Công tác biên soạn thư mục tại thư viện quốc gia việt nam trong giai đoạn hiện nay

Với những vai trò như vậy, Thư viện Quốc gia có điều kiện tốt nhất trong việc biên soạn các loại hình thư mục nhằm mục đích tổng hợp, bảo tồn lâu dài những giá trị văn hóa truyền thống c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA THƯ VIỆN – THÔNG TIN

  

CÔNG TÁC BIÊN SOẠN THƯ MỤC TẠI THƯ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM TRONG GIAI

ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:

SINH VIÊN THỰC HIỆN:

MỤC LỤC

Lời Nói Đầu 3

Chương 1 Vai trị của cơng tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam 7

1.1 Giới thiệu khái quát về Thư viện Quốc gia Việt Nam 7

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 7

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ 8

1.1.3 Vốn tài liệu và đối tượng phục vụ 11

1.2 Cơng tác thư mục và vai trị của cơng tác biên soạn thư mục đối với Thư viện Quốc gia Việt Nam 14

1.2.1 Vai trị của cơng tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia 14

1.2.2 Vài nét về cơng tác biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia Việt Nam 15

1.2.3 Tiêu chí đánh giá tài liệu thư mục 19

Chương 2 Hiện trạng cơng tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 21

2.1 Loại hình thư mục Thư viện Quốc gia Việt Nam biên soạn (từ 1986 đến nay) 21 2.1.1 Thư mục quốc gia 21

2.1.2 Các loại hình thư mục khơng định kỳ 22

2.2 Một số cơng trình thư mục tiêu biểu do Thư viện Quốc gia biên soạn 34

2.2.1 Thư mục Quốc gia 35

2.2.2 Thư mục chuyên đề 44

2.2.3 Thư mục địa chí 50

2.2.5 CSDL thư mục 54

Chương 3 Nhận xét và kiến nghị 66

3.1 Đánh giá cơng tác thư mục của TVQGVN 66

3.1.1 Phương pháp biên soạn thư mục 66

3.1.2 Tài liệu thư mục 75

3.1.3 Cơng tác tuyên truyền, giới thiệu tài liệu thư mục 79

3.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cơng tác biên soạn thư mục 82

3.2.1 Phát triển, hồn thiện thư mục quốc gia 82

3.2.2 Đa dạng hĩa các loại hình thư mục 83

3.2.3 Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật và điều kiện biên soạn thư mục 86

3.2.4 Đào tạo cán bộ thư mục 86

3.2.5 Phát triển dịch vụ thơng tin thư mục 87

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

PHỤ LỤC 1 92

Lời Nói Đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơng tác thư mục xuất hiện trên thế giới từ rất sớm và luơn là một khâu cơng tác cĩ ý nghĩa quan trọng trong hoạt động của bất kỳ một thư viện nào Thơng qua cơng tác này, thư viện cĩ thể thực hiện các chức năng xã hội của mình như phục vụ nghiên cứu khoa học, tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước Hoạt động thư mục nĩi chung và hoạt động biên soạn thư mục nĩi riêng là những hoạt động khơng thể thiếu trong các cơ quan thơng tin thư viện Hoạt động biên soạn thư mục thể hiện vai trị tích cực của hoạt động thư viện, đĩ là khơng chỉ lưu giữ mà cịn phổ biến tài liệu, thơng tin tích cực thỏa mãn nhu cầu ngày càng phong phú của bạn đọc Việc biên soạn thư mục trong hệ thống thư viện cơng cộng nhằm nhiều mục đích khác nhau như: giới thiệu tài liệu mới xuất bản, định hướng cho bạn đọc tự học, nâng cao trình độ nghề nghiệp, trình độ sản xuất, nghiên cứu khoa học, giảng dạy… Do đĩ trong các khâu cơng tác của thư viện cơng cộng, khơng thể thiếu hoạt động thư mục Hơn thế, hoạt động này cịn cĩ tác dụng thúc đẩy các

khâu cơng tác khác trong thư viện

Cùng với sự phát triển của hệ thống thư viện, cơng tác biên soạn thư mục ngày càng được hồn thiện Đặc biệt trong những năm gần đây đã cĩ bước phát triển vượt bậc, phạm vi biên soạn được mở rộng, xuất hiện rất nhiều loại hình thư mục mới đáp ứng tốt nhất nhu cầu của bạn đọc và những người nghiên cứu

Thư viện Quốc gia Việt Nam là thư viện trung tâm của cả nước, thư viện đầu ngành trong hệ thống thư viện cơng cộng, nơi lưu giữ lâu đời các xuất bản

phẩm của dân tộc, nơi có quan hệ mở rộng hợp tác với nhiều thư viện trên thế giới Với những vai trò như vậy, Thư viện Quốc gia có điều kiện tốt nhất trong việc biên soạn các loại hình thư mục nhằm mục đích tổng hợp, bảo tồn lâu dài những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, giúp đỡ các thư viện địa phương trong việc biên soạn thư mục đồng thời đáp ứng nhu cầu của bạn đọc về nguồn tài liệu

Trên thực tế, đã có những đề tài nghiên cứu về hoạt động biên soạn thư mục trong các thư viện và tại Thư viện Quốc gia cụ thể như đề tài “Tìm hiểu tình hình biên soạn Thư mục Quốc gia ở Thư viện Quốc gia Việt Nam” của tác giả Trịnh Ngọc Bích (năm 1984) nhưng chưa có đề tài nào đề cập một cách toàn diện về công tác biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia Việt

Nam trong tình hình hiện nay

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, em đã chọn đề tài: “Công

tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam trong giai đoạn

hiện nay” làm đề tài của khóa luận tốt nghiệp

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu : Loại hình thư mục; phương pháp biên soạn thư mục; phương pháp tuyên truyền, giới thiệu thư mục của Thư viện Quốc

gia

- Phạm vi nghiên cứu : Công tác biên soạn thư mục của thư viện Quốc gia Việt Nam từ năm 1986 đến nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích : Phân định các loại hình thư mục do Thư viện Quốc gia biên soạn, đánh giá thực trạng biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia Việt

Nam, đồng thời đưa ra giải pháp giúp nâng cao chất lượng công tác biên soạn thư mục

- Nhiệm vụ :

+ Xác định ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác biên soạn thư mục + Khảo sát thực trạng công tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam

+ Đưa ra giải pháp để hoàn thiện công tác biên soạn thư mục

4 Phương pháp nghiên cứu

+Thu thập, phân tích, tổng hợp tư liệu

+ Thống kê, phân chia các loại hình thư mục

+ Khảo sát thực tế

+ Phỏng vấn, trao đổi

5 Đóng góp của khóa luận

- Đưa ra cái nhìn toàn diện về công tác biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia Việt Nam từ năm 1986 đến nay

- Đề xuất giải pháp khắc phục những hạn chế trong công tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia nhằm hoàn thiện công tác thư mục, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của thư viện trong thời kỳ mới

6 Bố cục bài khóa luận

Ngoài lời nói đầu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, bài khóa luận gồm 3 chương :

Chương 1: Vai trò của công tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam

Chương 2: Hiện trạng công tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Nhận xét và kiến nghị

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do trình độ, kinh nghiệm có hạn, thời gian nghiên cứu không dài nên bài khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Do đó em mong nhận được sự thông cảm, và những góp ý quý báu của các thầy cô cũng như bạn đọc quan tâm đến đề tài

này để bài khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Nhân đây em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể các thầy giáo,

cô giáo trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã truyền cho em những kiến thức quý giá trong 4 năm học, là nền tảng để em bước đầu tiếp xúc với công tác nghiên cứu khoa học Đặc biệt em cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp Th.s Phạm Thị Phương Liên người đã trực tiếp hướng dẫn, góp ý cho em trong việc hoàn thành bài khóa luận

Cuối cùng cho em được gửi lời cảm ơn tới những tình cảm động viên của gia đình, bạn bè, người thân dành cho em trong suốt quá trình nghiên cứu Xin cảm ơn Ban giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam, các cán bộ thư viện tại Thư viện Quốc gia đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thu thập tài liệu

Hà Nội, Ngày 30 /05 / 2011

Chương 1 VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC BIÊN SOẠN THƯ MỤC TẠI

THƯ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM

1.1 Giới thiệu khái quát về Thư viện Quốc gia Việt Nam

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

Thư viện Quốc Gia Việt Nam (TVQGVN) là thư viện trung tâm của cả nước, đồng thời là thư viện khoa học tổng hợp lớn nhất, thư viện đứng đầu hệ thống thư viện công cộng thuộc Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch)

