Phương pháp nghiên cứu
Để phhục vụ cho công tác nghiên cứu của mình, trong quá trình thu thập thông tin, tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp phân tích tổng hợp.
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu công tác quản lý lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của lễ hội trong bối cảnh hiện đại, đồng thời phản ánh thực trạng quản lý lễ hội hiện nay Qua đó, chúng ta có thể nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu và các vấn đề tồn tại trong công tác quản lý, từ đó đề xuất các biện pháp giải quyết hợp lý nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước và xã hội.
Tình hình nghiên cứu
Đến nay, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện từ các góc độ khác nhau về vấn đề này, nhưng chưa có công trình nào đi sâu và cụ thể Do đó, khóa luận này chủ yếu dựa vào tài liệu từ các báo cáo tổng kết hoạt động văn hóa thông tin, bao gồm đánh giá hàng năm về lễ hội của huyện và Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hải Dương, báo cáo từ Ban quản lý di tích Côn Sơn Kiếp Bạc, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương, cùng với các tác phẩm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, bài viết trên tạp chí, tư liệu sách báo từ các nhà nghiên cứu địa phương và trung ương, cũng như các văn bản của Đảng và Nhà nước liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo tại Việt Nam.
Bố cục của đề tài
Chương 1: T ổ ng quan v ề l ễ h ộ i Côn S ơ n Ki ế p B ạ c
Chương 2: Th ự c tr ạ ng công tác qu ả n lý l ễ h ộ i Côn S ơ n Ki ế p B ạ c Chương 3: Đề xu ấ t gi ả i pháp nh ằ m nâng cao hi ệ u qu ả qu ả n lý l ễ h ộ i
GiỚI THIỆU CHUNG VỀ VÙNG ĐẤT CHÍ LINH HẢI DƯƠNG
Thị xã Chí Linh nằm ở phía đông bắc tỉnh Hải Dương, cách trung tâm tỉnh 40 km và giáp ranh với các tỉnh như Quảng Ninh, Bắc Ninh, và Bắc Giang Khu vực này được bao bọc bởi các con sông Kinh Thày, Thái Bình và Đông Mai, cùng với vùng đồi núi thuộc cánh cung Đông Triều Chí Linh nằm trong tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, với hệ thống giao thông thuận lợi Quốc lộ 18 chạy dọc theo hướng đông-tây qua trung tâm huyện, kết nối Hà Nội và Quảng Ninh, trong khi Quốc lộ 183 nối liền Quốc lộ 5 và đường 18 Đường 37 là một phần của vành đai chiến lược quốc gia kết nối trung tâm huyện với tỉnh Bắc Giang Ngoài ra, Chí Linh còn có 40 km đường sông, tạo điều kiện thương mại với Hải Phòng và Bắc Giang.
Chí Linh được hình thành từ lâu đời, năm 891 vua Đại Hành đã chọn
An Lạc là cơ sở chỉ huy chống quân xâm lược Tống, trong khi Chí Linh đã được nhiều triều đại phong kiến chọn làm nơi xây dựng cung thành và tỉnh lỵ, như thành Phao (Phả Lại) thời nhà Mạc và thành Vạn (Tân Dân) Chí Linh còn được biết đến với các tên gọi Bằng Châu, Bằng Hà, rồi đổi thành Phượng Hoàng và cuối cùng là Chí Linh Vào tháng 6 năm 1886, thực dân Pháp thành lập Nha Chí Linh thuộc phủ Nam Sách; tháng 4 năm 1947, Chí Linh thuộc tỉnh Quảng Hồng; tháng 11 năm 1948 thuộc tỉnh Quảng Yên; và tháng 2 năm 1955, Chí Linh trở thành một phần của tỉnh Hải Dương.
Chùa Côn Sơn nổi bật với phong cảnh tuyệt đẹp, bao gồm rừng thông, hồ và suối, cùng với bàn cờ tiên nổi tiếng trong thơ của Nguyễn Trãi Ngoài ra, nơi đây còn có các đền thờ Trần Nguyên Đán, Trần Nguyên Hãn và Nguyễn Trãi, tạo nên giá trị văn hóa và lịch sử đặc sắc cho khu vực.
Đền Kiếp Bạc tọa lạc bên cạnh Lục Đầu Giang, tại điểm hợp lưu của sáu con sông, được biết đến với tên gọi ngã sáu sông Đây là nơi thờ phụng Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, một nhân vật lịch sử nổi tiếng và được tôn kính vì sự linh thiêng của ngài.
Thiền sư Pháp Loa, tên thật là Đồng Kiên Cương, sinh ra tại hương Cửu La, huyện Nam Sách Ông xuất gia theo Điều Ngự Trần Nhân Tông vào năm 1304 và tu hành tại chùa Yên Tử, trở thành người kế thừa của Thiền phái Trúc Lâm Năm 1329, ông đã cho xây dựng hai ngôi chùa là Thanh Mai và Côn Sơn Ngày 03/3/1330, ông viên tịch tại chùa Quỳnh Lâm, và theo di chúc, các phật tử đã đưa pháp thể của ông về nhập tháp tại chùa Thanh Mai, Chí Linh Để ghi nhận công đức của ông, vua Anh Tông đã sắc phong danh hiệu Đại Tuệ Tịnh Tri Đức thiền sư và đặt tên tháp là Viên Thông bảo tháp.
* Trần Hưng Đạo: Đóng đại bản doanh tại Vạn Kiếp Những năm cuối đời ông sống ở Vạn Kiếp và mất tại đây
* Nguyễn Thị Duệ: Nữ tiến sĩ duy nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam
* Trần nguyên Đán: Ông ngoại của Nguyễn Trãi Ông ở ẩn tại Chi Ngại, Chí Linh
* Nguyễn Trãi: Thuở nhỏ sinh sống ở Chí Linh Sau này, nhiều năm ông ở ẩn tại chùa Côn Sơn, Chí Linh.
VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ LỄ HỘI CÔN SƠN KIẾP BẠC
Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, nằm ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương, có lịch sử từ thế kỷ XIV và là quần thể di tích quốc gia quan trọng Nơi đây gắn liền với cuộc đời của hai danh nhân kiệt xuất: Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và Nguyễn Trãi, cũng như thiền sư Huyền Quang, tổ thứ 3 của thiền phái Trúc Lâm Hàng năm, vào ngày mất của các vị, người dân từ khắp nơi tụ hội về đây để tưởng niệm, tạo nên lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc.
"Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ" là câu ca thể hiện lòng tưởng nhớ đến Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và Mẫu Liễu Hạnh, hai biểu tượng thiêng liêng trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên Tháng Tám giữa mùa thu, biểu trưng cho âm, kết hợp với Đức Thánh Trần Hưng Đạo, đại diện cho dương, tạo nên sự hòa hợp âm dương Lễ hội giỗ Cha vào tháng Tám không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn mang lại sự sinh sôi, nảy nở cho mùa màng và cuộc sống Với quan niệm rằng lễ hội diễn ra vào thời điểm chính âm sẽ càng linh thiêng, nhiều người dân từ khắp nơi đã tập trung về đền Kiếp Bạc để tham gia lễ hội mùa thu, tạo nên không khí trang trọng và ý nghĩa.
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là một nhân vật quan trọng trong lịch sử Việt Nam, thuộc dòng dõi tôn thất nhà Trần Ông sinh ra trong giai đoạn đầu của triều đại Trần, khi nhà nước đang trong quá trình xây dựng và phát triển Suốt cuộc đời, Trần Quốc Tuấn đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp bảo vệ đất nước và phát triển triều đại Trần.
