Thị trường khách tham khảo dành cho học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thủ đô hà nội hiện nay

Tuy nhiên, đề tài “Thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay” của em được thu hẹp về phạm vi nghiên cứu, để đảm bảo tính chuyên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI KHOA XUẤT BẢN – PHÁT HÀNH

THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướngdẫn : TS Đỗ Thị Quyên

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Ly

Hà Nội - 2013

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài: 5

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài: 6

3 Lịch sử nghiên cứu: 6

4 Mục đích nghiên cứu: 6

5 Nhiệm vụ nghiên cứu: 6

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài: 7

7 Bố cục khóa luận: 7

CHƯƠNG 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ SÁCH THAM KHẢO VÀ THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO 8

1.1 Tổng quan về sách tham khảo 8

1.1.1 Khái niệm sách tham khảo 8

1.1.2 Đặc điểm của mặt hàng sách tham khảo 10

1.1.2.1 Sách tham khảo là mặt hàng kinh doanh đặc thù .10

1.1.2.2 Tính đa dạng và tăng nhanh về số lượng, chủng loại .11

1.1.2.3 Tính cập nhật thông tin khoa học .11

1.1.2.4 Tính chuyên sâu và liên ngành .12

1.1.2.5 Tính lý thuyết và thực hành .13

1.1.3 Phân loại sách tham khảo .14

1.1.4 Vai trò của mặt hàng sách tham khảo. 18

1.1.4.1 Sách tham khảo cung cấp những kiến thức bổ trợ cho sách giáo khoa, giáo trình các môn học .18

1.1.4.2 Sách tham khảo có khả năng liên thông mở rộng và hệ thống hóa kiến thức ……….18

1.2 Nhận thức chung về thị trường sách tham khảo .19

1.2.1 Khái niệm thị trường sách tham khảo .19

1.2.2 Đặc trưng của thị trường sách tham khảo .21

1.2.2.1 Về đối tượng sử dụng: 21

1.2.2.2 Về lực lượng cung cấp: 22

1.2.2.3 Về tính thời vụ……… ……25

1.3 Ý nghĩa của thị trường sách tham khảo .24

1.3.1 Ý nghĩa chính trị - xã hội. 24

1.3.1.1 Góp phần thỏa mãn tốt nhất nhu cầu học tập, nghiên cứu, giảng dạy của học sinh và giáo viên .25

1.3.1.2 Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học .26

1.3.2 Ý nghĩa đối với doanh nghiệp kinh doanh Xuất bản phẩm 28

1.3.2.1 Về hiệu quả kinh tế .28

1.3.2.2 Về mở rộng quan hệ hợp tác trong sản xuất – kinh doanh .30

1.3.2.3 Về tái sản xuất các mặt hàng sách tham khảo .30

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI HIỆN NAY .32

2.1 Đặc điểm học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay .32

2.2 Vài nét về sự phát triển của thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông ở Thủ đô Hà Nội .35

2.3 Thực trạng thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay .37

2.3.1 Nhu cầu sách tham khảo .37

2.3.1.1 Nhu cầu về sách tham khảo lớn nhưng không đồng đều .38

2.3.1.2 Nhu cầu về sách tham khảo chưa mang tính chọn lọc cao .42

2.3.2 Lực lượng cung mặt hàng sách tham khảo 43

2.3.2.1 Các nhà xuất bản .43

2.3.2.2 Các doanh nghiệp Phát hành sách Nhà nước .48

2.3.2.3 Các doanh nghiệp Phát hành sách tư nhân……… 55

2.3.3 Mặt hàng sách tham khảo .59

2.3.3.1 Hình thức, mẫu mã sách tham khảo .59

2.3.3.2 Nội dung sách tham khảo .59

2.3.3.3 Giá cả sách tham khảo .60

2.3.4.Vài nét về vấn đề quản lý thị trường sách tham khảo hiện nay… 63 2.4 Nhận xét, đánh giá về thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông tại Hà Nội hiện nay .67

2.4.1 Ưu điểm .68

2.4.2 Nhược điểm .69

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI HIỆN NAY .73

3.1 Định hướng của Nhà nước về Giáo dục – Đào tạo đối với bậc Trung học phổ thông trong thời gian tới .73

3.2 Một số giải pháp nhằm phát triển thị trường sách tham khảo .76

3.2.1 Về phía Nhà nước .77

3.2.1.1 Hoàn thiện quy định pháp luật .77

3.2.1.2 Tăng cường công tác quản lý thị trường sách tham khảo 81

3.2.2 Về phía các lực lượng xuất bản – in – phát hành .85

3.2.2.1 Giải pháp đối với các lực lượng xuất bản .85

3.2.2.2 Giải pháp đối với các cơ sở in .88

3.2.2.3 Giải pháp đối với các lực lượng phát hành .88

3.2.3 Về phía đối tượng sử dụng .94

KẾT LUẬN 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC 99

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Tri thức là nền tảng cho mọi sự phát triển Nhất là trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, tri thức trở thành vốn quý và là nguồn lực hàng đầu tạo sự tăng trưởng cao cho không chỉ nền kinh tế và còn tất cả các mặt khác của đời sống văn hóa xã hội Tính bức thiết đặt ra là ngoài hệ thống Giáo dục – Đào tạo có chất lượng để người dân được nâng cao năng lực sáng tạo, chia sẻ

và sử dụng tri thức, cần có những phương tiện hỗ trợ đặc thù khác, để quá trình lĩnh hội tri thức diễn ra một cách thuận tiện và đầy đủ hơn

Cùng với bộ sách giáo khoa thống nhất trong cả nước, sách tham khảo cũng góp phần không nhỏ trong việc nâng cao dân trí, cải tiến chất lượng dạy và học, góp phần hoàn thiện hơn năng lực làm việc của người lao động Trong nền kinh tế tri thức và quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu, nhu cầu hoàn thiện kiến thức của con người ngày càng cao thì nhu cầu sử dụng sách tham khảo càng trở nên phổ biến Đặc biệt với các em học sinh Trung học phổ thông – bước chuyển quan trọng trong hệ thống Giáo dục nước nhà, thì việc sử dụng sách tham khảo đã trở thành tất yếu và bức thiết

Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa xã hội của cả nước

từ lâu đã là một đô thị sầm uất, với thị trường mở đa dạng và phức tạp về tất cả hàng hóa nói chung và sách nói riêng, trong đó có sách tham khảo Tuy nhiên, dưới những tác động của quy luật kinh tế thị trường hết sức khắt khe, sách tham khảo cũng có những diễn biến hết sức phức tạp, với đầy đủ những ưu điểm cần phát huy

và những nhược điểm cần phải khắc phục hoặc loại bỏ

Nhận thấy tính cấp thiết của vấn đề này, em đã chọn “ Thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài:

- Đối tượng nghiên cứu: Thị trường sách tham khảo

- Phạm vi nghiên cứu: Thị trường sách tham khảo là một phạm trù rộng với nhiều vấn đề phức tạp Nhằm tăng tính thuyết phục và khai thác chiều sâu cho khóa luận, bài viết chỉ nghiên cứu thị trường sách tham khảo dành riêng cho đối tượng là học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội trong khoảng thời gian 2010-2012

3 Lịch sử nghiên cứu:

Đề tài thị trường sách tham khảo không phải đề tài mới Xét về phạm vi cơ

sở cũng đã có những bài nghiên cứu liên quan Tuy nhiên, đề tài “Thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay” của em được thu hẹp về phạm vi nghiên cứu, để đảm bảo tính chuyên sâu, dưới góc nhìn của một Sinh Viên khoa Xuất Bản – Phát hành trường Đại Học Văn hóa Hà Nội

4 Mục đích nghiên cứu:

Tìm hiểu thực trạng thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay nhằm đưa ra những đánh giá khách quan để từ đó đề xuất một số giải pháp giúp thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội có thể phát triển một cách ổn định

5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Cung cấp kiến thức tổng quan về sách tham khảo và thị trường sách tham khảo, đưa ra cái nhìn khái quát về thực trạng sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội hiện nay, từ đó đề xuất những giải pháp mang tính khả thi để thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội hiện nay phát triển một cách ổn định

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài:

Bài khóa luận có sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp duy vật biện chứng của Mac – Lenin

Phần nội dung chính của khóa luận được chia làm 3 phần:

- Chương 1: Nhận thức chung về sách tham khảo và thị trường sách tham khảo

- Chương 2: Thực trạng thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay

- Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay

CHƯƠNG 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ SÁCH THAM KHẢO

VÀ THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO

1.1 Tổng quan về sách tham khảo

1.1.1 Khái niệm sách tham khảo

Kinh tế tri thức có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Từ những năm 80 đến nay, do tác động mạnh

mẽ của cuộc các mạng khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng… nền kinh tế thế giới đang biến đổi một cách sâu sắc, nhanh chóng về cơ cấu, chức năng và phương thức hoạt động Đây không phải là sự biến đổi bình thường mà là một bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa quan trọng : nền kinh tế chuyển từ nên kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, văn minh loài người chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn minh trí tuệ Cùng với sự hỗ trợ đắc lực của những phương tiện kỹ thuật hiện đại như internet, sách điện tử… con người ngày càng nâng cao khả năng học tập và nghiên cứu, đồng thời tiếp cận tri thức một cách nhanh chóng và thuận tiện hơn Tuy nhiên, với một quốc gia còn đang trên đà phát triển như Việt Nam thì sách giáo dục vẫn là một phương tiện học tập truyền thống đóng vai trò then chốt trong quá trình dạy và học của mỗi người

Sách giáo dục là một dạng xuất bản phẩm chứa đựng những tri thức phục vụ việc dạy và học các cấp – bậc học, được xuất bản dựa trên những chuẩn mực gắt gao Do đó, sách giáo dục có những đặc trưng riêng biệt và có ý nghĩa xã hội hết sức lớn lao Sách giáo dục có hai loại: sách giáo khoa và sách tham khảo

Sách giáo khoa là xuất bản phẩm tập hợp những tri thức cơ bản, chuẩn mực, được biên soạn theo chương trình chuẩn quốc gia, ứng với từng cấp học, bậc học, được sử dụng thống nhất trong chương trình giáo dục – đào tạo ở bậc phổ thông,

với mục đích dạy và học Kiến thức trong sách giáo khoa là một hệ thống kiến thức khoa học, chính xác, theo một trình tự logic chặt chẽ, được gia công về mặt sư phạm cho phù hợp với trình độ học sinh và thời gian học tập Sách giáo khoa là tài liệu học tập bắt buộc đối với các em học sinh trong nhà trường