Tiền thân của TVQGVN là Thư viện Trung ương Đông Dương thuộc Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương, được thành lập theo Nghị định ngày 29-11-1917 của Toàn quyền Pháp Ngày 01-09-1919 Thư viện chính thức mở cửa phục vụ bạn đọc Trải qua hơn 90 năm xây dựng và trưởng thành, thư viện đã có nhiều lần thay đổi tên gọi khác nhau Khi mới thành lập thư viện

có tên là Thư viện Trung ương Đông Dương, đến năm 1935 Thư viện đổi tên thành Thư viện Pierre Pasquier – tên của toàn quyền Đông Dương người đã

có một số đóng góp cho thư viện

Năm 1945, sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra quyết định đổi tên Thư viện Pierre Pasquier thành Quốc gia Thư viện Khi thực dân Pháp chiếm lại Hà Nội (tháng 2 năm 1947), theo Nghị định ngày 25-7-1947 của Phủ Cao ủy Pháp tại Sài Gòn, Nha lưu trữ và Thư viện Đông Dương được tái lập nhưng đặt trụ sở tại Sài Gòn, có nhiệm vụ điều khiển Thư viện Trung ương ở Hà Nội Như vậy

từ năm 1947, Thư viện mang tên Thư viện Trung ương ở Hà Nội và trực

thuộc Phủ Cao ủy Pháp tại Sài Gòn.Theo Hiệp Nghị Việt – Pháp ngày 9 tháng

7 năm 1953, Thư viện Trung ương Hà Nội được sáp nhập vào Viện Đại học

Hà Nội, đổi tên thành Tổng Thư viện Hà Nội và trở thành cơ quan văn hóa hỗn hợp Pháp – Việt

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc năm 1954, ngày 29 tháng 6 năm

1957 Thủ tướng chính phủ Việt Nam cho phép đổi tên thư viện thành Thư viện Quốc gia Việt Nam và được giữ nguyên tên gọi đó cho tới ngày nay

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ

Trong quyết định 401/TTC ngày 9/10/1976 của Thủ tướng Chính phủ

đã quy định Thư viện Quốc gia là Thư viện Trung ương của nước Cộng hòa

Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, do Bộ Văn hóa Thông tin quản lý và là thư viện trọng điểm trong hệ thống thư viện cả nước Với vai trò trên, ngoài những nhiệm vụ và quyền hạn quy định chung cho một thư viện (điều 13, 14 Pháp lệnh Thư viện), Thư viện Quốc gia còn có những nhiệm vụ sau :

- Xây dựng và bảo quản lâu dài kho tàng ấn phẩm dân tộc (và về dân tộc) bằng cách thu nhận ấn phẩm đang xuất bản, thu nhận các bản sao luận án tiến

sĩ, phó tiến sĩ và bằng phát minh sáng chế của người Việt Nam, sưu tầm bổ sung hoàn chỉnh ấn phẩm nước ngoài nói về Việt Nam, tác phẩm của người Việt Nam cư trú ở nước ngoài, bản viết tay của các danh nhân Việt Nam

- Xây dựng kho sách báo khoa học đáp ứng nhu cầu nghiên cứu trong nước

- Luân chuyển sách báo, tài liệu Việt Nam và nước ngoài thông qua hệ thống thư viện thuộc Bộ Văn hóa Thông tin phục vụ nhân dân các địa phương

- Biên soạn các thư mục thống kê đăng ký, tổng thư mục Việt Nam, thư mục các thư mục Việt Nam và các loại chuyên đề nhằm phục vụ thông tin khoa

học Biên soạn các loại thư mục giới thiệu sách mới Tiến hành biên mục tập trung nhằm thống nhất công tác biên mục trong hệ thống thư viện cả nước

- Hướng dẫn nghiệp vụ cho các hệ thống thư viện, trước hết là hệ thống thư viện thuộc Bộ Văn hóa Thông tin, đúc kết kinh nghiệm nghiệp vụ, tham gia công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thư viện, chủ động hợp tác với các thư viện khác trong công tác nghiên cứu lý luận, xây dựng khoa học thư viện, thư mục học Việt Nam và lịch sử sách báo Việt Nam

- Cùng các thư viện lớn phối hợp một số hoạt động thư viện như: biên soạn mục lục liên hợp, bổ sung sách báo nước ngoài, trao đổi và cho mượn giữa các thư viện

- Trao đổi sách báo và trao đổi thư mục với nước ngoài, tổ chức mượn và cho mượn sách báo với nước ngoài phục vụ cho nhu cầu nghiên cứu trong nước

và giới thiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài

- Thực hiện việc thông tin khoa học về văn hóa, nghệ thuật Làm công tác tham mưu giúp Bộ Văn hóa Thông tin chỉ đạo, quản lý sự nghiệp thư viện thống nhất trong cả nước, góp phần đáng kể vào sự hình thành, củng cố và phát triển mạng lưới thư viện trong cả nước

Về lĩnh vực thư mục Thư viện Quốc gia có những nhiệm vụ sau :

- Biên soạn và xuất bản các loại thư mục khác nhau để phục vụ các nhà nghiên cứu, các nhà chuyên môn thuộc nhiều lĩnh vực khoa học, sản xuất và văn hóa, nghệ thuật và phục vụ cho việc đọc của các tầng lớp độc giả

- Cùng với các thư viện lớn phối hợp một số hoạt động thư viện như: biên soạn mục lục liên hợp…

- Trao đổi sách báo và trao đổi thư mục với nước ngoài

- Thực hiện thông tin khoa học về văn hóa nghệ thuật

Thực hiện các chức năng nhiệm vụ được giao, TVQGVN đã:

- Biên soạn và xuất bản nhiều loại thư mục phục vụ cho công tác tra cứu Thư viện Quốc gia xuất bản thường kỳ Thư mục Quốc gia với mục đích thông tin một cách nhanh chóng và đầy đủ về các xuất bản phẩm trong nước Hệ thống thư mục này gồm có :

+Thư mục quốc gia về sách xuất bản hàng tháng (từ tháng 10 năm 1954 đến nay)

+Thư mục quốc gia năm, thông báo về sách và các ấn phẩm định kỳ (mới ra hoặc đã đình bản) trong năm

+Thư mục quốc gia các bài đăng báo và thư mục quốc gia các bài đăng tạp chí

- Một bước quan trọng của công tác biên soạn thư mục quốc gia là từ tháng 10-1986 Thư viện Quốc gia bắt đầu thực nghiệm tự động hóa việc xử lý, lưu trữ thông tin về ấn phẩm xuất bản tại Việt Nam bằng máy vi tính Các bản thư mục quốc gia hàng tháng và năm đã được biên soạn bằng máy vi tính Công việc đó hiện nay vẫn được tiến hành đều kỳ do phòng Lưu chiểu và phòng Tin học thực hiện

- Các thư mục chuyên đề, thư mục thông báo khoa học được phòng Thông tin

- Tư liệu thường xuyên biên soạn về những đề tài quan trọng và cần thiết đối với các ngành khoa học tự nhiên cũng như khoa học xã hội nhằm khai thác vốn sách báo phong phú phục vụ tra cứu đáp ứng nhu cầu về nguồn tin phong phú của bạn đọc Thư viện Quốc gia là trung tâm biên soạn các thư mục giới thiệu của hệ thống thư viện công cộng và chỉ đạo các thư viện công cộng trong toàn quốc về công tác thư mục Ngoài ra, Thư viện Quốc gia còn biên soạn nhiều loại thư mục khác như biên soạn thư mục địa chí cho các thư viện

tỉnh, thành phố hoặc tham mưu giúp đỡ các thư viện trong việc biên soạn thư mục địa chí của địa phương họ Thư viện Quốc gia còn kết hợp với các thư viện khác trong nước biên soạn thư mục liên hợp, thư mục trao đổi quốc tế Ngoài ra thư viện còn tổ chức biên soạn thư mục các thư mục…

1.1.3 Vốn tài liệu và đối tượng phục vụ

* Vốn tài liệu

Vốn tài liệu trong thư viện là một trong bốn yếu tố quan trọng để cấu thành nên thư viện (vốn tài liệu, người đọc, cán bộ thư viện, cơ sở vật chất) Đối với một thư viện lớn như TVQGVN thì vốn tài liệu đã trở thành một kho tàng phong phú nhất, lớn nhất của cả nước Bởi ở đây lưu giữ tất cả các loại sách, báo, tạp chí trong nước qua nguồn bổ sung và trao đổi Thư viện Quốc gia còn là một trong những thư viện có lịch sử phát triển lâu đời ở nước ta