Nhà Trần đã ghi dấu ấn lịch sử với bốn vị vua thịnh trị, đặc biệt là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông ở thế kỷ XIII, giữ vững nền độc lập cho dân tộc Ông là hình mẫu lý tưởng về văn võ song toàn, trung hiếu và đã bảo vệ kinh đô Thăng Long từ địa thế Vạn Kiếp Sau khi ông qua đời vào năm 1300, vua Trần đã lập đền thờ ông tại Vạn Kiếp, được gọi là "Hưng Đạo Vương từ" hay đền Kiếp Bạc, nơi tôn vinh uy danh và sự nghiệp huyền thoại của ông Trần Quốc Tuấn được dân gian suy tôn là "Đức Thánh Trần", với niềm tin ông được Ngọc Hoàng phong làm Cửu Thiên Vũ Đế, có sứ mệnh diệt trừ yêu ma, tà đạo Đền Kiếp Bạc không chỉ là nơi thờ chính mà còn có cung Nam Tào và cung Bắc Đẩu, thể hiện vị trí của Đức Thánh Trần như một hóa thân của Ngọc Hoàng Bên cạnh đó, Cồn Kiếm trước cửa đền là nơi lưu giữ thanh kiếm thần giúp ông đánh bại quân xâm lược và bảo vệ dân lành khỏi thủy quái, ngăn chặn thiên tai.
Lễ hội đền Kiếp Bạc là một trong những lễ hội lớn nhất ở châu thổ sông Hồng, thu hút đông đảo người dân đến cầu nguyện cho sức khỏe, bình an và tiêu trừ bệnh tật Trong không khí trang nghiêm, khói hương mù mịt từ cổng đền đến trong cung, người tham gia lễ bái thể hiện lòng thành kính và hy vọng, với những tiếng trống phách vang dội tạo nên sự náo nhiệt Những ai không thể tham dự lễ hội thường cảm thấy tiếc nuối, như đã thiếu sót trong nghĩa vụ của mình Truyền thuyết kể về tướng Nguyễn Bá Linh, có nguồn gốc từ cha là người Phúc Kiến và mẹ là người Việt, làm nổi bật sự kết nối văn hóa trong lễ hội này.
Nguyễn Bá Linh, một kẻ có phép thuật kỳ lạ, thường tàng hình vào cung điện nhà vua để thực hiện những hành vi đồi bại, đã bị bắt và kết án tử hình Để chuộc tội, hắn xin theo đội quân xâm lược nước ta, nhưng đã gây ra nhiều tội ác đối với nhân dân Trong trận đánh ở sông Bạch Đằng, Nguyễn Bá Linh bị bắt và bị xử chém đầu Tuy nhiên, hắn lại mọc đầu mới, và chỉ khi bôi máu chó và phân gà lên kiếm, quân ta mới có thể chém được hắn Trước khi chết, Bá Linh đã xin ăn, và Trần Hưng Đạo đã cho hắn ăn cơm Sau khi ăn xong, hắn hỏi về số phận sau khi chết, Trần Hưng Đạo đáp rằng sẽ cho hắn ăn sản huyết đàn bà.
Bá Linh, sau khi bị chém đầu, trở thành tà thần quấy nhiễu phụ sản khắp nơi, khiến họ đau ốm và không có thuốc nào chữa khỏi Dân gian đặt tên cho nó là ma Phạm Nhan và cầu cứu Trần Hưng Đạo Ông đã viết hai câu thơ: "Sinh kiếp dĩ ô Trần nhuệ kiếm Từ hồn do xuyết phụ nhân quần?" để chỉ trích hành động của Bá Linh Những người bị bệnh chỉ cần dán bài thơ này ở nhà sẽ được khỏi.
Sau khi Trần Hưng Đạo qua đời, dân gian đã tổ chức lễ cầu xin Đức Thánh Trần tại đền Kiếp Bạc để giải trừ nạn Phạm Nhan Họ mang chiếu từ đền về cho bệnh nhân nằm, nhờ thanh đồng hầu Thánh bắt ma và xin bùa phép, đồng thời mang tàn nhang nước thải về cho người bệnh uống Để đáp ứng nhu cầu về chiếu nằm và bình đựng nước thải, lễ hội đền Kiếp Bạc thường có chợ Trong chợ, nhiều sản vật từ khắp nơi được bày bán, nhưng người dân vẫn ưu tiên mua chiếu và bình nước dâng lên đền, với hy vọng mang lại sức khỏe và sự thịnh vượng cho gia đình.
Chùa Côn Sơn, một trong ba chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm, đã từ lâu nổi tiếng với bản sắc riêng của Phật giáo Việt Nam Câu ca "Côn Sơn, Yên Tử, Quỳnh Lâm, nếu ai chưa đến thiền tâm chưa đành" đã trở thành lời nhắc nhở cho mọi tăng ni, phật tử về tầm quan trọng của nơi này Được xây dựng vào cuối thế kỷ XIII và mở rộng vào năm 1304, chùa Côn Sơn còn ghi dấu ấn với sự trụ trì của thiền sư Huyền Quang, tổ thứ ba của thiền phái Trúc Lâm, vào năm 1328, khi ông về đây để tu hành và phát triển đạo phái.
Thiền sư Huyền Quang, tên thật là Lý Đạo Tái, đã đỗ Thái học sinh vào năm 1275 và được vinh danh là một trong Tam khôi, sau đó ông đảm nhận chức vụ quan dưới triều đại vua Trần Thánh Tông.
Cuối đời, vào năm 1305, ông xin vua cho từ quan để xuất gia tu hành, nhờ có duyên với đạo Cũng trong năm này, ông được thiền sư Pháp Loa, vị tổ thứ hai, truyền cho thiền pháp.
Ông trở thành tổ thứ ba của phái Trúc Lâm và viên tịch vào ngày 22 tháng Giêng năm Giáp Tuất (1334) tại Côn Sơn Vua Trần Minh Tông đã cấp 10 lạng vàng để xây tháp và phong tặng ông danh hiệu Huyền Quang tôn giả Ngày giỗ tổ của chùa Côn Sơn cũng từ đó ra đời, trở thành nguồn gốc cho lễ hội mùa xuân Côn Sơn.
Người tham gia hội mùa xuân Côn Sơn chủ yếu đến để dâng hương, niệm Phật cầu phúc, tài lộc và tham quan cảnh chùa Vào đầu năm mới, đông đảo trai thanh gái lịch từ khắp nơi tụ họp, tạo nên không khí nhộn nhịp Lễ hội mùa xuân Côn Sơn trước đây chủ yếu bao gồm rước lễ và tế lễ do dân làng Chi Ngại và Chúc Thôn tổ chức vào các ngày 16 và 18 tháng Giêng Theo lời kể của người cao tuổi trong vùng, nghi thức rước lễ diễn ra theo một trình tự nhất định.
- Đi đầu là đội cờ thần gồm 10 lá chia thành 2 hàng đi song song
Đội trống chiêng gồm 7 thành viên, bao gồm hai thanh niên kiêng trống, hai thanh niên khiêng chiêng, và hai cụ già đi giữa Một người đảm nhiệm việc đánh chiêng để phát lệnh, trong khi một người khác giữ nhịp bằng trống Đặc biệt, có một người cầm cờ mao (cờ đuôi nheo) mặc áo nậu và thắt lưng đỏ, chạy lên chạy xuống để dẹp đường.
Tám người cầm bát bửu được chia thành hai hàng, trong khi hai người khác mang biển văn sơn son thếp vàng với dòng chữ "Tĩnh túc" (im lặng) và "Hồi tỵ" (tránh xa) Những biển văn này nhắc nhở mọi người tôn kính đoàn rước.
- Đội bát âm gồm các nhạc cụ: Đàn nguyệt, sáo, nhị, hồ, trống con, xêng tiền, ti cảnh và thanh la
MIÊU TẢ DIỄN TRÌNH LỄ HỘI CÔN SƠN KIẾP BẠC
Lễ hội mùa xuân Côn Sơn Kiếp Bạc năm 2011 được tổ chức theo đề án nâng cấp lễ hội giai đoạn 2006 – 2010, nhằm nâng cao chất lượng các nghi lễ và diễn xướng đã được phục hồi Sự kiện này không chỉ tưởng niệm 677 năm ngày viên tịch của Đệ Tam tổ thiền phái Phật giáo Trúc Lâm Huyền Quang Tôn Giả (1334 – 2011) mà còn tôn vinh công đức to lớn của thiền phái trong sự nghiệp thống nhất tôn giáo và bảo vệ tổ quốc.
Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2011 tổ chức trong 3 ngày từ 15 – 17 tháng Giêng Âm lịch gồm các nội dung:
* Các nghi lễ tại di tích Côn Sơn:
- Ngày 15 tháng Giêng (tức 17/2/2011) âm lịch là lễ dâng hương và lễ tế đền thờ Trần Nguyên Đán, đền thờ Nguyễn Trãi
Từ 8h00 – 8h15 các đại biểu là lễ dâng hương tưởng niệm Quan tư đồ Trần Nguyên Đán và anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi
Từ 8h15 – 10h00: Hai làng Trúc Thôn, Chi Ngãi thực hiện nghi lễ tế cổ truyền
Vào ngày 16 tháng giêng âm lịch (18/2/2011), lễ khai mạc hội xuân Côn Sơn năm 2011 đã diễn ra để tưởng niệm 677 năm ngày viên tịch của Đệ Tam tổ Huyền Quang tôn giả Sự kiện bao gồm lễ rước nước và lễ mộc dục, được tổ chức tại sân tam quan ngoài, sân nhà tổ và hồ Côn Sơn.
Từ 6h00 – 7h00: Ban tổ chức tập trung các đoàn rước và nhân dân về dự lễ thành từng khối tại sân đá trước lễ đài
7h00 – 7h35: Ban tổ chức tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu
7h35 – 7h45: Đ/c trưởng ban tổ chức lễ hội đọc diễn văn khai hội
7h45 – 8h00: Dại đức Thích Thanh Vân đọc thân thế và sự nghiệp của Đệ tam tổ Trúc Lâm
8h00: Nổi trống chiêng, nhạc lưu thủy hành văn mời đại biểu và nhân dân dâng hương tại lễ đài ( Nhà hát chèo Hải Dương )
Vào lúc 8h15 đến 9h00, đoàn rước sẽ di chuyển từ sân đá chùa qua cổng phía tây đến hồ Tại bến hồ, thuyền rồng sẽ chở chóe nước, cùng với 4 thuyền nhẹ chở đội nhạc lễ theo sau Trên thuyền, hoa nghi và trang thiết bị phục vụ lễ hội sẽ được chuẩn bị sẵn sàng.
Vào lúc 9h35 đến 10h35, thuyền rồng cập bến và rước bình nước lên kiệu, tạo không khí phấn khởi cho nhân dân tham dự lễ hội Mọi người reo hò và bắn pháo hoa chào mừng sự kiện đặc biệt này Đoàn đại biểu cùng nhân dân tiến vào chùa để thắp hương, thể hiện lòng thành kính.
10h40: An vị bình nước và chuẩn bị làm lễ mộc dục
11h00 – 12h00 : Thực hiện các nghi lễ cáo thần, lễ tắm tượng, lễ an vị tượng Nhà sư thực hiện khóa lễ cầu an
Vào ngày 17 tháng Giêng âm lịch, lễ tế trời đất trên núi Ngũ Nhạc và lễ Tế đàn mông sơn thí thực tại Côn Sơn diễn ra, đây là nơi khởi nguồn của thiền phái Trúc Lâm và được coi là "quốc tự" của đất nước.
Từ 6h00 - 7h00: Hoàn thành việc bày lễ phẩm trên 5 miếu Tập trung các dụng cụ trong đội tế nam, đội tế nữ tại Bắc Nhạc miếu
Từ 8h00 đến 10h00, sẽ diễn ra lễ dâng hương tại các miếu Bắc Nhạc, Đông Nhạc, Nam Nhạc và Tây Nhạc Đồng thời, tại Trung Nhạc miếu, sẽ tổ chức tế lễ với sự góp mặt của nhạc bát âm cùng chiêng trống.
* Phần hội : Tổ chức các trò chơi dân gian từ ngày 15 đến ngày 17 tháng Giêng Âm lịch
Hát quan họ và hát chèo sẽ được tổ chức tại hồ Bán Nguyệt, trong khuôn viên đền thờ Nguyễn Trãi, với sự tham gia của Đoàn văn nghệ làng Chi Ngãi, Chúc Thôn, xã Công Hòa cùng đoàn quan họ Bắc Ninh.
- Đu tiên: tổ chức tại bãi bóng chùa Côn Sơn có sự tham gia của nhân dân địa phương và khách dự hội
- Hội thư pháp: tổ chức tại Chùa Côn Sơn, Đền thờ Nguyễn Trãi và đền thờ Trần Nguyên Đán
- Đấu vật : Địa điểm tại sân đá chùa Côn Sơn dưới sự tham gia của các đô vật trong tỉnh và tỉnh bạn
- Cờ người: Đại diểm tại sân đá trước tam quan chùa Côn Sơn Với sự tham gia của nhân dân địa phương và du khách thập phương
- Chọi gà: Địa điểm tại bãi bóng chùa Côn Sơn
- Biểu diễn nghệ thuật : Tại sân chùa Côn Sơn do trung tâm tổ chức và biểu diễn nghệ thuật thực hiện
* Các nghi lễ tại di tích Kiếp Bạc:
- Lễ dâng hương khai hội mùa xuân tại di tích kiếp bạc
- Từ ngày 10 – 15 và từ 18 đến 20/8 âm lịch lễ cáo yết xin phép Đức Thánh Trần mở hội, khai mạc liên hoan diễn xướng hầu thánh
- Ngày 15/8 ÂL: Lễ khai ấn Đức thánh Trần tại đền Kiếp Bạc
Lễ rước bộ và rước thủy là những nghi lễ quan trọng nhằm tưởng niệm ngày mất của anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo Sự kiện này diễn ra tại sông Lục Đầu, nơi hội quân của các tín đồ để tôn vinh và tri ân vị anh hùng Đồng thời, lễ ban ấn Đức Thánh Trần cũng được tổ chức, thể hiện lòng biết ơn và sự kính trọng đối với công lao của ông trong lịch sử dân tộc.
Lễ tưởng niệm anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi được tổ chức với các hoạt động dâng hương tại đền thờ Trần Nguyên Đán và Chùa Côn Sơn.
- Ngày 17/8 ÂL: Lễ cầu an, hội hoa đăng trên sông Lục Đầu
- Ngày 18/8 ÂL: Giải bơi thuyền chải Kiếp Bạc tại Hồ Đền Kiếp Bạc
- Từ ngày 16/8 đến 18/8 ÂL: Các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật và tế tạ.
VỀ CÔNG TÁC TỔ CHỨC LÝ LỄ HỘI CÔN SƠN KIẾP BẠC
Lễ hội diễn ra để tưởng niệm ngày mất của anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi Sự kiện này nhằm tôn vinh những đóng góp to lớn của các nhân vật lịch sử trong sự nghiệp đấu tranh và giải phóng đất nước, đồng thời thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam.
Tiếp tục phát huy thành công và khắc phục khó khăn trong công tác quản lý và tổ chức lễ hội, nhằm hoàn thành mục tiêu của đề án nâng cấp lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc.
Bổ sung và phục dựng các nghi lễ cổ truyền cùng với những hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc là cần thiết Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng và tổ chức những nghi lễ, diễn xướng đặc trưng phù hợp với tính chất và tầm vóc của di tích đền Ức Trai.
Lễ hội nhằm thu hút và quy tụ đồng bào cả nước tham gia, thực hiện xã hội hóa công tác văn hóa của Đảng và Nhà nước Sự kiện này không chỉ giáo dục ý thức và trách nhiệm của cán bộ, nhân dân trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnh và khu vực.
STT Nội dung Thời gian Cơ quan chủ trì chuẩn bị Ghi chú
10/8 ÂL Ban QLDT, xã Hưng Đạo
2 Thi làm cỗ tiến thánh
15–16 ÂL Ban QLDT, xã Hưng Đạo
3 Rước bộ và lễ tưởng niệm, lễ hội quân trên sông Lục Đầu
Ban QLDT, xã Hưng Đạo
Sở VHTT & DL, Giáo hội phật giáo tỉnh
Ban QLDT, xã Hưng Đạo
Phòng nếp sống - Sở VHTT & DL
17/8 ÂL Sở VHTT & DL, Giáo hội phật giáo tỉnh
Ban QLDT, xã Hưng Đạo
7 Tổ chức gian hàng giới thiệu sản phẩm truyền thống và tiềm năng du lịch
17/8 ÂL Phòng QL Du lịch
Sở VHTT & DL,UBND huyện Chí Linh
Chương trình đã duyệt trong đề án
8 16 – 20/8 Sở VHTT & DL – Trung Chương trình đã
Phần lễ bao gồm các nghi lễ và diễn xướng được phục dựng với nguyên tắc tôn trọng và kế thừa giá trị truyền thống, nhằm thể hiện sự trang trọng, linh thiêng, hoành tráng và khoa học.
