (còn gọi là chùa Cổ Am hay chùa Đìa) nằm gần chợ Cầu Đông Được hình thành từ thời Đinh.1

Chùa Nhất Trụ: Được vua Lê Đại Hành ( 980 – 1005) xây dựng làm nơi ở của các thiền sư Khuông Việt, Pháp Thuận 2

Động Am Tiên: Là nơi nhốt hổ báo để xử lý người có tội

Đình Yên Trạch: Thờ vua Đinh Tiên Hoàng

Chùa Kim Ngân (hay chùa Ngần): Là nơi để kho vàng bạc dưới thời Lê Đại Hành

Phủ Đông Vương: Thờ Đông Thành Vương con thứ 2 vua Lê

Phủ Kính Thiên: Thờ Kình Thiên Vương con cả vua Lê

Đền thờ Công chúa Phất Kim: Thờ công chúa Phất Kim con vua Đinh Bia Cửa Đông: Bia tạc vào núi ghi lại sự tích cửa đông

Chùa Bái Đính là một quần thể gồm khu chùa cổ và khu chùa mới với quy mô là ngôi chùa lớn nhất Đông Nam Á

1 Kinh đô Hoa Lư xưa và nay tr/48

2 Kinh đô Hoa Lư xưa và nay tr/ 440

Quần thể danh thắng Tràng An với hệ thống các hang động, thung nước, rừng cây và các di tích lịch sử gắn với kinh thành xưa của Cố đô Hoa

Lư Nơi đây đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và đã được lập hồ sơ

đề cử UNESCO công nhận là Di sản thế giới

Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động đã được tặng chữ: "Nam thiên đệ nhị động" với các điểm du lịch như: Tam Cốc, đền Thái Vi, chùa Bích Động, động Tiên, hang Bụt, thung Nắng, Hải Nham, thung Nham, vườn chim v v

Vườn quốc gia Cúc Phương với diện tích rừng nguyên sinh khoảng 22.000 ha, là rừng quốc gia đầu tiên của Việt Nam.Nơi đây có nhiều động thực vật quý hiếm, có cây chò ngàn năm tuổi, có động Người Xưa

Nhà thờ Phát Diệm : Là công trình kiến trúc tôn giáo kết hợp hài hòa giữa kiến trúc phương đông và phương tây.Là một công trình kiến trúc đá độc đáo

Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long: Là khu bảo tồn thiên nhiên ngập nước lớn nhất đồng bằng Bắc Bộ Tại đây có suối nước nóng Kênh Gà, động Vân Trình, Kẽm Trống và nhiều núi hang đẹp khác

Vùng ven biển Kim Sơn - Cồn Nổi: Với những giá trị kiến tạo địa chất

và đa dạng sinh học nổi bật toàn cầu được UNESCO đưa vào danh sách các địa danh thuộc khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng, là một khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam Ngoài ra còn có, động Mã Tiên, hồ Đồng Chương, núi Non Nước, sông Hoàng Long, núi Kỳ Lân, chiến khu Quỳnh Lưu, phòng tuyến Tam Điệp,hồ Đồng Thái, sân golf Hoàng Gia 54 lỗ hiện đại

và lớn nhất Việt Nam Hiện nay Ninh Bình có các khu di sản đã và đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản thế giới:Quần thể danh thắng Tràng An (gồm cả Tràng An, Tam Cốc và cố đô Hoa Lư) là di sản thế giới đáp ứng cả 2 tiêu chí văn hóa và thiên nhiên

 Quần thể kiến trúc nhà thờ Phát Diệm: Là Di sản văn hóa thế giới

 Vườn quốc gia Cúc Phương: Là Di sản thiên nhiên thế giới

Ngoài ra, Vườn quốc gia Cúc Phương, hệ thống núi rừng Cố đô Hoa

Lư, khu sinh thái Tràng An là những khu vực của Việt Nam có thể được UNESCO công nhận công viên địa chất toàn cầu

Đặc sản ẩm thực: Đặc sản Ninh Bình nổi tiếng gồm có các món ăn chế biến từ thịt dê núi Ninh Bình, rượu Kim Sơn, miến lươn, cá rô Tổng Trường, dứa Đồng Giao và cơm cháy Ninh Bình Chủ yếu phát triển mạnh dọc theo tuyến quốc lộ 1A

Trong các đặc sản Ninh Bình thì thịt dê núi Ninh Bình là nổi tiếng và độc đáo nhất Thịt dê Ninh Bình ngon hơn các vùng khác vì: Dê ở đây nuôi trên núi đá vôi, ăn đa dạng các loại lá cây nên thịt săn chắc hơn so với dê thả đồi; Món ăn từ thịt dê được đi kèm với các loại rau thơm địa phương như lá đinh lăng, lá mơ, lá sung và thịt dê được địa phương xây dựng thành món ẩm thực đặc trưng, đậm đà hương vị sông núi quê hương, được kế thừa truyền thống với những bí quyết riêng, biến thịt dê thành món đặc sản nổi tiếng

1.2 Khái quát về vùng đất và con người ở Tràng An

1.2.1 Khu danh thắng Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, Cố đô Hoa Lư

* Khu danh thắng Tràng An:

Là một khu du lịch sinh thái nổi tiếng của tỉnh Ninh Bình, nằm trên địa phận thành phố Ninh Bình và 3 huyện Hoa Lư, Nho Quan, Gia Viễn Với diện tích hơn 12000 ha, quần thể danh thắng Tràng An được tạo nên bởi các dải núi

đá vôi, các hang động kỳ ảo và những thung lũng, sông ngòi hòa quyện vào nhau, cùng với hàng chục di tích lịch sử - văn hóa bao gồm đền thờ, chùa chiền, miếu mạo, tạokhu du lịch sinh thái Tràng An thuộc dãy núi thành trì thiên tạo của Kinh đô Hoa Lư xưa Núi bao bọc xung quanh, ẩn dưới mỗi ngọn núi là các hang động kỳ ảo, được thông nhau bởi các thung nước chạy dài hàng cây số

Hệ thống hang động nơi đây vô cùng đa dạng về hình thái và chủng loại, mỗi hang đều chứa đựng những sắc thái riêng biệt với hàng vạn thạch nhũ muôn hình, muôn vẻ được do sự hòa tan và lắng đọng đá vôi trong hàng triệu năm Theo số liệu thống kê 2007, tại Tràng An có chừng hơn 310 loại thực vật bậc cao, một số thuộc diện quý hiếm như sưa, lát, nghiến, phong lan, hoài sơn, kim ngân, bách bộ, rau sắng, v.v Tràng An có chừng 30 loài thú, hơn 50 loài chim, trong đó một số loài thú quý hiếm như Sơn Dương, Báo Gấm, Chim Phượng Hoàng

*Cố đô Hoa Lư:

Ngày 29/04/2003, Thủ tướng chính phủ Việt Nam ra quyết định 82/2003/QĐ-TTG về việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử của khu

di tích cố đô Hoa Lư Theo Quyết định này, toàn bộ khu di tích Cố đô Hoa

Lư nằm trên địa bàn giáp ranh giới 2 huyện Hoa Lư, Gia Viễn và thành phố Ninh Bình của tỉnh Ninh Bình Đây là khu vực khá bằng phẳng nằm trong hệ thống núi đá vôi kéo dài từ tỉnh Hòa Bình xuống Khu di tích lịch sử văn hóa

Cố đô Hoa Lư có diện tích 13,87 km² bao gồm:

Vùng bảo vệ đặc biệt có diện tích 3 km² gồm toàn bộ khu vực bên trong thành Hoa Lư, trong vùng có các di tích lịch sử: Đền Vua Đinh Tiên Hoàng, đền Vua Lê Đại Hành, lăng vua Đinh, lăng vua Lê, đền thờ Công chúa Phất Kim, chùa Nhất Trụ, phủ Vườn Thiên, bia Câu Dền, chùa Kim Ngân, hang Bim, chùa CổAm, chùa Duyên Ninh, phủ Chợ, sông Sào Khê, một phần khu sinh thái Tràng An và các đoạn tường thành, nền cung điện nằm dưới lòng đất

Vùng đệm có diện tích 10,87 km² gồm cảnh quan hai bên sông Sào Khê và quần thể Tràng An Trong vùng có các di tích lịch sử: Động Am Tiên, hang Quàn, hang Muối, đình Yên Trạch, chùa Bà Ngô, hang Luồn, hang Sinh Dược, hang Địa Linh, hang Nấu Rượu, hang Ba Giọt, động Liên Hoa, đền Trần, phủ Khống, phủ Đột, hang Bói

Các di tích liên quan trực tiếp gồm các di tích không nằm trong 2 vùng trên nhưng có vai trò quan trọng đối với quê hương và sự nghiệp của triều đại nhà Đinh như chùa Bái Đính, cổng Đông, cổng Nam, động Thiên Tôn, động Hoa Lư, đền thờ Đinh Bộ Lĩnh

* Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động

Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động có trung tâm đón tiếp nằm cách quốc lộ 1A 2 km, cách thành phố Ninh Bình 7 km, cách thị xã Tam Điệp 9 km Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động gồm nhiều tuyến tham quan du thuyền, đi xe đạp và đi bộ nối khoảng gần 20 điểm du lịch Các tuyến chính của khu du lịch: Các tuyến du thuyền gồm: Tuyến bến Văn Lâm - sông Ngô Đồng - Tam Cốc; Tuyến Xuyên thủy động (xuyên dưới Bích Động); Các điểm du lịch đi bộ, xe đạp và leo núi: Núi và chùa Bích Động; động Tiên;

hang Múa; khu nhà cổ Cố Viên Lầu; đền Thái Vi - động Thiên Hương

1.2.2 Dân cư, kinh tế, xã hội ở Tràng An

* Dân cư:

Dân cư sống ở khu danh thắng Tràng An thuộc phần lớn dân cư của huyện Hoa Lư, một phần của huyện Gia Viễn, Nho Quan - nơi có một bộ phận người Mường có phong tục tập quán sinh hoạt truyền thống mang đặc trưng riêng của dân tộc người Mường ở Việt Nam Sự giao lưu, hòa quyện giữa hai nền văn hóa Việt - Mường tạo nên con người trong khu vực Tràng

An thuần nông, chất phác, hiền hậu, thật thà, giàu truyền thống cách mạng, lại khéo tay làm nên nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ đặc sắc, rất hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước Điều kiện sinh hoạt của họ còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp Toàn huyện Hoa Lư có 16 xã thì mãi đến năm

2003 mới phổ cập 100% hết Trung học cơ sở.3

3 Nguồn: Phòng Văn hóa thông tin huyện Hoa Lư

* Kinh tế:

Trước khi có hoạt động du lịch thì thu nhập chính của nguời dân nơi đây là từ nền nông nghiệp lúa nước Tuy nhiên do diện tích đất bị che chắn bởi các dãy núi nên đất nông nghiệp ở đây lại không được màu mỡ, thêm vào

đó còn nằm trong vùng đất trũng dưới chân núi nên dễ bị úng lụt vào mùa mưa, làm cho việc sản xuất nông nghiệp không có hiệu quả Ngoài nông nghiệp của một số thôn của xã Ninh Vân có nghề thủ công truyền thống là thêu ren và chạm khắc đá.Nhưng vẫn là tính chất nhỏ lẻ, hộ gia đình quy tụ tại một số làng như:

Làng nghề thêu ren xã Ninh Hải: Tương truyền từ năm 1285, khi vua Trần Thái Tông 40 tuổi nhường ngôi cho con lên làm Thái Thượng Hoàng đã về vùng núi Văn Lâm tu hành (xã Ninh Hải huyện Hoa Lư) bà Trần Thị Dung là vợ Thái

sư Trần Thủ Độ theo triều đình nhà Trần về đây đã truyền dạy cho nhân dân thôn Văn Lâm nghề thêu ren Cứ như thế cho đến nay đã có hơn 700 năm Hiện nay ở Ninh Hải, gia đình nào cũng có nhiều loại khung thêu Bằng những sợi chỉ mảnh mai, cùng những miếng vải rộng hẹp đủ mọi màu sắc, với đôi bàn tay khéo léo, người thêu ren đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật, đường nét thêu ren rất tinh xảo, uyển chuyển, mềm mại, thanh tú nhưng lại mịn màng Sản phẩm rất phong phú như: Ảnh, rèm cửa, gối, ga trải giường, tranh

Làng nghề chạm khắc đá Ninh Vân: Nghề chạm khắc đá ở Ninh Vân được nhân dân cả nước đều biết đến nghề cổ truyền chạm khắc đá Từ những hòn đá thô kệch, qua bàn tay khéo léo của người thợ đã thành những tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo, sản phẩm đá gồm các loại: Xà nhà, ngưỡng cửa, ngai, cầu, cổng, hương án, ghế sập Tấ cả đều được chạm khắc sống động, chi tiết

tỉ mỉ bằng đôi bàn tay và khối óc của những nghệ nhân nơi đây

Khu danh thắng Tràng An gồm địa phận 4 xã thuộc 2 huyện và 1 xã thuộc phường của thành phố Ninh Bình nên có nhiều món ăn nổi tiếng, trong

đó nổi bật lên là :

Mắm tép Gia Viễn: Ngày nay với công nghệ hiện đại, người ta đã chế biến ra nhiều loại nước mắm nổi tiếng Nhưng có lẽ mắm tép Gia Viễn vẫn là loại mắm đặc sản và độc đáo của người dân Ninh Bình, là huyện đồng bằng chiêm trũng nên người dân Gia Viễn có nghề riu tép từ lâu Người ta dùng tép riu làm mắm tép Tép riu là loại tép già, thân tròn, nhỏ con, màu xanh lam, phải tươi sạch Sau khi chọn tép phải rửa sạch, để khô, rồi lấy thính gạo rang vàng, giã nhỏ, cùng với muối trộn đều với tép theo tỉ lệ, bỏ vào hũ, có thể đổ thêm một ít nước đun sôi để nguội, tép được múc ra màu đỏ tươi, có mùi thơm ngọt , rất hấp dẫn Người ta có thể dùng mắm tép này với thịt ba chỉ ăn rất ngon miệng

Tái dê Hoa Lư:Huyện Hoa Lư có nhiều dãy núi đá vôi nên nghề nuôi

dê rất phát triển Người ta bắt dê núi về làm lông, thui vàng, mổ ra ướp với lá hương nhu hoặc lá cúc tần hơn 10 phút, rồi lọc lấy thịt để cả da, đem nhúng vào nước sôi cho chín tái, sau đó thái nhỏ, mỏng đều, lấy vừng đã rang giã dập ra, sả thái nhỏ, lá chanh, gừng, ớt tươi thái nhỏ, nước chanh, bột ngọt đổ vào thịt dê đã thái, tất cả trộn vào thành tái dê ăn kèm lá đinh lăng, sung, chuối xanh, khế, lá mơ, tương gừng để chấm và kèm theo một loại rượu Lai Thành đặc sản của Kim Sơn Ninh Bình

Cơm cháy: Được làm từ cơm đã nấu chín, dàn mỏng ra thành hình tròn,

để cho nguội và khô, rồi bỏ vào chảo dầu rán cho đến khi giòn vàng lấy ra bẻ hành từng mảnh nhỏ để vào bát to Thịt bò thăn thái lát, tim cật lợn thái mỏng, ướp gia vị cùng với cà chua, cà rốt, hành tây, nấm hương trộn đều, xào cho chín, rồi đổ vào bát cơm cháy Cơm cháy kêu xèo xèo, bốc khói, tỏa mùi thơm Nhai cơm cháy giòn tơi, chứa nhiều hương vị của món ăn thập cẩm nóng sốt, đậm đà mà những ai đã từng thưởng thức thì không thể quên được

* Xã hội:

Trong những năm gần đây đời sống nhân dân đã được cải thiện đáng

kể, song vẫn còn nhiều khó khăn Số lượng gia đình có người già và trẻ em

vẫn chiếm một tỉ lệ cao, thu nhập của người dân còn thấp.Ngoài làm mùa nông vụ ra họ còn phải đi làm thuê, làm mướn, đi rừng kiếm củi, nuôi thả dê núi Kể từ khi có hoạt động du lịch, đời sống của nhân dân được cải thiện đáng kể Một số người tham gia vào hoạt động du lịch như: Bán hàng lưu niệm, chạy xe ôm, mở cửa hàng ăn uống, chèo thuyền góp phần tăng thu nhập cho bản thân và gia đình, nhận thức và trình độ dân trí ngày càng nâng cao lên, góp phần cải thiện cuộc sống của cư dân nơi đây

CHƯƠNG 2 CÁC GIÁ TRỊ ĐẶC SẮC VỀ THIÊN NHIÊN

VÀ VĂN HÓACỦA KHU DANH THẮNG TRÀNG AN

2.1 Những giá trị về cảnh quan thiên nhiên

2.1.1 Hang động

Hang động được coi là tài nguyên vô giá của khu danh thắng Tràng An

Hệ thống hang động trong khu vực này khá đa dạng, tạo nên cảnh đẹp đặc sắc Hang động nơi đây không chỉ có vẻ đẹp thiên nhiên kì thú mà mỗi hang động đều gắn với các truyền thuyết có văn bia riêng Ngoài ra các hang động

ở Tràng An còn có các dấu tích về sự sống của con người tiền sử Hiện nay hang động vẫn được các nhà khoa học nghiên cứu và khám phá Nơi đây còn

có hệ thống các hang động xuyên thủy rất đẹp và hấp dẫn khách du lịch Trên đường đi tham quan hang động, du khách có thể nhìn thấy cảnh quan độc đáo

do thiên nhiên tạo ra với nhiều hình dạng khác nhau Như các đá vôi có phân lớp mỏng tạo nên một địa hình với các lớp đá xếp chồng lên nhau như Hòn Tập Sách, hay các lớp trầm tích dày hơn thường tạo địa hình karstơ với những đỉnh cao, đôi nơi có hình lưỡi mác độc đáo, được ví như rừng đá, cũng có nơi tạo nên các khối đá cao vút như hòn Bút Tháp

Hang động ở khu du lịch Tràng An là một phần quan trọng ở phía Nam Kinh đô Hoa Lư - hậu cứ để bảo vệ Kinh đô Hoa Lư xưa cùng với nhiều dãy núi khác trên mảnh đất Ninh Bình, trường tồn với thời gian Nơi đây có núi non trùng điệp, hang động kỳ ảo, sông ngòi gấp khúc thung lũng đan xen hòa quyện vào nhau tạo nên một kỳ quan không gian độc đáo, mỹ lệ Trong hai ngày 16 – 17/10/2008 Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình, hội Di sản Văn hóa Việt Nam đã tổ chức hội thảo

về “Giá trị Di sản Văn hóa và Cố đô Hoa Lư, khu danh thắng Tràng An” nhằm tiến tới đề nghị UNESCO công nhận Cố đô Hoa Lư là Di sản Văn hóa thế giới và khu danh thắng Tràng An là Di sản thiên nhiên thế giới

Hang động ở đây, mỗi hang có một vẻ đặc trưng như tên gọi, các hang cónhiều nhũ đá biến đổi, nước chảy ra từ trần hang làm không khí trong hang mát lạnh, tiêu biểu như một số hang sau:

Hang Địa Linh - Hang Tối - Hang Sáng:

Hang đầu tiên sau khi qua Đền Trình là Hang Địa Linh “đá nở hoa” Hang dài 300m, thông sang thung lũng đền Trần Hang có nhiều lối rẽ và hiện mới chỉ được khai thác một phần Vào sâu trong hang, người ta thấy có những chỗ rộng, bằng phẳng nhưng có những nơi rất hẹp, bề ngang chỉ chừng 3m Qua khỏi hang Địa Linh, là tới hang Tối Trong hang rất tối, phải mang theo đèn pin mới xem được hang Hang dài 320m, trong hang có rất nhiều nhũ đá với các hình thù khác nhau Nhiệt độ trong hang này thường cao hơn ngoài 2-

3 độ C, vì giữa lòng hang có một mạch nước nóng… Tiếp theo hang Tối, là sang hang Sáng Hang này ngắn, chỉ chừng 100m, do vậy trong hang luôn nhận được ánh sáng từ hai cửa hang tràn vào.4

Hang Nấu Rượu - Đền Trần:

Hang Nấu Rượu nguyên bản có những nhũ đá rất đẹp, chiều dài khoảng 250m Hang Nấu Rượu và hang Cơm với truyền thuyết ông khổng lồ nấu rượu ở đây, mang rượu và cơm ra núi ngồi ăn Trong hang có mạch nước ngầm sâu hơn 10m Tương truyền, các bậc tiền bối đã vào đây lấy nước để nấu rượu tiến vua, khi nạo vét lòng hang các nhà khảo cổ đã phát hiện rất nhiều bình gốm, hũ, vại và các dụng cụ để nấu rượu Do cửa hang quá chật, muốn qua hang để sang đền Trần, người ta phải làm cho cửa hang rộng ra nên

cũng phần nào làm mất cảnh quan Ra khỏi hang, leo lên chừng 175 bậc đá,

sẽ lên đến đền Trần (hay còn gọi là đền Nội Lâm), nằm ở trung tâm của quần thể danh thắng Tràng An Đền thờ Thánh Quý Minh Đại Vương và phu nhân của ông là Hoàng phi Quý Nương Đền Trần là một ngôi đền cổ rất linh thiêng, được xây dựng từ thời nhà Đinh, là một trong “Hoa Lư tứ trấn” Hàng       

4 Kinh đô Hoa Lư xưa và nay tr/ 417

năm vào ngày mùng 7 tháng giêng, du khách thập phương vào thắp hương cầu bình an (gọi là lễ Phát Lát) đồng thời còn được chiêm ngưỡng những cột đá,

vì kèo đá được chạm khắc khéo léo tài tình của các nghệ nhân xưa

Hang Sính - Hang Si - Hang Ba Giọt - Hang Seo - Hang Sơn Dương: Hang Sính, hang Si, hang Ba Giọt, các hang này có độ dài trung bình từ 100m đến 250m Nhũ đá trong các hang phần nhiều có màu trắng muốt hay xanh ngọc Hang Sính, hang Si và hang Ba Giọt gắn liền với truyền thuyết một câu chuyện tình buồn Xưa có chàng công tử yêu tha thiết một cô công nương Khi chàng gánh đồ sính lễ đến hang Sính để cầu hôn thì nàng đã bị cống nạp cho nước láng giềng Chàng sang hang Ba Giọt tắm gội, sau đó ôm khối tình riêng trẫm mình ở hang Si

Phủ Khống – Hang Khống:

Sau khi từ hang Sơn Dương ra, có thể lên thẳng Phủ Khống Phủ Khống nằm trên một dải đất hẹp, lưng tựa vào hang Khống, bên phải là dãy núi đá dựng đứng, trước mặt là thung nước mênh mông Với địa thế đó, nơi này trước kia được vua Đinh chọn làm căn cứ quân sự, trấn giữ phía Nam kinh thành Hoa Lư

Hang Trần – Hang Quy Hậu:

Hang Trần dài khoảng 200m và hang Quy Hậu dài khoàng 100m Trong quần thể danh thắng Tràng An có nhiều hang động được công nhận là di tích khảo cổ học, những hang động đó đang được các nhà khoa học Anh tiến hành nghiên cứu như:

 Di tích hang Trống là hang động có nhiều di vật, dấu tích của người tiền sử từ 3.000-30.000 năm trước

 Di tích hang Bói thuộc nằm giáp gianh giữa hai xã Trường Yên và Gia Sinh nơi đây có dấu ấn của cư dân cổ sống cách đây từ 5.000 năm đến 30.000 năm Với những tảng trầm tích là vỏ của những loài nhuyễn thể

như: Hầu, sò, ốc, hến, trai và một số công cụ bằng đá, sơ bộ kết luận đây

là nơi sinh sống của người xưa gọi là động Người Xưa.5

 Di tích Mái đá Thung Bình (Gia Sinh - Gia Viễn) xuất lộ dấu tích cư dân văn hóa Hòa Bình

 Cụm di tích hang Mo; hang Cò; hang Trâu; hang Hũ Ngoài; hang Hũ Trong; mái đá Thung Bình có dấu ấn văn hóa Hòa Bình và văn hóa Đa Bút

 Di tích mái đá Hang Chợ (Ninh Hải - Hoa Lư) có tầng văn hóa Hòa Bình cách đây trên 10.000 năm

Với tiềm năng du lịch sinh thái, tâm linh văn hóa lịch sử Tràng An là một điểm du lịch rất hấp dẫn du khách trong và ngoài nước, quy hoạch du lịch Tràng An đã được điều chỉnh bổ sung để phù hợp với thực tế và đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình phê duyệt tại quyết định số 2570/QĐ – UBND ngày 18/11/2005 Theo qui hoạch điều chỉnh bổ sung thì khu danh thắng Tràng An được qui hoạch theo 4 khu chức năng:

+ Khu bảo tồn đặc biệt Cố đô Hoa Lư có tổng diện tích bằng 336,7 ha

là khu bảo tồn đặc biệt đã được Sở văn hóa Thể thao và Du lịch Ninh Bình triển khai thực hiện qui hoạch chi tiết 2004 với các loại hình du lịch như: Văn hóa, lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng, lễ hội, du lịch sinh thái

+ Khu trung tâm được xây dựng trên khu đất có diện tích 99,31 ha Vị trí tại thung Áng Mương, thung Đồng Sắn, thung Xa Liễn Đây là trung tâm của khu danh thắng Tràng An có chức năng đón tiếp và hướng dẫn khách vào khu du lịch, xác định chương trình du lịch, giới thiệu và hướng dẫn khách tham gia các lộ trình du lịch (9 lộ trình đường thủy, 2 lộ trình đường bộ) phục

vụ các nhu cầu ăn nghỉ, các dịch vụ du lịch của du khách

+ Khu hệ thống hang động có tổng diện tích là 555,2 ha bao gồm 31 thung, 48 hang động dài khoảng 12km được bố trí thành 3 phân khu:

5 Kinh đô Hoa Lư xưa và nay tr/436

Khu 1:

Khu tập hợp các hang động thung lũng chính nằm xung quanh khu trung tâm với diện tích bằng 380,29 ha là nơi lý tưởng trong hành trình tham quan khu danh thắng Tràng An

Diện tích là 115 ha, vị trí tại khu hồ Đàm Thị

+ Khu chùa Bái Đính có diện tích là 107,6 ha theo qui hoạch chi tiết khu núi chùa Bái Đính được mở rộng thành 390 ha

Một số Hang Động tại khu danh thắng Tràng An

STT Tên Hang Chiều dài (m) Chiều rộng trung bình (m)

STT Tên Hang Chiều dài (m) Chiều rộng trung bình (m)

du lịch tổng hợp lớn nhất ở Ninh Bình

Trong khu vực này có nhiều thắng cảnh đẹp với núi rừng, hang động, chùa, phủ, non nước Mỗi hồ là một bức tranh thủy mặc khác nhau về thế núi, dáng núi và hồ nước Ðiều thú vị ở Tràng An là các hồ được nối liền với nhau bởi các gạch nối là các động xuyên thủy có độ dài, ngắn khác nhau Những hang động này chuyển tải nước đối lưu chảy thông từ khe núi này đến khe núi kia Núi giăng thành luỹ bao bọc quanh hồ nước và ở giữa nổi lên khu đất với rừng cây mọc thành đảo Xa xa trên triền núi, dưới tán cây rừng lúp xúp là những đàn dê núi leo trèo trên các tảng đá chênh vênh Vẻ đẹp Tràng

An trong làn khói núi, thành xưa quyến rũ như trong thơ ca của Nguyễn Du:

“Long lanh đáy nước in trời Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng”

Chỉ có đá và nước như âm với dương đã làm nên những kì quan tuyệt đẹp, chẳng biết từ thuở nào đã sinh ra núi và nước nơi đây Nước chảy ngầm trong ruột núi để làm thành hang động Nước điêu khắc thành các nhũ đá kỳ diệu, khác thường Đá và nước vĩnh hằng đã tạo ra quần thể xuyên thủy động Tràng An độc đáo, mà chẳng nơi nào có được

Khu danh thắng Tràng An nằm trong hệ thống dày đặc các con sông nhỏ như : Sông Đáy, sông Hoàng Long, sông Bôi, sông Sào Khê, sông Vạc hầu hết các sông đều đổ ra sông Hoàng Long và sông Đáy, cửa Vạc Trong đó sông Hoàng Long là tiêu biểu nhất Sông Hoàng Long không chỉ gắn liền với truyền thuyết “ Rồng vàng cứu Đinh Bộ Lĩnh” từ thuở hàn vi, mà sông Hoàng Long còn có giá trị là “ Bức tường thành thiên nhiên nước” bảo vệ kinh đô Hoa Lư xưa, lại là đường giao thông thủy tương đối thuận tiện Từ sông Hoàng Long có hai hướng là hai đường thủy rất quan trọng Đó là hướng đi

về phía đông đi theo sông Hoàng Long – ngược lên phía Bắc và Tây Bắc sẽ tới sông Bôi và sông Lạng của tỉnh Hòa Bình

Như vậy, có thể nói sông Hoàng Long vừa là cảng sông vừa là đầu mối giao thông thủy quan trọng nhất của Kinh đô Hoa Lư xưa Xưa kia, các sứ giả

của phong kiến Trung Quốc muốn lên Kinh đô Hoa Lư, hay các sứ giả của nước ta muốn sang Trung Quốc thì đều phải vào ra từ sông Hoàng Long Không những thế sông Hoàng Long còn gắn liền với mối lịch sử to lớn của

dân tộc ta, đó là cuộc đời của vua Lý Thái Tổ (năm 1010).6

Trong khu hang động Tràng An không có sông mà chỉ có các thung nước (hồ lớn) trong đó thung rộng nhất là thung Đền Trần có diện tích là 241.600m2 , thấp nhất là Thung Sáng có diện tích là 15.400m2 Hiện nay có một số thung trước là vùng trồng lúa của cư dân, nay đã được nạo vét bùn tạo thành một vùng ngập nước, thuận lợi cho việc chèo thuyền đưa khách tham quan tới quần thể các hang động của Tràng An Tuy nhiên vào mùa mưa, nước tại khu danh thắng Tràng An dâng cao, còn mùa khô lại thiếu nước Đây

là một hạn chế trong non nước của vùng này Để khắc phục hạn chế trên, có một dự án xây dựng các trạm bơm, cụm cống và đập nhằm tiêu nước từ khu hang động ra các con sông nằm trong khu vực này vào mùa mưa và lấy nước

từ sông cung cấp cho hệ thống giao thông đường thủy vào mùa khô nhằm giữ nước cho hệ thống giao thông này

Một số Thung Tại Khu danh thắng Tràng An

Stt Tên Thung Diện tích

* Tài nguyên sinh vật:

Khu vực Tràng An có 2 dạng hệ sinh thái chính là hệ sinh thái trên núi

đá vôi và hệ sinh thái thuỷ vực.Sự đa dạng sinh vật của các quần xã là một yếu

tố chủ yếu cấu thành 2 hệ sinh thái này Môi trường thiên nhiên đa dạng và hài hoà giữa sinh vật, núi rừng, hang động, thuỷ vực toát lên cảnh sắc non xanh nước biếc hoà quyện với nhau thành một vùng kỳ vĩ hiếm có trên thế giới

+ Hệ sinh thái trên núi đá vôi:

Hệ thực vật:

Các dãy núi đá vôi được tạo thành từ nhiều thế kỉ Trên thung có các hốc đá và các khe đá tạo thành nơi chứa nhiều mùn để cho các loài thực vật bám rễ và phát triển Điều kiện tại khu danh thắng Tràng An rất thích hợp cho các thực vật sống trên núi đá vôi, do khí hậu nằm trong vùng nóng ẩm nhiệt đới gió mùa nên kéo theo thực vật và động vật sống trong rừng núi đá