Thư viện Quốc gia khi mới thành lập (năm 1917) với tên gọi là Thư viện TW Đông Dương chỉ có vốn sách ban đầu là 5000 cuốn sách Pháp Đến nay thư viện đã có khoảng 1.500.000 đơn vị sách (hàng năm tăng từ 100-120 nghìn bản sách), 9000 tên báo và tạp chí trong nước và nước ngoài, luận án tiến sĩ trên 16.000 bản Kho tàng ấn phẩm lưu chiểu của TVQGVN - Bộ sưu tập văn hóa thành văn quý giá của dân tộc hiện có gần 20.000 tên với khoảng 300.000 bản và tăng dần theo mức độ tăng trưởng của ngành xuất bản nước

ta Ngoài ra, TVQGVN có 2 kho tài liệu quan trọng khác đó là kho tra cứu gần 4000 tài liệu và kho tài liệu nghiệp vụ khoảng 2000 tài liệu

Thư viện Quốc gia còn thu nhận lưu chiểu nhiều loại hình xuất bản phẩm in trên giấy như tranh, bản nhạc, bản đồ… Thư viện Quốc gia có các nguồn bổ sung chính là nhận lưu chiểu, mua, biếu, tặng, trao đổi quốc tế Hiện nay TVQGVN có quan hệ hợp tác và trao đổi tài liệu thường xuyên gần 75

đơn vị thuộc 35 nước trên thế giới chủ yếu là các Thư viện Quốc gia, Viện hàn lâm, Trường Đại học và các tổ chức xã hội khác Từ năm 1992, Thư viện Quốc gia đã được Nhà nước cấp cho 100.000 đô la Mỹ mỗi năm để bổ sung sách nước ngoài và hàng năm bình quân Thư viện Quốc gia nhận khoảng 2.500 tên sách ngoại văn, 300 tên tạp chí ngoại văn Những công việc này do phòng Bổ sung đảm nhận và xử lý về mặt hình thức

TVQGVN không chỉ có vốn sách dân tộc lớn nhất trong nước mà còn được công nhận là thư viện tàng trữ của Liên hợp quốc, là thành viên của Liên đoàn quốc tế các Hiệp hội Thư viện (IFLA), Hiệp hội Thư viện Đông Nam Á (CONSAL)

Có thể nói TVQGVN là một thư viện lớn nhất trong hệ thống các thư viện công cộng của cả nước, là thư viện thu thập đầy đủ nhất các loại sách báo xuất bản trong nước Vốn tài liệu của Thư viện Quốc gia phong phú và đa dạng về nội dung và hình thức (trong đó có nhiều tài liệu quý hiếm từ trước

để lại mà chỉ có Thư viện Quốc gia có, đặc biệt là kho luận án) Nó bao gồm các tài liệu trong nước và nước ngoài về mọi lĩnh vực tri thức với nhiều loại hình tài liệu (sách, báo, tạp chí, băng đĩa, điện tử) Có thể phân chia thành 2 loại hình: tài liệu truyền thống (chép tay, nghe, nhìn) và tài liệu hiện đại (điện

tử, máy tính)

Ngoài tài liệu truyền thống dạng giấy, Thư viện Quốc gia hiện có một khối lượng các vật mang tin phi giấy khá phong phú và đa dạng bao gồm các loại: băng âm thanh, đĩa âm thanh, băng hình, đĩa hình, đĩa mềm vi tính, đĩa CD-ROM… Bên cạnh đó, Thư viện Quốc gia còn có một kho vi phim với 10.000 tên sách xuất bản ở Việt Nam trước năm 1954 do Thư viện Quốc gia Pháp trao tặng Từ năm 2003 Thư viện Quốc gia đã tiến hành số hóa tài liệu

Đến nay, thư viện đã số hóa được gần 2 triệu trang tài liệu, trong đó phần lớn

là kho tài liệu quý hiếm như: Luận án tiến sĩ, sách Hán Nôm, sách Đông Dương, sách tiếng Anh viết về Việt Nam

*Đối tượng phục vụ

Bạn đọc - đối tượng phục vụ của thư viện Họ chính là cơ sở để định hướng các hoạt động của cơ quan thông tin thư viện Mọi hoạt động của cơ quan thông tin thư viện đều hướng vào mục đích quan trọng cuối cùng là phục

vụ tốt nhất, có hiệu quả nhất cho việc đọc sách của bạn đọc

Thư viện Quốc gia là thư viện Trung ương đặt tại Hà Nội - trung tâm chính trị, văn hóa khoa học của cả nước, nơi tập trung các cơ quan TW cùng với hơn 40 trường Đại học Vì vậy, đối tượng bạn đọc của Thư viện Quốc gia rất đa dạng và phong phú bao gồm nhiều thành phần khác nhau: Cán bộ quản

lý, cán bộ nghiên cứu, các nhà chuyên môn, giảng viên, sinh viên của các trường Đại học, nhân dân Hà Nội và cán bộ nhân viên các cơ quan Nhà nước, các công ty, doanh nghiệp Bên cạnh đó còn có cả bạn đọc là công an, bộ đội, giáo viên phổ thông, người về hưu…

Bạn đọc của TVQGVN có thể tạm chia thành 3 nhóm dựa vào đặc điểm

xã hội của họ:

Nhóm 1: Các nhà nghiên cứu khoa học cơ bản và khoa học ứng dụng,

các giáo sư, cán bộ giảng dạy và sinh viên

Nhóm 2 : Các cán bộ chuyên môn, kỹ sư và cán bộ kỹ thuật hoạt động

trong các lĩnh vực khác nhau của kỹ thuật và công nghệ

Nhóm 3 : Các nhà lãnh đạo, các cán bộ quản lý của một cơ quan, một

địa phương hay một Bộ, Cục, Viện…

Hiện nay, Thư viện Quốc gia có số thẻ bạn đọc lên tới hàng chục nghìn thẻ Hàng năm có khoảng hơn 7000 bạn đọc đến thư viện làm thẻ với số lượng bạn đọc phục vụ hàng ngày lên đến hàng nghìn lượt (1000-2000 lượt bạn đọc mỗi ngày) Thư viện luôn cải tiến phương thức phục vụ, nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ bạn đọc, mở rộng các hoạt động tra cứu thông tin đặc biệt thư viện tổ chức phòng đọc sách Việt tự chọn (hình thức kho mở)

ở tầng 3 và tầng 4 đã thu hút được nhiều bạn đọc đến nghiên cứu học tập và khai thác vốn tài liệu thư viện

Với một thư viện lớn như TVQGVN, bạn đọc với số lượng lớn và đa dạng thì việc đáp ứng được các nhu cầu của bạn đọc là rất quan trọng Điều

đó đòi hỏi thư viện phải nghiên cứu nhu cầu của bạn đọc đáp ứng và thỏa mãn kịp thời nhu cầu của họ để ngày càng thu hút đông đảo bạn đọc đến thư viện

1.2 Công tác thư mục và vai trò của công tác biên soạn thư mục đối với Thư viện Quốc gia Việt Nam

1.2.1 Vai trò của công tác biên soạn thư mục tại Thư viện Quốc gia

Tài liệu thư mục là bảng kê theo một trật tự nhất định những sách, bài báo để giới thiệu cho bạn đọc thuộc các ngành nghề khác nhau Thư mục được thư viện biên soạn với mục đích :

- Giới thiệu tài liệu mới xuất bản có trong thư viện mình hay thư viện khác

- Định hướng cho bạn đọc chọn những sách, báo cần thiết để tự học, nâng cao trình độ nghề nghiệp, trình độ sản xuất, nghiên cứu khoa học, giảng dạy…

- Đối với thư viện, các bản thư mục giúp cán bộ thư viện tiến hành việc giới thiệu và hướng dẫn bạn đọc đọc sách

- Cán bộ thư viện còn sử dụng các bản thư mục do các cơ quan phát hành, thư viện thông tin gửi tới để bổ sung những sách cần thiết, chưa bổ sung được

TVQGVN là thư viện nhà nước có quy mô lớn nhất, có kho sách lớn nhất và có lịch sử lâu năm nhất ở nước ta Nhận thức được ý nghĩa to lớn của tài liệu thư mục đối với cán bộ thư viện đặc biệt là phục vụ nhu cầu thiết thực của độc giả, TVQGVN đã biên soạn nhiều loại hình thư mục phong phú Thư viện đã trở thành là trung tâm biên soạn thư mục lớn nhất cả nước Lịch sử công tác biên soạn thư mục gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của TVQGVN