Các hoạt động hội cần mang tính vui tươi, lành mạnh và hấp dẫn, phản ánh phong cách sống của người dân vùng văn hóa xứ Đông Sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống và hiện đại sẽ thu hút sự quan tâm và tham gia đông đảo của cộng đồng.
+ Đảm bảo an ninh trật tự, an toàn về người và tài sản, phương tiện đi lại của nhân dân
Trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật ÂL tâm BDNT tỉnh, Ban
QLDT, Phòng VHTT, Trung tâm VHTT Chí Linh duyệt trong đề án
9 Bế mạc và tế tạ 20/8 ÂL Ban tổ chức lễ hội Nội dung duy trì
1 Lễ dâng hương tại Đền thờ Trần
16/8 ÂL Ban QLDT, Tăng ni
3 Lễ Cầu an tại đền
18/8 ÂL Sở VHTT & DL, Giáo hội phật giáo tỉnh
Chương trình đã duyệt trong đề án
4 Trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật
Sở VHTT & DL, Phòng VHTT, Trung tâm VHTT Chí Linh
Chương trình đã duyệt trong đề án
+ Tổ chức tốt công tác đón tiếp, hướng dẫn, phục vụ nhân dân
Chúng tôi tập trung vào việc nghiên cứu, ghi hình, ghi âm và thu thập tư liệu khoa học để bổ sung và hoàn thiện đề tài sưu tầm, nghiên cứu văn hóa phi vật thể.
+ Quản lý, ngăn chặn, xử lý các trường hợp mê tín dị đoan
+ Tổ chức tốt công tác trang trí tuyên truyền và các hoath động văn hóa thể thao đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân
+ Tổ chức và quản lý tốt các hoạt động dịch vụ theo quy hoạch Nghiêm cấm các hình thứcdịch vụ mang tính cờ bạc, mê tín dị đoan
+ Đảm bâo vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm Tuyên truyền phòng chống dịch bệnh, cháy rừng, hỏa hoạn trong khu vực có lễ hội
+ Tiết kiệm, quản lý tốt các nguồn công đức, thu phí, lệ phí để xây dựng bảo tồn di tích
2.1.3 Đơn vị tổ chức thực hiện
Thành lập 4 tiểu ban: a Ti ể u ban an ninh tr ậ t t ự , xã h ộ i
* Trưởng tiểu ban: Đ/c Trưởng công an huyện Chí Linh
* Nhiệm vụ : Xây dựng kế hoạch đảm bảo an ninh trật tự trước, trong và sau lễ hội cụ thể như sau:
Để đảm bảo an ninh trật tự trong khu vực lễ hội, cần chú trọng đến việc duy trì an toàn giao thông cả trên đường bộ lẫn đường thủy từ thị trấn Sao Đỏ đến hai di tích Côn Sơn và Kiếp Bạc.
Từ ngày 10 đến 15 tháng 8 Âm lịch, công an huyện Chí Linh đã cử 3 đồng chí tăng cường đảm bảo an ninh trật tự tại khu di tích Kiếp Bạc và 2 đồng chí tại di tích Côn Sơn.
Từ ngày 21 đến 23/8 âm lịch, Công an huyện Chí Linh đã cử 2 đồng chí tăng cường đảm bảo an ninh trật tự tại khu di tích Côn Sơn và 3 đồng chí tại di tích Kiếp Bạc.
Hỗ trợ lực lượng trông giữ phương tiện và sắp xếp các bãi đỗ xe, bến thuyền theo đúng quy định nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc Đồng thời, quản lý lực lượng xe ôm để đảm bảo trật tự trong khu vực lễ hội.
Tổ chức có trách nhiệm ngăn chặn và xử lý các hành vi gian lận gây thất thoát tài chính tại cổng vé, trên các ban thờ, quỹ két, và thu trái quy định, nhằm đảm bảo tính minh bạch và văn hóa trong quản lý tài chính.
Duy trì các hoạt động dịch vụ đúng vị trí quy định là rất quan trọng Cần ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi lôi kéo, đeo bám khách hàng, cũng như những thủ đoạn lừa dối và ép giá.
- Bảo vệ cổ vật, đồ thờ và các công trình kiến trúc của di tích Phòng chống cháy nổ trong khu vực lễ hội
- Bảo vệ an toàn cho các đoàn khách của Trung ương về tham dự lễ hội
Tổ chức an ninh trật tự và an toàn xã hội trong khu vực lễ hội là rất quan trọng, nhằm ngăn chặn các hiện tượng trộm cắp và cướp giật tài sản của nhân dân Đặc biệt, cần chú ý tại các điểm như Bàn Cờ Tiên, Đền Nam Tào, Đền Bắc Đẩu, bến sông Thương và bến xe để đảm bảo an toàn cho du khách và người dân.
- Thu gom lực lượng ăn xin, ăn mày đưa về trung tâm nhân đạo quản lý
- Bảo vệ và phòng chống cháy rừng ở khu vực núi Côn Sơn, Ngũ Nhạc b Ti ể u ban n ộ i dung tuyên truy ề n g ồ m:
* Trưởng tiểu ban : Đ/c Giám đốc Sở VHTT & DL
* Nhiệm vụ : Xây dựng kế hoạch chi tiết để thực hiện kế hoạch của ban tổ chức với các nội dung sau :
- Xây dựng kịch bản, tổ chức thực hiện
- Lập kế hoạch, makét, trang trí tổng thể khu di tích
- Trang trí cờ, khẩu hiệu, lễ đài, cổng chào và không gian lễ hội
Liên hệ và vận động các doanh nghiệp, công ty, cùng các đơn vị sản xuất trong và ngoài tỉnh để tài trợ cho lễ hội, nhằm thực hiện công tác xã hội hóa các hoạt động liên quan đến lễ hội.
CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỀ AN NINH TRẬT TỰ
Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc là một nhiệm vụ phức tạp, gặp nhiều khó khăn do sự không thống nhất giữa các cơ quan chuyên môn và tổ chức, cá nhân địa phương Tác động tiêu cực từ cơ chế thị trường đã dẫn đến những phức tạp trong việc quản lý nguồn thu, khiến cho sự phối hợp giữa Ban quản lý di tích và địa phương trong bảo vệ an ninh trật tự chưa hiệu quả Một số đối tượng xấu lợi dụng không gian thiêng để thực hiện các hoạt động mê tín dị đoan, tranh giành khách và ép giá, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh Hơn nữa, khu di tích nằm trên địa hình phức tạp, tiếp giáp với ba tỉnh và gần các tuyến giao thông thuận lợi, khiến việc quản lý an ninh trong mùa lễ hội, khi hàng vạn du khách đến hành hương, trở nên khó khăn.
Từ năm 1994 đến 2001, Ban Quản lý di tích Côn Sơn Kiếp Bạc đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức nhiều hoạt động nhằm bảo đảm an ninh trật tự cho di tích Dưới sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh và Sở Văn hóa - Thông tin, các đề án và quy chế đã được thực hiện hiệu quả, giúp bảo vệ các công trình kiến trúc và an toàn cho hàng triệu lượt khách tham quan Đội bảo vệ di tích đã hợp tác với công an và người dân để xử lý kịp thời các vụ việc gây rối và dập tắt nhiều vụ cháy rừng, đồng thời giải quyết các vấn đề tiêu cực trong kinh doanh dịch vụ Công tác tuyên truyền về bảo vệ di tích và an ninh trật tự đã được triển khai đa dạng, góp phần nâng cao ý thức của cộng đồng Nhờ những nỗ lực này, tình hình an ninh tại khu vực Côn Sơn - Kiếp Bạc đã có nhiều chuyển biến tích cực, giữ gìn không gian linh thiêng và môi trường văn hóa, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và du khách.