Bên cạnh sách giáo khoa, sách tham khảo cũng là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong hệ thống sách giáo dục Trong giai đoạn đổi mới và hội nhập của đất nước, khi mà tri thức nhân loại ngày một mở rộng, dù không phải là tài liệu học tập bắt buộc, nhưng với những giá trị hết sức đặc biệt của nó, sách tham khảo cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc củng cố trình độ, nhận thức, khả năng tư duy, mở rộng và nâng cao kiến thức, đặc biệt là việc phát huy tính sáng tạo, tự học tự nghiên cứu

Để có một cái nhìn đầy đủ, khách quan về sách tham khảo, cần có một quá trình nghiên cứu tổng quan và lâu dài Có nhiều quan điểm khác nhau về sách tham khảo, tập trung vào ba quan điểm chính

Quan điểm thứ nhất: Sách tham khảo là phương tiện học tập thứ hai ( sau sách giáo khoa) mang tính quyết định đến việc hình thành kiến thức, là công cụ dạy và học không thể thiếu đối với mỗi người Có thể nói quan điểm này đã quá đề cao vai trò của sách tham khảo

Quan điểm thứ hai: Sách tham khảo chỉ là công cụ hỗ trợ cho sách giáo khoa, làm phong phú thêm kiến thức Quan điểm này lại đánh giá chưa đúng vai trò cũng như tầm quan trọng của sách tham khảo, coi sách tham khảo chỉ là “thứ yếu”, có cũng tốt, không có cũng không sao

Quan điểm thứ ba: Sách tham khảo là một loại sách giáo dục cung cấp những tri thức mang tính củng cố, gợi mở và nâng cao, bổ khuyết những tri thức chưa được trọn vẹn trong bộ sách giáo khoa, nhằm mục đích giúp người dạy và học hiểu sâu, hiểu rộng về vấn đề nghiên cứu Cùng với sách giáo khoa, sách tham khảo giúp con người tiếp cận với tri thức một cách khách quan, khoa học và trọn

vẹn, trên đầy đủ các bình diện và đánh giá, đồng thời phát huy được tính tự học, tự nghiên cứu của mỗi cá nhân Dễ dàng nhận thấy quan điểm này là sự kết hợp khéo léo của hai quan điểm trên, mang lại một cái nhìn khái quát và tương đối đầy đủ, đúng đắn về sách tham khảo

Trong quan điểm thứ ba, ta thấy được sách giáo khoa và sách tham khảo có mối quan hệ mật thiết với nhau, đồng thời sách giáo khoa và sách tham khảo cũng

có sự độc lập tương đối với nhau Chính điều này đã tạo nên những nét tương đồng

và những đặc trưng riêng biệt của thể loại sách tham khảo

1.1.2 Đặc điểm của mặt hàng sách tham khảo

1.1.2.1 Sách tham khảo là mặt hàng kinh doanh đặc thù

Kinh doanh xuất bản phẩm nói chung và sách tham khảo nói riêng là lĩnh vực kinh doanh mang tính chất đặc biệt, liên quan đến tư tưởng – văn hóa Vì là loại hàng hóa đặc biệt nên ta không thể xác định, cân đo, đong đếm giá trị sách tham khảo như một sản phẩm thương mại bình thường Giá trị cốt lõi của sách tham khảo không nằm ở giá trị cuốn sách mà nằm ở giá trị sử dụng của nó Mỗi cuốn sách được phát hành đồng nghĩa với việc một lượng tri thức, tư tưởng sẽ được đông đảo bạn đọc tiếp nhận Bởi vậy, kinh doanh sách tham khảo, ta cần lưu tâm đến không chỉ là vấn đề lợi nhuận, mà còn là vấn đề xã hội Sách tham khảo cũng như các xuất bản phẩm khác không thể quảng cáo rầm rộ trên các phương tiện thông tin đại chúng như các sản phẩm tiêu dùng khác, phần vì nó là sản phẩm văn hóa – đem ra thương mại hóa đôi khi lại làm sai lệch đi những tinh hoa tri thức kết tinh trong nó, phần vì chủng loại sách tham khảo quá đa dạng, phong phú, tựa sách lên đến hàng trăm hàng ngàn, việc tiến hành quảng cáo cho từng cá thể là rất khó khăn và tốn kém Chính bởi sách tham khảo là mặt hàng kinh doanh đặc thù, nên các doanh nghiệp kinh doanh sách tham khảo cũng cần xây dựng các chiến lực kinh doanh đặc thù phù hợp, để đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất, mà vẫn đảm bảo được các nhiệm vụ xã hội

1.1.2.2 Tính đa dạng và tăng nhanh về số lượng, chủng loại

Đây là kết quả tất yếu xuất phát từ nhu cầu sử dụng sách tham khảo ngày càng lớn của khách hàng và sự nhạy bén, nắm bắt tâm lý người tiêu dùng của các nhà kinh doanh Xuất bản phẩm Sách cũng là một loại hàng hóa Và sự đa dạng, không ngừng tăng nhanh về số lượng, chủng loại sách tham khảo suy cho cùng cũng là để đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu sử dụng ngày một tăng lên của đông đảo đối tượng sử dụng Không thể phủ nhận thị trường sách tham khảo phong phú

và nhiều chủng loại là điều đáng mừng Vào bất cứ cửa hàng sách nào người ta cũng nhận thấy số lượng sách tham khảo nhiều gấp hàng chục lần sách giáo khoa Cấp học nào cũng có sách tham khảo Nếu như vài năm trước, sách tham khảo chủ yếu phục vụ học sinh các lớp cuối cấp ôn thi thì bây giờ nó phổ biến ở mọi cấp học, lớp học, và được xem như loại sách quan trọng chẳng kém gì so với sách giáo khoa

Không chỉ tăng nhanh về số lượng, chủng loại sách tham khảo cũng ngày càng đa dạng và phong phú Nếu như trước đây, sách tham khảo chỉ tập trung vào các môn học chính như: toán, văn, anh… thì nay gần như môn học nào cũng có ít nhất vài tựa sách tham khảo, từ sinh học, vật lý, hóa học… cho đến các môn âm nhạc, mỹ thuật, công nghệ… Thể loại sách tham khảo cũng rất đa dạng như: để học tốt, phương pháp học, phương pháp giải… giúp học sinh tiếp cận với các môn học một cách đa dạng và hệ thống Sự gia tăng về chủng loại sách tham khảo làm cho thị trường sách tham khảo trở nên sôi động hơn, hấp dẫn hơn, nhu cầu sử dụng sách tham khảo cũng được đáp ứng một cách đầy đủ, rộng khắp hơn

1.1.2.3 Tính cập nhật thông tin khoa học

Thông tin là một nhu cầu và thuộc tính của loài người Mọi diễn biến sự kiện của các vùng lãnh thổ, hay tri thức khoa học – xã hội đều được phổ biến và tiếp nhận bởi thông tin Vì vậy mà thông tin đáp ứng nhu cầu hiểu biết và tìm hiểu cuộc sống của con người, là động lực để thúc đẩy sự phát triển Có thể nói, thông tin gắn

bó hữu cơ với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, góp phần quan trọng cho sự tiến hóa nhân loại

Trong thời đại khoa học phát triển như vũ bão, khi tri thức đang ngày càng thể hiện rõ quyền lực và sức mạnh của mình, thì những kiến thức nền cơ bản mà Sách giáo khoa cung cấp ngày càng trở nên hạn chế Bởi vậy, sự bổ trợ của sách tham khảo, với tính cập nhật thông tin khoa học một cách liên tục, là một công cụ đắc lực giúp người sử dụng có thể tiếp thu những tri thức mới một cách thường xuyên Việc cập nhật thông tin khoa học là đặc điểm nổi bật và dễ nhận thấy trong

ý tưởng hình thành các bộ sách tham khảo Việc tái bản, sửa đổi, bổ sung nội dung sách tham khảo hay việc liên tục cho ra những đầu sách mới đã giúp sách tham khảo phản ánh kịp thời những thay đổi trong xã hội, nhất là những thay đổi về mặt dân số, kinh tế, khoa học kỹ thuật với những bảng số liệu, đánh giá mới nhất – điều

mà ngay cả tài liệu giáo dục bắt buộc trong nhà trường là sách giáo khoa vẫn chưa thể làm được

1.1.2.4 Tính chuyên sâu và liên ngành

Khi mà tính chuyên đề trong việc trình bày thông tin đang thể hiện nhiều ưu thế thì việc sách tham khảo có tính chuyên sâu là tất yếu khách quan của bởi tính chuyên sâu giúp sách tham khảo có điều kiện nhìn nhận, khai thác vấn đề một cách tập trung, thấu đáo, toàn diện và sâu sắc Lối tư duy và mục đích của mỗi người viết sách, người biên tập lại mang đến cho sách tham khảo một cách nhìn nhận dưới các góc độ khác nhau, làm cho tính chuyên sâu của sách tham khảo lại càng trở nên mới mẻ và đa dạng Ví dụ như cùng là bộ môn khoa học tự nhiên, sách tham khảo lại chia thành các đầu sách theo bộ môn cụ thể, trong mỗi bộ môn cụ thể lại chia thành các dạng thức, các khía cạnh, các vấn đề nhỏ lẻ Các khía cạnh đó tiếp tục được tư duy hóa dưới cái nhìn của soạn giả thành các chuyên đề, phương pháp giải, phương pháp học…

Nếu tính chuyên sâu được tạo nên bởi tư duy phân tích thì tính liên ngành được tạo nên bởi tư duy tổng hợp Liên ngành có nghĩa là sử dụng tổng hợp nhiều kiến thức khách nhau, nhiều dữ liệu đã có để khái quát đưa ra một nhận định, một kết luận

Có thể thấy rằng khoa học càng phát triển thì các chuyên ngành lại càng được chia nhỏ ra để nhận thức sâu hơn về các sự vật, hiện tượng Đó là con đường phát triển bình thường và tất yếu Tuy nhiên, khi đã chia ra quá nhỏ và đi vào quá sâu như vậy rồi thì việc nhận thức trở lại các sự vật, hiện tượng với tư cách là một

hệ thống tổng thể lại không còn dễ dàng nữa Yêu cầu phát triển của khoa học là quá trình chuyên môn hoá, chuyên ngành hoá phải đồng thời với quá trình mở rộng liên kết, thâm nhập vào nhau, hoà quyện lẫn nhau giữa các chuyên ngành khoa học Sách tham khảo, với tính năng liên ngành, đã không ngừng bổ sung thông tin khoa học cho nhau, đồng thời, bản thân mỗi cuốn sách cũng là kết quả của sự nghiên cứu tập trung các phân ngành khác nhau