1.2.2 Vài nét về công tác biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia Việt Nam

Biên soạn thư mục là một khâu công tác có lịch sử và truyền thống lâu đời tại TVQGVN Năm 1956 TVQGVN biên soạn bản thư mục đầu tiên nhân

kỷ niệm Cách mạng Tháng 8 và Quốc khánh 2/9 Tuy vậy việc biên soạn thư mục lúc đó chỉ do một số cán bộ đảm nhiệm Mãi tới năm 1963 khi có chuyên gia Liên Xô sang hướng dẫn về nghiệp vụ thư viện - thư mục thì hoạt động này mới đi vào nề nếp và có nghiệp vụ Đến ngày 19/6/1967 Bộ Văn hóa ra quyết định số 72/VH –QĐ quy định một số chức năng của Thư viện Quốc gia trong đó có phòng Thư mục Tiếp đó là quyết định 401/TTg của Thủ tướng chính phủ cũng đề cập tới công tác thông tin thư mục Từ năm 1957 đến năm

1982, thư viện đã biên soạn được hơn 500 bản thư mục chuyên đề về chính trị, xã hội, khoa học, kỹ thuật Những vấn đề cấp thiết, quan trọng như các vấn đề lịch sử Đảng, biên giới hải đảo, phân vùng kinh tế, điều tra tài nguyên đất nước, cách mạng khoa học kỹ thuật, dầu khí, nông nghiệp nhiệt đới… và

nhiều bản thư mục hướng dẫn cho đối tượng người đọc phổ thông với mục

đích lãnh đạo đọc trong nhân dân

Công tác biên soạn thư mục tại TVQGVN trước đây do phòng Thư mục chịu trách nhiệm.Tiền thân của phòng Thư mục là tổ Thư mục Trong 8 năm, từ năm 1955 đến năm 1963, tổ Thư mục là một bộ phận của phòng Nghiệp vụ Cùng với sự phát triển của vốn tài liệu thư viện và yêu cầu của việc biên soạn, xuất bản nhiều loại thư mục khác nhau nhằm qua đó giới thiệu, luân chuyển vốn sách, báo phong phú của Thư viện Quốc gia, tổ Thư mục tách khỏi phòng Nghiệp vụ năm 1963 Từ đó, phòng Thư mục được hình thành và chính thức trở thành một phòng chức năng trong cơ cấu của TVQGVN theo quyết định số 72 VH – QĐ, do Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin ký ngày 19/06/1967 Thực hiện việc biên soạn, xuất bản nhiều loại thư mục khác nhau như: thư mục thông báo sách mới, thư mục thông báo khoa học, các thư mục chuyên đề… phục vụ tra cứu, trả lời các yêu cầu tin của độc giả - người dùng tin là những nhiệm vụ mà phòng Thư mục được giao Năm 1992, phòng Thư mục giải thể và thành lập phòng Tra cứu, nay đổi tên thành phòng Thông tin - Tư liệu Trước đây, công tác biên soạn thư mục được tiến hành tập trung do phòng Thư mục đảm nhiệm nhưng hiện nay đã được tách ra thực hiện ở những phòng riêng biệt Thư mục quốc gia do phòng Lưu chiểu phối hợp với phòng Tin học biên soạn cùng với các CSDL thư mục Các loại hình thư mục khác như: thư mục chuyên đề, thư mục địa chí, thư mục nhân vật do các cán bộ phòng Thông tin - Tư liệu biên soạn theo hợp đồng kinh tế của địa phương hoặc biên soạn nhân các cuộc triển lãm sách, theo chủ đề, yêu cầu của độc giả, cơ quan, tổ chức…

Đặc biệt, từ năm 1986 với việc ứng dụng tin học vào hoạt động thư viện nói chung và hoạt động thư mục nói riêng của TVQGVN đã có tác động quan trọng đến chất lượng công tác biên soạn thư mục Nhiều bản thư mục chất lượng tốt, ra đời nhanh chóng với loại hình phong phú đa dạng cả truyền thống (sách, bài trích báo, tạp chí) và hiện đại (CSDL, CD-ROOM, băng đĩa từ)

Điểm qua công tác biên soạn thư mục ở TVQGVN từ năm 1986 đến nay:

* Giai đoạn 1986-1999

Công tác biên soạn thư mục trước năm 1990 vẫn được tiến hành tốt Đáng chú ý nhất trong giai đoạn này là các thư mục:

- Lê Duẩn, được biên soạn vào năm 1987 nhân dịp 80 năm ngày sinh

của đồng chí Lê Duẩn và được xuất bản năm 1988 tại Matxcơva

- Hồ Chí Minh, được biên soạn năm 1990 với 2897 tên tài liệu bằng các

ngôn ngữ khác nhau

- Các sách về Việt Nam (Books about Vietnam) với 700 tài liệu về lịch

sử, phong tục, tập quán, pháp luật, kinh tế, văn hóa… của Việt Nam được xuất bản ở Việt Nam và ở nước ngoài Mỗi tài liệu đều có tóm tắt bằng tiếng Anh Thư mục này được thực hiện theo dự án của tổ chức CONSAL vào năm

1999

Trong 2 năm 1987-1988, TVQGVN thực hiện việc thử nghiệm cung cấp thông tin phục vụ lãnh đạo cấp huyện Một số thông tin bao gồm tóm tắt khá chi tiết của khoảng 10 bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành Trung ương và báo địa phương về một chuyên đề nhất định mà lãnh đạo các huyện đang quan tâm giải quyết Chương trình thử nghiệm được tiến hành ở một số huyện thuộc đồng bằng Bắc Bộ Mặc dù được các khách hàng hoan nghênh

nhưng rất tiếc TVQGVN đã phải chấm dứt hình thức phục vụ thông tin có chọn lọc này do những khó khăn về biên chế, tài chính lúc đó

Năm 1992, phòng Thư mục và phòng Thông tin Văn hóa - Nghệ thuật được tổ chức lại, sáp nhập với Tổ Tra cứu thành phòng Thông tin - Tư liệu Các sản phẩm thông tin văn hóa nghệ thuật bị ngừng xuất bản Trong việc biên soạn thư mục quốc gia năm có một số điểm mới: từ năm 1986 đến nay,

do ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác thư viện, đặc biệt trong việc xử

lý tài liệu nên thời gian biên soạn và xuất bản thư mục quốc gia năm đã được rút ngắn rất nhiều Trước kia, thư mục quốc gia năm thường ra chậm, có lúc chậm đến 4-5 năm Hiện nay, nhờ đưa các dữ liệu thư mục của các tài liệu vào máy vi tính nên việc tích hợp biên soạn, chế bản in nhanh hơn rất nhiều (chỉ chậm khoảng 1 năm) Khổ của thư mục quốc gia năm cũng thay đổi: trước kia khổ 13 x 19 cm nay là khổ 19 x 27 cm

Từ năm 1994, TVQGVN ngừng biên mục tập trung bằng phích Thay vào đó, hàng tháng thư viện gửi cho các thư viện tỉnh, thành file dữ liệu về xuất bản phẩm nộp lưu chiểu cho TVQGVN tháng trước đó để các thư viện này in phích tập trung cho các thư viện trong địa phương mình và có thể sử dụng vào các mục đích khác như coppy biểu ghi, tích hợp vào CSDL của thư viện mình…

* Giai đoạn 2000 – nay

Năm 2002, nhân dịp Quốc khánh lần thứ 57 của nước ta và kỷ niệm 85 năm ngày thành lập TVQGVN và kỷ niệm 85 năm ngày thành lập TVQGVN,

cuốn “Thư mục sách kháng chiến 1945 – 1954” gồm 3.996 tên sách được xuất

bản trong các vùng giải phóng của ta từ Bắc chí Nam đã được biên tập lại và công bố Thư mục có các bảng tra khá phong phú: bảng tra tác giả, bảng tra

người dịch, bảng tra tên sách Việc biên soạn thư mục địa chí vẫn tiếp tục theo hợp đồng của các tỉnh Những năm gần đây, thư viện đã biên soạn thư mục địa chí cho các tỉnh Gia Lai, Cao Bằng…

Ngoài ra, mỗi năm thư viện còn biên soạn khoảng 10 thư mục chuyên

đề liên quan đến các sự kiện, các ngày lễ lớn của nước ta và thế giới Công tác tra cứu trả lời cho các câu hỏi thư mục, sự kiện, chuyên đề vẫn được thư viện tiến hành thường xuyên Hàng năm có từ 400-450 yêu cầu của bạn đọc được đáp ứng thông qua chế độ “Hỏi - Đáp” và từ 30-50 danh mục chuyên đề được lập