Tổ bảo vệ an ninh văn hóa tư tưởng đã phối hợp chặt chẽ với văn phòng Công an tỉnh và các lực lượng chức năng để xây dựng các phương án bảo vệ nhân dân và lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong các lễ hội Đồng thời, tổ chức cũng hợp tác với Ban QLDT Côn Sơn Kiếp Bạc nhằm bảo vệ cổ vật, đồ thờ và các công trình kiến trúc của di tích, cũng như quản lý các hoạt động văn hóa trong khu vực lễ hội Đặc biệt, tổ chức đảm bảo nội dung các hoạt động như diễn xướng hầu Thánh và lễ ban ấn tuân thủ đúng quy định của Ban tổ chức.
Tổ cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội đã phối hợp với công an các xã Cộng Hòa, Lê Lợi, Hưng Đạo để rà soát các đối tượng hình sự và băng nhóm tội phạm Đồng thời, tổ chức tuần tra và kiểm tra tình hình tạm trú, tạm vắng tại khu vực lễ hội, nhằm triển khai hiệu quả các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn các vụ án nghiêm trọng và dư luận xấu trong thời gian diễn ra lễ hội.
Tổ cảnh sát giao thông đường thủy tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát giao thông đường thủy nhằm đảm bảo an ninh trật tự và an toàn giao thông tại khu vực Lục Đầu Giang và bến Sông Thương trước đền Kiếp Bạc Hoạt động này phục vụ cho việc đón tiếp đoàn thuyền của nhân dân Quần Mục - Hải Phòng và đoàn thuyền xã Kênh Giang – Chí Linh tham gia lễ hội, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho Ban tổ chức trong việc điều hành lễ hội một cách an toàn và hiệu quả.
Tổ cảnh sát giao thông đường bộ đã triển khai các biện pháp hiệu quả để đảm bảo an toàn giao thông trên tuyến đường từ Sao Đỏ đến Côn Sơn – Kiếp Bạc trong ngày hội Lực lượng và phương tiện được bố trí hợp lý nhằm bảo vệ các đoàn đại biểu lãnh đạo Đảng và Nhà nước tham dự lễ hội.
Tổ cảnh sát phòng cháy chữa cháy tại di tích Kiếp Bạc luôn thực hiện kiểm tra định kỳ về an toàn phòng cháy chữa cháy trong khu vực lễ hội để đảm bảo an toàn cho du khách và sự kiện diễn ra suôn sẻ.
Khu vực núi Côn Sơn, Ngũ Nhạc và núi Trán Rồng đã triển khai các biện pháp phòng chống cháy rừng hiệu quả Đồng thời, công tác phòng cháy nổ cũng được chú trọng tại bến thuyền, bến xe, cũng như các khu vực nội tự như đền Kiếp Bạc, chùa Côn Sơn và đền thờ Nguyễn Trãi.
Các tổ công tác phối hợp chặt chẽ nhằm đảm bảo an ninh trật tự và an toàn tuyệt đối cho ban tổ chức, đại biểu, và nhân dân tham gia vào các nghi lễ và diễn xướng.
- Hạn chế các trường hợp vi phạm nội quy như : xem bói, khấn thuê, bán hàng ép giá, mời khách từ xa…
- Phối hợp với UBND xã Cộng Hòa, UBND xã Lê Lợi lập lại trật tự các dịch vụ hàng quán tại di tích Côn Sơn.
CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG, AN TOÀN THỰC PHẨM
Vấn đề vệ sinh môi trường trong và sau lễ hội luôn được Ban tổ chức chú trọng nhằm bảo vệ cảnh quan Họ đã bố trí thùng rác chuyên dụng và tự chế, đồng thời duy trì hoạt động thu gom rác thường xuyên Trước lễ hội, Ban tổ chức phối hợp với chính quyền địa phương để thu gom rác thải xung quanh chùa Họ cũng tổ chức tập huấn cho các hộ kinh doanh thực phẩm về vệ sinh an toàn thực phẩm và tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường Điều này không chỉ giúp phòng ngừa dịch bệnh và ngộ độc thực phẩm mà còn nhắc nhở du khách xả rác đúng nơi quy định.
Để nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh chung của du khách, cần đầu tư xây dựng lò hóa vàng mã và phối hợp với bộ phận an ninh để phòng chống cháy nổ tại khu vực lễ hội Việc giữ gìn vệ sinh môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm là rất quan trọng, do đó cần tổ chức trạm kiểm soát liên ngành để ngăn chặn việc vận chuyển gia súc, gia cầm có nguy cơ lây bệnh vào khu vực lễ hội Trước Tết Nguyên Đán, phối hợp với trung tâm y tế huyện Chí Linh để thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh như phun thuốc diệt khuẩn, diệt muỗi, khử trùng và xử lý rác thải, kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại khu di tích Cần tổ chức ký cam kết và kiểm tra các hộ làm dịch vụ hàng quán để đảm bảo vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và phòng chống dịch bệnh trong khu vực lễ hội Cuối cùng, tuyên truyền về phòng cháy chữa cháy, bảo vệ cây xanh và cảnh quan môi trường cũng là một nhiệm vụ quan trọng.
Trung tâm y tế huyện Chí Linh đã tổ chức tập huấn về vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm cho các dịch vụ hàng quán, đồng thời thực hiện phun thuốc diệt muỗi tại khu vực di tích Ngoài ra, trung tâm cũng đã ký hợp đồng với Công Ty TNHH một thành viên môi trường đô thị Sao Đỏ - Chí Linh để đảm bảo công tác thu gom và xử lý rác thải hiệu quả.
CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỀ KINH TẾ, DỊCH VỤ VÀ DU LỊCH
Vào ngày 09/01/2009, UBND tỉnh Hải Dương đã ban hành quyết định số 01/2009/QĐ-UBND phê duyệt quy định điều chỉnh mức thu phí tham quan di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc Quy định này nêu rõ mức thu phí mới cho việc tham quan di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc.
- Phí tham quan di tích Kiếp Bạc là: 10.000đ/người/lượt
- Phí tham quan di tích Côn Sơn là: 10.000đ/người/lượt
- Đối với trẻ em mức thu bằng 50%
Chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng được thực hiện theo Quyết định số 4426/2006/QĐ-UBND ngày 22/12/2006 của UBND tỉnh cùng với các quy định hiện hành.
BẢNG GIÁ VÉ THAM QUAN
Giá vé tham quan (đồng\người
Giá vé trông, giữ phương tiện
(đồng\xe\lượt) Thời gian mở cửa
Xe máy Ô tô từ 4-7 chỗ Ô tô từ 7-16 chỗ Ôtô trên 16 chỗ
Khu di tích, danh thắng
Khái toán tổng kinh phí giai đoạn 2006 – 2010: 6.525.670.000đ Năm 2006: 1.205.550.000đ Năm 2007: 370.120.000đ Năm 2008: 1.050.000.000đ Năm 2009: 1.900.000.000đ Năm 2010: 2.000.000.000đ
Tận dụng tối đa nguồn lực địa phương và cơ sở vật chất hiện có, đồng thời đầu tư vào việc mua sắm các phương tiện, vật dụng và trang thiết bị cần thiết để phục vụ cho tổ chức lễ hội, cũng như đảm bảo sử dụng lâu dài cho các hoạt động sau này.
Hoàn thiện tài liệu và ấn phẩm giới thiệu di tích là rất quan trọng để tổ chức kinh doanh sản phẩm văn hóa, đặc biệt là sản phẩm lưu niệm Cần cho phép tư nhân tham gia đấu thầu khai thác các sản phẩm du lịch và văn hóa tại di tích, bao gồm mô hình di tích chạm khắc bằng gỗ, đá, đồng, cùng với tập ảnh giới thiệu các di tích Ngoài ra, việc phát triển chương trình quảng bá qua phim và in thành đĩa CD, VCD sẽ giúp tạo ra quà lưu niệm hấp dẫn cho khách du lịch và mở rộng phát hành cả trong và ngoài tỉnh.