Bất cứ một cuốn sách tham khảo nào cũng đều có hai đặc điểm nêu trên Chuyên sâu và liên ngành giống như hai mặt đối lập của một vấn đề, nhưng lại thống nhất, hỗ trợ và song hành với nhau để cùng làm sáng tỏ, thấu đáo một vấn đề khoa học Chính nhờ tính chuyên sâu và liên ngành, người học không chỉ tiếp thu được các lĩnh vực tri thức rộng lớn một cách đầy đủ, chi tiết, mà còn tự trang bị cho mình khả năng tự liên hệ, tổng hợp, so sánh, đối chiếu các vấn đề, đồng thời tạo sự linh động, kỹ năng để giải quyết các tình huống khó khăn nảy sinh trong quá trình học tập

1.1.2.5 Tính lý thuyết và thực hành

Tại Hội nghị lần thứ IV của Ban chấp hành TW Đảng khóa VII, Đảng ta đã

đề ra nghị quyết “ tiếp tục đổi mới sự nghiệp Giáo dục – Đào tạo” với quan điểm chỉ đạo “ thực hiện coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, thực hiện giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nghiên cứu khoa học, lý luận gắn liền với thực tiễn, học đi

đôi với hành…” Tiếp thu tư tưởng đó, những soạn giả sách tham khảo đã không ngừng đổi mới lối tư duy, tổng hợp tri thức một cách có hệ thống, không chỉ về mặt lý thuyết, mà còn cả những kỹ năng, phương pháp, cách thức để áp dụng chúng vào thực tế

Về lý thuyết, sách cung cấp cho người đọc cái nhìn tri thức một cách hệ thống Về thực hành, sách cung cấp cho người đọc kiến thức kỹ năng thực tế Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành đặc trưng của từng chuyên ngành giúp người học tránh được tình trạng thụ động, học một cách máy móc, thúc đẩy quá trình nhận thức, kích thích tư duy sáng tạo, tích cực trong mọi tình huống

Hiện nay xu hướng tăng cường hoạt động thực hành đang được các ngành Giáo dục hết sức quan tâm và chú trọng Và kỹ năng thực hành chỉ tạo nên hiệu quả tích cực khi nó được thực hiện dưới ánh sáng của một lý thuyết có tính hệ thống Trong giai đoạn xã hội phát triển với tốc độ nhanh như hiện nay, không thể phủ nhận tri thức con người là vô cùng quan trọng Và nó sẽ được người đọc tiếp thu nhanh hơn, bền hơn nếu tri thức là kết quả của việc tiếp xúc cả về lý thuyết và thực hành Nếu như sách giáo khoa là tài liệu học tập chủ yếu cung cấp tri thức về mặt lý thuyết đã được khoa học kiểm chứng thì sách tham khảo không những giúp người đọc tiếp thu kiến thức, nắm vững lý luận đã đúc kết trong các bộ môn khoa học, cập nhật những thông tin mới, mà còn chỉ ra phương hướng, các thức để vận dụng chúng một cách sáng tạo Tính song song hai mặt nhưng lại vô cùng thống nhất với nhau, bổ trợ và tác động qua lại lẫn nhau giữa tính lý thuyết và thực hành làm sách tham khảo trở thành một công cụ học tập vô cùng hữu hiệu

1.1.3 Phân loại sách tham khảo

Phân loại là sự phân chia xắp xếp các sự vật, hiện tượng, khái niệm theo một trật tự nhất định, ở những cấp độ nhất định dựa trên những thuộc tính giống và khác nhau giữa chúng để đưa chúng vào vào từng nhóm riêng biệt Hay nói cách khác phân loại chính là quá trình phân chia các đối tượng có những đặc điểm tương

đồng nào đó về cùng một nhóm, dựa trên những tiêu chí cụ thể, tùy thuộc mục đích phân loại

Sách tham khảo không ngừng tăng lên về cả số lượng và chủng loại Bởi vậy, tiến hành phân loại sách tham khảo là việc làm cần thiết để việc quản lý của các nhà sản xuất – kinh doanh cũng như việc lựa chọn sách tham khảo của người

sử dụng diễn ra một cách dễ dàng, thuận tiện và khoa học hơn Có nhiều cách thức tiến hành phân loại sách tham khảo như phân loại sách tham khảo theo Nhà xuất bản , phân loại sách tham khảo theo cấp học, lớp học ( lớp 10, lớp 11, lớp 12)…Tuy nhiên, với mục tiêu việc tiến hành phân loại sách tham khảo sao cho thuận lợi nhất cho quá trình học tập, việc phân loại theo lĩnh vực học, với những mục đích sử dụng riêng biệt của từng nhóm đối tượng được coi là phương án phân loại thông minh nhất Cụ thể:

 Sách tham khảo dành cho bộ môn khoa học tự nhiên:

Khoa học tự nhiên là Khoa học tự nhiên mang tính định lượng cao, khách quan, thống nhất, đã được kiểm nghiệm, chứng minh qua thực tế Sách tham khảo thuộc lĩnh vực này phần lớn được hình thành theo lối tư duy hệ thống, logic Sách cung cấp cho các em học sinh không chỉ là lý thuyết cơ bản mà còn hướng dẫn, hỗ trợ các em trong quá trình tư duy Hiện nay, các em học sinh theo học các khối học

tự nhiên thường đông đảo các em thuộc khối ngành học khác Những sách tham khảo dành cho bộ môn khoa học tự nhiên vì thế mà cũng rất phong phú và đa dạng

Nó có thể biểu hiện dưới dạng thức : để học tốt, phương pháp học, phương pháp giải… giúp các em dễ dàng tiếp cận và phân dạng, đồng thời tạo sự liên kết, mạch lạc về kiến thức không chỉ theo chương trình học mỗi khối, mà còn xuyên suốt suốt quá trình Đào tạo ở bậc Phổ thông trung học

 Sách tham khảo dành cho bộ môn khoa học xã hội:

Khoa học xã hội là một phạm trù rất rộng, bao gồm các vấn đề về con người, xoay quanh con người, trên phương diện con người Trái với khoa học tự nhiên,

các bộ môn xã hội thường mang tính định tính cao, nghĩa là nó được tiếp cận để

mô tả và phân tích theo quan điểm của các nhà nhân học Các bộ môn khoa học xã hội không có chứng minh mang tính tuyệt đối, chỉ có giải thích, diễn giải quan điểm và dùng thuyết kiến tạo trong suốt quá trình nghiên cứu Sách dành cho bộ môn khoa học xã hội vì thế mà càng trở nên đa dạng, phong phú Sách cung cấp cho các em học sinh những quan điểm, đánh giá, nhận xét, phân tích, bình luận, trên các góc nhìn lịch sử, con người, xã hội… khác nhau Tiếp cận với sách tham khảo dành cho bộ môn khoa học xã hội giúp các em học sinh có được cái nhìn tổng thể mà lại chi tiết, khái quát mà lại cụ thể về các vấn đề xã hội và con người, từ đó

dễ dàng đưa ra các so sánh, nhận định, bộc lộ quan điểm cá nhân

 Sách tham khảo dành cho bộ môn nghệ thuật:

Đây là mảng sách tham khảo dành cho các em học sinh có niềm đam mê với các bộ môn nghệ thuật như hội họa, âm nhạc, nấu ăn… Đó có thể là những môn năng khiếu các em bắt buộc phải học tập ở bậc Trung học phổ thông hay là môn thi bắt buộc trong trong kỳ thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng, Trung cấp nghề, do đó cần tự trau dồi, tích lũy tri thức, kỹ năng ngay từ đầu Hoặc đó đơn giản chỉ là sở thích, mong muốn được nắm bắt, lĩnh hội của các em học sinh, và việc học tập, tiếp xúc với các môn nghệ thuật đó như là để thỏa mãn niềm đam mê, ước muốn Thông thường, những môn nghệ thuật ít được chú trọng trong các bậc học Và sự

hỗ trợ từ sách tham khảo giúp các em có điều kiện, cơ hội được tìm hiểu sâu hơn,

cụ thể hơn bộ môn nghệ thuật đó Sách tham khảo dành cho các bộ môn nghệ thuật không chỉ cung cấp tri thức nền mang tính nguyên lý, mà còn hỗ trợ rất mạnh trong việc thực hành các kỹ năng, ứng dụng chúng vào thực tiễn Đây là một ưu điểm nổi bật của sách tham khảo thuộc mảng này

 Sách tham khảo phục vụ học tiếng nước ngoài:

Hiện nay, khi xu hướng giao tiếp và hội nhập quốc tế đang ngày càng trở nên bức thiết thì nhu cầu học ngoại ngữ ngày càng tăng Lượng kiến thức được

cung cấp trong sách giáo khoa không đủ làm thỏa mãn niềm đam mê cũng như nhu cầu nâng cao vốn ngoại ngữ Bởi vậy, sách tham khảo là lựa chọn thông minh của bất cứ một em học sinh nào Sách tham khảo phục vụ học ngoại ngữ cũng rất đa dạng về chủng loại: từ từ điển, sách tra cứu thành ngữ chuyên dụng… đến những sách ôn luyện ngữ pháp, hệ thống các cấu trúc, tình huống… hỗ trợ tối đa cho quá trình nghe – đọc – nói – viết ngoại ngữ

 Sách tham khảo phục vụ ôn thi Tốt nghiệp và tuyển sinh Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp:

Tốt nghiệp bậc Phổ thông trung học và tham dự kỳ thi tuyển sinh Đại học là những bước ngoặt cực kỳ quan trọng của mỗi em học sinh Bởi vậy, nhu cầu sử dụng sách tham khảo để bổ trợ, nâng cao, mở rộng và đào sâu kiến thức là tính tất yếu Nắm bắt được lượng nhu cầu rất lớn này, các Nhà xuất bản đã tung ra thị trường những đầu sách tham khảo tập trung vào những 6 môn tốt nghiệp và hệ thống sách tham khảo phục vụ khối ngành tự nhiên, khối ngành xã hội và khối ngành nghệ thuật Đây là mảng sách mũi nhọn trong hệ thống sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông Nó chiếm một lượng lớn về cả số lượng và chủng loại, đa dạng về nội dung cũng như phương thức truyền tải Những cuốn sách tham khảo phục vụ ôn thi Tốt nghiệp và tuyển sinh Đại học thường trang bị kiến thức mang tính hệ thống và chuyên sâu cao, xuyên suốt nội dung Đào tạo cả

ba lớp 10, 11, 12, cung cấp cho người sử dụng cái nhìn khái quát, tổng quan về vấn