Có thể nói, công tác biên soạn thư mục là khâu công tác có lịch sử lâu đời ở TVQGVN và ngày càng có những bước phát triển vượt bậc Năm 1986 đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong công tác biên soạn thư mục của Thư viện Quốc gia, là giai đoạn bắt đầu ứng dụng tin học hóa vào công tác thư mục Do vậy trong khuôn khổ bài khóa luận chỉ xin đề cập đến công tác biên soạn thư mục từ năm 1986 đến nay

1.2.3 Tiêu chí đánh giá tài liệu thư mục

Đối tượng nghiên cứu trong bài khóa luận là những tài liệu thư mục do Thư viện Quốc gia biên soạn hoặc phối hợp biên soạn với các thư viện khác Các tiêu chí đánh giá tài liệu thư mục được đưa ra như sau:

- Tài liệu làm căn cứ: năng lực về đề tài thư mục của người biên soạn,

và người biên tập, uy tín của nhà xuất bản, cơ quan xuất bản, việc sử dụng các nguồn tài liệu bậc một hay bậc hai trong việc biên soạn

- Mục tiêu và phạm vi: mục đích của thư mục: mô tả hay liệt kê hệ thống hóa, chiều dài của thời kỳ tập hợp tài liệu, việc cân nhắc trong lựa chọn

và xử lý tài liệu, những giới hạn và xử lý tài liệu, những giới hạn về hình thức: kiểu, loại hình tài liệu đưa vào thư mục

- Sắp xếp tài liệu: phân nhóm tài liệu theo thứ tự chữ cái, theo đề tài, theo niên đại, theo địa lý… chất lượng các sách dẫn bổ sung, chất lượng các bảng tra

- Các tài liệu đưa vào thư mục: các trích dẫn thư mục và tính kịp thời của chúng, các chú giải, mô tả, phân tích, phê bình, các tài liệu phụ: vị trí các tài liệu, các hình bản đặc biệt

- Hình thức và cách chế tạo thư mục: việc in gồm cỡ và kiểu chữ, trình bày các trang, hình thức chung của thư mục

Thông qua những tiêu chí trên, ta có thể xác định được chất lượng một bản thư mục Song một vấn đề quan trọng nữa là cần xác định ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa xã hội của các bản thư mục Do đó cần xác định vai trò của mỗi thư mục trong việc phục vụ độc giả tại các cơ quan (thư viện, viện nghiên cứu, nhà xuất bản…) và hiệu quả cụ thể của chúng trong thực tiễn: phục vụ nghiên cứu khoa học, phục vụ học tập, sản xuất… thông qua sách báo

Mỗi bản thư mục lại có một phạm vi độc giả riêng và một lĩnh vực khoa học đời sống cụ thể mà nó đề cập đến và phát huy vai trò tác dụng của mình Việc khảo sát, đánh giá thư mục giúp cán bộ thư viện thông tin nắm được các nguồn thư mục, từ đó tăng cường biên soạn và sử dụng các loại thư mục vào hoạt động của mình với một hiệu quả cao

2.1.1 Thư mục quốc gia

Thư mục quốc gia năm được biên soạn theo số lượng ấn phẩm nộp lưu chiểu về Thư viện Quốc gia Việt Nam Từ năm 1986 đến nay, Thư viện Quốc gia đã biên soạn được 24 bản thư mục quốc gia năm Thư mục quốc gia có tác dụng quan trọng giúp người đọc nắm bắt và thống kê phân tích được tình hình xuất bản sách báo của đất nước trong 1 năm

Thư mục quốc gia tháng là loại thư mục thống kê ấn phẩm lưu chiểu Thư viện Quốc gia nhận được hàng tháng từ các nhà xuất bản ở Việt Nam Thư mục quốc gia tháng được xuất bản định kỳ đều đặn hàng tháng Từ năm

1986 đến thời điểm hiện tại Thư viện Quốc gia đã biên soạn và in được tổng cộng tất cả 293 bản thư mục quốc gia tháng Đây là một con số lớn phản ánh

được tính tổ chức và hoạt động đều đặn, thường xuyên trong việc tiến hành công tác này tại TVQGVN

2.1.2 Các loại hình thư mục không định kỳ

* Bảng thống kê thư mục theo năm xuất bản

Năm Số lượng thư mục biên soạn

Những thống kê trên đây chỉ mang tính chất tương đối do có một số tài liệu dùng để thống kê bị thất lạc nên không thể thống kê được đầy đủ số lượng các bản thư mục năm 1986, 1988, 1989, 1992  1998, 2007, 2008

Nhưng qua bảng thống kê, chúng ta cũng thấy được sự gia tăng của số lượng thư mục mà thư viện biên soạn qua các năm Từ năm 1986 đến nay, TVQGVN đã biên soạn được các loại hình thư mục khá đa dạng gồm có:

* Thư mục chuyên đề như :

- Thư mục Ý kiến phê bình xung quanh tác phẩm được giải thưởng văn học 1990 – 1991” (xuất bản năm 1991)

- Thư mục Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam và những vấn đề liên quan; Đầu tư nước ngoài vào Việt Nam; Tâm lý học xã hội; Cải cách ruộng đất từ năm 1930 đến nay; Những vấn đề nghiên cứu ma túy, nhiễm HIV (200

tư liệu); Lịch sử hiện đại Việt Nam giai đoạn 1960 – 1975; Tục ngữ - Ca dao Việt Nam; Các tác phẩm của Thế Lữ; Những vấn đề về môi sinh và khủng hoảng môi sinh trên thế giới; Lịch sử hiện đại Việt Nam (giai đoạn 1954 – 1960); Các báo cáo chính trị đọc tại Đại hội Đảng lần 2, 3, 4, 5, 6; Thư mục tôn giáo Việt Nam (300 tư liệu về Đạo Thiên Chúa và Đạo Cao Đài); Các tài liệu liên quan đến những sự kiện lớn trong lịch sử hiện đại Việt Nam (100 tài liệu) : xuất bản năm 2001

- Năm 2002, thư viện biên soạn thư mục “Công nghệ chế biến hàng nông sản sấy khô và chính sách của Nhà nước về vấn đề này”, thư mục

“Thiền phái Trúc Lâm, thời Trần”, thư mục “Nạn đói năm 1945”, thư mục

“Âm nhạc Tày Nùng”, thư mục “Tư pháp quốc tế ”

- Năm 2004, thư viện biên soạn thư mục lớn là thư mục sách phục vụ triển lãm nhân dịp hội nghị cấp cao ASEM 5

- Năm 2005, thư viện biên soạn được các thư mục chuyên đề phục vụ

các cuộc triển lãm như: thư mục về Đảng Cộng Sản Việt Nam, thư mục sách nhân dịp 30 năm giải phóng miền Nam, thư mục sách về quân đội “Người lính và trang sách”, thư mục “Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa – Những ngày đầu mới thành lập”, thư mục sách về “Quốc hội Việt Nam”

- Năm 2006, có các thư mục chuyên đề được biên soạn như :

+ Lịch sử cận đại Việt Nam + Sách văn học Nam Bộ + Sách văn học Thụy Điển dịch sang tiếng Việt + Trường ca Tây Nguyên

- Năm 2009, thư viện biên soạn được 2 thư mục chuyên đề :

+ Thư mục về quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Na Uy + Thư mục về HIV

- Năm 2010, có các thư mục chuyên đề lớn được biên soạn như :

+ Thư mục sách về hội họa + Thư mục sách mừng Đảng mừng xuân + Thư mục sách về quân tình nguyện Việt Nam + Thư mục sách chọn lọc về Thăng Long – Hà Nội kỷ niệm Đại lễ 1000

năm Thăng Long – Hà Nội

+ Thư mục về các dân tộc thiểu số ít người +Thư mục sách về ngày thương binh liệt sĩ 27/7 + Thư mục sách về Dấu ấn Thăng Long Hà Nội

- Năm 2011, thư viện đã biên soạn được 2 thư mục chuyên đề :

+ Thư mục sách báo về Đảng Cộng Sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội + Thư mục sách mừng Đảng mừng xuân Tân Mão

Có thể thấy nội dung của các thư mục chuyên đề do Thư viện Quốc gia biên soạn đã đề cập tới các vấn đề cấp bách trong đời sống xã hội và con người như: lịch sử, văn học nghệ thuật, dân tộc, tư pháp, tâm lý học, tôn giáo, HIV, ngoại giao… là những đề tài rộng, được nhiều người quan tâm

* Thư mục nhân vật :

Thư mục nhân vật do thư viện biên soạn là các bản thư mục về các nhà văn, nhà lãnh tụ như: Chủ tịch Hồ Chí Minh, Lê Duẩn, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Hồ Xuân Hương, Andexsen, Lênin, Các Mác, Ăng ghen, Vua Hàm Nghi, Tôn Đức Thắng…

