Giải pháp cho môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ hà nội

Trải qua nhiều năm hoạt động, tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã có được những thành công đáng kể, tuy nhiên, xét trên góc độ du lịch, đây chưa thực sự là một điểm đến hấp dẫn đối với du k

BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

Khoa Văn hóa Du lịch

GIẢI PHÁP CHO MÔI TRƯỜNG DU LỊCH TẠI

TUYẾN PHỐ ĐI BỘ PHỐ CỔ HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướng dẫn : Ths Bùi Thanh THủy Sinh viên thực hiện : Đoàn Thị Lê Na

Hà Nội, tháng 5 năm 2011

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Văn hóa Du lịch cũng như trong trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã tận tình dạy dỗ tôi trong 4 năm học vừa qua

Để hoàn thành khóa luận này, tôi xin đặc biệt cảm ơn tới Giảng viên – Thạc sỹ Bùi Thanh Thủy, người đã luôn quan tâm và hướng dẫn cho tôi một cách tận tình và khoa học trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện khóa luận, cũng như đã có công đóng góp to lớn để khóa luận được hoàn thành

Đồng thời, trong quá trình thu thập và xử lý tài liệu, tôi đã nhận được

sự giúp đỡ của Công ty Cổ phần Đồng Xuân, các nhân viên bảo vệ tại không gian tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội và người dân tại đây Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành về những sự giúp đỡ quý báu đó

Tôi cũng xin cảm ơn những sự giúp đỡ, góp ý và động viên từ gia đình, bạn bè trong suốt quá trình thực hiện khóa luận này

Tuy nhiên, do khuôn khổ hạn chế của một khóa luận tốt nghiệp, với dung lượng kiến thức về lý luận thực tiễn và thời gian có hạn, chắc chắn khóa luận sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót Do vậy, tôi rất mong nhận được những lời nhận xét và góp ý từ thầy cô và các bạn để khóa luận hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2011 Sinh viên thực hiện Đoàn Thị Lê Na

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3

4 Tình hình nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục đề tài 4

NỘI DUNG Chương 1 MÔI TRƯỜNG DU LỊCH VÀ VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG DU LỊCH ĐỐI VỚI VIỆC TẠO HÌNH ẢNH ĐIỂM ĐẾN 5

1.1 Môi trường du lịch 5

1.2 Môi trường du lịch đối với việc tạo hình ảnh điểm đến 10

1.2.1 Tiêu chí đối với một điểm đến hấp dẫn 10

1.2.2 Vai trò của môi trường du lịch trong việc tạo hình ảnh điểm đến 14

Chương 2 THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG DU LỊCH TẠI TUYẾN PHỐ ĐI BỘ PHỐ CỔ HÀ NỘI 20

2.1 Tuyến phố đi bộ tại phố cổ Hà Nội 20

2.1.1 Phố cổ Hà Nội - một điểm du lịch lý tưởng 20

2.1.2 Sự hình thành và khai thác tuyến phố đi bộ 23

2.2 Môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội 30

2.2.1 Thực tế môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội 30

2.2.1.1 Môi trường cảnh quan tuyến phố lộn xộn, chưa được quy hoạch hoặc chưa được thực hiện theo quy hoạch 31

2.2.1.2 Tình trạng thương mại hóa tại tuyến phố đi bộ 35

2.2.1.3 Các hiện tượng văn hóa thiếu lành mạnh tại tuyến phố đi bộ 36 2.2.1.4 Môi trường dịch vụ du lịch tại tuyến phố đi bộ 39 2.2.2 Đánh giá về môi trường du lịch của tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội qua khách du lịch 42

Chương 3 GIẢI PHÁP TẠO DỰNG MỘT MÔI TRƯỜNG DU LỊCH HẤP DẪN CHO TUYẾN PHỐ ĐI BỘ PHỐ CỔ HÀ NỘI 45 3.1 Nhận thức về bảo vệ và giữ gìn môi trường du lịch tại các tuyến

điểm 45 3.1.1 Bảo vệ chất văn hóa trong hoạt động khai thác tài nguyên phát triển

du lịch và kinh doanh du lịch 45 3.1.2 Phát triển bền vững - sự lựa chọn duy nhất của du lịch Việt Nam 47 3.2 Những giải pháp bảo vệ và giữ gìn môi trường du lịch tại tuyến phố

đi bộ phố cổ Hà Nội 51 3.2.1 Giải pháp chung 51 3.2.2 Giải pháp bảo vệ và cải thiện môi trường du lịch tại tuyến phố

đi bộ phố cổ Hà Nội 55 3.2.2.1 Không gian tuyến phố đi bộ được quy hoạch quy củ và nâng cao chất lượng 55 3.2.2.2 Một không gian ấn tượng và thuần Việt cho tuyến phố đi bộ

phố cổ Hà Nội 58 3.2.2.3 Không gian tuyến phố đi bộ được mở rộng và phát triển về chiều sâu 64 KẾT LUẬN 72 DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới đã trải qua một thập kỷ của thế giới mới, của thiên niên kỷ mới, với một nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ, mức sống của người dân được nâng cao cả về vật chất và tinh thần, đặc biệt, đời sống văn hóa đã được nâng cao rất nhiều Nhưng cùng với sự đi lên đó của xã hội cũng có rất nhiều mối

đe dọa đến cuộc sống của con người: chiến tranh, dịch bệnh, sự băng hoại về đạo đức, cách sống vô lối và nạn ô nhiễm môi trường Con người đã, đang và

sẽ phải chịu những khủng hoảng về môi sinh: ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm đất đai, sự suy thoái về tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản, sinh vật biển và các hệ sinh thái… đang là những hồi chuông báo động rất mạnh mẽ

Hiện nay, đối với hầu hết các nước trên thế giới, đặc biệt đối với các nước có đời sống kinh tế, vật chất phát triển, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu Mức độ phát triển của đời sống không còn được đo bởi thước

đo tiện nghi vật chất mà được đo bằng việc con người đã đi du lịch được bao nhiêu nơi, đi những nơi nào và làm giàu cho mình được bao nhiêu vốn kiến thức Chính vì vậy, du lịch đã trở thành một trong những ngành thời thượng nhất hiện nay và thu hút một lượng lớn lao động Riêng ngành du lịch đã mang lại những lợi ích lớn lao, những nguồn doanh thu khổng lồ, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập quốc dân của hầu hết các quốc gia trên thế giới Môi trường đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân loại, nó có ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội của quốc gia Hơn bất

cứ một ngành kinh tế nào, ngành kinh doanh du lịch chịu ảnh hưởng sâu sắc của môi trường Ngành du lịch - hơn ai hết - biết rằng đưa cảnh quan thiên nhiên và cảnh quan văn hóa vào kinh doanh du lịch là một điều rất đáng khích

lệ, nhưng việc bảo vệ môi trường (môi trường thiên nhiên và môi trường văn hóa) là một điều vô cùng quan trọng Kinh doanh du lịch chỉ nặng về phần hái

ngọn mà nhẹ phần vun gốc, chỉ quan tâm đến lượng mà không quan tâm đến chất, giống như một ý kiến cho rằng: ngành du lịch Việt Nam chỉ đang mải miết chỉ ra những gì họ có mà không quan tâm xem nó như thế nào Như vậy,

sẽ có ngày chúng ta phải trả giá về xã hội, về môi trường sinh thái

Hiện nay, phố cổ Hà Nội là một điểm du lịch có sức hút lớn, đặc biệt đối với khách quốc tế Nơi đây có một lối kiến trúc độc đáo, cổ kính; cùng với

đó là những nét văn hoá lâu đời của con người Hà thành:

Không thơm cũng thể hoa nhài Dẫu không thanh lịch, cũng người Tràng An

Và một phố cổ về đêm lại càng mang nhiều nét quyến rũ, với cái cổ kính nhưng dưới ánh đèn lung linh làm phố cổ mang một vẻ khác, một vẻ đẹp hấp dẫn, e lệ, trầm mặc nhưng cũng không kém phần sôi nổi, trẻ trung, sầm uất Chính vì vậy, từ năm 2003, tuyến phố đi bộ Hàng Đào - Đồng Xuân hay còn gọi là tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã đi vào hoạt động với mục đích nhằm thoả mãn nhu cầu thẩm nhận của du khách về một phố cổ Hà Nội đêm

Trải qua nhiều năm hoạt động, tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã có được những thành công đáng kể, tuy nhiên, xét trên góc độ du lịch, đây chưa thực sự là một điểm đến hấp dẫn đối với du khách Có rất nhiều yếu tố để tạo nên sự hấp dẫn cho một điểm đến du lịch, trong đó có môi trường du lịch Thực tế đã có rất nhiều các bài viết trên các tạp chí cũng như trên các phương tiện thông tin đại chúng đề cập đến vấn đề môi trường du lịch tại tyuến phố đi

bộ Hàng Đào - Đồng Xuân Vì vậy, tôi chọn đề tài “Giải pháp cho môi

trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội” nhằm đưa ra những giải

pháp thích hợp cho môi trường du lịch tại đây để góp phần xây dựng tuyến phố đi bộ trở thành một điểm đến hấp dẫn

2 Mục đích nghiên cứu:

- Phản ánh những vấn đề còn tồn tại của môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội có ảnh hưởng tới hoạt động du lịch tại đây

- Đưa ra những giải pháp vừa khái quát vừa cụ thể để giải quyết những tồn tại, yếu kém và phát huy những giải pháp tốt hiện thời, tạo hình ảnh hấp dẫn cho tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng là các tuyến phố Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, chợ Đồng Xuân về đêm

- Hoạt động du lịch và môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

- Các du khách và và những người tham gia vào hoạt động du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội như người dân bản địa, người bán hàng, cấc nhân viên bảo vệ…

- Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong tuyến phố đi bộ Hàng Đào – Đồng Xuân

4 Tình hình nghiên cứu

Đây là một điểm du lịch không mới, và nhận được nhiều sự quan tâm của các cấp Đã có khá nhiều bài viết nói về tình trạng hoạt động của tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội Đã có một số bài viết ngắn được đăng tải trên báo, tạp chí như: Hà Nội mới, Người Hà Nội, Xưa và nay, Du lịch Việt Nam,… Cũng có những bài viết trên các trang web, các báo điện tử như http://www.vietnamtourism.com, http://www.hanoitourism.com.vn, các báo điện tử: Dân trí, Tuổi trẻ… nhưng chưa có một bài viết hay công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu về vấn đề môi trường du lịch tại tuyến phố này

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Sưu tập và phân tích các tài liệu đề cập tới các vấn đề liên quan

- Phương phương pháp khảo sát thực địa tại các điểm du lịch, nhà hàng, khách sạn…

- Phương pháp đánh giá các tài liệu, hiện tượng…

Chương 1: Môi trường du lịch và vai trò của môi trường du lịch đối

với việc tạo hình ảnh điểm đến

Chương 2: Thực trạng môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ

Hà Nội

Chương 3: Giải pháp tạo dựng một môi trường du lịch hấp dẫn cho

tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

NỘI DUNG

Chương 1 MÔI TRƯỜNG DU LỊCH VÀ VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG DU

LỊCH ĐỐI VỚI VIỆC TẠO HÌNH ẢNH ĐIỂM ĐẾN

1.1 Môi trường du lịch

Môi trường chính là môi sinh mà chúng ta đang hít thở, đang ăn, đang uống và đang ngắm nhìn hàng ngày, chúng ta sống trong nó Vì vậy hơn tất

cả, môi trường có tầm ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sống con người Theo điều