Tiểu ban tài chính hậu cần sẽ xây dựng kế hoạch và phân công nhiệm vụ cho từng bộ phận, đảm bảo chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất cho các lễ tiết như tế cáo yết, lễ dâng hương, rước thủy, và liên hoan hầu thánh Ngoài ra, các trò chơi dân gian như hát chèo và quan họ cũng sẽ được tổ chức, cùng với việc trang trí hoàn chỉnh lễ đài và các ban thờ tại đền Kiếp Bạc, Đền thờ Trần Nguyên Đán, và chùa Côn Sơn Đặc biệt, tiểu ban sẽ chuẩn bị chu đáo nơi ăn nghỉ cho các thành viên ban tổ chức cũng như khu vực đón tiếp khách du lịch tham dự lễ hội Cuối cùng, việc đảm bảo đầy đủ điều kiện và lực lượng để ghi nhận, tiếp nhận tiền và hiện vật công đức từ nhân dân thập phương cũng sẽ được thực hiện.
Số tiền thu được từ tiền công đức và phí tham quan di tích tại Đền Kiếp Bạc, Chùa Côn Sơn và Đền thờ Nguyễn Trãi được sử dụng cho nhiều mục đích, bao gồm tổ chức lễ hội, đảm bảo an ninh trật tự, y tế, vệ sinh môi trường, tuyên truyền và hậu cần Ngoài ra, khoản chi này cũng phục vụ cho việc sửa chữa, mua sắm vật tư điện, thanh toán tiền công cho các nhà sư thực hiện nghi lễ, cũng như chi phí cho Công an các cấp và các đoàn chèo, kịch phục vụ nghi lễ Bên cạnh đó, còn có chi phí cho trang trí băng rôn, cờ, biển quảng cáo tại thành phố Hải Dương và các hoạt động tuyên truyền quảng bá khác.
Nguồn vốn xây dựng cơ bản từ Bộ Văn hóa – Thông tin và tỉnh Hải Dương được sử dụng để tu sửa, trùng tu các công trình xuống cấp và xây dựng mới, mở rộng quy mô di tích Sở Tài chính và Sở Văn hóa Thông tin cấp kinh phí hoạt động sự nghiệp cho Ban quản lý để chi trả lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội cho cán bộ công nhân viên và cho các hoạt động nghiệp vụ Ngoài ra, nguồn thu từ lệ phí vé tham quan cũng được Ban quản lý sử dụng để trích nộp ngân sách cho hai xã Cộng Hòa.
Hưng Đạo phục vụ nhu cầu cho hai kỳ lễ hội truyền thống, bao gồm chi trả lương hợp đồng, chi cho hoạt động nghiệp vụ, và xây dựng, tôn tạo di tích, cùng với các khoản chi thường xuyên.
CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỀ VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ
Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã tích cực nghiên cứu và xây dựng quy hoạch trùng tu, tôn tạo di tích giai đoạn 1995 - 2000, trình các cấp có thẩm quyền để thực hiện Các hội thảo khoa học đã được tổ chức nhằm thu thập ý kiến từ các nhà khoa học và Bộ Văn hóa - Thông tin, làm cơ sở cho việc xây dựng dự án Đội ngũ cán bộ đã chủ động vận động sự hỗ trợ từ các cấp, ngành và nhân dân để tạo nguồn lực vật chất và tinh thần phong phú cho các dự án bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích Nhờ đó, sau 10 năm, khu di tích đã có nhiều thay đổi tích cực, với giai đoạn 1 kế hoạch trùng tu, tôn tạo hoàn thành từ năm 1994 đến năm 2000.
Tiền đường chùa Côn Sơn bao gồm các hạng mục như Nhà bia, sân chùa, toà Thiêu hương, Thượng điện, nhà Tổ, và tháp tổ Huyền Quang (Đăng Minh bảo tháp) Ngoài ra, tại đền Kiếp Bạc có tòa Tiền tế, tòa Trung từ, Hậu cung, Tả Hữu Thành các, cùng với 36 gian giải vũ và sân đền, tạo nên một không gian văn hóa tâm linh phong phú và độc đáo.
Xây dựng hạ tầng cơ sở khu di tích bao gồm cải tạo và mở rộng khuôn viên, lắp đặt đường điện 35KV cùng trạm biến áp 189KVA, xây dựng hệ thống đường nội bộ và bãi đỗ xe, đồng thời xây dựng trạm bơm chống úng với công suất 1000m³/h và tu bổ đê sông Thương liên quan đến khu di tích.
Kể từ năm 2000, với sự đầu tư và quan tâm từ Trung ương và tỉnh, đền thờ Anh hùng dân tộc tại Côn Sơn đã được xây dựng và hoàn thiện.
Nguyễn Trãi, một danh nhân văn hóa thế giới, được vinh danh qua 22 hạng mục công trình quan trọng Trong số đó, đền thờ quan Đại Tư đồ Trần Nguyên Đán và nhà bia được xây dựng trên nền nhà cũ của Nguyễn Trãi, thể hiện giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc.
Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đang khẩn trương thực hiện Quy hoạch tổng thể giai đoạn 2005 - 2020, nhằm phục vụ cho việc quản lý, tu bổ, tôn tạo và phát huy bền vững giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của khu di tích Dự án bao gồm các hoạt động như khôi phục Ngũ Nhạc linh từ và xây dựng đường lên núi Ngũ Nhạc, được thực hiện với sự đồng ý của Bộ Văn hóa - Thông tin và Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương, dự kiến hoàn thành vào đầu năm 2006.
Ngày 18 tháng 6 năm 2010, Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn khu di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương Quy hoạch tạo tiền đề đề nghị công nhận quần thể di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn Kiếp Bạc là di sản văn hóa thế giới Quy hoạch được phê duyệt trên địa bàn 10 xã, phường: Cộng Hòa, Lê Lợi, Hưng Đạo, Văn An, Bắc An, Chí Minh, Hoàng Tân, Cổ Thành, Sao Đỏ, Phả Lại, Thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương với diện tích quy hoạch là 8.340 ha Vốn đầu tư quy hoạch khu di tích này ước tính khoảng 1.600 tỷ đồng, từ ngân sách địa phương cùng với vốn thu được từ khai thác các hoạt động du lịch, vốn huy động từ sự đóng góp của tổ chức, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế trong nước và nước ngoài, nguồn đóng góp của nhân dân.
CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐỂ QUẢN LÝ LỄ HỘI
3.1.1 Giá trị ý nghĩa của lễ hội trong đời sống nhân dân
Lễ hội từ lâu đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang tính tâm linh và nhân văn cao đẹp, gắn liền với các di tích lịch sử văn hóa Các lễ hội thường kết hợp giữa lễ và hội, thể hiện tín ngưỡng dân gian, tín ngưỡng phồn thực và tín ngưỡng thần hoàng làng Ý nghĩa của phần lễ không chỉ dừng lại ở yếu tố tín ngưỡng mà còn phản ánh đạo lý và truyền thống tôn kính tổ tiên, nhắc nhở về công lao của các anh hùng và tiền nhân trong việc xây dựng đất nước Tham gia lễ hội không chỉ mang lại niềm vui, giải trí mà còn làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cộng đồng.
Lễ hội là hoạt động văn hóa xã hội mang tính giáo dục và nghệ thuật cao, kết nối con người về mặt ý thức và khẳng định thế giới quan, lý tưởng thẩm mỹ, đạo đức Đây là dịp để cộng đồng tái hiện những sự tích và công trạng, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về công lao tổ tiên và bồi đắp lòng tự hào về truyền thống quê hương, đất nước Lễ hội gắn bó chặt chẽ với làng xã và địa danh, trở thành phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng Đồng thời, lễ hội cũng là cơ hội để quảng bá văn hóa truyền thống đặc sắc và phong tục tập quán của các dân tộc, thu hút du khách quốc tế.