Từ năm 1986 đến nay, TVQGVN đã biên soạn được các thư mục nhân vật chủ yếu sau đây :

- Thư mục “Lê Duẩn” biên soạn năm 1987

- Thư mục “Hồ Chí Minh”, thư mục “Chủ tịch Hồ Chí Minh (Thế giới nói về Người 1975 – 1988)” biên soạn năm 1990

- Thư mục sách về Hồ Chủ tịch biên soạn năm 2000 phục vụ triển lãm

tại Vinh

- Thư mục “Tác phẩm của Võ Nguyên Giáp và nói về Võ Nguyên Giáp”

biên soạn năm 2001

- Thư mục Hồ Xuân Hương, thư mục Vua Hàm Nghi, thư mục “Tiểu sử

và hoạt động của cụ Tôn Đức Thắng” biên soạn năm 2002

- Thư mục Hồ Chí Minh, thư mục “Các tác phẩm của ông Đặng Thúc Liêng”, thư mục “Các ca khúc về Hồ Chủ Tịch” biên soạn năm 2003

- Thư mục sách về nhà văn Andexsen, thư mục “Tư tưởng Hồ Chí Minh

- tài sản vô giá của dân tộc Việt Nam”, thư mục sách về Hồ Chí Minh nhân dịp triển lãm tại Vinh, thư mục “DonQuichuf – 400 năm vòng quanh thế

giới”, thư mục “Thân thế và sự nghiệp của Jammes Joyce – Nhà văn lớn Ailen”, được biên soạn năm 2005

- Năm 2006, thư viện biên soạn 1 thư mục nhân vật là thư mục “Sách ngoại văn viết về Hồ Chí Minh”

- Năm 2009, thư viện biên soạn thư mục về 40 năm thực hiện di chúc của Bác Hồ

- Năm 2010 có nhiều thư mục nhân vật được thư viện biên soạn và xuất bản như :

+ Thư mục sách viết về Lênin

+ Thư mục kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

+ Thư mục sách về Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

* Thư mục địa chí

Thư mục địa chí là các tài liệu tổng hợp hoặc chuyên đề về các vùng, miền của nước ta như: Hà Nội, Gia Lai, Yên Bái, Điện Biên, Cao Bằng, Kon Tum… hoặc tài liệu biên soạn nhân các sự kiện, mốc lịch sử lớn của đất nước như: chiến thắng Điện Biên Phủ… Ngoài ra còn có một lượng lớn thư mục về phong tục, tập quán, con người các nước láng giềng như: Ấn Độ, Trung Quốc, Mexico…

Từ 1986 đến nay, TVQGVN đã biên soạn được nhiều thư mục địa chí cho các tỉnh :

- Năm 1999, thư viện biên soạn Thư mục địa chí Gia Lai, Thư mục địa chí Yên Bái

- Năm 2000, thư viện biên soạn thư mục địa chí về Hà Nội là thư mục sách 990 năm Thăng Long – Hà Nội

- Năm 2001, thư viện biên soạn :

+ Thư mục địa chí tỉnh Kontum gồm 800 tư liệu

+ Thư mục Đông Nam Á và hải đảo

- Năm 2002, có các thư mục địa chí được biên soạn :

+ Thư mục địa chí Cao Bằng : gần 600 tư liệu

+ Thư mục sách về Tây Nguyên, lịch sử xuất bản Việt Nam

- Năm 2003, thư viện đã biên soạn các thư mục:

+ Thư mục Điện Biên Phủ

+ Thư mục địa chí Đà Nẵng

+ Thư mục địa chí Đà Lạt

+ Thư mục về phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”

+ Thư mục về nghệ thuật dân gian miền Trung

- Năm 2004, có các thư mục địa chí như :

+ Thư mục Điện Biên Phủ phục vụ triển lãm sách tại Hà Nội và Điện

Biên Phủ : gồm 700 cuốn

+ Thư mục sách và luận án về Hà Nội : 1065 tư liệu

- Năm 2005, thư viện biên soạn 2 thư mục địa chí là thư mục sách về

Ấn Độ và thư mục sách về Trung Quốc

- Năm 2006, thư viện biên soạn các thư mục địa chí sau:

+ Thư mục địa chí Hà Nội – Nam Định

+ Thư mục danh nhân Thăng Long – Hà Nội

+ Thư mục nghề thủ công Thăng Long – Hà Nội

+ Thư mục quy hoạch thủ đô Hà Nội

- Năm 2009, thư viện biên soạn thư mục địa chí về Trung Quốc ngày nay

- Năm 2010, có rất nhiều thư mục địa chí được biên soạn như :

+ Thư mục sách về đảo Phú Quốc

+ Thư mục sách về thành cổ Quảng Trị

+ Thư mục sách về Thái Nguyên

+ Thư mục sách chọn lọc về Thăng Long – Hà Nội

+ Thư mục sách kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước 30/4

+ Thư mục sách Hán Nôm về Hà Nội

+ Thư mục sách về đất nước con người Panama

- Năm 2011, nhân dịp triển lãm thư viện đã biên soạn thư mục sách về Mexico đất nước con người

* Thư mục tổng hợp

Thư mục tổng hợp thường là các thư mục sách dịch, sách của các tổ chức quốc tế như sách quỹ châu Á, sách Liên Hợp Quốc Một số thư mục được biên soạn tiêu biểu là :

- Năm 2002, thư viện biên soạn thư mục Sách kháng chiến 1945 – 1954

(gồm 3.996 tên sách) nhân dịp kỷ niệm 85 năm ngày thành lập Thư viện Quốc

gia Việt Nam, biên soạn thư mục sách Pháp chọn lọc nhân ngày Pháp ngữ 20/3 phục vụ triển lãm, thư mục sách Đức dịch ra tiếng Việt, thư mục sách Nhật dịch ra tiếng Việt

- Năm 2005, thư viện biên soạn 2 thư mục tổng hợp là thư mục sách quỹ châu Á và thư mục sách của Liên Hợp Quốc

- Năm 2006, thư viện biên soạn thư mục sách Việt Nam viết bằng chữ Hán – Nôm, thư mục sách Pháp viết về Việt Nam 1850 – 1931, thư mục sách

EU, thư mục sách về Bộ Văn hóa, thư mục sách Tra cứu

* Thư mục các tài liệu thư mục (thư mục bậc 2)

Là thư mục tập trung những bản thư mục thuộc các loại, các chuyên đề khác nhau của các thư viện hoặc cơ quan nghiên cứu biên soạn ra trong khoảng thời gian 1 năm, 2 năm hoặc hơn nữa (tùy theo khối lượng thư mục biên soạn hằng năm của mỗi thư viện nhiều hay ít) Thư mục các tài liệu thư mục còn gọi là thư mục bậc 2 vì bản thân những tài liệu thư mục ở đây lại là đối tượng để biên soạn thư mục

Để thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc về tìm hiểu các bản thư mục, thư mục các thư mục đã được TVQGVN biên soạn, xuất bản Kho tài liệu tra cứu

có cuốn “Thư mục các thư mục” bao gồm 499 thư mục đã được Thư viện

Quốc gia biên soạn trong thời gian từ năm 1955 đến năm 1976 Thư mục vẫn tiếp tục được bổ sung và nâng tổng số thư mục được phản ánh trong đó lên

599 bản

Thông qua các bản thư mục bậc 2 giúp cho độc giả nhất là độc giả nghiên cứu nắm được các nguồn thư mục hiện có để sử dụng tìm tài liệu theo yêu cầu công tác của mình Cán bộ thư viện sử dụng thư mục bậc 2 vào việc tra cứu và hướng dẫn, tuyên truyền sách báo đối với độc giả thư viện

Ngoài các loại thư mục kể trên, Thư viện Quốc gia còn biên soạn một

số loại hình thư mục đặc thù khác như:

* Thư mục Hán Nôm :

Thư viện Quốc gia lưu giữ và bảo tồn một kho tàng tài liệu Hán Nôm quý hiếm có giá trị Bộ sưu tập Hán Nôm của Thư viện Quốc gia Việt Nam được thu thập, gây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước, đến nay đã có hơn 5.000 tên sách, trong đó có những cuốn sách có tuổi thọ từ thế kỷ XV – XVI Kho sách này phản ánh xác thực các mặt trong đời sống xã hội, lịch sử, giáo

dục, khoa học địa lý của Việt Namtrong suốt tiến trình lịch sử Đây là nguồn

tư liệu quý giá để thư viện tiến hành biên soạn thư mục Hán Nôm Thư viện

đã biên soạn được một số thư mục Hán Nôm như: thư mục sách Việt Nam viết bằng chữ Hán Nôm (năm 2006), thư mục sách Hán Nôm về Hà Nội (năm

2010) Đặc biệt, Thư viện Quốc gia đã xuất bản cuốn thư mục “Tìm hiểu kho sách Hán Nôm” do nhà Hán học nổi tiếng Trần Văn Giáp biên soạn Thư mục

là công trình kế tục tác phẩm của Phan Huy Chú thế kỷ XIX Trong đó tập trung 300 tác gia Việt Nam và 470 bộ sách Hán Nôm, được chọn lọc kỹ, có đối chiếu, so sánh và phân tích

* Thư mục trao đổi quốc tế

Thư viện Quốc gia còn biên soạn thư mục theo yêu cầu của các nước, trao đổi tài liệu, biên soạn thư mục quốc tế, hợp tác trong nghiên cứu nghiệp

vụ thư viện thư mục

VD: Thư viện Quốc gia hợp tác với Thư viện ngoại văn toàn Liên bang

(Liên xô cũ) biên soạn thư mục “Lê Duẩn”, trao đổi tài liệu thư mục, hợp tác

trong nghiên cứu nghiệp vụ thư viện thư mục

Sự hợp tác gần đây nhất là TVQGVN tham gia vào dự án quốc tế xây dựng mục lục liên hợp sách tiếng Việt có trong các thư viện lớn của thế giới (gọi tắt là VUC) Tham gia dự án có các nước: Ôxtrâylia, Pháp, Mỹ, Việt Nam Các thành viên có trách nhiệm cung cấp tất cả các dữ liệu về sách tiếng Việt có ở nước mình gửi tới hệ thống ABN (hệ thống thư mục quốc gia Ôxtrâylia) để xử lý và cho ra sản phẩm Công việc biên soạn thư mục quốc gia Việt Nam và thu thập các dữ liệu của Việt Nam để chuyển qua đĩa mềm gửi cho Thư viện Quốc gia Ôxtrâylia do phòng Tin học Thư viện Quốc gia thực hiện

* Thư mục liên hợp

Là thư mục được biên soạn dựa trên sự hợp tác của nhiều thư viện, cơ quan thông tin trong nước hoặc nước ngoài Thư mục là kết quả của sự nghiên cứu tổng hợp tạo nên những công trình thư mục lớn

VD: Thư mục liên hợp trong nước:

Thư viện Quốc gia phối hợp với Thư viện khoa học kỹ thuật Trung ương (nay là Trung tâm Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia), Viện

Thông tin khoa học xã hội biên soạn thư mục “Thư mục về ba cuộc cách mạng”

Thư viện Quốc gia phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Trường Đại học

Nông nghiệp biên soạn thư mục liên hợp về nông nghiệp là “thư mục bậc hai liên hợp về nông nghiệp”, “thư mục liên hợp các tạp chí ngoại văn về nông nghiệp”…

* Thư mục phục vụ các ngày lễ lớn và các kỳ Đại hội của Đảng

Với mục đích phục vụ các ngày lễ lớn và các kỳ Đại hội của Đảng, Thư viện Quốc gia đã biên soạn nhiều thư mục với nội dung bám sát các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, tuyên truyền giới thiệu tài liệu thư mục nhân các ngày lễ lớn, phục vụ việc nâng cao tri thức cho bạn đọc Các bản thư mục được biên soạn với số lượng khá nhiều như :

- Thư mục sách 990 năm Thăng Long – Hà Nội, biên soạn nhân dịp kỷ

niệm 990 năm Thăng Long – Hà Nội (năm 2000)

- Thư mục Các báo cáo chính trị đọc tại Đại hội Đảng lần 2, 3, 4, 5, 6

(năm 2001)

- Thư mục Sách kháng chiến 1945 – 1954, biên soạn nhân dịp kỷ niệm

85 năm ngày thành lập Thư viện Quốc gia Việt Nam (năm 2002)

- Thư mục Điện Biên Phủ do TVQGVN phối hợp với Thư viện Quân

Đội, Viện Nghiên cứu lịch sử quân sự biên soạn nhân kỷ niệm 50 năm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ (năm 2003)

- Thư mục sách nhân dịp 30 năm giải phóng miền Nam (năm 2005)

- Thư mục sách chọn lọc về Thăng Long – Hà Nội nhân dịp kỷ niệm

Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội (năm 2010)

- Thư mục kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (năm

- Năm 2000, thư viện biên soạn thư mục sách về Hồ Chủ Tịch phục vụ

triển lãm sách về Bác tại Vinh

- Năm 2002, thư viện biên soạn thư mục sách Pháp chọn lọc nhân dịp

triển lãm ngày Pháp ngữ 20/3

- Năm 2003, thư viện lập thư mục Hồ Chí Minh phục vụ triển lãm sách

tại Nghệ An

- Năm 2004, thư viện biên soạn:

+ Thư mục Điện Biên Phủ phục vụ triển lãm sách tại Hà Nội và Điện

Biên Phủ

+ Thư mục sách phục vụ triển lãm nhân dịp hội nghị cấp cao ASEM 5

- Năm 2005, thư viện biên soạn được 14 thư mục phục vụ 14 cuộc triển lãm

- Năm 2006 nhân dịp triển lãm với chủ đề “Chữ Hán – từ giáp cốt văn đến máy vi tính”, TVQGVN đã biên soạn thư mục chuyên đề “Sách Việt Nam viết bằng chữ Hán Nôm”

- Đầu năm 2011, thư viện đã biên soạn :

+ Thư mục sách về Mexico đất nước con người phục vụ ảnh về đất

nước, con người Mexico

+ Thư mục “sách báo về Đảng Cộng Sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội” nhân dịp triển lãm “Đảng Cộng Sản Việt Nam từ Đại hội đến Đại hội”

* Danh mục trả lời độc giả

Đây là một dạng thư mục đặc biệt Một số thư mục được cán bộ phòng Thông tin – Tư liệu biên soạn để trả lời các câu hỏi dạng theo 1 chủ đề nhất định của bạn đọc Tại phòng Thông tin - Tư liệu nhiều khi cán bộ gặp yêu cầu

ở dạng câu hỏi theo chủ đề khá phức tạp Gặp những trường hợp này, cán bộ

tra cứu phải đầu tư thời gian và công sức để sưu tầm tài liệu, sắp xếp xây dựng thành một thư mục chuyên đề và trả lời bạn đọc Diện phục vụ của Thư viện Quốc gia rất rộng: trả lời những câu hỏi muôn hình muôn vẻ của cơ quan, đoàn thể, các cá nhân độc giả ở TW cũng như ở địa phương Ngoài ra thư viện còn phục vụ các yêu cầu của độc giả thuộc các cơ quan và thư viện các nước có quan hệ trao đổi sách báo với nước ta

Ví dụ danh mục: “Tìm tài liệu về nền giáo dục Việt Nam thời Pháp”,

“Danh mục về thể dục thể thao trước năm 1954”, “Tìm tài liệu về mức sống của người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới”, “Mục lục chủ đề tiếng Pháp trước

1960 ”…

*Cơ sở dữ liệu thư mục (CSDL thư mục)

Đây là các thư mục được biên soạn dựa trên việc việc sử dụng máy tính điện tử TVQGVN đã tạo lập và đưa ra phục vụ người dùng tin bốn CSDL là CSDL SACH, CSDL JM, CSDL NCUU và CSDL LA Hiện tại, TVQGVN đã xây dựng được các CSDL thư mục với số biểu ghi tương đối lớn và luôn được cập nhật Số lượng biểu ghi CSDL thư mục của TVQGVN tính đến thời điểm hiện tại ( 26/05/2011 ) là 446.214 biểu ghi

Tóm lại, là một trung tâm thư mục lớn trong cả nước, TVQGVN đã biên soạn được một số lượng thư mục dồi dào, phong phú về nội dung và thể loại Đây là một nguồn thông tin quan trọng để khai thác nội dung kho sách, phục vụ công tác tìm tin của độc giả, người dùng tin

2.2 Một số công trình thư mục tiêu biểu do Thư viện Quốc gia biên soạn

Sau khi trình bày khái quát các bản thư mục do Thư viện Quốc gia biên soạn từ năm 1986 đến nay, bài khóa luận tiếp tục đi sâu tìm hiểu một số công

trình thư mục tiêu biểu chia thành 5 loại: thư mục quốc gia, thư mục chuyên

đề, thư mục nhân vật, thư mục địa chí, cơ sở dữ liệu thư mục

2.2.1 Thư mục Quốc gia

Thư mục quốc gia là thư mục đăng ký thống kê xuất bản phẩm nộp lưu chiểu trong cả nước, nơi chịu trách nhiệm biên soạn chính là phòng Lưu chiểu

Cơ sở để biên soạn thư mục quốc gia là các ấn phẩm nộp lưu chiểu theo sắc lệnh của nhà nước Sắc lệnh này do chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 31/1/1946 Căn cứ vào số ấn phẩm nộp lưu chiểu về Thư viện Quốc gia hàng năm, phòng lưu chiểu tiến hành thống kê, xử lý và dựa vào kết quả nhập in vào CSDL ở phòng Phân loại biên mục để biên soạn thư mục quốc gia hàng tháng, hàng năm Đây là sản phẩm quan trọng nhất của công tác lưu chiểu

xuất bản phẩm

Bản thư mục quốc gia đầu tiên được biên soạn năm 1957, mang tên

“Mục lục xuất bản phẩm nộp lưu chiểu”, bao gồm tài liệu được xuất bản từ tháng 9 năm 1954 đến hết tháng 10 năm 1956 Năm 1962, thư mục được đổi tên là: “Thư mục ấn phẩm lưu chiểu” Từ năm 1976, thư mục chính thức mang tên: “Thư mục Quốc gia Việt Nam” Để giúp bạn đọc nắm được thông tin về các tài liệu được xuất bản hàng tháng, từ năm 1962 thư mục quốc gia

tháng bắt đầu được xuất bản

Điểm qua các thư mục quốc gia do Thư viện Quốc gia biên soạn từ

1986 đến nay gồm 2 dạng: thư mục quốc gia năm và thư mục quốc gia tháng

2.2.1.1 Thư mục quốc gia năm

Thư mục quốc gia năm là tổng hợp tất cả các xuất bản phẩm (gồm sách, báo, tạp chí, nhạc, tranh ảnh, bản đồ) mà thư viện nhận được qua con đường

lưu chiểu trong năm đó Khác với thư mục quốc gia tháng chỉ nhằm thông báo kịp thời xuất bản phẩm mới nhất để phục vụ công tác bổ sung kho sách và biên mục sách được nhanh chóng Thư mục quốc gia năm là công cụ tra cứu cho các nhà nghiên cứu khoa học, là thư mục thống kê tra cứu đầy đủ nhất mọi loại hình ấn phẩm trong cả nước, thư mục quốc gia trở thành thư mục gốc cho mọi loại hình thư mục ở Việt Nam Thư mục quốc gia năm thường xuất bản chậm với số lượng bản ít Từ năm 1986 đến nay, do ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác thư viện, đặc biệt trong việc xử lý tài liệu vào máy vi tính nên việc tích hợp biên soạn, chế bản in nhanh hơn Sản phẩm thư mục quốc gia do phòng Lưu chiểu phối hợp với phòng Tin học cùng biên soạn và

in thư mục Khổ của thư mục quốc gia là 19cm x 27cm

* Phương pháp biên soạn :

Ấn phẩm sau khi được thu nhận về Thư viện Quốc gia, qua các khâu xử

lý kỹ thuật như đăng ký số lưu chiểu, viết ký hiệu xếp kho, dán nhãn, sau đó

sẽ được xử lý nội dung và hình thức theo các bước: mô tả, phân loại, tóm tắt,

định chủ đề, định từ khóa…

Từ năm 1986 trở về trước, khi Thư viện Quốc gia chưa có máy tính điện tử thì việc biên soạn phải dựa hoàn toàn vào các phương pháp thủ công Việc đánh máy thư mục, xếp theo vần chữ cái và biên soạn các bảng tra đều phải làm bằng sức lao động trực tiếp của con người

Từ cuối năm 1986 đến nay, thư viện tiến hành ứng dụng tin học vào công tác quản lý, sử dụng máy tính điện tử để giải quyết phần lớn công việc thì việc xuất bản thư mục quốc gia đã được thực hiện nhờ sự giúp đỡ của phương tiện hiện đại này Tuy các bước xử lý ấn phẩm như mô tả, phân loại, tóm tắt, định từ khóa… vẫn phải do cán bộ đảm nhận nhưng thông qua việc

1379, Ngô Đức Thịnh Bản sắc văn hóa vùng ở Việt Nam / Ngô Đức Thịnh.- H.: Giáo dục, 2009.- 388 tr.; 21cm.- 40000đ.- 3000b

nhập máy bằng các bản worksheet, các công việc như sắp xếp thư mục, xây dựng bảng tra và quan trọng nhất là in thư mục đã được làm với độ chuẩn hóa

và chính xác cao Nhờ đó công tác xuất bản thư mục quốc gia được nhanh chóng hơn, đảm bảo thông tin cập nhập kịp thời

* Cấu trúc thư mục

Thư mục được chia thành 5 phần chính (ví dụ được trích từ thư mục

quốc gia năm 2009)

- Phần I - Sách: Ấn phẩm được mô tả đầy đủ các yếu tố như tên tác giả, tên

sách, nhà xuất bản, số trang, khổ sách, số lưu chiểu… và được xếp theo môn loại khoa học của bảng phân loại DDC Trong mỗi môn loại lại được sắp xếp theo vần chữ cái tên tác giả hoặc tên sách, đúng quy định của chuẩn mô tả quốc tế ISBD

VD2:

- Phần II - Tác phẩm âm nhạc - Tranh ảnh - Bản đồ Phần này liệt kê các

loại lịch, băng catset, băng video, đĩa CD, tranh ảnh, bản đồ… và được xếp theo vần chữ cái tên ấn phẩm

VD :

STT Tên tác giả Tên ấn phẩm: T2 bổ sung tên ấn phẩm ( loại hình )/ T2 trách nhiệm.- Nơi xuất bản : NXB, năm xuất bản.- Số trang : minh họa ; Khổ ấn phẩm.- Giá tiền.- Số bản in

Freedman, Samuel G Thư gửi nhà báo trẻ: Nghệ thuật của sự cố vấn / Samuel G Freedman ; Trịnh Thanh Thủy dịch ; Nguyễn An h.đ - H.: Tri thức, 2009.- 265 tr.: hình vẽ ; 21 cm.- 50000đ.- 10000b s240567

- Phần III - Ấn phẩm định kỳ: Mô tả thông báo ấn phẩm định kỳ (báo, tạp

chí, tập san, bản in) nộp lưu chiểu, chia thành các loại ấn phẩm xuất bản của

cơ quan Trung ương và địa phương, sắp xếp theo vần chữ cái tên báo, tạp chí Ngoài ra còn liệt kê những thay đổi ấn phẩm định kỳ trong năm như: ấn phẩm mới nộp lưu chiểu, ấn phẩm không nộp, ấn phẩm thay đổi…

+ NXB và cơ quan xuất bản

Thông tin trong các bảng tra được xếp theo thứ tự chữ cái Sau mỗi tên

có liệt kê số thứ tự của các tác phẩm trong thư mục quốc gia

STT Tên báo, tạp chí.- Nơi xuất bản : Cơ quan xuất bản.- Định kỳ xuất bản Khổ báo, tạp chí

022 Gia đình xã hội.- H.: Ủy ban quốc gia dân số và

kế hoạch hóa gia đình.- Hàng tuần 40/28

- Phần V: Thông báo những tên sách xuất bản từ những năm trước

nhưng chưa được phản ánh trong thư mục quốc gia của những năm đó do nộp lưu chiểu chậm

Ngoài ra còn gồm bảng tra chữ viết tắt và bảng thống kê theo số lượng

và theo ngôn ngữ các xuất bản phẩm nộp lưu chiểu

Với cấu trúc gọn, rõ ràng và chi tiết, thư mục quốc gia là một trong những công cụ tra cứu rất quan trọng, giúp cho việc tra cứu thông tin của độc giả được thực hiện một cách dễ dàng và thuận tiện Từ năm 1954 đến năm

1983, sách trong Mục lục xuất bản phẩm và sau này là Thư mục quốc gia Việt Nam được sắp xếp theo bảng phân loại Trung tiểu hình của Trung Quốc Từ

1984 đến 2006, sách được xếp theo bảng phân loại Thư viện thư mục BBK dịch của Liên Xô Cả hai bảng phân loại này đều được Việt hóa Từ 6/2006 đến nay Thư viện Quốc gia sử dụng khung phân loại DDC để biên soạn thư mục quốc gia

Sau đây là cách chia các môn ngành tri thức trong bảng DDC của thư mục quốc gia ( từ năm 2006 )