I Luật bảo vệ môi trường của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam quy

định: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo

quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” Môi trường

theo nghĩa rộng bao gồm cả tài nguyên thiên nhiên và nhân tố về chất lượng của môi trường đối với sức khỏe và tiện nghi sinh sống của con người Theo định nghĩa hẹp thì môi trường gồm các nhân tố về chất lượng của môi trường đối với sức khỏe và tiện nghi sinh sống của con người là không khí, nước, âm thanh, ánh sáng, cảnh quan, thẩm mỹ, đạo đức, quan hệ kinh tế xã hội và chính trị tại địa bàn sinh sống và làm việc của con người Nói một cách cô đọng nhất thì môi trường là tổng hợp các điều kiện sống của con người

Môi trường thế giới hiện nay đang đứng trước những thảm họa lớn: ô nhiễm môi trường khắp nơi, môi sinh bị tác động khiến các hiện tượng động đất, sóng thần, vòi rồng xảy ra liên tiếp trong các năm gần đây gây thiệt hại không nhỏ tới con người Trái đất đang nóng lên, bầu khí quyển bị ô nhiễm, nguồn nước bị cạn kiệt, thảm họa đến ngày càng nhiều với con người Ví dụ, hiện tượng động đất xảy ra làm phá vỡ hệ thống cảnh quan tự nhiên, hủy hoại các tiền năng vốn có của địa phương đó Động đất làm cho các công trình bị

phá vỡ, trở thành một đống đổ nát, lộn xộn, đó là chưa kể động đất làm con người và các loài sinh vật bị chết, gây ô nhiễm môi trường nếu không được dọn dẹp nhanh chóng Hay hiện tượng thủy triều đỏ diễn ra làm ô nhiễm môi trường biển, làm cho nhiều loài thủy sinh bị hủy diệt gần như hoàn toàn, những ngày sau đó, mùi hôi thối bốc lên làm ô nhiễm môi trường xung quanh,

để khắc phục hậu quả này cần rất nhiều thời gian sau đó Ta thấy rõ qua một

số thiên tai đã xảy ra gần đây như ngày 26/12/2004, những con sóng kinh hoàng trong trận sóng thần tràn qua các bãi biển thuộc quần đảo Andaman của đất nước Thái Lan xinh đẹp đã gây nên thiệt hại nặng nề về người và của Hay trận lũ ở Philipin gần đây đã gây thiệt hại lớn tới đời sống của người dân và môi trường nơi đây, chính việc môi trường ô nhiễm đã gây ra các thảm họa

ấy Và hẳn chúng ta chưa hết kinh hoàng trước vụ động đất, sóng thần tại Nhật Bản vào ngày 11 - 3 - 2011 vừa qua, thiên tai xảy ra, không những thiệt hại về người và của mà môi trường cũng bị ảnh hưởng nặng nề, hàng loạt các

dư trấn xảy ra sau đó, các nhà máy hạt nhân nổ gây độc cho môi trường, các trận mưa axit… Đó là thảm cảnh đối với con người mà gián tiếp là do môi trường bị ô nhiễm gây nên Việt Nam cũng không ra khỏi quỹ đạo ấy, môi trường đang ô nhiễm nặng nề, đặc biệt tại các khu công nghiệp, một ví dụ nổi bật đó là nhà máy mỳ chính VEDAN xả chất thải công nghiệp xuống sông Thị Vải năm 2009 Hiện tượng thủy triều đỏ xuất hiện tại khu vực Hàm Nghi

- Mũi Né năm 2009 cũng gây ra thiệt hại không nhỏ cho ngành du lịch cũng như đời sống của người dân nơi đây, vì sau hiện tượng này, không khí và môi trường bị ô nhiễm nặng nề, phải khá lâu sau mới có thể khắc phục được Tương tự, từ năm 2002 đến nay, năm nào cũng xảy ra hiện tượng này từ phá Tam Giang đến vịnh Nha Trang và vùng biển ven bờ Ninh Thuận Hay tại miền Trung, những trận bão, trận lũ hàng năm tàn phá nặng nề về người và của, gây ô nhiễm môi trường Con người đang đứng trước những mối đe dọa phá hủy môi trường sinh thái, làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đời

sống, chúng ta cần có ý thức hơn để bảo vệ môi trường là bảo vệ chính chúng

ta

Hơn bất cứ một hoạt động nào khác, ngành du lịch phụ thuộc nhiều vào chất lượng của môi trường và tài nguyên thiên nhiên cũng như nhân văn Nói chung, du lịch mang tính phát triển nhanh và mang tính chất “bùng nổ” nên

nó thường làm tổn hại đến tài sản của chính mình và gây ra rất nhiều vấn đề phát sinh do tính chất bùng nổ này Cho nên nếu không muốn làm tăng thêm

sự xuống cấp của môi trường và sự phá hủy mình trong quá trình hoạt động thì ngành công nghiệp du lịch, giống như các ngành kinh doanh khác, phải nhận biết trách nhiệm của nó đối với môi trường

Môi trường du lịch luôn gắn với môi trường văn hóa, môi trường văn hóa là môi trường chứa đựng tổng hòa những mối quan hệ giữa con người với

tự nhiên, con người với con người, con người với xã hội, song cho đến nay chưa có một khái niệm hoàn chỉnh nào nói về môi trường du lịch Theo quan điểm của các nhà du lịch, môi trường du lịch có thể hiểu là sự bao gồm những nhân tố về chất lượng của môi trường đối với lợi ích của người đi du lịch, môi trường du lịch bao gồm cả môi trường thiên nhiên và môi trường nhân văn Thiết nghĩ, du lịch là một hoạt động gắn liền với sự tồn tại của cảnh quan thiên nhiên và các công trình, di tích lịch sử, văn hóa cho nên chất lượng của môi trường du lịch gắn với chất lượng của các yếu tố tự nhiên và yếu tố

xã hội tại các điểm du lịch đó Vì vậy có thể đưa ra một quan niệm về một

môi trường du lịch như sau: “Môi trường du lịch là một bộ phận của môi

trường văn hóa chứa đựng những mối quan hệ tổng hòa giữa các yếu tố thiên nhiên và các yếu tố văn hóa - là giá trị làm đối tượng cảm thụ của du khách tại điểm du lịch đó”(1) Cho nên có thể chia làm hai loại khi đề cập đến vấn đề này: môi trường vật chất và môi trường tinh thần

1

Khóa luận tốt nghiệp, 2000

Trong phạm vi vật chất, sự ô nhiễm môi trường rất đáng lo ngại, chưa có kinh doanh du lịch mà môi trường của chúng ta đã ô nhiễm Ngày nay, thêm việc kinh doanh du lịch, mức độ ô nhiễm càng bị đẩy lên cao hơn, nhanh hơn, nạn vứt rác bừa bãi, ô nhiễm nguồn nước, cảnh quan bị tàn phế, di tích bị phá hủy… đang là nỗi ái ngại của cả khách du lịch lẫn chủ nhà Về phạm vi tinh thần, đã có rất nhiều bài báo, tin tức truyền thông lên tiếng báo động về sự ô nhiễm này Chúng ta không vơ đũa cả nắm khi nói về du khách nước ngoài,

số đông đến nước ta với khao khát hiểu biết và sự trân trọng đúng mực, bên cạnh đó cũng không ít “con sâu làm rầu nồi canh”, lợi dụng con đường đi du lịch để du nhập vào nước ta những cách sống hoàn toàn xa lạ với bản sắc dân tộc

Như vậy, bảo vệ môi trường du lịch không chỉ bao gồm việc trồng cây xanh hay giữ vệ sinh mà nó gồm rất nhiều công việc đa dạng như giữ gìn cảnh quan, một công trình cổ, tôn tạo một di tích, xây dựng các công trình vui chơi giải trí Nó còn bao gồm cả những điều thuộc về văn hóa, xã hội như một lễ hội dân gian, một cảnh quan trong sạch ở điểm du lịch… môi trường du lịch lại cũng bao gồm những điều rất cụ thể: một nụ cười của hướng dẫn viên, một

sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử của dân tộc mình, dân tộc khác, một lễ hội, phong tục… để giới thiệu cho khách

Ô nhiễm môi trường đang là một vấn nạn chung của thế giới, ngành du lịch Việt Nam cũng đang đối mặt giữa phát triển và bảo vệ môi trường Môi trường du lịch Việt Nam đang là cái nhọt nhức nhối cho ngành du lịch nói riêng và kinh tế Việt Nam nói chung Điều này được lý giải bởi các nhân tố sau đây:

Trước hết, trong những năm gần đây, du lịch có rất nhiều khởi sắc, ngành du lịch được coi là ngành kinh tế thời thượng Ngành du lịch đã mang lại những khoản thu khổng lồ cho nền kinh tế Việt Nam Có thể thấy rõ nhất

là thành phố Thừa Thiên Huế, doanh thu từ du lịch chiếm hơn 43% trong tổng thu nhập kinh tế của tỉnh

Tuy nhiên, du lịch phát triển thì hệ quả của nó là tài nguyên thiên nhiên

và tài nguyên nhân văn bị khai thác không ngừng một cách thiếu quy hoạch, khai thác không tính đến khả năng tái sinh của chúng nên đã dẫn đến phá hủy nghiêm trọng môi trường sinh thái Việc quá tải: quá tải về khách, quá tải về phương tiện, đã khiến cho các điểm du lịch bị ô nhiễm nặng nề và bị đe dọa trước nguy cơ bị biến mất

Thứ hai, do thiếu công nghệ tiên tiến và các nguồn tài chính cần thiết nên một khối lượng lớn các chất thải công nghiệp, các chất thải sinh hoạt quanh khu du lịch chưa được xử lý Phần lớn các chất thải được xả xuống hồ, các bãi biển đã tạo nên sự ô nhiễm nặng nề cho các nguồn nước của các bãi tắm, các lòng hồ Tất cả những điều này đã tác động xấu đến sức khỏe khách

du lịch và toàn thể cộng đồng

Thứ ba, ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn rất thấp kém Những khó khăn về đời sống kinh tế, những nhu cầu sinh hoạt trước mắt, vì lợi ích cá nhân đã làm cho nhiều người xây dựng các cơ sở phục vụ du lịch trái phép, lấn chiếm cảnh quan, đồng thời ý thức văn hóa, mặt bằng dân trí thấp đã khiến cho hiện tượng xả rác bừa bãi và các hiện tượng văn hóa kém lành mạnh liên tiếp diễn ra Đồng thời, ngành du lịch tại Việt Nam là một ngành trẻ, lực lượng lao động trong ngành chưa có sự đào tạo quy chuẩn dẫn đến sự thấp kém trong môi trường phục vụ du lịch

Việt Nam đã anh hùng chống lại hai cuộc chiến tranh xâm lược của Thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ, nhưng hậu quả của hai cuộc chiến tranh quá nặng nề, những cuộc ném bom hủy diệt, những lần dải chất độc, những cuộc càn dân của giặc đã tàn phá quá nặng nề môi trường, các di tích, các khu rừng, các vùng đất khiến chúng rất khó phục hồi

Hệ thống pháp luật của Nhà nước ta chưa thực sự chú trọng đến việc bảo

vệ môi trường du lịch, hiện nay, chưa có một bộ luật nào quy định về môi trường du lịch mà chỉ rải rác xuất hiện trong các điều luật, các chỉ thị, nghị định, và chưa có hệ thống hoàn chỉnh Các cơ quan chức năng của nhà nước, các bộ, ban, ngành chức năng có liên quan chưa thực sự nghiêm túc chú ý vấn

đề môi trường, coi đó là vấn đề thứ yếu trong hoạt động kinh doanh

Bản thân ngành du lịch chưa phấn đấu, nỗ lực làm tốt các công tác quản

lý, bảo vệ môi trường du lịch, những người làm công tác kinh doanh chưa tạo

ra một môi trường du lịch tốt cho du khách và chưa đi đầu trong công tác làm xanh, sạch, đẹp môi trường Vấn đề bảo vệ môi trường du lịch hiện nay cần được Đảng và Nhà nước quan tâm nhiều hơn nữa, bởi vì môi trường du lịch

có một ảnh hưởng hết sức to lớn đối với ngành kinh doanh du lịch, đặc biệt với doanh thu cho nền kinh tế đất nước và vị thế của quốc gia trên thị trường quốc tế

1.2 Môi trường du lịch đối với việc tạo hình ảnh điểm đến

1.2.1 Tiêu chí đối với một điểm đến hấp dẫn

Điểm du lịch là sản phẩm gốc của ngành du lịch, là đối tượng hướng tới của khách du lịch, do vậy, nó có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển của ngành công nghiệp không khói này Một điểm đến hấp dẫn sẽ luôn là lựa chọn của

du khách khi có nhu cầu đi du lịch Chính vì vậy, muốn phát triển ngành du lịch, trước hết các nhà đầu tư cần chú ý xây dựng hình ảnh hấp dẫn cho du khách Để làm được điều đó cần đạt được các tiêu chí sau đây:

Thứ nhất, một điểm đến hấp dẫn cần đạt yêu cầu về sự tốt đẹp, đó chính

là sự an toàn, yên bình của điểm du lịch Theo tháp nhu cầu của Maslow, nhu cầu về độ an toàn, được bảo vệ là rất cơ bản và cấp thiết của du khách Du khách sẽ không lựa chọn những đất nước luôn có nguy cơ xung đột, đảo chính hay chiến tranh cũng như các thảm họa thiên nhiên làm điểm đến cho chuyến

đi du lịch của mình Một đất nước hấp dẫn là phải có một môi trường xanh

sạch, an toàn, ổn định, có nhiều kỳ quan đẹp; anh ninh luôn được đảm bảo Singapo là một đất nước nổi tiếng có môi trường du lịch an toàn với môi trường sinh thái xanh sạch, anh ninh trật tự, an toàn, vì vậy đã thu hút một lượng khách khổng lồ tới đây mỗi năm Không chỉ có môi trường sinh thái mà vấn đề an ninh cũng là một nhân tố quan trọng trong môi trường du lịch tại các điểm đến, phải đảm bảo cho du khách an toàn về tính mạng và tài sản, hạn chế các hiện tượng cướp giật, lừa đảo khách du lịch Thái Lan là một đất nước

có nền công nghiệp dịch vụ du lịch phát triển với doanh thu từ ngành này rất lớn, tuy nhiên, năm 2006, khi Thái Lan xảy ra các cuộc đảo chính, lượng khách tới đây giảm hẳn, làm ảnh hưởng nghêm trọng đến ngành du lịch của đất nước này Tại các điểm du lịch, các hiện tượng mất trật tự an ninh làm ảnh hưởng không nhỏ tới quyết định trở lại điểm du lịch Ngoài môi trường sinh thái, trật tự an ninh - xã hội, thì một không gian yên bình là một nhân tố đặc biệt hấp dẫn cho du khách Tới phố cổ Hội An, du khách cảm nhận được không khí yên tĩnh, với đèn lồng thắp sáng, con người thân thiện và hiếu khách, toát lên vẻ trang nhã, thâm nghiêm của một thành phố cổ Cùng với các nhân tố khác, không gian yên bình, an toàn xã hội và môi trường thiên nhiên trong lành làm nên một môi trường du lịch lý tưởng cho điểm đến Việt Nam là một đất nước được coi là một điểm đến có môi trường an toàn do có nền chính trị ổn định, môi trường trong lành và gần gũi với thiên nhiên, tạo ấn tượng tốt với du khách, có ảnh hưởng tích cực tới quyết định quay trở lại điểm đến Tuy nhiên, trong những năm gần đây, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, một số cuộc bạo loạn diễn ra tại các vùng biên giới đã ảnh hưởng không nhỏ tới ngành du lịch Việt Nam Chính vì vậy, cần quan tâm hơn tới việc định hướng và bảo vệ môi trường Việt Nam ngày càng an toàn và

ổn định hơn trong mắt khách quốc tế

Thứ hai, yếu tố về tinh thần có ảnh hưởng rất lớn tới sức hấp dẫn của một điểm đến Khi đi du lịch, ngoài mong muốn được tìm hiểu và khám phá

những điều mới lạ của vùng đất mới, du khách còn có nhu cầu giải trí để giảm căng thẳng sau một thời gian làm việc dài Hơn nữa, các dịch vụ vui chơi giải trí còn góp phần xóa đi thời gian rỗi của du khách khi lưu trú tại điểm du lịch, đồng thời tăng doanh thu cho những nhà kinh doanh hay cư dân bản địa Tại điểm du lịch, du khách cần cảm nhận được rằng lúc nào cũng vui, cũng tìm thấy những dịch vụ hoàn hảo nhất Do vậy, các nhà quy hoạch, đầu tư cần nắm rõ yếu tố này để xây dựng các điểm vui chơi giải trí, các dịch vụ phục nhằm tạo sức hấp dẫn cho điểm du lịch

Thứ ba, mua sắm là một nhu cầu thường có ở bất kỳ du khách nào, chính

vì vậy, các trung tâm mua sắm là những điểm không thể thiếu tại các điểm du lịch Mỗi du khách đều mong muốn mua những món đồ lưu niệm, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống của địa phương mình tới thăm Các mặt hàng rất đa dạng, vì vậy, ngoài các trung tâm thương mại, tại điểm đến cần có nơi bán những mặt hàng là sản vật của địa phương đó Ví dụ, du khách nào tới thăm Việt Nam lại không muốn mang về những món quà đặc trưng của đất nước xinh đẹp và thân thiện này, như một tấm áo dài, một chiếc nón lá… Yếu tố thứ tư tạo nên hình ảnh của một điểm đến là ẩm thực tại vùng đất

mà du khách tới thăm Hiện nay, ẩm thực cũng đang rất được coi trọng trong việc phát triển du lịch bởi ẩm thực là một nhân tố làm nên sản phẩm du lịch, thu hút du khách Ẩm thực, bản thân nó không đơn giản chỉ là vật chất, mà nó còn là một nét văn hoá của mỗi quốc gia, nó thể hiện tình yêu thương, sự chia

sẻ giữa con người với con người “một miếng khi đói bằng một gói khi no”; hay nó còn thể hiện địa vị của con người trong cộng đồng, xã hội “một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp” Nhận biết được vai trò của ẩm thực với du lịch, Việt Nam đã có rất nhiều các hoạt động để đưa ẩm thực trở thành một nhân nguồn tài nguyên chính trong khai thác du lịch Qua ẩm thực, du khách hiểu được một phần về văn hóa và con người bản địa Ẩm thực của điểm đến phải tạo ra các “thú ẩm thực” của địa phương để du khách được thưởng thức

màu sắc, hương vị, cách chế biến, bài trí của các món ăn, thức uống, tạo ra cảm giác khác lạ, độc đáo, hấp dẫn đối với du khách Có rất nhiều tour ẩm thực do các công ty du lịch thiết kế đã nhận được sự yêu thích của du khách Chính vì vậy, cần tích cực phát huy vai trò của ẩm thực trong phát triển du lịch tại các điểm đến

Người dân bản địa, ngoài việc cung ứng nguồn lao động cho hoạt động

du lịch, còn trực tiếp tạo nên môi trường tốt hay xấu trong hoạt động du lịch, đây là yếu tố thứ năm trực tiếp làm nên hình ảnh hấp dẫn của một điểm đến Mục đích của ngành du lịch là làm cho du khách tới điểm đến là gặp ai cũng thích, từ những người phục vụ dịch vụ du lịch cho tới người dân bản địa Nơi

có môi trường ứng xử tốt như người dân biết tôn trọng, chu đáo, thân thiện và hiếu khách; những nhân nhiên phục vụ có phẩm chất tốt, kiến thức sâu rộng, chuyên môn tay nghề cao, thân thiện, nhiệt tình với khách sẽ tạo được ấn tượng tốt với du khách, tạo điều kiện thuận lợi cho du lịch phát triển Ngược lại, một môi trường ứng xử xã hội không tốt, thậm chí có ăn cắp, chụp giật, lừa đảo du khách tới thì nơi ấy sẽ làm mất đi hình ảnh của mình dù các cảnh quan đẹp, dịch vụ có tốt đến đâu Chính vì vậy, các nhà quản lý du lịch nên có những biện pháp tối ưu nhất để xây dựng một môi trường nhân văn văn minh, mang thương hiệu quốc gia để quảng bá cho du lịch của đất nước

Yếu tố cuối cùng góp phần làm nên hình ảnh điểm đến chính là văn hóa của vùng đất du khách tới thăm Văn hóa luôn là một mục tiêu hướng tới của khách du lịch trong suốt cuộc hành trình, văn hóa được thể hiện qua hệ thống

di sản mang sắc thái văn hóa bản địa, thỏa mãn nhu cầu thẩm nhận của du khách, đồng thời cũng là một trong những điều kiện tiền đề để tạo ra các chương trình du lịch văn hóa - một trong hai loại hình cơ bản của hoạt động

cơ bản Bất cứ một vùng đất nào cũng mang trong mình một bề dày văn hóa đậm nét, hấp dẫn nhu cầu tìm hiểu của du khách, chính vì vậy, ngành du lịch

luôn phải hướng tới phát triển du lịch bền vững để đồng thời bảo tồn và khai thác các giá trị văn hóa vào hoạt động du lịch

Để tạo nên một hình ảnh điểm đến lý tưởng và hấp dẫn, ngành du lịch cần quy hoạch để điểm đến đạt được những tiêu chí trên, tạo ấn tượng cho du khách, quyết định sự quay trở lại của du khách

1.2.2 Vai trò của môi trường du lịch trong việc tạo hình ảnh của điểm đến

Môi trường và du lịch là hai lĩnh vực có quan hệ mật thiết, tác động qua lại, chi phối, ảnh hưởng lẫn nhau Có thể nói, môi trường sống trong lành và

du lịch, nghỉ ngơi là những nhu cầu không thể thiếu trong khát vọng hướng thiện và nhân bản của con người Thực tế cho thấy, bản thân việc du lịch có thể đe dọa nghiêm trọng tái sản xuất tự nhiên của chất lượng sống trong môi trường bao quanh, có thể đe dọa chính tài nguyên du lịch nếu không sử dụng chúng một cách đúng đắn Đến lượt mình, việc môi trường du lịch bị ô nhiễm

sẽ không phát huy tác dụng, sức hấp dẫn của mình để thu hút khách du lịch Môi trường du lịch có tầm quan trọng đặc biệt đối với khách du lịch, là

yêu cầu số một của một số khách trong mỗi chuyến đi, “Du lịch là quá trình

hoạt động của con người rời khỏi nơi cư trú thường xuyên đến một nơi khác với mục đích chủ yếu là được thẩm nhận những sắc thái văn hóa và cảnh quan thiên nhiên vùng miền khác với nơi cư trú thường xuyên” 2 Khái niệm trên đây đã chỉ rõ “sắc thái văn hóa và cảnh quan thiên nhiên” chính là nhu cầu của khách du lịch, và đây cũng chính là những nhân tố cơ bản của môi trường du lịch Nếu bảo vệ môi trường du lịch, tạo nên một môi trường du lịch hấp dẫn, ta không những thỏa mãn nhu cầu mà còn kích thích nhu cầu đi

du lịch của du khách Chính vì vậy, môi trường du lịch còn có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của kinh doanh du lịch, phát triển du lịch và bảo vệ môi trường là hai mặt của một vấn đề, là hai mặt bổ xung, hỗ trợ cho nhau Tạo doanh thu cao trong kinh doanh du lịch nhưng vẫn đảm bảo cảnh quan thiên

2

Trần Nhoãn, Tổng quan du lịch, 2005

nhiên được bền vững, môi trường văn hóa lành mạnh là hai hoạt động không thể tách rời nhau Tuyên bố Malina năm 1990 của Hiệp hội du lịch Thế giới

đã ghi: “Bảo vệ, tăng cường và cải thiện các bộ phận khác nhau của môi

trường sống, là một trong số các điều kiện căn bản cho việc phát triển du lịch hài hòa Tương tự quản lý du lịch hợp lý có thể đóng góp một chừng mực lớn cho việc bảo vệ và phát triển vật thể và di sản Văn hóa cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống.”

Như vậy, môi trường du lịch có tốt thì mới tạo điều kiện, tạo thuận lợi và động lực, thúc đẩy cho du khách đi tham quan và ngược lại, phát triển du lịch theo chiều hướng đúng đắn sẽ góp phần cải thiện môi trường, chính du lịch phải cần là ngành có ý thức trách nhiệm quan tâm đến môi trường nhiều nhất Với vai trò là điều kiện của sự phát triển du lịch, môi trường du lịch có tác động tích cực đến tâm lý du khách, không ai muốn đến một môi trường du lịch bị ô nhiễm Một môi trường du lịch tốt sẽ tạo cho du khách một ấn tượng tốt đẹp về đất nước và con người Việt Nam, từ đó nuôi trong lòng du khách

hy vọng quay lại tham quan Việt Nam không chỉ một lần Một nghiên cứu gần đây cho thấy, một khách quốc tế nếu có ấn tượng tốt về Việt Nam thì sẽ nói cho 4 người khác biết, nhưng nếu có ấn tượng không tốt thì họ sẽ phàn nàn với rất nhiều người Như vậy nếu tạo được một môi trường du lịch tốt, không những ngành kinh doanh du lịch thu được doanh thu cao mà còn nâng cao uy tín của du lịch Việt Nam trên thương trường quốc tế, Việt Nam sẽ là một điểm sáng trên bản đồ du lịch thế giới Có thể nói, một điểm du lịch hấp dẫn không phải chỉ vì ở đó trời phú cho nó một địa hình hấp dẫn, ấn tượng hay là một di tích cổ xưa đã tồn tại mấy chục thế kỷ, tất cả những điều này sẽ trở nên vô nghĩa và nhàm chán nếu như ở đó môi trường du lịch bị ô nhiễm với rác thải,

ăn xin, với những hiện tượng văn hóa thiếu lành mạnh không có gì tuyệt vời hơn khi một danh thắng lại được nằm ngay trong một môi trường trong lành

và thanh tịnh Môi trường du lịch hấp dẫn, lành mạnh, trong sạch, đó chính là

bí quyết của ngành du lịch muốn thu hút khách trong nước và quốc tế Bởi tạo

ra một môi trường du lịch tốt là hỗ trợ nâng cao chất lượng sống của khách trong quá trình du lịch

Tới các điểm du lịch, du khách không những thỏa mãn nhu cầu được thẩm nhận những giá trị văn hóa thiên nhiên, mà còn cảm nhận được một môi trường trong sạch, thân thiện Không gì bằng được thưởng thức một không gian thoáng đãng, yên bình, được người dân bản địa tiếp đón nồng nhiệt, hay

sự nhiệt tình, vui vẻ của hướng dẫn viên trong quá trình đi cùng đoàn Hay cũng thấy thật thích thú khi ta được khách sạn xếp cho một phòng có thắng cảnh thật đẹp cùng với sự tận tụy, chu đáo của đội ngũ nhân viên khách sạn, đây chính là một yếu tố quan trọng trong việc tạo ấn tượng tốt đẹp đối với du khách Tất cả sẽ góp phần làm nên một hình ảnh điểm đến hấp dẫn cho du khách, tạo nên một thương hiệu riêng cho điểm đến Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy sự hấp dẫn của điểm đến được tạo ra nhờ môi trường du lịch được quan tâm Tại đất nước Thái Lan, nơi được mệnh danh là “đất nước của những nụ cười” thu hút sự quan tâm của khách du lịch trên khắp thế giới Nếu một lần đến với Thái Lan, bạn sẽ không thể quên được sự hiếu khách, nồng hậu, và những nụ cười của người dân dành cho du khách, hơn thế nữa, hệ thống dịch vụ hoàn hảo đã làm cho du khách hài lòng Nhưng nếu môi trường

du lịch không được chú trọng, sức ảnh hưởng của môi trường tới du lịch rất lớn, ta có thể so sánh tại SaPa, khi du lịch mới phát triển tại đây, du khách rất thích thú khi tìm hiểu cuộc sống của người sân nơi đây, ngắm nhìn vẻ tự nhiên trong cách ứng xử của người dân, đặc biệt là của người dân tộc thiểu số sống trong các bản làng nơi đây, điều đó là một điểm hấp dẫn của điểm đối với du khách Nhưng trong những năm gần đây, khi đến với SaPa, du khách không khỏi ái ngại khi bắt gặp hình ảnh người dân tộc thiểu số đứng chụp ảnh với khách du lịch rồi thu tiền, hay cách chèo kéo khách mua hàng Chúng ta không thể đổ lỗi cho người dân, đây là một sự thương mại hóa đã xảy ra do

không có sự quan tâm xây dựng môi trường du lịch, ngành du lịch đã chỉ biết khai thác mà không tạo dựng một môi trường du lịch hấp dẫn cho điểm đến gây thiệt hại cho chính bản thân ngành Nhìn nhận về một môi trường du lịch

lý tưởng một cách xác đáng và nghiêm túc là phương pháp để các nhà làm du lịch có thể đưa ra các giải pháp tốt nhất cho môi trường du lịch tại điểm đến Điểm đến du lịch là sản phẩm gốc của ngành du lịch, tạo nên một nền kinh tế du lịch - dịch vụ phát triển cho một quốc gia Việt Nam là một đất nước được thiên nhiên ưu đãi với rất nhiều cảnh đẹp là kỳ quan của thế giới

mà chẳng nơi nào có được Cùng với thiên nhiên tươi đẹp và đầy ưu đãi, Việt Nam còn có hơn 4000 năm dựng và giữ nước, tạo nên một nền văn hoá đặc sắc và đậm nét Á Đông Trải qua lịch sử, giờ đây, chúng ta có hàng ngàn các

di tích lịch sử, là sự kỳ công và sáng tạo của cha ông mà ta được thừa hưởng với Hoàng thành Thăng Long đã ngàn năm tuổi cùng với đất kinh kỳ; có phố

cổ Hà Nội trăm năm tuổi với lối kiến trúc độc đáo, tinh tế, thâm trầm cuốn hút

sự yêu thích của bao du khách khi tới thăm… Phát triển cùng với lịch sử là văn hoá, một bề dày văn hoá của một cộng đồng 54 dân tộc luôn là niềm tự hào của đất nước Việt Nam Du khách sẽ được tìm hiểu những lễ hội, những phong tục tập quán lâu đời của người dân bản địa thuộc nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số khác nhau Tất cả tạo nên một bản sắc văn hoá rất riêng, đậm chất Việt, thu hút khách du lịch Với tất cả những tiềm năng ấy, ngành du lịch Việt Nam đã tận dụng và phát triển để trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn trong nền kinh tế quốc dân

Tất cả những nơi mà mà du khách đến tham quan đều là điểm đến du lịch Du lịch Việt Nam được nhận xét rằng thu hút khách du lịch vì nó không

bị du lịch hoá như Thái Lan, tuy nhiên nhìn từ một khía cạnh nào đó, ngành

du lịch Việt Nam chỉ đang khai thác những gì ta có mà chưa giữ gìn và phát triển tiềm năng đó Du lịch Việt Nam muốn phát triển bền vững thì phải tạo

nên một hình ảnh điểm đến hấp dẫn, quảng bá tới bạn bè quốc tế, trong đó môi trường du lịch là một vấn đề cấp thiết hiện nay

Tại các điểm đến du lịch vào bất cứ thời điểm nào, lượng khách đến là khác nhau, tuy nhiên, dù là mùa đông khách hay vắng khách thì chất lượng các dịch vụ phải luôn được đảm bảo, giữ được cho điểm đến một ấn tượng tốt đẹp nhất Việc đảm bảo vệ sinh và bảo vệ môi trường cảnh quan tại các điểm

du lịch là rất cần thiết, ban quản lí điểm tham quan nên kết hợp với chính quyền và nhân dân địa phương giữ gìn cảnh quan môi trường của điểm đến, bởi khách du lịch luôn mong muốn tìm thấy một không gian nguyên sơ, gần gũi với thiên nhiên và con người bản địa Bên cạnh đó, cần quản lý chặt chẽ các dịch vụ cung cấp cho khách như tại các nhà hàng, khách sạn và các điểm vui chơi giải trí, cần kiểm tra thường xuyên việc chấp hành các qui định trong kinh doanh Đặc biệt, trong mùa đông khách, cần quản lý nhiều hơn về chất lượng dịch vụ và giá cả, tránh tình trạng du khách bị chặt chém Các đơn vị bảo vệ, tuần tra nên kết hợp chặt chẽ và kiểm tra thường xuyên hơn để không xảy ra tình trạng bán rong, lôi kéo khách hay trộm cướp, chụp giật Ví dụ, tại khu phố cổ Hà Nội có thể gặp những người gánh hàng rong ấn gánh hàng vào vai du khách mời chụp ảnh rồi đòi tiền với giá “cắt cổ”, điều này đã làm mất

đi hình ảnh về con người Việt Nam thanh lịch và hiếu khách Nạn ăn mày đang là một vấn đề làm đau đầu các nhà quản lý hiện nay, vì vậy cần có biện pháp rõ rang để xử lý việc này bởi “lực lượng ăn mày” đang là một vết xám trong môi trường du lịch Việt Nam

Du lịch phát triển có tác động rất lớn vào nền kinh tế cũng như cuộc sống của cư dân bản địa, cư dân bản địa không những là một yếu tố tạo nên sản phẩm du lịch mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới điểm du lịch hay sản phẩm

du lịch Do vậy, cơ quan quản lý du lịch nên kết hợp với chính quyền địa phương tổ chức những buổi nói chuyện, giúp người dân hiểu rõ về du lịch bền vững cũng như lợi ích của chính người dân khi phát triển du lịch, điều này

giúp cho người dân nhận thức được việc bảo vệ điểm đến, tạo nên môi trường

du lịch lý tưởng cho tuyến điểm tham quan

Hướng dẫn viên là người có vai trò đặc biệt quan trọng trong chuyến đi,

đó là cầu nối giữa du khách và các điểm du lịch, với nền văn hoá Việt, tuy nhiên, trên thực tế tại Việt Nam hiện nay, đội ngũ hướng dẫn viên vẫn chưa thực sự chuyên nghiệp, đa số các hướng dẫn viên đều làm việc “ngoài ngành”

mà chưa qua các lớp đào tạo chuyên nghiệp Tổng cục Du lịch nên thường xuyên hơn trong việc kiểm tra thẻ của hướng dẫn viên, sát hạch chất lượng hướng dẫn viên và tăng cường mở các lớp đào tạo chuyên nghiệp, có uy tín để cải tạo chất lượng dịch vụ hướng dẫn tại Việt Nam Tổng cục Du lịch cũng đồng thời kiểm tra chất lượng dịch vụ, phục vụ tại các cơ sở lưu trú và ăn uống trong khu vực điểm du lịch, và đề nghị các cơ sở cung cấp dịch vụ du lịch thường xuyên đào tạo và nâng cấp chất lượng phục vụ của nhân viên Cho tới hôm nay, vấn đề môi trường đang trở thành sự thách thức và mối quan tâm của toàn thế giới, dù giàu hay nghèo, địa vị xã hội khác nhau hay giống nhau, dù được trang bị những phương tiện tối tân để cải thiện người đều phải đối mặt với những hiểm họa mà sự tàn phá môi trường mang lại Trong bối cảnh đó, việc giữ gìn và bảo vệ môi trường du lịch lại càng có ý nghĩa và cấp thiết hơn, khi nào vấn đề môi trường du lịch được coi trọng thì

du lịch có nguồn lợi lớn Vì vậy, làm lành mạnh hóa môi trường du lịch không phải là công việc của riêng ngành du lịch mà là nhiệm vụ kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta

Chương 2 THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG DU LỊCH TẠI TUYẾN PHỐ ĐI BỘ PHỐ CỔ HÀ NỘI

2.1 Tuyến phố đi bộ tại phố cổ Hà Nội

2.1.1 Phố cổ Hà Nội - một điểm du lịch lý tưởng

Nghĩ về Hà Nội - thủ đô nghìn năm văn vật là người ta nghĩ ngay đến hình bóng xưa của những đình, chùa, miếu mạo, thành quách, lăng tẩm đã phủ mờ trong bóng tịch dương của lịch sử, cũng như hình ảnh sầm uất của ba mươi sáu phố phường Có rất nhiều bài ca dao đã ca ngợi ba sáu phố phường như:

Ba mươi sáu mặt phố phường Hàng Giấy, Hàng Bạc, Hàng Ngang, Hàng Đào

Người đài các, kẻ thanh cao Qua Hàng thợ tiện, lại vào Hàng Gai

Theo cuốn “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi viết năm 1438 và những ghi chép khác thì khu phố cổ Hà Nội bắt đầu hình thành khi vua Lý Thái Tổ chọn Thăng Long làm kinh đô năm 1010 và trở nên đông vui, nhộn nhịp sau thế kỷ

XV Ngày nay, các phố nhìn chung vẫn giữ nguyên tên gọi từ xưa, tuy nhiên, hầu hết chức năng ban đầu đều đã chuyển đi nơi khác hoặc không tồn tại nữa Với diện tích chỉ vẻn vẹn hơn 100 ha nằm trên địa phận 10 phường của quận Hoàn Kiếm giữa một thành phố rộng lớn nhưng phố cổ Hà Nội đã trở thành linh hồn của chốn kinh kỳ ngàn năm tuổi Một khách nước ngoài, ông Joseph Duemer, đã viết “nếu bạn đang đi tìm cái cốt lõi, tinh túy, trái tim của Hà Nội, bạn sẽ tìm thấy nó ở khu phố cổ” Cái duyên của phố cổ có lẽ là những kiến trúc cổ nhỏ bé mà ấn tượng Đi dạo ngắm phố cổ, du khách sẽ cảm nhận được không gian nơi đây có một sức hút kỳ lạ, làm ta ấm áp hơn, bớt lo âu hơn giữa một thành phố đông đúc, bon chen và ồn ào

Khi nói đến phố cổ Hà Nội, chúng ta phải kể đến mạng lưới không gian

đô thị với hệ thống các phố nhỏ, ngõ hẹp tiếp nối những đường quanh tự nhiên được chia theo chiều thẳng đứng của thành phố Các ngôi nhà được xây dọc hình ống với mái ngói rêu gồ ghề bao phủ với nhiều vẻ trang nhã mang đậm tính truyền thống Việt Nam Đặc trưng tiêu biểu của phố cổ là các phố và ngõ dài được tạo giống như hình răng lược Tất cả các ngôi nhà hai bên đường đều theo kiểu “nhà ống” với đặc điểm là trần nhà thấp, bề ngang hẹp nhưng lại rất dài và được sắp xếp cạnh nhau, nguồn gốc của nhà ở Việt Nam Một mặt giống như một hình ống dài và hẹp, mặt kia đối diện với phố hoặc ngõ khác Bố cục cũng tương tự như sau: gian ngoài là chỗ bán hàng hoặc làm hàng, tiếp đó là một khoảng sân lộ thiên để lấy ánh sáng, gian nhà trong mới

là nơi ăn ở và nối vào đó là bếp và khu phụ Phần lớn là nhà một tầng lợp bằng những viên ngói nhỏ nhắn với nét đặc trưng là hai bức tường hồi vượt lên khỏi mái, xây dật cấp như những bậc thang và đầu nóc là hai trụ đấu ngộ nghĩnh Cũng có một số nhà xây thêm tầng gác nhưng thấp và không mấy khi trổ cửa sổ, nếu có thì rất nhỏ (vì các triều đại cũ cấm dân không được nhìn mặt vua, nhất là nhìn từ trên cao, khi vua ngự giá trên đường) Các phố được sắp xếp dựa trên những phường thủ công, phương thức sản xuất, tổ chức xã hội, thiết chế tín ngưỡng, văn hóa và thậm chí các phố còn được bố cục theo cách xây dựng, được liên kết bởi những vùng khác nhau trong cả nước nơi các phố xuất hiện sau các phường Điều đó có nghĩa là một nhóm thợ thủ công tập hợp lại để tập trung sản xuất và thương mại trước khi phố và tên phố được hình thành Vì vậy, đặc tính chung của nhiều phố cổ Hà Nội là các phố bắt đầu với từ tiếng Việt “Hàng”, được gắn theo sau bởi một từ chỉ một nghề nào

đó, ví dụ: Hàng Đào, Hàng Đường, Hàng Mã, Hàng Thiếc, Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nhiều phố với những tên bắt đầu với từ Hàng đã có những tên phố bị đổi, trong khi đó một số phố khác vẫn giữ lại được sự nguyên vẹn như một giá trị đặc biệt của Thăng Long - Hà Nội cổ kính Từ

phía bắc của hồ Hoàn Kiếm, du khách có thể tản bộ dọc Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường để tới chợ Đồng Xuân Bên cạnh chợ Đồng Xuân là phố Hàng Mã, hàng năm cứ đến thời điểm tết Trung thu thì cả phố Hàng Mã luôn tràn ngập thị trường đồ chơi nhiều màu sắc cho trẻ em Đi bộ từ cuối Hàng

Mã thẳng đến phố Hàng Chiếu (là phố chuyên bán chiếu) đầu phố khác bắt đầu là Ô Quan Chưởng (Cổng Đông Hà) - một di tích còn tương đối nguyên vẹn của ba sáu phố phường Phố Hàng Bạc, bên trong phố cổ Hà Nội, là trung tâm của các thợ vàng bạc và thợ kim hoàn tạo ra những đồ trang sức đẹp và công phu, nổi tiếng ở trong cũng như ngoài nước Không gian kiến trúc của phố cổ là một nét đặc biệt mà chẳng nơi nào có được, có thể nói đó đã trở thành linh hồn của phố cổ Có một điều mà du khách chẳng thể bỏ qua khi bước chân tới phố cổ chính là ẩm thực nơi đây, bởi du khách sẽ tìm thấy cái đặc sắc, cái hồn của ẩm thực Việt Nam Món phở có lẽ sẽ là món bạn tìm đến dầu tiên bởi đó là đặc trưng của đất Hà thành, nếu bỏ qua nó, bạn đã để lãng phí một chuyến đi Phở là một trong những huyền thoại đẹp và là niềm tự hào của người Hà Nội xưa và nay Nguyễn Tuân, nhà văn của "Một thời vang bóng" đã có một tùy bút xuất sắc về phở, ông cho phở có một "tâm hồn", phở

là một miếng ăn kỳ diệu của tất cả người Việt Nam chân chính" Phở là cái ngon của tất thảy những chất liệu đời thường Việt Nam nhưng đã được bàn tay tài hoa của người Hà Nội làm thành tác phẩm! Là một thực khách tinh tế, bạn sẽ không thể bỏ qua những món quà vặt nơi đây, cốm làng Vòng xanh như những hạt ngọc được gói trong lá sen toả ngát hương thơm sẽ làm du khách thấy thích thú, hay đi dạo phố cổ những đêm đông lạnh, ngồi ăn ốc nóng, ngô nướng, bánh trôi tàu… Và đặc biệt du khách sẽ được thưởng thức món quà đã nổi tiến lâu đời của phố cổ đó là ô mai Hàng Đường Một điều làm cho du khách cảm nhận sự quyến rũ của phố cổ Hà Nội chính là con người nơi đây, du khách sẽ cảm nhận được nét thanh lịch, nồng ấm, thân thiện trong cách sống của mỗi người dân phố cổ

Trong mắt của hầu hết du khách, phố cổ Hà Nội là di sản hiếm có, một thực thể sống còn sót lại qua nhiều thử thách của thời gian Nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới đã quan sát thấy phố cổ là nét đẹp quyến rũ của Hà Nội; nếu

nó không tồn tại thì Hà Nội sẽ mất đi vẻ đẹp hấp dẫn mà không nơi đâu có được

2.1.2 Sự hình thành và khai thác tuyến phố đi bộ

Du lịch đêm được xem như là một loại du lịch ngách của du lịch văn hóa, đồng thời là một nhánh của du lịch đô thị, do vậy, nó đặc biệt lớn mạnh ở những nước có nền kinh tế phát triển và mức độ đô thị hóa cao Sau những cuộc du ngoạn ban ngày tại các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử,… khi đêm xuống, khách du lịch lại tham gia vào cuộc chợ đêm, hòa mình vào những sinh hoạt văn hóa hàng đêm của người dân địa phương để “tận hưởng” cuộc sống đêm kì ảo của thành phố mà họ tới thăm hoặc nghỉ qua đêm

“Night life” - cuộc sống đêm đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động du lịch của nhiều quốc gia trên thế giới Người ta thường nhắc nhở du khách về sự “lãng phí” và nuối tiếc nếu họ bỏ qua, thưởng thức cái đẹp vào ban đêm tại nơi họ tới thăm Nhắc đến các tuyến phố đi bộ về đêm, với cuộc sống náo nhiệt, cuốn hút du khách trên khắp thế giới, chúng ta phải nhắc đến đêm HongKong Khi những tia sáng cuối cùng của ngày vừa tắt, cũng là lúc giai điệu cuộc sống nhộn nhịp ban đêm bắt đầu, HongKong rực sáng như những chùm pháo hoa lung linh và nhộn nhịp của không khí ngày hội Trên những đường phố hẹp, những biển đèn chen lấn, lồng vào nhau đầy màu sắc… Nổi bật dưới chợ đêm Wanchai có đầy đủ mặt hàng từ cổ truyền tới hiện đại, đồ thủ công tới đồ điện tử, và thật tiếc nếu du khách bỏ lỡ hành trình lên đỉnh đồi Victoria để chiêm ngưỡng vẻ đẹp tráng lệ, lung linh của HongKong về đêm Du khách cũng không thể bỏ qua những “night tour” của đất nước hoa anh đào - Nhật Bản Nếu đã từng đến Tokyo, du khách sẽ không quên những “ special night tour ” đưa họ đến bữa tối có món Tempura

( tôm tẩm bột chiên)… Lang thang trên những con phố nhỏ để thưởng thức nghệ thuật biểu diễn truyền thống Nhật Bản hay tham gia vào nghi lễ uống trà

cổ truyền Tại Việt Nam, night tour cũng phát triển tại một số thành phố lớn như thành phố Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng Các tuyến phố đi bộ đã được đưa vào phục vụ du lịch khá thành công, đáng kể nhất là đêm hội hoa đăng phố cổ Hội An Khi đến với Hội An, du khách không chỉ dành nhiều thời gian để chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính, tĩnh lặng của khu phố cổ đã tồn tại gần 400 năm và khám phá sự bình dị, chân thật trong tâm hồn người dân phố Hội, mà

họ còn có cơ hội chiêm ngưỡng một vẻ đẹp khác lạ của phố cổ Hội An về đêm Một phố đêm với không khí tĩnh lặng, êm ả nhưng những hoạt động vẫn diễn ra bình thường, nó càng làm tăng thêm vẻ cổ kính, uy nghiêm cho phố

cổ Đặc biệt, nếu du khách đến thăm phố cổ Hội An vào đêm 14 âm lịch hàng tháng, mọi sinh hoạt nơi đây được phục hồi với tập quán của hơn 100 năm trước Từ 17h tới 22h, khu phố cổ đồng loạt tắt đèn, các gia đình ngừng sử dụng các thiết bị điện như đèn neon, tivi… và treo trước hiên các ngọn đèn lồng huyền ảo Những chiếc đèn tròn, lục lăng theo phong cách Trung Hoa treo dưới mái hiên và hai bên cửa ra vào, đèn quả trám hoặc đèn ống dài theo kiểu Nhật Bản lơ lửng dọc theo hàng cột…Tất cả tạo nên một thế giới lung linh và cuốn hút Đường phố chỉ có khách bộ hành, các hoạt động buôn bán

và sinh hoạt của dân địa phương… đều theo lối cổ, lối hoạt động văn hóa, vui chơi giải trí như chơi cờ, đàn hát đặc biệt là diễn trò bài chòi - một nét văn hóa đặc sắc của người Quảng Nam Trong không khí đó, du khách có thể trải nghiệm sự hiện hữu bằng việc nếm một vài món mang đậm phong vị xứ Quảng như bánh bo, bánh vạc, cao lầu…tại các nhà hàng còn giữ nguyên hình ảnh hồi đầu thế kỉ XX Sáng kiến khôi phục việc thắp đèn lồng tay cho việc thắp ánh sáng điện từ năm 1988 đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của người dân và mang lại hiệu quả du lịch không ngờ ngay từ buổi đầu tiên Dường như

ở bất cứ đô thị nào, đêm luôn là linh hồn của phố với đủ âm thanh, màu sắc

riêng biệt, các tuyến phố đi bộ hình thành và phát triển đã một phần tạo nên không gian dành cho du khách được khám phá và trải nghiệm cuộc sống đêm tại nơi mình tới

Không cuồng nhiệt sôi động, ồn ã như đêm Sài Gòn; không kín đáo, đượm vẻ cổ tích như đêm Hội An, đêm Hà Nội có một nét rất riêng, một sức quyến rũ lạ thường đối với người dân Hà Nội và du khách Nét riêng và sức quyến rũ của đêm Hà Nội được qui định bởi chính nét sinh hoạt văn hóa và thổ nhưỡng chỉ có ở thủ đô Hà Nội “Phiếm du trên phố ban đêm là một cái thú vô song”, người dân Hà Nội từ lâu đã rất thích thú với việc dạo phố ban đêm, chỉ dạo phố ban đêm mới cảm nhận được nét thanh bình, quyến rũ của

Hà Nội với khu phố cổ chìm dần trong giấc ngủ với mặt hồ Gươm đen sẫm, một thoáng hoa sữa nồng nàn trên phố Quang Trung, Nguyễn Du, hương ngọc lan ngọt ngào trên đường Thanh Niên bên hồ Tây lộng gió Ban ngày con người luôn có cảm giác ngột ngạt, bị xô đẩy khi đi trên phố do lượng người và phương tiện giao thông quá đông Nhưng đêm đến, mọi thứ như lắng xuống, người, xe trên phố bớt đi rất nhiều Trên phố, những dòng xe chậm chạm trôi

đi, không còn cảnh chen lấn, xô đẩy do tắc đường, mọi người đi lại cảm thấy thoải mái và an toàn hơn Người ta dạo phố bằng nhiều phương tiện như xe đạp, xe máy, ô tô và cả đi bộ nữa, mỗi hình thức dạo phố đều có cái hay riêng Hiện nay, do xe máy là phương tiện đi lại phổ biến, tiện lợi của người dân Hà Nội, nên đa phần người ta dạo phố bằng xe máy, có người lại thích đi dạo bằng xích lô, xe đạp, nhưng đi dạo bộ có lẽ là được yêu thích nhất, bởi du khách có đủ thời gian cho mình để thư thái ngắm nhìn mọi thứ về đêm đang chuyển động quanh mình Tại khu vực hồ Gươm và phố cổ, nơi có hoạt động buôn bán tấp nập và có nhiều điểm vui chơi giải trí vào ban đêm đã thu hút rất nhiều khách bộ hành, người ta đến đây để giải trí, để ngắm phố phường và rất nhiều mục đích khác Việc dạo bộ không chỉ là nhu cầu mà còn là sở thích

của nhiều người bởi đây là một hình thức dạo chơi rất tao nhã và có lợi cho sức khoẻ

Bên cạnh đó, với mong muốn làm đa dạng hóa sản phẩm cho du lịch Hà Nội, giúp du khách cảm nhận cuộc sống, cảnh sắc của thủ đô, tiêu thụ hiệu quả thời gian rỗi của khách du lịch, cuối năm 2003, một tuyến phố đi bộ giữa lòng phố cổ đã đi vào hoạt động với ba mục tiêu đề ra đó là văn hóa - thương mại - du lịch, đó chính là không gian tuyến phố đi bộ Hàng Đào - Đồng Xuân kết hợp cùng chợ đêm Đây là một lựa chọn mới cho du khách khi đến với Hà Nội, cảm nhận được toàn diện hơn nét đẹp của một thành phố cổ, một thủ đô nghìn năm tuổi, đồng thời cũng sẽ là một cơ hội lớn cho ngành du lịch của thủ

đô quảng bá tới du khách những làng nghề, phố nghề truyền thống cùng những sản phẩm của nó Từ năm 2003 tới nay, không gian tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã đi vào hoạt động 8 năm, và đã trở thành một điểm đến đặc biệt của du lịch Hà Nội Tuyến phố đi bộ dài 3km nằm trọn vẹn trong khu phố

cổ, thuộc các phố trung tâm của khu phố cổ Hà Nội, bắt đầu từ Hàng Đào giáp với hồ Gươm với tháp Rùa, qua Hàng Ngang, Hàng Đường rồi kết thúc ở chợ Đồng Xuân - một khu thương mại sầm uất của Hà Nội xưa Hiện nay, không gian tuyến phố đi bộ được Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội giao cho ba đơn vị trực tiếp quản lý là Công ty Cổ phần Đồng Xuân và Uỷ ban Nhân dân hai phường: phường Hàng Đào và phường Đồng Xuân, trong đó, chịu trách nhiệm chủ yếu thuộc Công ty Cổ phần Đồng Xuân Tại không gian tuyến phố đi bộ, công ty đã tổ chức rất nhiều hoạt động giúp cho việc quản lý không gian đi bộ của tuyến phố, đồng thời cũng đưa ra nhiều dịch vụ nhằm đa dạng hóa các sản phẩm Tuyến phố đi bộ được tổ chức vào ba buổi tối cuối tuần từ thứ sáu đến chủ nhật, và thu hút được sự quan tâm của nhiều du khách cũng như là các công ty du lịch đưa điểm trở thành một điểm đến quen thuộc của các tour phố cổ Với những mái ngói thâm nâu, những phố nghề tồn tại đã hàng trăm năm nay, những di tích lịch sử…, phố cổ Hà Nội trở thành một bảo

tàng sống trưng bày các hiện vật về một Hà Nội lâu đời, rêu phong và cổ kính Các thành phố cổ thường chứa đựng trong nó cả lịch sử vùng đất và con người của thành phố ấy, dân tộc ấy Thàn phố Berlin, thủ đô của nước Đức, là một kho báu về lịch sử, nghệ thuật, cảnh quan và có giá trị văn hóa cao Du khách sẽ được đắm chìm trong các kiến trúc cổ kính nhưng vẫn nguy nga lộng lẫy của một thành phố hưng thịnh và hùng mạnh, phát triển; tất cả đều thể hiện sự uy quyền và độc đáo Nơi đây có hệ thống bảo tàng lớn tầm cỡ thế giới gồm 153 bảo tàng nằm trên hòn đảo viện bảo tàng, nơi đã được đưa vào danh sách di sản văn hóa thế giới của UNESCO năm 1993, hay ngắm nhìn kiến trúc các nhà hát nguyên thủy của thành phố Đây là một thành phố cổ, nhưng vẫn mang nét hiện đại và trẻ trung, dạo phố đêm Berlin, du khách sẽ tìm thấy một thành phố tuyệt đẹp với phong cách lịch sự, mạnh mẽ, và quyến

rũ của các quảng trường lịch sử và các nhà hàng sang trọng Giống như Berlin, thành phố Luân Đôn - thủ đô của vương quốc Anh cũng là một thành phố phát triển và hiện đại nhất thế giới, tuy nhiên, “thành phố sương mù” này lại mang một dáng vẻ khác với sự phất triển của nó Đặc biệt là khi về đêm, Luân Đôn mang dáng dấp cổ kính, uy nghiêm bao chứa cả một lịch sử phát triển lâu đời và hùng mạnh với những lâu đài sừng sững, những phố cũ rêu phong như Nhà thờ Saint Paul, tháp Luân Đôn, đồng hồ Big Ben, điện Buckingham… Thành phố này thu hút hơn 2,4 triệu khách du lịch mỗi năm, hơn một nửa trong số họ đến từ nước ngoài, và du khách nào thấy thật hấp dẫn khi được dạo phố đêm tại thành phố cổ kính này Việt Nam có hai thành phố lớn là thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh

là một thành phố mới, một thành phố trẻ, vì vậy, ở đây luôn là nhịp điệu sôi động về đêm của một thành phố thương mại, dạo đêm Sài Gòn, du khách cảm nhận được sự phát triển, sự thay đổi hay sức trẻ đang tràn trề trong một cơ thể trai tráng, vạm vỡ Khác với “hòn ngọc Viễn Đông” xưa, thủ đô Hà Nội mang

vẻ trầm của một thành phố nghìn năm tuổi, đêm Hà Nội, đặc biệt là đêm phố

cổ, trung tâm của thành phố, lại càng cho khách thấy vẻ thâm trầm, sâu lắng của một thành phố cổ, khách hẳn với cái uy nghiêm của Luân Đôn hay vẻ mạnh mẽ của Berlin

Tồn tại đã gần hai thế kỷ, phố cổ Hà Nội luôn là một trung tâm thương mại lớn của cả nước từ khi ra đời cho tới ngày hôm nay, với không gian kiến trúc độc đáo, những di tích và lối sống của người Hà thành đã thu hút được sự quan tâm của du khách bởi vẫn còn đó hình ảnh sầm uất của một khu thương mại lớn mà vẫn không mất đi vẻ tranh nhã, thanh lịch của một vùng đất cổ Đặc biệt, phố cổ về đêm lại mang một dáng dấp riêng biệt, đậm nét so với các thành phố cổ khác trên thế giới, với ngõ nhỏ, phố nhỏ, các hoạt động thương mại vẫn diễn ra sôi động, nhưng khi đi dạo phố cổ, du khách tìm thấy cảm giác đang đi giữa những phố nghề, làng nghề xưa cũ; giữa những tòa nhà mang kiến trúc cổ của Pháp, những tòa nhà thương mại cao tầng, du khách đột nhiên bắt gặp một mái đình, một ngôi chùa nằm khuất sâu trong ngõ yên bình và thanh bạch, đó là một nét văn hóa đẹp của người Việt Nam Sự ra đời của tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã tạo nên không gian đặc biệt giúp du khách tận hưởng cái thú vị, quyến rũ của đêm phố cổ tìm trải nghiệm mới trong những nhà cổ, di tích lâu năm và những nét văn hóa độc đáo của người dân nơi đây Sau 8 năm hoạt động, tuyến phố đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng không ít du khách khi tới Hà Nội, kết hợp với chợ đêm được họp tại đây

đã góp phần quảng bá, giới thiệu các sản phẩm của phường nghề của ba sáu phố phường nói riêng và cả nước nói chung Vì vậy, có du khách tới tuyến phố đi bộ có thể để mua sắm, hoặc để tận hưởng không khí ba sáu phố phường cổ kính về đêm hoặc đơn giản chỉ để ngắm nhìn thấy những nét văn hóa đang dần mai một và mất đi Đi dọc tuyến phố đi bộ, du khách sẽ tha hồ ngắm nhìn những sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ một số làng nghề nổi tiếng của Hà Nội tập trung về đây Tại Hàng Đào, các gian hàng bày gốm Bát Tràng, những vật dụng bằng mây, tre từ làng nghề Phú Vinh… ngoài ra còn

có những con búp bê được kết bằng len của các bạn trẻ… tất cả thể hiện sự khéo léo, sáng tạo và tinh tế của bàn tay những người dân Việt Nam đã thu hút khách du lịch

Một nét văn hóa, một nghề thủ công từ lâu đời tham gia góp mặt đó là một gánh hàng tò he - một loại đồ chơi dân gian thường xuất hiện trong những ngày tết, hội hè xưa Hình ảnh người nghệ nhân ngồi đó, với bàn tay thần kì, biến thứ bột nếp nhuộm màu thành bao hình thù từ 12 con giáp, đến

cô Tấm, cô Cám, rồi nàng công chúa, cô tiên hay Tôn Ngộ Không tinh nghịch… đã làm bao du khách tò mò và thích thú Đây không chỉ là một thứ

đồ chơi cho trẻ nhỏ mà trở thành một nét văn hóa quý báu của dân tộc

Trên đoạn đường Đồng Xuân, ta bắt gặp một gian hàng vẽ gốm Bát Tràng - một làng gốm đã tồn tại từ hơn năm thế kỉ qua Ngoài việc bày bán các sản phẩm gốm, các không gian vẽ tranh gốm không những là một không gian vui chơi lành mạnh mà còn giới thiệu được về sản phẩm cũng cho du khách trải nghiệm một công đoạn để tạo ra sản phẩm, tạo nên sự thích thú Một nét thực sự đã trở thành đặc trưng của tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội, thu hút sự quan tâm của không ít du khách trong nước và quốc tế, đó là chương trình âm nhạc dân gian “Hà Nội 36 phố phường” do Trung tâm Phát triển Âm nhạc Việt Nam biểu diễn tối thứ 7 hàng tuần tại đây, sân khấu được đặt tại cửa chợ Đồng Xuân, trước tượng đài của các chiến sĩ anh hùng, với loại hình được biểu diễn chủ yếu là hát xẩm Các nghệ sĩ trong trung tâm đã

bỏ công sức sưu tầm 20 điệu hát xẩm biểu diễn trong đêm nhạc Khi biểu diễn, họ không chỉ chau chuốt giọng hát mà còn quan tâm tới trang phục biểu diễn, trước đây các nghệ sĩ dân gian hát xẩm thường mặc áo tơi để tránh mưa, tránh gió, muốn người xem trở về không khí cổ xưa, các nghệ sĩ đã cầu kì tìm mua bằng được những chiếc áo tơi để biểu diễn, những chiếc áo tơi này phải đặt làm tận Lập Thạch - Vĩnh Phúc

Tại tuyến phố đi bộ, du khách còn có cơ hội thưởng thức những món ngon nổi tiếng của đất Hà thành tại khu phố ẩm thực bên cạnh chợ Đồng Xuân Đây là một khu được Công ty Cổ phần Đồng Xuân đầu tư và quản lý, tại đây có các gian ẩm thực dành cho du khách, gian hàng quà bánh, gian đồ nướng, gian thức nóng… làm nên một không gian ấm cúng cho du khách

2.2 Môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

2.2.1 Thực tế môi trường du lịch tại tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

Với 1000 năm phát triển Thăng Long - Hà Nội có một bề dày về kinh tế văn hóa, là một kho tàng vô cùng quý báu đối với đất nước Hiện nay, trên địa bàn Hà Nội có trên 1300 làng nghề, trong đó có nhiều làng nghề thủ công truyền thống nổi tiếng hấp dẫn du khách như: gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, thêu Quất Động, mây tre đan Phú Vinh, khảm trai Chuyên Mỹ, và cùng với những phố nghề, phố cổ đã đem đến cho du lịch thủ đô sự khác biệt của sản phẩm mà không địa phương nào có thể so sánh được Trong đó, ba sáu phố phường là một cái tên quen thuộc với bất cứ du khách nào khi đến Việt Nam

Cổ kính, độc đáo về kiến trúc và nổi tiếng với các nghề thủ công, phố cổ Hà Nội đã thực sự trở thành linh hồn của thủ đô ngàn năm văn hiến Để thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của du khách về một phố cổ 36 phố phường về đêm, đồng thời quảng bá, giới thiệu các sản phẩm thủ công của Việt Nam tới khách du lịch, cuối năm 2003, tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội đã được đi vào hoạt động dưới sự quản lí trực tiếp của 3 cơ quan là Ủy ban Nhân dân phường Hàng Đào, phường Đồng Xuân và Công ty cổ phần Đồng Xuân với mục tiêu đặt ra của một mô hình văn hóa - thương mại - du lịch

Tại đây, việc xây dựng một môi trường du lịch hấp dẫn đã được các cơ quan quản lý chú ý và đầu tư, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội cùng với

ủy ban Nhân dân quận Hoàn Kiếm đã sử dụng “hơn 2,4 tỷ đồng sẽ được đầu

tư để nâng cấp hệ thống thoát nước mặt đường, hệ thống điện nước và tạo cảnh quan cho khu phố, tăng cường hệ thống đèn chiếu sáng theo phong cách

cổ, hai bên lòng đường sẽ lắp các dải kính tạo ánh sáng phản chiếu Từng ngôi nhà mặt phố cũng được chỉnh trag theo kiến trúc truyền thống Hệ thống dịch vụ phục vụ cho khách đi bộ như các cửa hàng ẩm thực, cửa hàng bán đồ lưu niệm cũng sẽ được mở rộng”3 Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Đồng Xuân sau khi tiếp quản việc quản lý không gian tuyến phố đi bộ đã có nhiều các hạng mục xây dựng giúp cho việc vận hành tuyến phố đi bộ một cách hiệu quả nhất

Cùng với những nỗ lực quản lý của Ủy ban Nhân dân hai phường Hàng Đào, Đồng Xuân và Công ty cổ phần Đồng Xuân, kết hợp cùng các ban ngành khác, tuyến phố đi bộ đang dần tạo dựng ấn tượng riêng cho mình, tạo nên sức hút với du khách Tuy nhiên, ta cũng không thể phủ nhận tuyến phố đi bộ Hàng Đào - Đồng Xuân vẫn còn rất nhiều những bất cập về môi trường du lịch khiến cho sức hấp dẫn giảm đi, chưa đạt được mục tiêu văn hóa - thương mại - du lịch

2.2.1.1 Môi trường cảnh quan tuyến phố lộn xộn, chưa được quy hoạch hoặc chưa được thực hiện theo quy hoạch

Một tuyến phố hay cả một thành phố sẽ đẹp hơn, hấp dẫn hơn với du khách nếu xét ở khía cạnh du lịch, đây là một nhân tố quan trọng tạo nên một môi trường du lịch lý tưởng Phố cổ vẫn là một nét đẹp cổ xưa, duyên dáng của Hà Nội, là minh chứng sống cho một phong cách kiến trúc mà không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào trên thế giới, những mái ngói rêu phong, những kiến trúc độc đáo làm cho Hà Nội cổ kính, trầm mặc, xứng là thành phố ngàn năm tuổi Đi dạo phố mà không lo ngại làn xe dày đặc trên tuyến phố Hàng Đào - Đồng Xuân vào các tối cuối tuần, bạn càng cảm nhận rõ nét đẹp ấy Tuy nhiên tuyến phố đang mất đi những nét đẹp mà thay vào đó là một khu chợ mang tính tự phát hơn là quy hoạch

3

Tạp chí du lịch Việt Nam, 2000, số 9, tr8

Theo quy hoạch của ban dự án, đã có khu ẩm thực riêng nằm tại khu chợ Đồng Xuân nhưng dọc theo vỉa hè, các hàng quà vặt như mực nướng, chè hoa quả, bánh mỳ… cũng tiện đâu ngồi đó, lộn xộn vô trật tự, lấn chiếm vỉa hè, gấy mất mỹ quan cho tuyến phố Đặc biệt, tại chợ thường có một số quán bún chả, hay thịt xiên nướng, như hai quầy di động tại đầu phố Hàng Ngang, quạt chả làm khói mù mịt cả một khu phố, khiến du khách nào đi qua cũng thấy khó chịu, đây là một cảnh quan không đẹp đã làm mất đi giá trị ban đầu của tuyến phố đi bộ Còn một “nạn” mà có thể nhận thấy rất rõ đó là việc xả rác bừa bãi, thời gian chợ bắt đầu hoạt động theo quy định là 19 giờ, tuy nhiên, đến giờ này thì trên phố vẫn đầy rác thải, chưa được dọn vệ sinh, đến lúc phố

đã đông nghịt người mới thấy đâu đó hình ảnh một cô lao công đang cố chen lấn du khách để dọn vệ sinh đường phố Rác cũ chưa kịp dọn thì rác mới đã

xả ra, mặc dù dọc các tuyến phố đã được bố trí các thùng đựng rác nhưng những đống rác to trên đường vẫn xuất hiện thường xuyên, nào vỏ hộp, túi nilon, bã mía… tiện tay đâu du khách xả đến đấy Dọc hai vỉa hè, khách vẫn

“hồn nhiên” ăn tại các nhà hàng quà vặt và cũng “hồn nhiên” xả rác ra mặc người mua kẻ bán tấp nập ngoài kia Tại khu ẩm thực Đồng Xuân, du khách ngồi ăn xả giấy, thức ăn thừa một cách bừa bãi dưới chân ghế, rác tràn lan khắp nơi, khiến cảnh quan chợ mất đi sự hấp dẫn

Để bắt đầu cho một điểm du lịch đi vào hoạt động thì các vấn đề về cơ

sở vật chất là vô cùng quan trọng, phải đảm bảo về mọi phương diện, tuy nhiên, ở tuyến phố đi bộ tại phố cổ Hà Nội đã không làm được điều đó để điểm du lịch được vận hành tốt nhất, đặc biệt là khi điểm du lịch hoạt động về đêm Như tính toán ban đầu, nơi gửi phương tiện của khách gồm bãi xe Gia Ngư, chợ Đồng Xuân, Gầm Cầu, phố Hàng Giấy và tại hồ Hoàn Kiếm, tuyến Trần Nhật Duật, tuyến Phùng Hưng Tuy nhiên, hiện nay việc gửi xe đã trở thành một nỗi lo ngại của du khách bởi họ bị “chặt chém” một cách không thương tiếc khi gửi xe Các nơi gửi xe tự phát như ở phố Hàng Gai giá vé lên

tới 5.000 đồng/chiếc, có nơi thì thu giá vé “trên trời” là 10.000 đồng/chiếc, 20.000 đồng/chiếc, thậm chí bãi gửi xe còn xuất hiện ngay trong tuyến phố đi

bộ tại khu vực chợ Đồng Xuân gây mất mỹ quan của tuyến phố đi bộ Các bãi

xe tự phát còn ngang nhiên lấn chiếm lòng đường, gây cản trở giao thông, ùn tắc thường xuyên xảy ra như trên tuyến phố Đinh Liệt hay Cầu Gỗ…

Chúng ta vẫn thường hay nói tới một hành động không đẹp của người Việt Nam đó là tiểu tiện bừa bãi tại các khu du lịch làm ảnh hưởng tới môi trường du lịch, nhưng tại tuyến phố đi bộ thì có lẽ tìm “mỏi mắt” cũng không thấy một điểm vệ sinh công cộng, vậy hỏi du khách phải làm sao? Còn về phương tiện cứu hỏa phục vụ cho tuyến phố đi bộ hầu như là con số không, nếu có hỏa hoạn thì sẽ triển khai cứu hỏa theo cách nào? Xe cứu hỏa sẽ vào bằng lối nào?

Ánh sáng là một yếu tố rất quan trọng tạo nên sự hấp dẫn của tuyến phố

đi bộ, lượng ánh sáng hợp lý sẽ tạo cho du khách cảm giác an toàn nhưng vẫn cảm nhận được sự thú vị của buổi đêm Tuy nhiên, tại tuyến phố đi bộ phố cổ

Hà Nội, công tác này chưa được thực hiện tốt, thực tế ánh sáng cho tuyến phố chủ yếu được cung cấp từ bóng đèn tại các gian hàng mà không phải từ đèn cao áp của đường phố, do vậy, chỉ phần đi bộ dưới lòng đường là sáng mà khu vực vỉa hè khá tối không đáp ứng được độ sáng theo yêu cầu Điều này không những làm mất mỹ quan mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hành

vi trộm cắp, móc túi khi mà dòng người đông đúc như vậy làm ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường du lịch tại đây

Tuyến phố Hàng Đào - Đồng Xuân là tuyến phố khá đặc trưng của phố

cổ Hà Nội có chiều dài trên 3km, tuy nhiên khi quy hoạch phố đi bộ đã không

có điểm nghỉ chân cho du khách, đây là một điều bất hợp lý Du khách đi thăm quan, đi chơi với một quãng đường dài mà đi bộ thì cần một điểm nghỉ chân

Tuyến phố được mở ra với mục đích ban đầu nhằm thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu nét đẹp của phố cổ đêm, có nghĩa tuyến phố là một không gian lý tưởng dành cho du khách dạo bộ tận hưởng không khí trầm mặc, cổ kính của phố cổ, ngắm nhìn những mái nhà lô xô nhỏ bé bên nhau hay tìm cho mình một sản phẩm thủ công của những làng nghề nổ tiếng của Hà Nội, thưởng thức ẩm thực nổi tiếng của Hà Nội Nhưng hiện nay, khi tới tuyến phố đi bộ, người ta không thể tìm thấy không gian ấy mà thay vào đó là sự chen chúc, ồn

ào Hầu hết các tuyến phố ở trong phố cổ đều có mặt ngang khá hẹp, không trừ các tuyến được chọn thành khu vực tuyến phố đi bộ, trong đó các gian hàng đã chiếm 3 mét lòng đường, còn lại hai bên và vỉa hè là không gian đi bộ cho du khách Thế nhưng, dọc hai vỉa hè là hàng loạt các hàng quán vẫn ngang nhiên kinh doanh, lấn chiếm vỉa hè mà không bị dẹp, chiếm phần lớn không gian đi bộ của du khách Do tuyến phố không tổ chức thường xuyên chỉ 3 tối/tuần mà vào dịp cuối tuần nên lượng khách khá đông, đường hẹp nên xảy ra tình trạng chen lấn, xô đẩy Vậy hỏi còn đâu không gian để tận hưởng đêm phố cổ yên tĩnh?

Theo mục đích ban đầu thì dọc tuyến phố này sẽ có gần 400 sạp hàng bán các sản phẩm mang thương hiệu Việt hay đặc sản quê nhà, nhưng ta “mỏi mắt” mới tìm thấy một sạp hàng thủ công truyền thống, hay mang thương hiệu Việt mà thay vào đó tràn ngập những quần áo chất lượng kém hay quần

áo lót phụ nữ bày la liệt, giày dép… tạo nên sự nhếch nhác, lộn xộn và thiếu qui củ, biến tuyến phố đi bộ trở thành chợ “đại hạ giá” Các mặt hàng không được bày theo quy định, khu vực, mỗi gian hàng lại bày theo lối khác nhau, tùy ý co giãn làm nên sự lộn xộn rối mắt cho du khách Cùng với đó là túi đổ đống 80.000 đồng, quần áo đại hạ giá 25.000 đồng/chiếc, giảm giá hàng hè không mặc cả…là những tấm biển được xếp dọc các gian hàng tại tuyến phố này Những hàng tồn ngang nhiên đổ đống ra vỉa hè nhàu nhĩ, bẩn thỉu, không

những chiếm không gian đi bộ của du khách mà làm mất mỹ quan của tuyến phố đi bộ

Tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội là một điểm đến đầy tiềm năng thu hút khách du lịch bởi sự mới lạ và chưa bị du lịch hóa Tuy nhiên, còn những hạn chế rõ ràng làm ảnh hưởng tới mỹ quan của tuyến phố, ảnh hưởng tới môi trường du lịch, giảm sự hấp dẫn của điểm đến Điều đó chứng tỏ tuyến phố đi

bộ vẫn chưa đạt được mục đích đưa vào khai thác hoạt động du lịch tại đây

2.2.1.2 Tình trạng thương mại hóa tại tuyến phố đi bộ

Đến với Hà Nội ta thường gặp khách du lịch văn hóa là đa phần, bởi ở

Hà Nội không những có rất nhiều di tích lịch sử, làng nghề truyền thống mà ở

đó có thể thỏa mãn nhu cầu thẩm nhận văn hóa Việt của du khách Mỗi du khách cần có những không gian riêng, xa khỏi sự ồn ào của cuộc sống thường ngày để thẩm nhận những nét tinh hoa trong văn hóa Việt, và tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội là một điểm không thể bỏ qua, nhưng hiện nay đã không ít du khách thất vọng khi tới thăm tuyến phố đi bộ này Khi tới đây họ mong muốn một không gian yên tĩnh để tận hưởng một đêm phố cổ Hà Nội, ngắm nhìn cuộc sống sinh hoạt thường ngày của người dân Hà thành, điều này tại phố cổ Hội An đã thực hiện khá tốt, du khách có thể cảm nhận được nhịp sống êm ả, lối sinh hoạt của người dân nơi đây, nhưng tại Hà Nội, họ ít tìm được không gian ấy mà thay vào đó là một không gian bị thương mại hóa Với chủ trương văn hóa - thương mại - du lịch, nhằm quảng bá, giới thiệu các sản phẩm làng nghề và nét văn hóa Việt nhằm phục vụ du lịch nhưng tuyến phố này lại đang dần phục vụ mục đích thương mại một cách thuần túy, thay vì các mặt hàng thủ công như: gốm Bát Tràng, tranh Đông Hồ, tò he… mây tre đan Phú Vinh, lụa Vạn Phúc… là quần áo, giày dép, túi sách, ví… đủ mặt hàng chất lượng kém được bày bán nhằm mục đích thu lời Vang khắp chợ là những tiếng rao như “áo hà hạ giá 25.000/chiếc mua nhanh kẻo hết” cùng những tiếng ầm ỹ

của loa đài trong hàng bán đĩa lậu vẫn “hiên ngang” bày la liệt tạo nên một thứ âm thanh hỗn tạp khắp tuyến phố đi bộ

Khu ẩm thực là một nét văn hóa đặc trưng trong tuyến phố đi bộ này, phố cổ Hà Nội đã nổi tiếng từ lâu với miếng ngon 36 phố phường, từ những món nóng hổi như bún Thang, phở Bát Đàn, xôi yến… đến những thứ quà vặt như ô mai trên Hàng Đường, hoa quả dầm, bánh trôi Tàu… cũng là một lý do thu hút khách ghé thăm, nhưng hiện nay phố ẩm thực đã biến thành “phố lẩu”

Đi dọc phố sẽ gặp những nhân viên quán và mời với những câu như “lẩu anh ơi!”, “vào ăn lẩu chị ơi!” Phố ẩm thực đã biến thành một khu nhậu thông thường mà mất đi tính văn hóa ban đầu của nó, chị Lê Thu Hà, một hướng dẫn viên du lịch cho một đoàn khách Canada đã phải rất vất vả giải thích cho khách rằng khu vực này không có các món ăn truyền thống như trong quyển sách hướng dẫn du lịch mà chỉ có món lẩu Hay như bác Trần Đức Ngọc - một cán bộ hưu trí phường Đồng Xuân nhận xét : “phố ẩm thực gì mà suốt đêm chỉ thấy nhậu và uống” Từ một phố ẩm thực với mục đích giới thiệu quảng bá ẩm thực “36 phố phường” lại trở thành một khu lẩu với sự nghèo nàn về các món ăn đã làm mất đi sức hút của tuyến phố đi bộ

Xét trên khía cạnh nào đó thương mại là một mục đích của tuyến phố đi

bộ này, tuy nhiên, việc thương mại đã làm mất đi nét văn hóa cần tạo dựng tại điểm đến này đã làm xấu đi môi trường du lịch Hà Nội nói chung, gây ấn tượng không tốt trong lòng khách du lịch Điều này khiến chúng ta nên chăng cần nhìn nhận lại để xây dựng một môi trường du lịch thực sự hấp dẫn đậm nét văn hóa cho tuyến phố đi bộ phố cổ Hà Nội

2.2.1.3 Các hiện tượng văn hóa thiếu lành mạnh tại tuyến phố đi bộ

Thăng Long - Hà Nội, mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến đã tạo nên hàng trăm di tích lịch sử cùng với những cảnh đẹp thiên nhiên đã thu hút du khách, Hà Nội còn nổi tiếng bởi con người nơi đây chất phác, thanh lịch và hiếu khách Tuy nhiên, khi du khách tới các điểm du lịch tại Hà Nội hiện nay