3.1.2 Việc quản lý lễ hội bằng các văn bản Nhà nước
Đảng và Nhà nước ta nhận thức rõ tầm quan trọng của lễ hội trong đời sống, do đó rất chú trọng đến công tác tổ chức và quản lý lễ hội Công tác Văn hóa được xem là một phần quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng, góp phần thực hiện tốt các mục tiêu tư tưởng và ảnh hưởng tích cực đến ý thức xã hội cũng như các lĩnh vực đời sống tinh thần của con người.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra bốn lĩnh vực quan trọng trong văn hóa: chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa Ông nhấn mạnh năm điểm lớn để xây dựng nền văn hóa dân tộc, bao gồm tâm lý, luân lý, xã hội, chính trị và kinh tế Tư tưởng văn hóa của Hồ Chí Minh vẫn là kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam, khẳng định giá trị và tính đúng đắn của nó Đảng đã đưa ra nhiều chủ trương và biện pháp để phát triển văn hóa, trong đó việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc được ưu tiên hàng đầu Từ năm 1943, Đảng đã xác định định hướng văn hóa Việt Nam trong "Đề Cương Văn hóa" với ba nguyên tắc: Dân tộc hóa, khoa học hóa và đại chúng hóa, tạo nền tảng cho sự phát triển văn hóa lên tầm cao mới Tại Đại hội III (1960) và Đại hội IV (1976), Đảng đã xác định xây dựng nền văn hóa mang tính xã hội chủ nghĩa và tính dân tộc.
Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của Bộ Chính trị nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đồng thời giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc nhằm thấm nhuần văn hóa vào mọi khía cạnh đời sống xã hội Mục tiêu là tạo ảnh hưởng tích cực đến từng cá nhân, gia đình, cộng đồng và địa bàn dân cư, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và trình độ dân trí Đại hội IX của Đảng tiếp tục khẳng định và phát triển quan điểm này, theo nghị quyết Trung ương 5.
Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, bao gồm các giá trị văn học, nghệ thuật, ngôn ngữ và chữ viết, là nhiệm vụ quan trọng nhằm tôn tạo các di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Việc tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới sẽ làm phong phú thêm nền văn hóa nhân loại, giúp người dân nâng cao trình độ thẩm mỹ và thưởng thức nghệ thuật, trở thành những chủ thể sáng tạo văn hóa Định hướng phát triển văn hóa trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, bảo tồn và tôn tạo các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tạo nền tảng cho giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng và với thế giới bên ngoài, theo tinh thần nghị quyết đại hội.
Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa không có nghĩa là đóng cửa trước văn hóa của các dân tộc khác; thay vào đó, cần tiếp thu có chọn lọc để làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam Việc này phải được thực hiện một cách hợp lý, không dập khuôn hay giáo điều Đồng thời, cần cảnh giác với những biểu hiện lợi dụng việc khôi phục bản sắc văn hóa để phục vụ các mục đích tiêu cực Các lễ hội cần được tổ chức để tôn vinh các anh hùng dân tộc và những người có công với đất nước Cuối cùng, hoạt động văn hóa phải hướng tới việc phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam với tư tưởng đạo đức và lối sống tích cực, tạo ra một môi trường văn hóa lành mạnh cho sự phát triển xã hội.
Trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, các cấp ủy đảng đặc biệt chú trọng đến việc giữ gìn các giá trị văn hóa phi vật thể, đặc biệt là vai trò của hoạt động văn hóa lễ hội Thời gian qua, việc bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể chưa được đánh giá đúng mức, trong khi chúng ta chủ yếu tập trung vào các di tích vật thể Pháp lệnh ‘Bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh’ năm 1984 chỉ điều chỉnh di sản văn hóa vật thể, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu hiện nay Nghị quyết hội nghị lần 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn cả văn hóa vật thể và phi vật thể Luật Di sản văn hóa được Quốc hội thông qua ngày 29/06/2001 đã bổ sung những thiếu sót của Pháp lệnh 1984, với quy định nhà nước có chính sách bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa nhằm nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội.
Luật di sản văn hóa quy định rằng nhà nước có trách nhiệm duy trì và phát huy giá trị lễ hội truyền thống, đồng thời bài trừ hủ tục và chống lại các biểu hiện tiêu cực, thương mại hóa trong tổ chức lễ hội Việc tổ chức lễ hội cần tuân thủ theo quy định của pháp luật.
Đảng và nhà nước, cùng với chính quyền thành phố, đã nhận thức rõ vai trò quan trọng của công tác tổ chức và quản lý lễ hội trong đời sống cộng đồng Vào tháng 1 năm 1991, UBND Thành phố Hà Nội ban hành Quy chế tổ chức lễ hội truyền thống, giúp giải quyết những vướng mắc phát sinh trong các lễ hội Quy chế này không chỉ đưa công tác quản lý nhà nước về lễ hội vào nề nếp mà còn tạo điều kiện cho lễ hội Hà Nội phát triển đúng hướng, với quy định cụ thể về thủ tục, thời gian mở hội cũng như công tác tổ chức, quản lý và điều hành lễ hội.
Ngày 12/1/1998, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 27 – CT/TW nhằm thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội Chỉ thị nhấn mạnh việc thiết lập nếp sống lành mạnh, bảo tồn có chọn lọc và cải tiến những phong tục tốt đẹp của dân tộc, đồng thời loại bỏ dần các hình thức lạc hậu Mục tiêu là nghiên cứu, xây dựng và hình thành các hình thức văn minh, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa trong các hoạt động này.
Theo Chỉ thị 27 – CT/TW, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 14 – CT/TTg ngày 28/03/1998, giao nhiệm vụ cho các ngành, các cấp tổ chức triển khai cuộc vận động “thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội” Để thực hiện chức năng, Sở Văn hóa thông tin Hà Nội đã ban hành văn bản hướng dẫn nếp sống văn minh trong sinh hoạt tín ngưỡng và nơi thờ tự (25/5/1998), góp phần định hướng các hoạt động địa phương Bộ Văn hóa – Thông tin cũng đã phát hành Thông tư số 04/TT – BVHTT ngày 11/7/1998, yêu cầu tổ chức lễ hội phải đảm bảo các giá trị đạo đức và phát huy tính sáng tạo của nhân dân trong các hoạt động giải trí lành mạnh Gần đây, Thủ tướng Chính phủ đã ra công điện số 15/CP – KHTTH (9/1/2001) và Bộ Văn hóa thông tin có Chỉ thị 04/ CT – BVHTT (11/1/2001) nhằm kiểm tra, chấn chỉnh và quản lý môi trường văn hóa xã hội, thực hiện Quy chế lễ hội, loại bỏ các hiện tượng mê tín dị đoan và các hình thức vui chơi thiếu lành mạnh UBND thành phố cũng đã có công văn số 197/ UB – VX (22/12/2001) yêu cầu các Quận, Huyện và Sở Văn hóa thông tin thực hiện nghiêm túc Quy chế lễ hội, tổ chức lễ hội hiệu quả và có kế hoạch theo dõi, kiểm tra thường xuyên.
Sở Văn hóa Thông tin phối hợp chặt chẽ với Ban tuyên giáo để nắm bắt tư tưởng chỉ đạo của Đảng đối với lễ hội và hoạt động văn hóa Hoạt động lễ hội hiện nay nhận được sự quan tâm từ các cấp, khẳng định giá trị văn hóa đối với đời sống tinh thần nhân dân Sự phối hợp giữa các ban ngành và văn bản quản lý của chính quyền sẽ giúp khắc phục tồn tại, phát huy tác dụng tích cực của lễ hội, theo tinh thần Nghị quyết trung ương 5 (Khóa VIII) và Nghị quyết Đại hội XI, nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ LỄ HỘI CÔN SƠN KIẾP BẠC
3.2.1 Những kinh nghiệm thành công đã đạt được
Ngày 22 tháng 2 năm 1994, Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Hưng (nay là tỉnh Hải Dương) ra Quyết định số 153/QĐ-UB về việc thành lập Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc trực thuộc Sở Văn hóa - Thông tin, Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc có chức năng quản lý toàn diện việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy tác dụng khu di tích Khi đó, khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc chỉ còn một số ít các hạng mục công trình: Chùa Côn Sơn, nhà Tổ, Tháp Huyền Quang và khu nhà tăng ni (ở khu Côn Sơn); tam quan đền, hai nhà Thành các và đền Chính (ở khu Kiếp Bạc) Các hạng mục này, nhìn chung đã và đang bị mối mọt, dột nát, xuống cấp nghiêm trọng Các điều kiện cần thiết cho việc tổ chức bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích lúc này cũng thật đáng quan ngại: Hạ tầng cơ sở của khu di tích như đường, điện, bến bãi hầu như chưa có gì.Từ năm 1994 đến nay, bằng sự nỗ lực phấn đấu của các thế hệ cán bộ, công nhân viên Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, được sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Văn hóa -Thông tin của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương, Sở Văn hóa - Thông tin; với sự kết hợp trong công tác của Ủy ban nhân dân 3 xã: Cộng Hòa, Hưng Đạo, Lê Lợi lại được các ban, ngành trong tỉnh, cùng nhân dân địa phương tận tình giúp đỡ, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc nói chung đã thu được nhiều thành tựu quan trọng
Trong những năm qua, sự phối hợp giữa Ban quản lý di tích và chính quyền địa phương đã mang lại hiệu quả cao trong việc bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích, thể hiện qua các hoạt động như tổ chức lễ hội, quản lý đất đai và xử lý vi phạm Ban quản lý di tích đã làm việc chặt chẽ với Ủy ban nhân dân các xã để xây dựng và thực hiện các văn bản pháp quy, đồng thời tổ chức các phong trào bảo vệ an ninh, vệ sinh môi trường và phát triển văn hóa Ngoài ra, Ban cũng tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, đóng góp cho quỹ khuyến học và hỗ trợ các gia đình thương binh liệt sĩ Khu vực xung quanh di tích ngày càng phát triển với sự xuất hiện của nhiều quán ăn và khách sạn, đáp ứng nhu cầu của du khách, đồng thời hình thành các quầy hàng bán đồ sứ và may mặc, tạo điều kiện cho hội chùa và hội chợ phát triển song song.
Trong suốt mùa lễ hội, ngành văn hóa, thể thao và du lịch đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa phong phú phục vụ nhân dân, bao gồm các môn thể thao như vật và bóng chuyền, cùng với các tiết mục văn nghệ đặc sắc như gánh hát quan họ và hát chèo dân gian, mang đến không khí sôi động và vui tươi cho người dân suốt ngày đêm.
Mối quan hệ giữa Ban quản lý di tích và chính quyền, các đoàn thể cùng cộng đồng cư dân địa phương ngày càng được củng cố, tạo thành khối đoàn kết và hợp tác chặt chẽ Sự hợp tác này nhằm thực hiện nhiệm vụ chung là bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc một cách hiệu quả nhất.
Mặc dù đội ngũ cán bộ nghiên cứu và tuyên truyền còn thiếu và non trẻ, Ban quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã chú trọng đào tạo và thực hiện các công tác nghiên cứu nhằm phát huy giá trị di tích Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã được hoàn thành, như tìm hiểu dòng họ Nguyễn Trãi và sưu tầm hồ sơ di tích Ban cũng phối hợp với các tổ chức như Bảo tàng Hải Dương và Viện Khảo cổ để tổ chức khai quật và phát hành tài liệu quảng bá về di tích Những hoạt động này không chỉ cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về giá trị văn hóa Đồng thời, Ban quản lý đang phục hồi các công trình bị hủy hoại và tổ chức lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc với sự tham gia của nhân dân và sự hỗ trợ của chính quyền Các nghi lễ trong lễ hội được tổ chức trang nghiêm, phong phú và phù hợp với nhu cầu tín ngưỡng của người dân, đồng thời công tác tuyên truyền lễ hội được triển khai rộng rãi, thu hút sự quan tâm của cộng đồng.
Trình độ quản lý và tổ chức của cán bộ các ban ngành tham gia lễ hội đã được nâng cao, cùng với ý thức trách nhiệm và nhận thức của nhân dân về lịch sử di tích và giá trị văn hóa, giáo dục của các hoạt động lễ hội Sự phối hợp giữa các bộ phận trong việc duy trì và tổ chức lễ hội, đặc biệt trong công tác giải tỏa dịch vụ hàng quán, đã đảm bảo không gian linh thiêng cho các nghi lễ Cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ lễ hội cũng đã được bổ sung gần hoàn thiện, nhờ vào sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Ủy.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận được sự quan tâm từ Tỉnh ủy, HĐND, UBND các cấp cùng sự ủng hộ của nhân dân Chi bộ và chính quyền cơ quan thể hiện tinh thần đoàn kết, với đội ngũ cán bộ nhân viên có chuyên môn cao, ý thức tổ chức kỷ luật tốt, năng động, sáng tạo và quyết tâm vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ.
Công tác thi đua khen thưởng và giám sát kiểm tra từ các tổ chức như Công đoàn, Thanh tra nhân dân, và Đoàn thanh niên đã thúc đẩy tinh thần làm việc, khuyến khích từng cá nhân trong cơ quan nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Hiện nay, nhằm quản lý, tu bổ, tôn tạo và phát huy bền vững giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của các di tích, đã nhận được sự đồng ý từ các cơ quan chức năng.
Bộ Văn hóa – Thông tin cùng UBND tỉnh Hải Dương đã phối hợp với Ban quản lý di tích Côn Sơn Kiếp Bạc để khẩn trương hoàn thành quy hoạch tổng thể cho khu di tích Côn Sơn Kiếp Bạc trong giai đoạn 2005 – 2020.
3.2.2 Những vấn đề còn tồn tại
Mặc dù lễ hội Côn Sơn- Kiếp Bạc đã đạt nhiều thành công trong những năm qua, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục Trong quá trình tổ chức, tình trạng lộn xộn và việc đỗ xe tràn lan trước các di tích làm giảm không khí trang trọng của lễ hội Nội dung phần hội thiếu đầu tư, không sinh động và hấp dẫn du khách Bên cạnh đó, ùn tắc giao thông vẫn xảy ra trong ngày hội chính, cùng với các hiện tượng tiêu cực như cờ bạc trá hình và buôn bán sách báo mê tín, gây ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm của lễ hội và để lại ấn tượng không tốt cho du khách, đặc biệt là khách quốc tế.
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc, một sự kiện lớn của cộng đồng Đông Bắc, được coi là quốc lễ của đất nước Tuy nhiên, vẫn tồn tại tình trạng hàng quán bày bán lộn xộn và người bán hàng ép giá khách, chủ yếu do lợi nhuận từ dịch vụ lễ hội cao Sự trông chờ ỷ lại và đùn đẩy trách nhiệm giữa các lực lượng tham gia cũng góp phần vào vấn đề này Để ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực và cải thiện an ninh trật tự, cần có quá trình kiên trì, phức tạp Ý thức của người tham gia lễ hội còn hạn chế, dẫn đến hành vi ứng xử chưa văn hóa, làm giảm giá trị văn hóa của lễ hội Đồng thời, việc bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm cần trở thành thói quen của người dân, nhưng không hề đơn giản Một bộ phận giới trẻ hiện nay không hiểu rõ văn hóa cổ và lợi dụng lễ hội để trục lợi cá nhân qua các trò chơi dân gian, gây hiểu lầm về giá trị lễ hội Dù có văn bản hướng dẫn tổ chức lễ hội, nhiều người dân vẫn chưa nắm bắt được Địa bàn di tích rộng và địa hình phức tạp gây khó khăn trong việc quản lý, trong khi hiện tượng mê tín và bám theo khách vẫn còn diễn ra tại Đền Kiếp Bạc.
Lễ hội có nguồn gốc lâu đời nhưng mới được tổ chức Lễ khai hội mùa xuân trọng thể từ năm 2009, kỷ niệm 675 ngày viên tịch của Sư tổ Huyền Quang Đây là dịp để tôn vinh sự nghiệp của Sư tổ và các thế hệ nhà sư kế thừa như Trần Nguyên Đán, Nguyễn Mai, Nguyễn Đăng Pháp Ban tổ chức cần chú trọng đến việc thực hiện nghi lễ phù hợp với thời gian và lịch sử của bản tự để nâng cao giá trị của lễ hội.
Trong suốt nhiều năm qua, việc thắp hương tại các đền chùa để thể hiện lòng biết ơn và tôn kính các vị thần linh đã trở nên quá tải do lượng khách du lịch tăng mạnh Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn của di tích mà còn tác động xấu đến sức khỏe cộng đồng Việc đưa bát hương lớn ra ngoài trời là một giải pháp hợp lý, nhưng cần tôn trọng tín ngưỡng của nhân dân và tránh hành động dúng hương vào nước khi hương còn đang cháy, vì đây là hành động phản tín ngưỡng.