đề nghiên cứu, đồng thời giúp đối tượng sử dụng tiếp cận vấn đề từ nhiều khía cạnh, góc nhìn, khơi sâu và làm sáng rõ hơn tri thức Đây cũng là cơ hội để các em chuẩn bị tâm lý vững vàng để bước vào kỳ thi Sách tham khảo giúp các em học sinh củng cố những phương pháp làm bài hiệu quả, tích cực thông qua việc cọ xát, thử sức qua những bộ đề được biên soạn công phu

Sách tham khảo rất đa dạng, phong phú về chủng loại Sự phân loại sách tham khảo cũng chính là sự phân loại nhóm đối tượng sử dụng Sự phân loại ở trên

giúp chúng ta có một cái nhìn tổng quan hơn về các loại sách tham khảo dành cho học sinh cấp III, đồng thời phần nào nói lên tính hữu dụng của nó đối với việc xây dựng và phát triển sự nghiệp Giáo dục của Thủ đô Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung

1.1.4 Vai trò của mặt hàng sách tham khảo

1.1.4.1 Sách tham khảo cung cấp những kiến thức bổ trợ cho sách giáo khoa, giáo trình các môn học

Phân phối chương trình học là việc phân chia, sắp xếp các môn học theo một khung chương trình chung, đảm bảo việc truyền tải kiến thức với một lượng thời gian phù hợp Tuy nhiên, với quy định nghiêm ngặt về số giờ, số tiết học trên lớp, sách giáo khoa chỉ có thể cung cấp những kiến thức nền cơ bản nhất, phổ thông nhất Bởi vậy, đối với các bạn học sinh muốn tìm hiểu sâu – rộng vấn đề cơ bản đó cần có sự hỗ trợ từ hệ thống sách tham khảo Sách tham khảo, ngoài việc luôn bám sát khung chương trình chuẩn của Giáo dục, với việc mở rộng, nâng cao, đào sâu kiến thức, còn giúp học sinh nâng phát huy được tính tự học, tự nghiên cứu Sự kết hợp giữa sách giáo khoa và sách tham khảo sẽ giúp việc tiếp nhận tri thức diễn ra một cách thuận lợi, khoa học, và đầy đủ hơn

1.1.4.2 Sách tham khảo có khả năng liên thông mở rộng và hệ thống hóa kiến thức

Nhu cầu tích cực và tất yếu của tư duy là liên thông mở rộng và hệ thống hóa kiến thức Dưới góc độ sách tham khảo, mở rộng là việc bổ sung các thông tin cần thiết, hữu ích, có liên quan và xoay quanh vấn đề mà sách đề cập Ví dụ những cuốn để học văn tốt, ngoài cũng cấp tri thức về tác phẩm, còn cung cấp tri thức về tác giả, lịch sử ra đời tác phẩm, tư tưởng xã hội, những đánh giá khách quan của các nhà chuyên môn… Trong khi sách giáo khoa thường có tính phân môn cao và chuyên biệt, thì sách tham khảo lại mang tính tổng hợp rất cao Điều này hỗ trợ các em học sinh có cái nhìn khái quát, toàn diện về tổng thể vấn đề nghiên cứu

dưới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, giúp hình thành nên lối tư duy hệ thống mang tính khoa học Ví dụ những cuốn các phương pháp giải, phương pháp học, tuyển tập dạng… được biên soạn nhằm giúp học sinh có điều kiện tổng hợp kiến thức xuyên suốt suốt quá trình học Việc tổng hợp các dạng thức trong cùng một tài liệu học tập giúp quá trình lĩnh hội tri thức của các em học sinh diễn ra được thuận lợi hơn, kiến thức được hệ thống hóa, giúp các vấn đề cùng phạm trù được xâu chuỗi, các em học sinh cũng thuận lợi hơn trong quá trình phân tích, đánh giá, khái quát, so sánh

Như đã phân tích ở trên, có thể nhận thấy sách tham khảo đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với người sử dụng Nếu tận dụng công cụ học tập hữu hiệu này một cách đúng mực, quá trình lĩnh hội tri thức sẽ được diễn ra cách nhanh chóng, khoa học

1.2 Nhận thức chung về thị trường sách tham khảo

1.2.1 Khái niệm thị trường sách tham khảo

Thị trường ra đời gắn liền với nền sản xuất hàng hoá, nó là môi trường để tiến hành các hoạt động giao dịch mang tính chất thương mại của mọi doanh nghiệp Trong một xã hội phát triển, thị trường không nhất thiết chỉ là địa điểm cụ thể gặp gỡ trực tiếp giữa người mua và người bán mà doanh nghiệp và khách hàng

có thể chỉ giao dịch, thoả thuận với nhau thông qua các phương tiện thông tin viễn thông hiện đại Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hoá, khái niệm thị trường ngày càng trở nên phong phú và đa dạng Có một số khái niệm phổ biến về thị trường như sau:

Thị trường là nơi mua bán hàng hoá, là nơi gặp gỡ để tiến hành hoạt động mua bán giữa người mua và người bán

Thị trường là biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của các tổ chức,đơn vị kinh tế về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định

của các doanh nghiệp về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và quyết định của người lao động về việc làm là bao lâu, cho ai đều được quyết định bằng giá cả

Thị trường là sự kết hợp giữa cung và cầu, trong đó những người mua và người bán bình đẳng cùng cạnh tranh Số lượng người mua và người bán nhiều hay

ít phản ánh quy mô của thị trường lớn hay nhỏ Việc xác định nên mua hay bán bàng hoá và dịch vụ với khối lượng và giá cả bao nhiêu do quan hệ cung cầu quyết định Từ đó ta thấy thị trường còn là nơi thực hiện sự kết hợp giữa hai khâu sản xuất và tiêu dùng hàng hoá

Thị trường là phạm trù riêng của nền sản xuất hàng hoá Hoạt động cơ bản của thị trường được thể hiện qua ba nhân tố có mối quan hệ hữu cơ với nhau nhu cầu hàng hoá dịch vụ, cung ứng hàng hoá dịch vụ và giá cả hàng hoá dịch vụ

Thị trường theo quan điểm Maketing, được hiểu là bao gồm tất cả những khách hàng tiềm ẩn cùng có nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thoả mãn nhu cầu và mong muốn đó

Tóm lại, thị trường được hiểu là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu của một loại hàng hoá, dịch vụ hàng hoá hay cho một đối tác có giá trị, bao gồm tổng thể các mối quan hệ cung – cầu, giá cả, cạnh tranh…

Từ cách hiểu về thị trường nói trên, với tư cách là một loại hàng hóa được sản xuất, lưu thông, trao đổi trên thị trường, thị trường sách tham khảo cũng mang đầy đủ đặc điểm của thị trường nói chung, nghĩa là cũng được hình thành dựa trên mỗi quan hệ cung – cầu với mức giá xác định của mỗi sản phẩm Hay nói cách khác “ Thị trường sách tham khảo là tổng thể tất cả các mối quan hệ cạnh tranh, cung cầu, giá cả, giá trị… mà trong đó giá cả và số lượng sách tham khảo tiêu thụ được xác định”

Thị trường Sách tham khảo là một môi trường kinh doanh mang tính khách quan Các đơn vị sản xuất kinh doanh mặt hàng sách tham khảo không có khả năng làm thay đổi thị trường mà họ cần phải tiếp cận thị trường từ nhiều mặt để thích

ứng Thị trường Sách tham khảo cũng là căn cứ giúp các đơn vị sản xuất kinh doanh nhận biết được nhu cầu xã hội về mặt hàng này và đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp một cách khách quan nhất Đồng thời, nó cũng là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với toàn bộ công tác Xuất bản – in – phát hành mảng sách tham khảo trong phạm vi cả nước nói chung, thị trường sách tham khảo

ở Thủ đô Hà Nội nói riêng, cũng như điều tiết, chỉ đạo sát sao hoạt động kinh doanh của từng đơn vị cơ sở

1.2.2 Đặc trưng của thị trường sách tham khảo

1.2.2.1 Về đối tượng sử dụng:

Xét riêng trong đối tượng nghiên cứu và khảo sát của đề tài, Hà Nội đã tập trung một lượng lớn các trường Trung học phổ thông cả công lập và tư thục, tính tất yếu nảy sinh là nhu cầu về việc sử dụng sách tham khảo để củng cố, nâng cao,

hệ thống hóa kiến thức là rất lớn Tính đa dạng của các môn học tất yếu tạo nên sự phong phú của sách tham khảo Hà Nội là một thành phố đông dân với nền kinh tế khá phát triển, thu nhập bình quân đầu người cao, mức sống ổn định, tạo điều kiện tốt cho quá trình chuyển hóa “nhu cầu” thành “cầu”, tức là họ có khả năng chi trả cho nhu cầu đó

Mặc dù sách tham khảo có đối tượng hướng đến nhất định, nhưng do tính tương tác giữa học sinh – phụ huynh – giáo viên, mà sách tham khảo vô hình chung phục vụ cả ba nhóm đối tượng này Sách tham khảo được biên tập dành riêng cho các em học sinh, nhưng phụ huynh cũng có nhu cầu tham khảo để bổ trợ kiến thức, hỗ trợ và hướng dẫn con em mình trong quá trình học tập Giáo viên, ngoài việc tham khảo những cuốn sách dành riêng cho quá trình dạy học, cũng có nhu cầu tham khảo thêm sách dành cho các em học sinh để hệ thống lại kiến thức, lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp Thông qua chủng loại cũng như cách thức sử dụng sách tham khảo của con em mình, phụ huynh và giáo viên có những

định hướng, uốn nắn kịp thời, tránh việc lạm dụng sách tham khảo hay sử dụng sách tham khảo sai mục đích

Nếu mở rộng đối tượng sử dụng thì nhu cầu sử dụng sách tham khảo hiện nay càng phong phú Nó thể hiện qua lượng khách hàng tìm đến sách tham khảo là một lực lượng rất đông đảo không chỉ các em học sinh các cấp ( cấp I, cấp II, cấp III) mà còn có các em mẫu giáo, các bạn sinh viên, giáo viên, các đối tượng học nghề, người nghiên cứu, hay đơn giản là các cá nhân muốn bổ trợ, tìm tòi một vấn

đề mà bản thân yêu thích

Dù xét trên phạm vi nghiên cứu đối tượng sử dụng sách tham khảo là học sinh Cấp III hay xét trên toàn bộ phạm vi đối tượng sử dụng như đã trình bày ở trên, đều dễ dàng nhận thấy cầu của họ không chỉ lớn mà còn rất đa dạng và phức tạp Với mỗi yêu cầu về độ tuổi, ngành nghề, mục đích sử dụng, hay đơn giản là cùng một vấn đề nhưng lại mong muốn những góc tiếp cận khác nhau, lại nảy sinh

ra những nhu cầu khác nhau về sách tham khảo

Sự đa dạng về đối tượng và nhu cầu sử dụng là nhân tố tích cực góp phần tạo nên một thị trường sách tham khảo sôi động Đây vừa là thuận lợi, vừa là thách thức đặt ra đối với bất kỳ một doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh mặt hàng này trên thị trường Bên cạnh việc không ngừng tăng số lượng, chủng loại do lượng khách hàng đông đảo, doanh nghiệp cần không ngừng nâng cao chất lượng sách tham khảo bao gồm cả hình thức và nội dung.Việc tận dụng tốt thời cơ và đánh trúng tâm lý mua hàng của khách hàng là cơ hội giúp việc kinh doanh sách tham khảo của các doanh nghiệp sẽ rất thuận lợi

1.2.2.2 Về lực lượng cung cấp:

Xuất phát từ nhu cầu sử dụng sách tham khảo ngày càng tăng nhanh, đa dạng và phức tạp, với sự hậu thuẫn của quá trình chuyển đổi kinh tế thị trường, hiện nay, lực lượng tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh sách tham khảo là

vô cùng phong phú

Trước hết là các đơn vị sản xuất Hiện nay cả nước có tất cả 64 Nhà xuất bản (NXB) từ Trung ương đến địa phương, trong đó có đến hơn 30 NXB tham gia bên mảng sách tham khảo ở những mức độ khác nhau, trong đó có những NXB rất mạnh về mảng sách này và coi đó là một trong những quân át chủ bài để chiếm lĩnh thị trường như : NXB Giáo dục, NXB Hà Nội, NXB Trẻ

Xuất bản hiện nay cũng rất đa dạng về hình thức Có 2 hình thức xuất bản chính được áp dụng là xuất bản theo phương thức truyền thống và liên doanh liên kết xuất bản, trong đó liên doanh, liên kết xuất bản đang là sự lựa chọn của nhiều NXB bởi tính ưu việt của nó Liên kết trong hoạt động xuất bản bao gồm các hình thức: tổ chức bản thảo, in, phát hành xuất bản phẩm Các bên tham gia liên kết có thể áp dụng một hoặc nhiều hình thức trên Và dù liên kết dưới bất kỳ hình thức nào, những sách liên kết đều có điều kiện được chăm chút kỹ lưỡng từ khâu xuất bản đến khâu phát hành

Về các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực lưu thông sách tham khảo ở thị trường Hà Nội, hiện nay, ngoài các đơn vị trực thuộc Nhà nước còn có sự tham gia của các đơn vị, tổ chức tư nhân Những lực lượng Phát hành sách ngoài quốc doanh này đóng góp đáng kể vào việc phát triển thị trường xuất bản phẩm nước ta, đáp ứng nhu cầu về sử dụng sách tham khảo ngày càng cao của xã hội, đồng thời tạo nên một thị trường năng động

Hình thức kinh doanh cũng rất đa dạng Các nhà sản xuất – kinh doanh sách tham khảo ngoài các phương thức kinh doanh thuần túy như bán cố định tại cửa hàng, bán lưu động, bán tại các hội trợ, triển lãm…còn triển khai việc cung cấp sách cho người đọc thông qua các trang web Đây là hình thức kinh doanh rất năng động, giúp doanh nghiệp loại bỏ được nhiều khâu trung gian, tiết kiệm tối đa các loại chi phí, đồng thời phục vụ hiệu quả cho nhu cầu sử dụng sách tham khảo của đông đảo mọi đối tượng

1.2.2.3 Về tính thời vụ

Cũng như sách giáo khoa, thị trường sách tham khảo có tính thời vụ khá cao Sách tham khảo được xuất bản và đẩy nhanh lượng tiêu thụ theo thời vụ Trước thềm năm học mới và kỳ học mới, bên cạnh việc trang bị cho con em mình bộ sách giáo khoa – tài liệu học tập bắt buộc trong nhà trường, thì việc săn lùng những cuốn sách tham khảo hay, hữu dụng của các NXB uy tín cũng được các bậc phụ huynh rất lưu tâm Đánh trúng tâm lý muốn chuẩn bị hành trang cho con em mình một cách tốt nhất, đầy đủ nhất, các nhà sản xuất – kinh doanh đã chọn thời điểm này để triển khai đồng bộ việc đưa một lượng lớn sách tham khảo ra thị trường, với đầy đủ các chủng loại, giá cả, nhằm đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu khách hàng, đồng thời đẩy mạnh doanh thu, gia tăng lợi nhuận Thời gian này, thị trường sách tham khảo rất sôi động với sự tham gia đông đảo các lực lượng cung – cầu và dần lắng xuống sau khi năm học mới đã bước vào giai đoạn ổn định Tuy nhiên, với nhu cầu sử dụng sách tham khảo liên tục suốt năm học, các doanh nghiệp vẫn cần

dự trữ một lượng hàng nhất định để việc phục vụ khách hàng không bị gián đoạn, tạo nên một đội ngũ khách hàng thường xuyên

1.3 Ý nghĩa của thị trường sách tham khảo

1.3.1 Ý nghĩa chính trị - xã hội

Sự nghiệp giáo dục, đào tạo của nước ta đang đứng trước những thử thách lớn lao và những nhiệm vụ có tính lịch sử Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – đào tạo trở thành một trong những mục tiêu, động lực quan trọng của toàn bộ sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là vấn đề lớn, hệ trọng và phức tạp, còn nhiều ý kiến khác nhau, cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, bàn bạc một cách thấu đáo, cẩn trọng

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo vừa là vấn đề bức bách, cấp thiết, nhưng đồng thời cũng không thể nôn nóng, vội vàng Thực hiện sự nghiệp này, cần phải huy động toàn Đảng, toàn dân, huy động trí tuệ trách nhiệm của

nhiều nhà khoa học, nhiều nhà quản lý, nhiều bậc trí thức, của các chuyên gia, của đông đảo các tầng lớp nhân dân

Sách tham khảo – với tư cách là công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc dạy và học,

đã và đang không ngừng giúp con người tiếp nhận tri thức, đào sâu suy nghĩ, phát huy năng lực sáng tạo, tu dưỡng, bồi đắp và mở mang kiến thức Sách tham khảo nói riêng và xuất bản phẩm nói chung là hàng hóa đặc thù Bởi tính đặc thù của nó nên nó được biểu hiện dưới hai mặt : giá trị và giá trị sử dụng Giá trị sử dụng của hàng hóa Xuất bản phẩm có nghĩa rất lâu bền, không bị lu mờ theo thời gian, thậm chí trải qua một giai đoạn lịch sử nhất định, giá trị sử dụng của nó mới được khai quật và hiểu một cách đúng nghĩa Nói cách khác, giá trị và giá trị sử dụng của Xuất bản phẩm là không đồng nhất

Xuất phát từ vị trí, vai trò của sách tham khảo mà thị trường sách tham khảo

có những ý nghĩa xã hội thể hiện trên những phương diện sau:

1.3.1.1 Góp phần thỏa mãn tốt nhất nhu cầu học tập, nghiên cứu, giảng dạy của học sinh và giáo viên

Hiện nay, nhu cầu học tập, nghiên cứu, giảng dạy của học sinh và giáo viên

là vô cùng lớn Theo quy định của Luật Giáo dục, Sách giáo khoa là tài liệu quan trọng, mang tính pháp lý trong dạy và học Tuy nhiên, nếu chỉ sử dụng duy nhất Sách giáo khoa làm tài liệu học tập, học sinh sẽ chỉ được cung cấp những kiến thức

ở mặt cơ bản, phổ thông mà không được mở rộng, đào sâu, tìm tòi vấn đề đó dưới các góc độ và cấp bậc khác nhau; giáo viên thì bị hạn chế về lượng kiến thức trong quá trình giảng dạy, khiến bài giảng trở nên nhàm chán và kém thu hút Bởi vậy, sự

ra đời và phát triển mạnh mẽ của thị trường sách Sách tham khảo đã góp phần thỏa mãn tốt nhất nhu cầu học tập, nghiên cứu, giảng dạy của học sinh và giáo viên Thông qua thị trường sách tham khảo, học sinh và giáo viên có thể dễ dàng lựa chọn những cuốn sách phù hợp nhất đáp ứng nhu cầu của mình Học sinh có thêm một công cụ hữu hiệu trong việc tra cứu và học tập, bổ sung những tri thức chưa

được đề cập một cách trọn vẹn trong sách giáo khoa, hỗ trợ và khơi sâu thêm kiến thức để họ sẵn sàng tiếp thu những tri thức mới cao hơn, mới hơn; giáo viên có thêm một trợ thủ đắc lực để tìm hiểu sâu hơn vấn đề mình giảng dạy, giúp nâng cao chuyên môn, mở rộng tầm hiểu biết

1.3.1.2 Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

Chất lượng dạy và học là mối quan tâm hàng đầu của nền giáo dục trên thế giới Chúng ta đã biết rằng quá trình dạy học bao gồm quá trình dạy và quá trình học Dạy là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động học của học sinh Học là hoạt động do được sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển nên nó là hoạt động nhận thức đặc biệt Trong quá trình dạy học thì sự tương tác giữa giáo viên và học sinh chính là chìa khóa mở cánh cửa thành công đối với chất lượng dạy và học Và

sự ra đời, hình thành và phát triển của thị trường sách tham khảo đã góp phần nâng cao chất lượng dạy và học đó Với mong muốn là làm sao để người dạy truyền đạt được kiến thức một cách dễ dàng nhất, người học nắm bắt và vận dụng được kiến thức đó trong thời gian ngắn nhất, thị trường sách tham khảo đang ngày một hoàn thiện và nâng cao chất lượng sách tham khảo, với những kiến thức bổ trợ mang tính mở rộng và chuyên sâu

Trong hoạt động Giáo dục – đào tạo, người thầy đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp những kiến thức cơ bản, là người trực tiếp giúp học sinh tiếp cận với tri thức Những kiến thức trong bài giảng của người dạy ảnh hưởng nhất định đến khả năng tiếp nhận và chuyển hóa của người đọc Hay nói cách khác, người dạy có khả năng định hướng kiến thức cao cho người học Vì vậy, phương pháp giảng dạy của giáo viên là rất quan trọng Những năm gần đây, việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo chủ trương của Bộ Giáo dục – Đào tạo đã trở thành một đòn bẩy mạnh mẽ làm thay đổi đáng kể chất lượng học tập của học sinh Đổi mới phương pháp giảng dạy không phải là tạo ra một phương pháp khác với cái cũ, để loại trừ cái cũ, mà là tìm ra cái phù hợp, cái tối ưu để quá trình

truyền bá và tiếp nhận kiến thức diễn ra một cách thuận lợi và hiệu quả Nhận thức được vấn đề này, thị trường sách tham khảo đã cung cấp một loạt các sách tham khảo chuyên về phương pháp giảng dạy, các loại sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên với những chuyên đề riêng biệt như: phương pháp dạy học toán, phương pháp dạy học văn… với nội dung chủ yếu là đưa ra các phương pháp dạy khoa học, phù hợp, sách tham khảo hướng cho giáo viên định hình những phương pháp và phong cách dạy học chuyên nghiệp, đồng thời giúp các giáo viên có thể trao đổi những kinh nghiệm giảng dạy với nhau, góp phần không nhỏ trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường

Đối với các em học sinh, bên cạnh mảng sách tham khảo cơ bản, thị trường sách tham khảo cung cấp những loại sách tham khảo mang tính tự tư duy, tự nghiên cứu cao Đây là công cụ tự học, tự rèn luyện rất tốt Phải đầu tư cho việc học tập thì con người mới có thể phát triển toàn diện và am hiểu được nhiều vấn đề trong cuộc sống Con đường chinh phục kiến thức không hẳn là bằng phẳng đối với chúng ta mà nó vô cùng cam go và thử thách Bởi vậy, nó cần rất nhiều tinh thần tự giác của mỗi cá nhân Nếu như Sách giáo khoa cung cấp những kiến thức nền cơ bản, được giáo dục đại trà, mang tính phổ thông cao thì Sách tham khảo lại là kho kiến thức mở - nơi mà học sinh có thể tự mày mò, nghiên cứu, bổ sung, bồi đắp tri thức Với sự phong phú của các thể loại sách tham khảo như: sách hướng dẫn, để học tốt, phương pháp giải, phương pháp học… người học hoàn toàn có thể tự chủ trong việc xâu chuỗi hệ thống kiến thức, tự nghiên cứu chuyên sâu, từ đó nâng cao được chất lượng học Đối với học sinh, việc làm thêm các bài tập mới, bài tập nâng cao mà trong nội dung cơ bản của chương trình Sách giáo khoa chưa có điều kiện

đề cập đến đã giúp các em mở rộng kiến thức, phát huy được năng lực của bản thân Từ những kiến thức trong Sách tham khảo giúp cho người sử dụng nâng cao được khả năng trình bày, giúp học sinh diễn đạt ý tưởng của mình một cách khoa học và cụ thể

Đồng thời, thị trường sách tham khảo còn là cầu nối tương tác gián tiếp giữa học sinh và giáo viên Thông qua thị trường sách tham khảo, giáo viên có thể nắm bắt được một cách tương đối nhu cầu học tập của các em học sinh, từ đó có những định hướng và cách thức giảng dạy phù hợp Các em học sinh có thể tham khảo những quyển về phương pháp giảng dạy để có những đề xuất, góp ý cho giáo viên, giúp quá trình lĩnh hội tri thức diễn ra một cách thuận lợi nhất Thông qua Thị trường sách tham khảo, những nhà sản xuất – kinh doanh đã gián tiếp thực hiện nhiệm vụ xã hội là nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài thông qua việc đưa sách đến tận tay người sử dụng Đồng thời, việc kinh doanh Sách tham khảo cũng đem lại hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp, từ đó góp phần phát triển kinh tế Thủ đô Hà Nội nói riêng và kinh tế cả nước nói chung

1.3.2 Ý nghĩa đối với doanh nghiệp kinh doanh Xuất bản phẩm

1.3.2.1 Về hiệu quả kinh tế

Trên thị trường, các doanh nghiệp kinh doanh sách tham khảo nói riêng và xuất bản phẩm nói chung đang thực hiện việc kinh doanh một loại hàng hóa đặc biệt – đó là loại hàng hóa văn hóa tinh thần được chứa đựng bởi vỏ vật chất bề ngoài Bởi vậy, các doanh nghiệp này phải thực hiện song hành hai mục tiêu: kinh

tế và xã hội Nghĩa là bên cạnh việc thực hiện nhiệm vụ kinh doanh, doanh nghiệp còn phải thực hiện các nhiệm vụ tư tưởng, chính trị trọng tâm trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí và đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân cả nước

Tuy nhiên, xét cho cùng, trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu cuối cùng của bất cứ một doanh nghiệp đều là tối đa hóa lợi nhuận, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất Có thu được lợi nhuận, các doanh nghiệp mới đảm bảo được sự phát triển ổn định bao dài, từ đó thực hiện các mục tiêu chiến lược khác, trong đó

có mục tiêu xã hội Trong mỗi doanh nghiệp, quá trình sản xuất diễn ra không ngừng và diễn ra theo chu kỳ : mua nguyên, nhiên liệu, vật tư, thiết bị trên thị

trường đầu vào, tiến hành sản xuất sản phẩm sau đó bán sản phẩm trên thị trường đầu ra Giai đoạn nào cũng đóng vai trò quan trọng, góp phần tạo nên thành công cho doanh nghiệp Nhưng giai đoạn quan trọng hơn cả, quyết định sự phát triển và tồn tại của doanh nghiệp là giai đoạn cuối cùng, chính là thị trường đầu ra hay còn gọi là thị trường tiêu thụ sản phẩm Khi nói tới doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

là phải nói tới thị trường Hay nói cách khác, giữa doanh nghiệp và thị trường có mối quan hệ hữu cơ mật thiết, không thể tách rời Với những ưu điểm như tập trung đông đúc một lượng lớn học sinh, thu nhập trung bình lớn, sự quan tâm đầu

tư cho Giáo dục – Đào tạo cao, Hà Nội đã trở thành thị trường trọng điểm tạo nên một sức hút lớn với tất cả các nhà kinh doanh sách tham khảo nói riêng và xuất bản phẩm nói chung

Thị trường sách tham khảo ở Hà Nội đang diễn ra hết sức sôi động Nơi đây hội tụ tất cả các yếu tố một cách rõ rệt, từ cung – cầu, cạnh tranh đến các chiến dịch Pr để phát triển sản phẩm Tất cả đều tạo thành điều kiện để mang lại động lực phát triển cũng như mang lại lợi nhuận vô cùng lớn cho doanh nghiệp Một phép so sánh đơn giản giữa Thị trường sách tham khảo ở Hà Nội và Thị trường sách tham khảo tại một tỉnh thành nhỏ, có thể nhận thấy sự khác biệt tất yếu từ nhu cầu, khả năng chi trả cũng như các yếu tố khác tác động đến toàn bộ quá trình kinh doanh Những điều kiện thuận lợi mà Thị trường Sách tham khảo tại Thủ đô Hà Nội tạo ra giúp doanh nghiệp có một khí thế làm việc tích cực, khơi dậy sự năng động sáng tạo ở mỗi thành viên Hoạt động tiêu thụ này sẽ là cơ hội để Doanh nghiệp gia tăng nhanh chóng lợi nhuận, mở rộng quy mô sản xuất, tăng nhanh vòng quay vốn để tái đầu tư kinh doanh, đồng thời kiến tạo và nuôi dưỡng nguồn tài chính ổn định để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, đầu tư nguồn nhân lực có chuyên môn, tạo môi trường kinh doanh thân thiện với khách hàng… Từ đó, uy tín của doanh nghiệp với khách hàng và bạn hàng không ngừng tăng lên, vô hình chung nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp so với các đối thủ cạnh tranh

1.3.2.2 Về mở rộng quan hệ hợp tác trong sản xuất – kinh doanh

Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt thì việc ổn định và mở rộng quan hệ hợp tác trong sản xuất – kinh doanh đối với các doanh nghiệp là điều kiện cần thiết để tồn tại và phát triển Nếu ổn định được xem là cách thức “phòng thủ” thì mở rộng quan hệ hợp tác là một phương pháp “tấn công để phòng thủ” Thị trường chính là nơi để các doanh nghiệp tìm kiếm những đối tác làm ăn mới Đồng thời thị trường cũng là nơi giữ gìn và mở rộng các mối quan hệ hợp tác làm

ăn giữa các doanh nghiệp Thị trường sách tham khảo tại Thủ đô Hà Nội là một thị trường lớn và đầy phức tạp, với sự tham gia đông đảo các lực lượng và thành phần kinh tế Chính điều đó đã tạo nên sự sôi động của một thị trường trọng điểm về mặt hàng sách tham khảo, và cũng tạo nên cơ hội hợp tác làm ăn của các đối tác kinh doanh Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, không một doanh nghiệp nào có thể sản xuất, kinh doanh tất cả các chủng loại mặt hàng Vì vậy, để làm phong phú thêm mặt hàng kinh doanh, tận dụng mặt hàng ưu thế, phục vụ tốt nhất nhu cầu đa dạng của khách hàng, các doanh nghiệp cần tạo lập các mối quan hệ hợp tác, liên doanh liên kết để tham gia sản xuất và phát hành Sách tham khảo trên thị trường

Có thể nói thị trường đóng vai trò là cầu nối giữa nhu cầu khách hàng với các nhà sản xuất kinh doanh, đồng thời là môi trường giúp các đơn vị sản xuất – kinh doanh hợp tác với nhau, giúp đỡ nhau vì mục đích đôi bên cùng có lợi

1.3.2.3 Về tái sản xuất các mặt hàng sách tham khảo

Trong quá trình xuất bản, phát hành là khâu cuối cùng đóng vai trò cực kỳ quan trọng khi trực tiếp tạo ra lợi nhuận và là căn cứ để đánh giá toàn bộ quá trình kinh doanh Tuy nhiên, để phát hành có hiệu quả cần phải có một môi trường kinh doanh thuận lợi, tạo tiền đề cho phát hành thực hiện đồng thời hai mục tiêu lớn: mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội

Tái sản xuất là quá trình sản xuất diễn ra liên tục và lặp lại theo thời gian Tuy nhiên, để phát triển kinh doanh, doanh nghiệp cần tái sản xuất theo hướng mở

rộng, tức là các yếu tố của quá trình sản xuất tăng lên về số lượng và chất lượng Khi có cơ hội, mọi doanh nghiệp đều nỗ lực tận dụng và thúc đẩy việc mở rộng quy mô, nhanh chóng tạo đà cho sự phát triển vượt bậc.Việc mở rộng kinh doanh không những tạo ra sự lớn mạnh cho doanh nghiệp về quy mô mà còn giúp doanh nghiệp khẳng định năng lực sản xuất, gia tăng uy tín thương hiệu trên thị trường, mang đến nhiều cơ hội tăng trưởng thị phần

Thị trường sách tham khảo ở Thủ đô Hà Nội là một trong những thị trường hấp dẫn hàng đầu trong cả nước mà bất cứ một doanh nghiệp kinh doanh sách tham khảo nào cũng hướng tới và chiếm lĩnh Thị trường này hội tụ đầy đủ các yếu

tố cấu thành nên một môi trường kinh doanh thuận lợi giúp doanh nghiệp có điều kiện tốt nhất để tái sản xuất các mặt hàng sách tham khảo Sự tham gia tích cực của các lực lượng cung – cầu, sự hậu thuẫn của một môi trường kinh doanh vốn đã năng động…giúp cho quá trình tái sản xuất của doanh nghiệp được diễn ra một cách liên tục, hiệu quả, đồng thời tạo ra cơ hội làm thỏa mãn tối đa nhu cầu của khách hàng Thủ đô Hà Nội là nơi tập trung một lượng lớn các NXB, các doanh nghiệp Phát hành của cả nhà nước và tư nhân, do đó, nguồn cung sách tham khảo của các doanh nghiệp rất ổn định, chi phí cho quá trình vận chuyển ít, cộng với nhu cầu về mặt hàng này tại thị trường Hà Nội là lớn, chỉ cần doanh nghiệp năng động trong quá trình tiêu thụ, doanh nghiệp có thể tiến hành quay vòng vốn một cách nhanh chóng, nâng cao hiệu quả kinh tế và vị thế của mình trên thị trường

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SÁCH THAM KHẢO DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI

xã hội cho bản thân trong tương lai và các phương thức đạt tới vị trí xã hội ấy Do

đó, các em bắt đầu biết chú trọng, đầu tư cho việc học một cách kỹ lưỡng hơn Chính lúc này, các em bắt đầu có sự phân hóa về khả năng nhận thức theo các lĩnh vực và cấp bậc, đồng thời khả năng tư duy bằng việc tự học, tự nghiên cứu của các

em cũng được nâng cao rõ rệt Đây chính là yếu tố căn bản và cốt lõi cho việc nảy sinh và hình thành nhu cầu sử dụng sách tham khảo của nhóm đối tượng này

Được sinh sống và học tập tại Thủ đô Hà Nội – một thành phố năng động, phát triển toàn diện, lại là thành phố kiểu mẫu trong cả nước về lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo, với những đặc điểm chung về nhu cầu cũng như khả năng học tập nêu trên, học sinh bậc Trung học phổ thông nơi đây luôn được tạo những điều kiện học tập tốt nhất cho quá trình tu dưỡng và rèn luyện, về cả phía gia đình và nhà trường

Về phía nhà trường: nhà trường có một vai trò quan trọng trong việc truyền thụ kiến thức cho học sinh Học sinh có thể tiếp thu kiến thức từ nhiều nguồn nhưng kiến thức ở nhà trường vẫn giữ vị trí quan trọng hàng đầu vì đó là kiến thức

đã được chuẩn hóa,đạt độ chính xác cao và có định hướng Hiện nay, toàn thành phố Hà Nội có 194 các trường Trung học phổ thông, bao gồm cả dân lập, tư thục

và các Trung tâm giáo dục thường xuyên Việc tập trung một số lượng đông đảo các trường Trung học phổ thông đã thể hiện phần nào nhu cầu học tập đông đảo của các em học sinh nơi đây, đồng thời thể hiện sự cố gắng, nỗ lực của Sở Giáo dục – Đào tạo Hà Nội trong việc đáp ứng về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cho bậc học này Được sự quan tâm, quán xuyến chặt chẽ của các cấp lãnh đạo, chính quyền địa phương, với sự đầu tư đồng bộ về cả nhân lực, vật lực cho công tác dạy và học, phần lớn các em học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô

đã và đang được học tập, rèn luyện trong môi trường học đường tương đối đầy đủ, tiện nghi, được giảng dạy bởi đội ngũ giáo viên có chất lượng, có chuyên môn cao, được tiếp xúc với nhiều chương trình đào tạo, liên kết cả trong và ngoài nước Thành phố Hà Nội là một thành phố kiểu mẫu luôn đi đầu trong chất lượng Giáo dục – Đào tạo của cả nước, do đó, yêu cầu về học tập đối với các em cũng rất khắt khe và cao hơn hẳn các địa phương khác Một môi trường học tập năng động, những tiêu chí gắt gao trong việc đánh giá, xếp loại, cộng với tâm lý muốn khẳng định năng lực bản thân của lứa tuổi này đã dần hình thành nên tính tự học, tự

nghiên cứu trong mỗi học sinh Thay vì chỉ đảm bảo việc học chính khóa trên lớp

và tham gia các lớp học bồi dưỡng kiến thức, các em còn biết tự tìm tòi, nghiên cứu thông qua các tài liệu giáo dục khác, mà sách tham khảo là một điển hình

Về phía gia đình: đây là môi trường giáo dục đầu tiên, là trường học đầu tiên của các em học sinh Với những đặc điểm nổi bật như tiềm lực kinh tế, trình độ dân trí, các hộ gia đình trên địa bàn Hà Nội đã cùng với Nhà trường tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình học tập, củng cố và nâng cao kiến thức của con

em mình Yếu tố kinh tế là yếu tố quyết định đến khả năng tiêu dùng sách tham khảo Khi yêu cầu về việc bổ trợ kiến thức được nảy sinh, họ hình thành “nhu cầu”, nhưng phải có khả năng thanh toán thì “nhu cầu” này mới được chuyển hóa thành

“cầu” – nghĩa là lúc này, sách tham khảo mới có cơ hội thực hiện nhiệm vụ của nó

là củng cố, bồi dưỡng và nâng cao kiến thức cho người sử dụng Với các em học sinh cấp 3 sinh sống và học tập trên địa bàn Thủ đô Hà Nội thì đây dường như không phải là một vấn đề khó khăn Thủ đô Hà Nội là một trong những thành phố

có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước, với mức thu nhập bình quân đầu người năm 2012 ước tính đạt 46,6 triệu đồng, tăng 4,7 triệu đồng so với năm 2011 (Nguồn: báo VNEXPRESS) Mức sống có phần ổn định của các hộ gia đình trên địa bàn Hà Nội đã tạo điều kiện cho học sinh nơi đây có thể chuyển hóa “nhu cầu” thành “cầu” một cách dễ dàng hơn Các bậc phụ huynh rất chăm chút, tạo điều kiện học tập cho con em mình Chỉ cần các em có nhu cầu về loại sách tham khảo nào, lập tức các em sẽ được đáp ứng Thậm chí, chính phụ huynh còn là người gợi ý, giới thiệu sách tham khảo đến các em, để các em có thêm những tài liệu bổ trợ trong suốt quá trình học tập Hơn nữa, mặt bằng dân trí tại Thủ đô Hà Nội khá cao,

do dó, các bậc phụ huynh cũng là người có mức hiểu biết nhất định và có những sự

tư vấn, định hướng lựa chọn sách tham khảo cho các em học sinh - điều mà phụ huynh các em học sinh tại các địa phương khác còn gặp nhiều hạn chế

Bởi những yếu tố nêu trên mà mặc dù cùng học tập và rèn luyện theo chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục – Đào tạo, tuy nhiên chính điều này ít nhiều

đã tạo nên sự khác biệt của học sinh cấp 3 nơi đây với học sinh cấp 3 học tập tại các địa phương khác Đây chính là một tiền đề vô cùng quan trọng tạo nên mức cầu lớn trên thị trường sách tham khảo Hà Nội

2.2 Vài nét về sự phát triển của thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông ở Thủ đô Hà Nội

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị – kinh tế – văn hóa của cả nước Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008 , Hà Nội hiện nay có diện tích 3.345,0 km², gồm 10 quận, 1 thị xã và 18 huyện ngoại thành, với dân số ước tính khoảng hơn 7 triệu người Hà Nội có nhiều lợi thế : là trung tâm của Đồng bằng sông Hồng, tiếp giáp với những vùng có ngành kinh tế đặc thù của cả nước ,

là đầu mối giao thông ở phía Bắc với đầy đủ các tuyến đường bộ, đường sắt, đường hàng không… Bởi vậy, Hà Nội là thị trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế ở tất cả các lĩnh vực ngành nghề nói chung và kinh doanh sách tham khảo nói riêng Thủ đô Hà Nội cũng là khu vực thể hiện rõ nhất và điển hình nhất cho quá trình

hình thành và phát triển của thị trường sách tham khảo

Thời kỳ bao cấp, hoạt động xuất bản – phát hành được diễn ra theo xu hướng tập trung hoá dựa trên thành phần kinh tế cơ bản là Nhà nước, nghĩa là mọi hoạt động phải tuân thủ theo kế hoạch chỉ đạo của Nhà nước Nội dung nào cần xuất bản, số lượng bao nhiêu, phát hành thời gian nào đều được ấn định sẵn, không cần quan tâm, điều tra, nghiên cứu lượng cầu Lúc này lực lượng tư nhân chưa được tham gia vào bất cứ khâu nào trong nghiệp vụ xuất bản – phát hành Công tác xuất bản – phát hành được coi là một hoạt động hành chính sự nghiệp của nhà nước, phục vụ cho công tác tư tưởng của Đảng và được bao cấp toàn bộ kế hoạch,

đề tài xuất bản dài hạn Sản phẩm của NXB phải bán cho công ty phát hành sách

và quỹ tiền lương của ngành cũng do nhà nước đài thọ Tổ chức lưu thông sách

theo hệ thống duy nhất là từ NXB đến Quốc doanh phát hành TW ( sau này là Tổng công ty Sách Việt Nam) đến các cơ sở phát hành ở tỉnh, thành phố rồi đến các hiệu sách nhân dân Công tác xuất bản sách không gắn với công tác tiêu thụ sách, tính chất quan liêu trong quản lý hoạt động xuất bản thể hiện ở chỗ không biết đến nhu cầu xã hội một cách cụ thể, toàn diện mà chỉ quan tâm đến xuất bản được những gì, số lượng là bao nhiêu theo kế hoạch và pháp lệnh đề ra NXB cũng

ít quan tâm đến việc tiêu thụ sách của doanh nghiệp mình như thế nào, kết quả tất yếu dẫn đến là hiệu quả kinh tế không cao Hay nói cách khác, thị trường sách trong giai đoạn này chưa hình thành rõ rệt, chỉ mang tính chất một chiều, giản đơn

và thực hiện một cách phiến diện, không đáp ứng được nhu cầu thiết thực của xã hội

Sau Đại hội Toàn quốc lần thứ VI, Đảng chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa nền kinh tế với nước ngoài Nhà nước bên cạnh việc vẫn thực hiện quản lý, chỉ đạo chung mang tính định hướng toàn ngành, thì đã dần giao quyền tự chủ nhiều hơn cho các Nhà xuất bản Do đó, thị trường sách tham khảo không còn độc quyền của lực lượng Quốc doanh nữa Cơ chế thị trường năng động đã tạo điều kiện cho các lực lượng tư nhân tham gia vào thị trường đặc biệt này, tạo nên sự đa dạng các thành thành kinh tế Thêm nữa, trong nền kinh tế thị trường, hoạt động xuất bản – phát hành không chỉ đảm nhận chức năng xã hội mà còn phải hạch toán kinh doanh, hoạt động như những đơn vị kinh tế cơ sở Điều này tạo nên mức cạnh tranh cao khiến thị trường sách nói chung và sách tham khảo nói riêng càng trở nên sôi động

Hiện nay, thị trường sách tham khảo tại Thủ đô Hà Nội đang rất phát triển với đông đảo các lực lượng xuất bản – phát hành, phục vụ nhu cầu ngày càng đa dạng và khắt khe của người sử dụng Bên cạnh các doanh nghiệp nhà nước là Tổng công ty Sách Việt Nam, Công ty Phát hành sách Hà Nội, Công ty sách – thiết bị trường học Hà Nội thì việc tham gia tích cực của một lượng lớn các doanh

nghiệp tư nhân đang tạo nên một đội ngũ cung sách tham khảo rất mạnh mẽ Tiêu biểu phải kể đến: Nhà sách Fahasa, Nhà sách Trí Tuệ, Nhà sách Nguyễn Văn Cừ với các hệ thống cơ sở và mạng lưới phát hành rộng khắp, phục vụ nhiều đối tượng bạn đọc trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề, trong đó, sách tham khảo dành cho đối tượng là các em học sinh cấp 3 rất được các NXB và lực lượng phát hành quan tâm Dạo một vòng các nhà sách lớn, nhỏ trên địa bàn Thành phố, dễ dàng nhận thấy gian trưng bày danh mục sách tham khảo có số lượng nhiều nhất Tên các đầu sách khá hấp dẫn, hình thức đẹp, biên soạn theo chương trình mới của Bộ Giáo dục – Đào tạo, tác giả đều là những thạc sĩ, tiến sĩ Có thể điểm qua các loại sách của một số NXB như: Giáo dục, Đại học Sư phạm, Tổng hợp, Đại học Quốc gia Hà Nội…với hàng nghìn loại đầu sách tham khảo Chỉ với một môn, có thể tìm thấy hàng chục, thậm chí hàng trăm loại sách, tài liệu tham khảo, đáp ứng nhu cầu sử dụng ngày càng lớn của người sử dụng Khảo sát riêng tại nhà sách Nguyễn Văn

Cừ (Xuân Thủy, Cầu Giấy), chỉ riêng sách ôn thi tốt nghiệp Trung học phổ thông

và Đại học đã chiếm trọn hai góc bề thế nhất, thêm hai gian sách tham khảo dành cho học sinh lớp 12 vẫn không đủ, phải bày sang cả gian sách thiếu nhi Điều đó chứng tỏ số lượng sách tham khảo tham gia vào thị trường xuất bản phẩm ngày càng gia tăng một cách chóng mặt, trở thành một trong những sách chủ lực trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp

2.3 Thực trạng thị trường sách tham khảo dành cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay

2.3.1 Nhu cầu sách tham khảo

Nhu cầu Xuất bản phẩm là sự đỏi hỏi, mong muốn của khách hàng về một hay một vài loại Xuất bản phẩm trong những khoảng không gian và thời gian nhất định Việc tiến hành nghiên cứu, khảo sát nhu cầu của khách hàng đã trở thành một trong những điều kiện quyết định đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Bởi vậy, khi tìm hiểu về thực trạng thị trường sách tham khảo dành cho học sinh cấp 3

trên địa bàn Thủ đô Hà Nội hiện nay không thể không nghiên cứu nhu cầu sách tham khảo của nhóm đối tượng này

2.3.1.1 Nhu cầu về sách tham khảo lớn nhưng không đồng đều

Khi nền kinh tế ổn định và phát triển, đời sống con người được nâng cao thì nhu cầu về học tập cũng được quan tâm, đầu tư hơn Vì thế mà con người mong muốn được thỏa mãn không chỉ những tri thức trong sách giáo khoa chính thống,

mà còn nảy sinh những đòi hỏi, mong muốn được tiếp cận với những tri thức cao hơn, sâu hơn trong sách tham khảo Thủ đô Hà Nội – với vai trò là trung tâm kinh

tế, chính trị, văn hóa, là cái nôi đầu tạo nhân lực bậc nhất cho cả nước, cộng với việc tập trung một lượng lớn các trường THPT cả trong và ngoài dân lập, bởi vậy, nhu cầu sử dụng sách tham khảo của đối tượng này là rất lớn

Bảng 1: Lượng sách tham khảo phục vụ học sinh cấp 3 bình quân đầu người qua các năm:

về cầu sách tham khảo

Nhu cầu về sách tham khảo của các em học sinh cấp 3 trên địa bàn Thủ đô

Hà Nội là lớn, nhưng lại không đồng đều Sự không đồng đều ở đây thể hiện ở cả môn học, lớp học và khu vực học Đầu tiên là môn học Hiện nay, học sinh có xu hướng thích học các môn tự nhiên hơn các môn xã hội, bởi vậy, nhu cầu sách tham khảo về các môn này thường nhiều hơn rất nhiều so với các môn học khác Dưới

đây là bảng thống kê kết quả khảo sát do cá nhân tiến hành sau khi phát phiếu điều tra cho đối tượng là các em học sinh được chọn ngẫu nhiên từ 3 trường THPT là THPT Đống Đa (địa chỉ Số 10, Ngõ Quan Thổ 1, Tôn Đức Thắng - Đống Đa - Hà Nội), THPT Nhân Chính ( địa chỉ Ngõ 116 Nhân Hoà - Thanh Xuân - Hà Nội) và THPT Phan Đình Phùng ( địa chỉ 67B Phố Cửa Bắc, Quận Ba Đình, Hà Nội)

Bảng 2: Bảng thống kê kết quả khảo sát nhu cầu sử dụng sách tham khảo của học sinh cấp 3 theo lĩnh vực học

Tỷ lệ ( %)

THPT Đống Đa ( 30 HS)

THPT Nhân Chính ( 30 HS)

THPT Phan Đình Phùng ( 30 HS)

(Nguồn: Số liệu điều tra thị trường của tác giả)

Lý giải về nguyên nhân các bạn lại thích học các môn tự nhiên hơn thì đa số học sinh trả lời rằng vì những môn học này rất nhiều trường thi đại học, cơ hội vào được một trường đại học là rất lớn Trong khi đó, một số khác lại trả lời rằng do sở thích, hay đơn giản là do sự định hướng của gia đình…

Qua bảng số liệu trên, ta có thể thấy hiện nay, nhu cầu học tập các môn tự nhiên là cao hơn hẳn các môn xã hội Tính tất yếu là nhu cầu sử dụng sách tham khảo thuộc khối ngành tự nhiên cũng cao hơn hẳn những môn khác Sách tham khảo ở những môn này vì thế mà cũng đa dạng và phong phú hơn, ở tất cả các môn toán, lý hóa, sinh… trong khi đối với các môn thuộc khối ngành xã hội, thường chỉ

có sách tham khảo về văn học là giành được được sự quan tâm và chú ý của các em học sinh và phụ huynh

Về khối lớp học, sự không đồng đều này cũng được thể hiện khá rõ Mặc dù học sinh thuộc ba khối : khối lớp 10, lớp 11, lớp 12 đều có nhu cầu sử dụng sách tham khảo, song khối lớp 12 là có nhu cầu sử dụng sách tham khảo cao hơn cả Điều này xuất phát từ việc học sinh khối lớp 12 phải đối mặt với kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông và tham dự kỳ thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp Đây là những bước ngoặt lớn lao cần có sự chuẩn bị, trau dồi kỹ lưỡng về mặt kiến thức, đồng thời cũng là thời kỳ tăng tốc để bứt phá của các em học sinh Những cuốn sách phục vụ ôn thi Tốt nghiệp và tuyển sinh Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp thường trang bị kiến thức mang tính hệ thống và chuyên sâu cao, xuyên suốt nội dung Đào tạo cả ba lớp 10, 11, 12, giúp các em năm cuối Trung học phổ thông có cái nhìn cả tổng quát lẫn chi tiết vấn đề mình học dưới nhiều góc độ và các tiếp cận khác nhau

Về mặt khu vực, sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008,

Hà Nội hiện nay có diện tích 3.345,0 km², gồm 10 quận, 1 thị xã và 18 huyện ngoại thành Qua khảo sát nhu cầu cũng như mức độ thỏa mãn nhu cầu sử dụng sách tham khảo của 10 em học sinh được chọn ngẫu nhiên thuộc 2 trường THPT Đống

Đa (địa chỉ: Số 10, Ngõ Quan Thổ 1, Tôn Đức Thắng - Đống Đa - Hà Nội) đại diện cho khu vực nội thành và trường THPT Phúc Thọ ( địa chỉ: Xã Võng Xuyên, huyện Phúc Thọ, Hà Nội) đại diện cho khu vực ngoại thành, ta có bảng thống kê kết quả khảo sát như sau: