Mục tiêu đề tài
Nghiên cứu về thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội trong những năm gần đây nhằm hệ thống hóa kiến thức lý luận về thị trường sách tham khảo nói chung và thị trường sách phục vụ học sinh phổ thông nói riêng.
Đề tài này cung cấp cái nhìn khách quan về thực trạng thị trường, phân tích các yếu tố quan trọng như cầu, hàng hóa, cung, cạnh tranh và vấn đề quản lý Nhà nước.
Để thúc đẩy sự phát triển đúng hướng và lành mạnh của thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông, chúng ta cần tìm ra và đề xuất những giải pháp thích hợp, khả thi.
Thời gian nghiên cứu
Nghiên cứu thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội giai đoạn 2006-2009 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của thị trường sách tham khảo Trong khoảng thời gian này, sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông đã có những bước tiến đáng kể, phản ánh nhu cầu ngày càng cao của người học tại Hà Nội.
Phương pháp nghiên cứu
Đề tài của em sử dụng những phương pháp sau:
- Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lê Nin: Chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng
- Phương pháp phân tích tổng hợp
-Phương pháp điều tra xã hội học
Bố cục bài khóa luận
Chương 1: Vai trò thị trường Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
Chương 2: Thực trạng thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội trong những năm gần đây
Chương 3: Giải pháp nhằm phát triển thị trường STK phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội.
VAI TRÒ THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO PHỤC VỤ HỌC SINH PHỔ THÔNG
Thị trường Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
1.1.1 Mặt hàng Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
1.1.1.1 Quan niệm Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, con người ngày càng dễ dàng tiếp cận tri thức qua các phương tiện hiện đại như internet và sách điện tử Tuy nhiên, tại Việt Nam, sách giáo dục vẫn giữ vai trò quan trọng và truyền thống trong quá trình dạy và học.
Sách giáo dục đã xuất hiện từ rất sớm và đóng vai trò quan trọng trong xã hội, với nội dung cung cấp tri thức cho việc dạy và học ở các cấp học khác nhau Có hai loại sách giáo dục chính là sách giáo khoa và sách tham khảo, mỗi loại đều mang những giá trị và chức năng riêng trong quá trình giáo dục.
Sách giáo khoa là bộ tài liệu chứa đựng tri thức cơ bản, được biên soạn theo chương trình quốc gia cho từng cấp học và sử dụng thống nhất trong trường phổ thông Bên cạnh đó, sách tham khảo đóng vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục, giúp nâng cao nhận thức, tư duy và kỹ năng chuyên môn Để hiểu rõ vai trò của sách tham khảo, cần một quá trình nghiên cứu lâu dài và phức tạp, nhưng có thể tóm gọn thành ba quan niệm cơ bản.
Sách tham khảo, đặc biệt là dành cho học sinh phổ thông, đóng vai trò quan trọng như một công cụ thiết yếu cho cả giáo viên và học sinh Tuy nhiên, việc lạm dụng sách tham khảo đã dẫn đến nhiều bất cập trong quá trình học tập và giảng dạy.
Sách tham khảo đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học tập và nghiên cứu kiến thức Nếu người học chỉ dựa vào sách giáo khoa, họ sẽ hạn chế khả năng nâng cao kiến thức Mặc dù sách tham khảo chỉ mang tính chất bổ sung, nhưng chúng là tài liệu cần thiết giúp cá nhân phát triển, học giỏi và mở rộng hiểu biết.
Quan niệm thứ ba về sách tham khảo được hình thành từ sự hài hòa giữa hai quan niệm trước đó, cung cấp cái nhìn tổng quát về sách tham khảo nói chung và sách tham khảo cho học sinh phổ thông nói riêng Đây là loại sách xuất bản giáo dục, có tính định hướng và gợi mở, nhằm nâng cao những vấn đề tri thức chưa được đề cập đầy đủ trong sách giáo khoa Mục đích chính của sách tham khảo là giúp học sinh nâng cao nhận thức về các vấn đề đã được sách giáo khoa đề cập Sách tham khảo có tính độc lập tương đối với sách giáo khoa, nhưng đồng thời cũng thể hiện mối quan hệ mật thiết với sách giáo khoa để phát triển sự nghiệp giáo dục.
1.1.1.2 Phân loại sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
Hiện nay, thị trường sách tham khảo rất đa dạng, đặc biệt là sách phục vụ học sinh phổ thông Các loại sách này được phân loại dựa trên đối tượng sử dụng, phù hợp với nhu cầu của từng cấp học và môn học trong chương trình giáo dục.
- Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông bổ trợ sách giáo khoa:
Sách tham khảo cho học sinh phổ thông là tài liệu chính thống, được Bộ Giáo dục-Đào tạo quản lý chặt chẽ về nội dung và số lượng xuất bản hàng năm Điều này đảm bảo rằng sách tham khảo bổ sung cho sách giáo khoa có chất lượng và không bị lệch chuẩn.
Sách tham khảo dành cho học sinh phổ thông, được xuất bản độc quyền bởi NXB Giáo dục - Bộ Giáo dục và Đào tạo, thể hiện sự quan tâm và chỉ đạo của ngành giáo dục trong việc đảm bảo sách tham khảo phù hợp với chuyên môn.
Sách tham khảo chọn lọc cho học sinh phổ thông là loại sách được biên tập và xuất bản bởi nhiều nhà xuất bản, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập cấp bách của học sinh Những cuốn sách này giúp học sinh tích lũy kiến thức và cải thiện quá trình học tập Sự chọn lọc nội dung dựa trên đổi mới trong giáo dục khiến các nhà xuất bản và công ty sách tư nhân phải nỗ lực phục vụ khách hàng một cách tận tâm và đa dạng Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra thách thức trong quản lý, khi thị trường sách tham khảo trở nên phong phú nhưng khó kiểm soát và xử lý vi phạm.
1.1.1.3 Đặc điểm sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông có một số đặc điểm sau:
- Thứ nhất, sách tham khảo là mặt hàng kinh doanh có điều kiện:
Sách tham khảo dành cho học sinh phổ thông cần tuân thủ định hướng nội dung theo chương trình khung của Bộ Giáo dục- Đào tạo Mặc dù sách tham khảo được xuất bản dựa trên nhu cầu của khách hàng, nhưng các Nhà xuất bản không được phép phát hành sách với nội dung chệch hướng, vi phạm tư tưởng, đường lối và văn hóa Việt Nam.
Sách tham khảo có tính thời vụ cao, đặc biệt trong đầu năm học mới, khi nhu cầu sử dụng sách giáo khoa và sách tham khảo tăng cao Đây là mảng sách không thể thiếu, dẫn đến việc xuất bản và tiêu thụ sách tham khảo diễn ra sôi động Các doanh nghiệp và nhà xuất bản đầu tư mạnh mẽ vào việc biên soạn, xuất bản để đáp ứng nhu cầu khách hàng, đảm bảo lưu thông sách từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo những khó khăn cho các cơ quan quản lý, khi nhiều đơn vị lợi dụng thời điểm cao điểm để phát hành sách tham khảo kém chất lượng, in lậu.
Sau khi năm học mới bắt đầu, thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông có phần tạm lắng, nhưng không ngừng hoạt động Các doanh nghiệp và nhà xuất bản luôn dự trữ sách tham khảo để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, nhằm tạo dựng đội ngũ khách hàng trung thành.
Đầu kỳ II, sức tiêu thụ sách tham khảo cho học sinh phổ thông vẫn rất mạnh mẽ Các doanh nghiệp không chỉ cung cấp sách để phục vụ kiến thức học kỳ mà còn áp dụng nhiều biện pháp xúc tiến tiêu thụ như khuyến mãi, bốc thăm trúng thưởng và giảm giá Điều này đã tạo ra một thị trường sách tham khảo sôi động và nhộn nhịp tại Hà Nội.
- Thứ hai, sách tham khảo là tài liệu khoa học, thể hiện yêu cầu sau:
+ Tính cập nhật thông tin khoa học:
Trong xã hội hiện đại với sự bùng nổ thông tin và phát triển khoa học - kỹ thuật, sách tham khảo trở thành công cụ thiết yếu giúp học sinh cập nhật tri thức Các tài liệu này cung cấp thông tin mới nhất về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, cũng như các sự kiện kinh tế, chính trị, văn hóa và địa lý của Việt Nam và thế giới Nhờ đó, học sinh có thể tiếp cận kiến thức hiện đại, nâng cao khả năng đánh giá và phân tích, từ đó cải thiện quá trình học tập và tránh bị lạc hậu về thông tin.
+ Tính chuyên sâu, liên ngành:
Vai trò thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
1.2.1 Đáp ứng nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông
Tri thức khoa học rất đa dạng và phong phú, được truyền tải qua quá trình học tập thông qua các môn học trong chương trình đào tạo Sách giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ và truyền đạt kiến thức cơ bản, với sách giáo khoa cung cấp những kiến thức chuẩn mực và cốt lõi cho người học Tuy nhiên, để nâng cao hiểu biết và có cái nhìn đa dạng hơn, người học cần sử dụng sách tham khảo nhằm bổ sung và mở rộng tri thức mà sách giáo khoa chưa đề cập đầy đủ Như vậy, sách tham khảo không chỉ giúp người học mở mang kiến thức mà còn hỗ trợ họ tích lũy những hiểu biết mới và sâu sắc hơn.
Sách tham khảo là công cụ tự học hiệu quả nhất cho học sinh phổ thông, với nhiều loại sách phong phú như sách hướng dẫn, sách học tốt, sách phương pháp giải, và sách rèn luyện kỹ năng Những tài liệu này giúp học sinh tự học, mở rộng kiến thức và phát triển tư duy liên kết, hệ thống hóa các vấn đề học tập.
Sách tham khảo cho học sinh phổ thông có nội dung phong phú và đa dạng, nhằm cung cấp kiến thức từ nhiều góc độ để nâng cao hiệu quả học tập Việc biên soạn sách tham khảo giúp học sinh dễ dàng tiếp cận thông tin phù hợp với nhu cầu và trình độ của từng cá nhân Hiện nay, nhu cầu sử dụng sách tham khảo, đặc biệt ở Hà Nội, đang gia tăng, tạo ra một thị trường kinh doanh thuận lợi cho các Nhà xuất bản, đồng thời góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu giáo dục quốc gia.
1.2.2 Thúc đẩy hoạt động xuất bản- phát hành sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông phát triển
Các doanh nghiệp phát hành sách, đặc biệt là sách tham khảo, đều hướng tới hai mục tiêu chính: chính trị-xã hội và kinh tế Mục tiêu kinh tế là cần thiết để đảm bảo lợi nhuận và phát triển bền vững Với nhu cầu ngày càng tăng về sách tham khảo cho học sinh phổ thông, đặc biệt tại Hà Nội - trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của đất nước, giáo dục và đào tạo đang được chú trọng Nhằm đáp ứng nhu cầu này, các nhà sản xuất đã tích cực đẩy mạnh hoạt động xuất bản và phát hành sách tham khảo, từ đó nâng cao khả năng tiêu thụ và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho doanh nghiệp, góp phần vào sự phát triển của thủ đô Hà Nội.
Thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội đang phát triển mạnh mẽ với nhu cầu cao Nhiều nhà xuất bản đã tập trung vào mảng sách này để kinh doanh, nhờ vào mạng lưới phân phối và nghệ thuật bán hàng ngày càng tinh vi Hàng năm, các nhà xuất bản cho ra mắt nhiều đầu sách mới, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ lớn Công tác biên tập và đọc bản thảo được chú trọng, nhằm tạo ra những cuốn sách tham khảo có giá trị về nội dung và hình thức Xuất bản sách tham khảo cho học sinh phổ thông là một khâu quan trọng, đảm bảo quá trình phát hành diễn ra nhanh chóng và hiệu quả.
Trong quá trình xuất bản sách tham khảo cho học sinh phổ thông, khâu phát hành đóng vai trò rất quan trọng Thị trường sách tham khảo tại Hà Nội luôn sôi động với nhu cầu cao và cạnh tranh gay gắt, buộc các doanh nghiệp phải tìm kiếm phương thức phát hành linh hoạt và đa dạng Họ mở rộng mạng lưới kinh doanh để tạo dựng khách hàng truyền thống và tiềm năng, nhằm phục vụ tốt nhu cầu người sử dụng và mang lại lợi nhuận Trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay, hoạt động phát hành đã trở nên xã hội hóa, và liên kết giữa xuất bản và phát hành đang trở thành xu thế phổ biến Mặc dù nhu cầu sách tham khảo ngày càng tăng, các doanh nghiệp vẫn nỗ lực đáp ứng tốt nhất nhu cầu khách hàng, vượt qua đối thủ cạnh tranh Một trong những doanh nghiệp thành công trong lĩnh vực này là Công ty cổ phần Sách giáo dục tại Hà Nội với 4 cửa hàng phân phối sách tham khảo, cùng với các đơn vị như Công ty Sách - Thiết bị trường học Hà Nội, Nhà sách Trí Tuệ, và Nhà sách Quyết Bình.
Việc tăng cường xuất bản và phát hành sách tham khảo cho học sinh phổ thông là yếu tố then chốt giúp đưa sách đến gần hơn với người dùng, đáp ứng nhu cầu học tập và thúc đẩy sự phát triển của ngành xuất bản Thị trường Hà Nội được coi là môi trường quan trọng để các doanh nghiệp khẳng định vị thế và năng lực của mình Những doanh nghiệp có sản phẩm chất lượng, chiến lược tiêu thụ hợp lý và biết khai thác thị trường sẽ giúp quá trình phân phối sách tham khảo diễn ra nhanh chóng, từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng Điều này không chỉ giúp sách được bán ra nhanh hơn mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh trong ngành xuất bản.
1.2.3 Tăng khả năng cạnh tranh
Thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội luôn sôi động, đầy tiềm năng và hứa hẹn cho các doanh nghiệp kinh doanh sách
Sự thu hút đầu tư từ các nhà xuất bản và doanh nghiệp tư nhân vào sách tham khảo cho học sinh phổ thông cho thấy tầm quan trọng của nguồn nhân tài cho đất nước Học sinh là đối tượng chọn lọc và tinh tế trong việc lựa chọn nội dung sách, điều này đặt ra thách thức cho các doanh nghiệp trong việc đáp ứng nhu cầu và cạnh tranh Cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa khách hàng mà còn giữa hàng hóa và hoạt động của doanh nghiệp, tạo điều kiện cho thị trường sách tham khảo, đặc biệt là ở Hà Nội, phát triển tích cực Khi cạnh tranh lành mạnh, các doanh nghiệp có thể cung cấp sản phẩm phù hợp, tiêu thụ nhanh chóng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành sách.
Trong bối cảnh cạnh tranh không lành mạnh và thiếu sự điều tiết từ Nhà nước, khách hàng sẽ là người chịu thiệt thòi, đặc biệt trong thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông, nơi mà việc tìm kiếm sách không vi phạm bản quyền trở nên khó khăn Tình trạng này dẫn đến sự trì trệ trong sản xuất kinh doanh và khó khăn cho các loại sách tham khảo Do đó, các doanh nghiệp cần áp dụng những biện pháp hiệu quả như chiến lược sản phẩm, giá cả, xúc tiến và phân phối để chiếm lĩnh thị phần tại Hà Nội, từ đó củng cố và mở rộng uy tín, thương hiệu của mình trên thị trường.
Các doanh nghiệp kinh doanh sách tham khảo đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nền kinh tế Hà Nội và cả nước, phát triển song song với khoa học - công nghệ hiện đại Đầu tư vào thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông không chỉ thể hiện sự quan tâm đến phát triển kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển văn hóa và khoa học - kỹ thuật của đất nước.
THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO PHỤC VỤ HỌC SINH PHỔ THÔNG Ở HÀ NỘI TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY
Vài nét về thủ đô Hà Nội
2.1.1 Điều kiện kinh tế- xã hội
Hà Nội, thủ đô ngàn năm văn hiến của Việt Nam, được coi là trái tim của đất nước với vai trò trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa xã hội Vị trí quan trọng của Hà Nội trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của đất nước thể hiện qua những biến cố lịch sử, nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp thanh lịch cùng di sản văn hóa và truyền thống lâu đời Sự phát triển của Hà Nội song hành với sự tiến bộ chung của cả nước, khẳng định những bước tiến vững chắc trong nhiều lĩnh vực.
Vào chiều 29/05/2008, tại kỳ họp thứ ba khóa XII, Nghị quyết về việc mở rộng địa giới hành chính thủ đô Hà Nội đã được thông qua với 458/478 đại biểu tán thành, chiếm 92,9% tổng số ĐBQH Theo Nghị quyết này, diện tích của thủ đô Hà Nội sẽ được mở rộng gấp 3,6 lần so với hiện tại, bao gồm thành phố Hà Nội hiện tại, toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) và 4 xã: Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình).
Với 29 đơn vị hành chính quận, huyện và diện tích vượt quá 3.300 km2, khu vực này đặt mục tiêu trở thành một thủ đô lớn mạnh, sở hữu đầy đủ tiềm năng phát triển Nó sẽ đáp ứng mọi nhu cầu về đất đai và cơ sở hạ tầng, tạo ra một không gian rộng lớn cho sự phát triển bền vững không chỉ trong 20 - 30 năm tới mà còn cho tương lai xa hơn.
Hà Nội, với vị trí là trung tâm đồng bằng Bắc Bộ và là đầu mối giao thông quan trọng, mang lại nhiều lợi thế cho sự phát triển kinh tế Các ngành kinh tế đặc thù và sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất công nghiệp, với mức tăng trưởng từ 13-14%, cùng với tốc độ tăng trưởng GDP gần 10%, đã góp phần cải thiện đời sống người dân một cách đáng kể.
Hà Nội đã gặt hái nhiều thành tựu đáng kể trong lĩnh vực văn hóa xã hội, với sự kết hợp hài hòa giữa nét cổ điển và bản sắc dân tộc, cùng với sự hiện đại văn minh Điều này đã thu hút hàng triệu du khách trong và ngoài nước đến tham quan và khám phá vẻ đẹp của thành phố.
Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị và văn hóa của Việt Nam mà còn là trung tâm giáo dục lớn nhất cả nước Tính đến năm 2009, Hà Nội có 280 trường tiểu học, 219 trường trung học cơ sở và 103 trường trung học phổ thông với tổng cộng 495.456 học sinh Tỉnh Hà Tây cũng có hệ thống giáo dục phát triển với 361 tiểu học, 337 trung học cơ sở và 67 trung học phổ thông, tổng cộng 475.264 học sinh Hệ thống trung học phổ thông tại Hà Nội bao gồm 40 trường công lập, 65 trường dân lập và 5 trường bán công, cùng với ba trường trung học đặc biệt thuộc các trường đại học Hiện nay, thành phố có hơn 50 trường đại học, cao đẳng và nhiều trường trung học chuyên nghiệp dạy nghề, cùng với sự tập trung đông đảo của các nhà khoa học và trí thức, khẳng định Hà Nội là nơi có hệ thống giáo dục tốt nhất cả nước.
Điều kiện kinh tế xã hội thuận lợi đã tạo ra động lực mạnh mẽ, thúc đẩy thị trường xuất bản phẩm phát triển, đặc biệt là thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại Hà Nội, trở nên sôi động và phong phú.
2.1.2 Môi trường kinh doanh ở thủ đô Hà Nội
Trong thời kỳ bao cấp, sách tham khảo chỉ được phát hành bởi NXB Giáo dục, trong khi các NXB khác bị hạn chế nghiêm ngặt Nội dung của sách tham khảo thường đơn giản, và số lượng cũng như nội dung xuất bản phẩm đều phụ thuộc vào kế hoạch của Nhà nước, không chú trọng đến nhu cầu cá nhân và thị hiếu của độc giả.
Cơ chế hoạt động hiện tại đã dẫn đến sự ỉ lại vào Nhà nước và thiếu năng động từ các tổ chức xuất bản, khiến thị trường sách, đặc biệt là sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội, trở nên nghèo nàn Điều này dẫn đến việc sách không đến tay người tiêu dùng có nhu cầu.
Kể từ sau đại hội VI, thị trường sách tham khảo đã không còn thuộc về lực lượng quốc doanh, mà chuyển mình thành một thị trường sôi động với sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân Sách tham khảo giờ đây đã trở thành hàng hóa lưu thông đa dạng về nội dung và phong phú về hình thức Sự cạnh tranh gia tăng giữa các nhà xuất bản tư nhân và quốc doanh đã giúp đáp ứng tốt hơn nhu cầu của độc giả, đặc biệt là tại Hà Nội và trên toàn quốc.
Thị trường sách tham khảo đã trải qua những chuyển biến mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhờ vào sự ổn định chính trị và sự phát triển kinh tế nhanh chóng của đất nước Đặc biệt, sự đầu tư của Nhà nước vào giáo dục đã thúc đẩy sự mở rộng của thị trường sách tham khảo, đặc biệt là sách tham khảo phổ thông Tuy nhiên, thị trường này cũng phải đối mặt với những hạn chế do tác động của các quy luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường Việc nhận định đúng về thị trường sách tham khảo là rất quan trọng để phát triển các phương pháp quản lý hiệu quả, hướng tới sự phát triển bền vững của thị trường này.
Thực trạng về thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông ở Hà Nội trong những năm gần đây
2.2.1.Nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại Hà Nội
- Đặc điểm nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại
Trong bối cảnh thị trường sách tham khảo ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng sách này đang gia tăng mạnh mẽ Sách tham khảo đã trở thành mặt hàng lưu thông trong nền kinh tế cạnh tranh, yêu cầu các nhà xuất bản và doanh nghiệp không còn được bao cấp, buộc họ phải đổi mới và sáng tạo trong kinh doanh để tồn tại Việc đánh giá nhu cầu và mong muốn đa dạng của khách hàng đã trở thành mục tiêu hàng đầu trong hoạt động sản xuất kinh doanh Do đó, nghiên cứu thị trường và nhu cầu sử dụng sách tham khảo được xem là bước khởi đầu quan trọng trong quá trình kinh doanh sách trong cơ chế thị trường hiện nay.
Nhu cầu là sự đòi hỏi và mong muốn của con người về những thứ cần được đáp ứng, và mỗi cá nhân có những nhu cầu khác nhau Những nhu cầu này bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài Con người luôn khao khát thỏa mãn nhu cầu vật chất, và khi những nhu cầu này được đáp ứng, họ sẽ chuyển hướng sang nhu cầu tinh thần, từ đó tạo điều kiện cho sự hình thành và phát triển của nhu cầu này Mối quan hệ giữa nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần thường rất chặt chẽ và đôi khi khó phân định.
Nhu cầu về sách tham khảo trong lĩnh vực văn hóa tinh thần phản ánh mong muốn và đòi hỏi của mỗi cá nhân về các loại sách nhất định trong một khoảng thời gian cụ thể Điều này cho thấy nhu cầu sách là tâm trạng chủ quan, gắn liền với những yêu cầu khách quan về sách trong không gian và thời gian nhất định, với mức giá xác định Trong suốt quá trình học tập, nhu cầu về sách tham khảo của học sinh phổ thông luôn hiện hữu, tuy nhiên mức độ biểu hiện nhu cầu này khác nhau ở mỗi người Hiện nay, đặc điểm cơ bản của nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông là sự đa dạng và thay đổi theo từng cá nhân.
Nhu cầu sách tham khảo phát triển mạnh mẽ theo thời gian:
Khi nền kinh tế phát triển, nhu cầu học tập của con người cũng gia tăng, không chỉ dừng lại ở tri thức trong sách giáo khoa mà còn mở rộng đến sách tham khảo Nhu cầu về sách tham khảo đã tăng mạnh theo thời gian, từ 30% trong những năm 80 lên hơn 50% vào những năm 90 và hơn 60% trong những năm 2000 Điều này cho thấy sự gia tăng nhanh chóng trong nhu cầu sử dụng sách tham khảo, đặc biệt là sách phục vụ học sinh phổ thông, đã tạo ra sự cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường Hiện nay, ngoài Nhà xuất bản Giáo dục, nhiều nhà xuất bản khác như NXB Trẻ, NXB Đồng Nai, NXB Hà Nội, NXB Đại học Sư phạm và NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh cũng tham gia vào việc xuất bản sách tham khảo.
Nhu cầu về sách tham khảo trong xã hội hiện nay rất phong phú và đa dạng, nhưng không phải ai cũng có thể tiếp cận do phụ thuộc vào điều kiện kinh tế cá nhân Điều này đặt ra thách thức cho các nhà sản xuất và kinh doanh sách tham khảo, yêu cầu họ cần xem xét để đưa ra mức giá phù hợp, đồng thời đảm bảo chất lượng tốt nhằm mang lại hiệu quả cho người sử dụng và lợi ích cho doanh nghiệp.
Thông qua khảo sát thực tế, ta có bảng số liệu để dẫn chứng về nhu cầu sách tham khảo phát triển mạnh mẽ theo thời gian:
Lượng sách tham khảo phục vụ học sịnh phổ thông bình quân đầu người qua các năm
Sách tham khảo bình quân
( Nguồn: Số liệu điều tra nhu cầu thị trường của tác giả)
Sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông có nhu cầu khác nhau theo từng vùng khu vực trên địa bàn Hà Nội:
Sách tham khảo cho học sinh phổ thông cần liên tục cập nhật thông tin, chuyên sâu về lý thuyết và thực hành, nhằm nâng cao kiến thức và khả năng vận dụng thực tiễn của học sinh Tuy nhiên, nhu cầu về sách tham khảo không phải lúc nào cũng được đáp ứng do phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm khả năng cung ứng của các nhà xuất bản, doanh nghiệp kinh doanh sách, trình độ nhận thức của người dùng và khả năng thanh toán của họ.
Thủ đô Hà Nội có diện tích hơn 3.300 km2 với 29 quận huyện và 485.320 học sinh phổ thông Những năm gần đây, nhờ vào sự tăng trưởng kinh tế, đời sống người dân ngày càng ổn định và cải thiện Điều này khiến phụ huynh sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho việc học của con em mình, đặc biệt là trong việc mở rộng kiến thức và khuyến khích sự sáng tạo thông qua sách tham khảo cho học sinh phổ thông.
Hà Nội đang đối mặt với sự chênh lệch rõ rệt về mức thu nhập giữa các quận và huyện ngoại thành Khu vực nội thành và trung tâm thủ đô có mức thu nhập cao, trong khi vùng ngoại thành nông thôn có mức thu nhập thấp hơn Sự phân hóa này đã tạo nên những mức độ nhu cầu về sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông khác nhau Do đó, nhu cầu về sách tham khảo trên thị trường cũng sẽ rất khác nhau về số lượng, nội dung và hình thức Để đáp ứng nhu cầu này, các nhà xuất bản cần phải cho ra thị trường những xuất bản phẩm chất lượng cao, không chỉ về hình thức mà còn về nội dung Khách hàng sẽ không mua sách chỉ vì hình thức đẹp mà nội dung không góp phần cho việc học Chỉ những loại sách tham khảo thực sự bổ ích, có giá trị sử dụng cao trong việc học tập, bồi dưỡng kiến thức, sự sáng tạo, tìm tòi mới được thị trường và xã hội chấp nhận.
Nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông chịu tác động bởi yếu tố kinh tế và trình độ nhận thức của mỗi học sinh:
Nhu cầu về sách nói chung, đặc biệt là sách tham khảo cho học sinh phổ thông, được hình thành từ quá trình nhận thức có ý thức của con người và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường xã hội Con người luôn có hai loại nhu cầu: vật chất và tinh thần, trong đó nhu cầu vật chất là thiết yếu và quyết định đến nhu cầu tinh thần Khi nhu cầu vật chất được thỏa mãn, con người mới bắt đầu nghĩ đến nhu cầu tinh thần, bao gồm việc sử dụng sách Để có nhu cầu mua và sử dụng sách, con người cần được giáo dục, trải qua quá trình sống nhất định và có khả năng tài chính.
Yếu tố kinh tế và trình độ nhận thức về sách của người dân tại Hà Nội ảnh hưởng lớn đến nhu cầu mua và sử dụng sách của học sinh Là thành phố đầu tiên hoàn thành phổ cập trung học cơ sở với trình độ văn hóa cao, Hà Nội tập trung nhiều trường đại học, cao đẳng và nghề, dẫn đến số lượng học sinh tiểu học và trung học lên tới 485.800 Điều này cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của việc học của học sinh Hà Nội cao hơn so với các tỉnh khác trong cả nước Ý thức tự học và tìm tòi kiến thức mới qua sách tham khảo ngày càng gia tăng, tạo ra nhu cầu phong phú cho sách tham khảo, không chỉ hỗ trợ giáo trình mà còn phục vụ việc nâng cao kiến thức Do đó, trình độ nhận thức của người dân Hà Nội đã trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy nhu cầu sách giáo dục, đặc biệt là sách tham khảo cho học sinh phổ thông, ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ.
Yếu tố kinh tế đóng vai trò quyết định trong sự phát triển xã hội, đặc biệt là khả năng tiêu dùng hàng hóa Thu nhập cao và ổn định giúp gia đình mua nhiều sách đa dạng hơn cho con em, hỗ trợ quá trình học tập Ngược lại, những gia đình có thu nhập thấp thường chỉ mua sách chọn lọc và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chi tiêu cho sách phục vụ học tập Do đó, yêu cầu học tập bức thiết cùng với khả năng thanh toán sẽ ảnh hưởng đến việc mua và sử dụng sách tham khảo, đặc biệt là cho học sinh phổ thông.
Doanh thu cao từ các NXB và doanh nghiệp phát hành sách tham khảo cho học sinh phổ thông sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển đa dạng các loại sách chất lượng, đáp ứng nhu cầu người dùng Điều này không chỉ kích thích khả năng mua sắm của khách hàng mà còn thúc đẩy sự phát triển và mở rộng của thị trường sách tham khảo.
Trình độ dân trí và nhận thức của người sử dụng sách tham khảo, cùng với yếu tố kinh tế, ảnh hưởng lớn đến việc hình thành và phát triển nhu cầu mua sách cho học sinh phổ thông Điều này là cơ sở quan trọng để các nhà xuất bản và đơn vị sản xuất kinh doanh tìm ra những biện pháp đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng, từ đó vượt trội hơn so với đối thủ cạnh tranh.
2.2.1.2 Phân loại nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại Hà Nội
Nghiên cứu về các Nhà xuất bản và Doanh nghiệp phát hành tại Hà Nội cho thấy nhu cầu sách tham khảo rất phong phú, được phân chia theo các cấp học khác nhau Cụ thể, nhu cầu sử dụng sách tham khảo cho mẫu giáo, tiểu học, trung học, cũng như các trường trung học dạy nghề, cao đẳng và đại học đều đáng kể Đặc biệt, nhu cầu sách tham khảo cho học sinh phổ thông được phân loại rõ ràng theo cấp bậc tiểu học và trung học.
- Nhu cầu sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông cấp tiểu học:
Sách tham khảo ở cấp tiểu học hiện nay rất phong phú và đa dạng, với nhu cầu tăng cao từ học sinh tại Hà Nội Điều này xuất phát từ mong muốn của học sinh có được nền tảng kiến thức vững chắc và sự khám phá trong học tập, đồng thời được định hướng bởi phụ huynh và giáo viên Nhu cầu về sách tham khảo chủ yếu tập trung vào hai môn Văn và Toán, bên cạnh đó, nhiều phụ huynh cũng khuyến khích con em học thêm Ngoại ngữ để theo kịp sự phát triển của kinh tế và ứng dụng khoa học - kỹ thuật Do đó, thị trường sách Ngoại ngữ cho lứa tuổi tiểu học cũng rất phong phú, tạo ra nhiều sự lựa chọn cho học sinh trong quá trình tìm kiếm.
Nhận xét về thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại Hà Nội những năm gần đây
Thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông nói chung, ở
Hà Nội đã trải qua sự phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây, nhờ vào ổn định chính trị và sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Sự mở cửa hội nhập và đầu tư của nhà nước cho ngành giáo dục đã tạo điều kiện cho thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông mở rộng và linh hoạt hơn Sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế và đa dạng hóa nguồn hàng đã làm tăng nhu cầu đọc sách Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế kìm hãm sự phát triển lành mạnh của các doanh nghiệp và gây mất cân bằng trong quản lý Nhận thức đúng về vai trò của sách tham khảo sẽ giúp doanh nghiệp tìm ra hướng đi phù hợp, từ đó thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát triển.
Tại Hà Nội, các nhà sách và hiệu sách hiện nay đang cung cấp một sự đa dạng phong phú về sách tham khảo cho học sinh phổ thông, với nhiều chủng loại và nội dung khác nhau, chưa bao giờ mặt hàng này lại phát triển mạnh mẽ như hiện tại.
Sách tham khảo cho học sinh phổ thông hiện nay cung cấp nội dung phong phú và toàn diện cho từng cấp bậc học, giúp bạn đọc dễ dàng tìm kiếm và lựa chọn cuốn sách phù hợp với nhu cầu học tập Ngoài sách bổ trợ cho giáo khoa, thị trường còn có nhiều sách phổ thông chọn lọc, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, đặc biệt là tại Hà Nội và trên toàn quốc.
Thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông hiện nay rất phong phú và đa dạng, không chỉ về nội dung mà còn về hình thức và mẫu mã Sách được in trên giấy chất lượng cao với bìa chắc chắn, phục vụ tốt cho nhu cầu học tập Ngoài các kích thước sách thông thường, còn có nhiều loại sổ tay như Toán, Lý, Hóa, Văn học, và Lịch sử, giúp thu hút sự chú ý của học sinh Các nhà xuất bản đặc biệt chú trọng đến phần minh họa, làm cho sách trở nên sinh động và dễ hiểu hơn Đối với sách mẫu giáo, font chữ lớn và hình ảnh màu phong phú được sử dụng để phù hợp với nhận thức của trẻ, giúp các bé dễ dàng phân biệt và nhận biết.
Thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội rất đa dạng và phong phú, với nhiều chủng loại và nội dung hấp dẫn, thu hút sự quan tâm và mua sắm không chỉ của học sinh mà còn của nhiều đối tượng khác.
Thị trường sách tham khảo phục vụ học sinh phổ thông tại Hà Nội đang ngày càng phát triển với sự tham gia đông đảo của các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân Hoạt động phát hành sách đã trở thành một phần quan trọng trong xã hội hóa ngành xuất bản, với sự góp mặt của các tổ chức, ban ngành, đoàn thể, cá nhân và hộ gia đình Những lực lượng này không chỉ tham gia kinh doanh mà còn tạo nên sự sôi động cho thị trường sách tại Hà Nội, thông qua nhiều hình thức như doanh nghiệp và trung tâm nhà sách.
Lực lượng doanh nghiệp Nhà nước đã có sự chuyển đổi mạnh mẽ, đóng vai trò chủ đạo trên thị trường sách tham khảo tại Hà Nội Mạng lưới phân phối được đầu tư và hoàn thiện, giúp đưa sách đến đông đảo khách hàng Các siêu thị sách lớn với hình thức bán tự chọn tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn sách tham khảo, từ đó nâng cao uy tín của doanh nghiệp Nhà nước NXB cũng đầu tư vào cơ sở vật chất và con người để giới thiệu sách, trở thành địa chỉ quen thuộc cho những độc giả yêu sách Hoạt động phát hành của các đơn vị kinh tế Nhà nước không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn phục vụ nhiệm vụ xã hội quan trọng là phát triển giáo dục - đào tạo, góp phần vào sự nghiệp CNH-HĐH của đất nước và thủ đô Hà Nội.
Sự tham gia của tư nhân vào kinh doanh xuất bản phẩm, đặc biệt là sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội, là điều cần thiết trong nền kinh tế thị trường hiện nay Hoạt động của lực lượng tư nhân đã nâng cao khả năng cạnh tranh của sách tham khảo trên thị trường, nhờ vào mạng lưới phân phối rộng rãi và phương thức phục vụ linh hoạt Họ đã giúp đưa sách tham khảo đến với nhiều đối tượng độc giả hơn, thể hiện vai trò quan trọng trong ngành xuất bản Thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội đang mở ra nhiều cơ hội hứa hẹn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Xã hội hóa việc in ấn và phát hành sách là chủ trương của Nhà nước nhằm thúc đẩy sự phát triển của các NXB quốc doanh và thị trường xuất bản Điều này tạo điều kiện cho việc tổ chức bản thảo, in ấn và phân phối sách đến tay công chúng Tuy nhiên, mặc dù lượng sách trên thị trường rất đa dạng, chất lượng sách vẫn là một vấn đề cần được quan tâm.
Chính sách thuế quảng cáo sách hiện nay của Nhà nước còn thiếu hợp lý, khi áp dụng mức thuế cao như các hàng hóa thông thường khác mà không có ưu đãi cho hình thức quảng cáo sách Điều này dẫn đến việc quảng cáo sách bị hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực đến việc tiêu thụ sách, khiến những tác phẩm mới, hay và có giá trị không được phổ biến rộng rãi.
- In lậu chưa có biện pháp khắc phục hiệu quả
Trên thị trường hiện nay, tình trạng in lậu vì lợi nhuận đã dẫn đến sự xuất hiện của những cuốn sách kém chất lượng, gây thiệt hại lớn cho các đơn vị kinh doanh chân chính và tạo ra sự bất bình đẳng trong các quan hệ kinh tế Việc không trả tiền nhuận bút cho tác giả và không chi trả công cho biên tập viên đã khiến những cuốn sách này được bán với giá rẻ tại các cửa hàng sách và đại lý tư nhân, làm ảnh hưởng đến thị trường sách hợp pháp.
Hàng năm, các Nhà xuất bản lập kế hoạch xuất bản sách dựa trên nhu cầu thị trường cụ thể, nhằm đáp ứng đầy đủ nhu cầu của độc giả Tuy nhiên, sự xuất hiện của nhiều cuốn sách in lậu đã dẫn đến tình trạng thừa sách tham khảo, gây khó khăn cho các Nhà xuất bản trong việc xác định số lượng và lập kế hoạch tiêu thụ sách hàng năm.
Trong bối cảnh công nghệ in ngày càng tiên tiến, nhiều phương pháp in nối bản tinh vi và nhanh chóng đã ra đời, cho phép sản xuất số lượng lớn bản sao mà không gặp khó khăn trong việc duy trì độ chính xác như bản gốc.
Tình trạng in lậu và in nối bản trái phép sách tham khảo đang gia tăng với thủ đoạn tinh vi và quy mô lớn, trở thành vấn đề nghiêm trọng cần giải quyết triệt để Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường sách tham khảo cho học sinh phổ thông tại Hà Nội mà còn lan rộng ra toàn quốc Cần có những biện pháp nhằm tạo ra một thị trường sách tham khảo lành mạnh, đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người sử dụng.
Trước cảnh tượng những cuốn sách tham khảo bày la liệt tại các trung tâm phát hành sách và cửa hàng, học sinh và phụ huynh thường cảm thấy choáng ngợp Học sinh từ lớp 1 đến 12 đang phải đối mặt với áp lực lớn từ chương trình học chính khóa cùng với sự bùng nổ của sách tham khảo trên thị trường.
Loạn sách tham khảo ở bậc tiểu học:
