Quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn quận cầu giấy thành phố hà nội hiện nay

Các chủ trơng, chính sách của Đảng, Nhà nớc về lãnh đạo, quản lý trên lĩnh vực văn hoá bắt nguồn tự nhận thức vai trò của văn hoá đối với sự phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, gắn với đ

Bộ giáo dục vμ đμo tạo Bộ văn hóa thể thao vμ du lịch

TrƯờng đại học văn hóa Hμ Nội

Lê Thanh Trung

quản lý nhà nƯớc về văn hóa trên

địa bàn quận cầu giấy-thành phố Hà

nội hiện nay

Chuyên ngμnh: Quản lý văn hóa

M∙ số: 60 31 73

Ngời hớng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị HƯơng

Hμ Nội-2009

1.1 Quan niệm quản lý nhà nước về văn hóa và quản lý văn hóa ở cấp cấp quận/huyện

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý văn hóa của Quận Cầu Giấy

1.2.1 Về điều kiện địa lý tự nhiên và phát triển kinh tế-xã hội

1.2.2 Về lịch sử, văn hóa - xã hội

Chương 2:

Thực trạng quản lý nhμ nước về văn hóa trên địa bμn Quận

Cầu giấy trong mấy năm qua

2.1 Hệ thống tổ chức và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn quản lý văn hóa của Quận Cầu Giấy

2.1.1 Quản lý công tác thông tin, tuyên truyền cổ động

2.2.2 Quản lý các hoạt động kinh doanh sản phẩm và dịch vụ văn hóa

2.2.3 Quản lý các hoạt động văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ

2.2.4 Quản lý các hoạt động thư viện

2.2.5 Quản lý các hoạt động thể dục, thể thao

2.2.6 Quản lý các di tích văn hóa

2.2.7 Quản lý các hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

2.3 Đánh giá chung về công tác quản lý văn hóa của Quận

2.3.1 Những thành tựu và hạn chế

2.3.2 Một số vấn đề đặt ra trong quản lý văn hóa của Quận

Chương 3

Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhμ

nước về văn hóa trên địa bμn quận cầu giấy trong thời gian

tới

3.1 Phương hướng, nhiệm vụ nâng cao hiệu quả quản lý văn hóa

3.1.1 Phương hướng 3.1.2 Nhiệm vụ

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý văn hóa của Quận

3.2.1 Nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa và công tác quản lý

văn hóa

3.2.2 Xây dựng, củng cố mạng lưới quản lý văn hóa từ Quận đến cơ

sở

3.2.3 Đổi mới cơ chế quản lý văn hóa

3.2.4 Quan tâm công tác đào tạo, sử dụng đội ngũ cán bộ quản lý văn

hóa

3.2.5 Đẩy mạnh hoạt động xã hội hóa trên lĩnh vực văn hóa

3.2.6 Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của luận văn

Sự nghiệp đổi mới của đất nớc đang diễn ra trong bối cảnh hội nhập, giao lu quốc tế về nhiều phơng diện, mà cốt lõi của sự phát triển chính là giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế và văn hoá xã hội Điều đó liên quan đến lĩnh vực quản lý văn hoá nói chung và quản lý văn hoá ở cấp cơ sở

Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trờng, dới

sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nớc, có định hớng đã và đang diễn ra trong hơn hai thập kỷ qua Hơn hai mơi năm đổi mới, chúng ta đạt đợc những thành tựu trên nhiều lĩnh vực, nhng thành tựu đạt đợc trên lĩnh vực phát triển văn hoá xã hội còn cha tơng xứng, cha vững chắc Đặc biệt hiện tợng suy thoái nghiêm trọng

về phẩm chất, đạo đức, lối sống xảy ra không những ở một bộ phận không nhỏ cán

bộ, đảng viên và mà cả trong nhân dân Chính điều đó đã làm giảm sút lòng tin, uy tín và sức sáng tạo của nhân dân, của Đảng Văn hoá cha thực sự là động lực thúc

đẩy sự phát triển

Trong những nguyên nhân đó, có nhận thức cha đúng về vai trò của văn hoá

đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, phát triển con ngời, đặc biệt là sự yếu kém trong lãnh đạo, quản lý văn hoá Nghị quyết của Đảng chỉ ra:

Trong lãnh đạo và quản lý có những biểu hiện buông lỏng, né tránh, hữu khuynh Trong hoạt động kinh tế cha chú ý đến các yếu tố văn hoá, các yêu cầu phát triển văn hoá tơng ứng Mức đầu t ngân sách cho văn hoá còn thấp Chính sách đào tạo bồi dỡng, sử dụng, đãi ngộ cán bộ làm công tác văn hoá còn nhiều bất hợp lý Những lệch lạc và việc làm sai trái trong văn hoá- văn nghệ cha đợc kịp thời phát hiện, việc xử lý bị

buông trôi, hoặc có khi lại dùng những biện pháp hành chính không thích hợp… [8, tr.9]

Quản lý hoạt động văn hoá đang là nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế, văn hoá xã hội của nớc ta hiện nay Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hoá bao giờ cũng thể hiện tập trung cuộc đấu tranh về chính trị t tởng và kinh tế Cho nên hoạt động văn hoá càng đòi hỏi phải có sự quản lý chặt chẽ, có hiệu quả của nhà nớc Quản lý các hoạt động văn hoá bằng pháp luật, bằng hệ thống chính sách

Trên thực tế, đô thị hoá ở nớc ta đang diễn ra mạnh mẽ, sâu sắc Cùng với tập trung dân, là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng sản xuất nông nghiệp giảm, sản xuất phi nông nghiệp tăng Bộ mặt đô thị ngày càng hiện đại, không gian

đô thị ngày càng mở rộng Điều đó đặt ra yêu cầu mới về nâng cao chất lợng, hiệu quả quản lý văn hoá ở các cấp quận/huyện

Quận Cầu Giấy là một trong những quận có vị trí quan trọng trong quá trình xây dựng, phát triển của Thủ đô Hà Nội Là một trong những quận mới đợc thành lập cha lâu, nhng trong thời gian qua, cùng với những thành tựu đạt đợc về lĩnh vực kinh tế và chính trị, công tác xây dựng và phát triển văn hoá của Quận đã thu đợc nhiều kết quả quan trọng Nhu cầu văn hoá của nhân dân đã từng bớc đợc đáp ứng, mức hởng thụ văn hoá của nhân dân đợc nâng lên Công tác quản lý văn hoá thông tin bớc đầu đi vào nề nếp, có tác động tích cực đến đời sống văn hoá của nhân dân trong Quận Hệ thống thiết chế văn hoá đợc đầu t nâng cấp Đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá đợc đào tạo và phát huy đợc vai trò của mình trong công tác tổ chức và quản lý căn hoá Việc chấn chỉnh và đổi mới công tác quản lý văn hoá đã tạo nên chuyển biến tích cực trong các cơ quan trong quận

Cầu Giấy còn là một trong những quận mang tính đại diện cho sự đa dạng, phong phú và phức tạp của Thành phố Hà Nội Trên địa bàn của Quận có nhiều cộng đồng dân c chung sống, gắn với các loại nghề nghiệp khác nhau Đây cũng là

nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, khu thơng mại, nhiều khu đô thị mới và nhiều trờng Đại học lớn Đây cũng là khu vực mà học sinh, sinh viên tập trung học tập, sinh sống khá đông Chính vì vậy mà phát triển kinh tế, văn hoá xã hội của Quận

đòi hỏi phải có bớc tiến mới Trong thời gian qua, tuy công tác quản lý văn hoá dù

có nhiều bớc đột phá quan trọng, đạt đợc những thành tựu nhất định, thì so với yêu cầu phát triển của Quận, của Thủ đô, vẫn còn bất cập, nhiều vấn đề đặt ra cần phải khắc phục để đáp ứng yêu cầu mới

Hớng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, góp phần xây dựng con ngời Thủ đô thanh lịch, văn minh, hiện đại, phát huy vai trò của văn hoá đối với phát triển kinh tế - xã hội, việc đổi mới, nâng cao chất lợng quản lý nhà nớc về văn hoá trên địa bàn Quận Cầu Giấy đang là vấn đề bức thiết Đây chính là lý do mà tôi

chọn đề tài: “Quản lý nhμ nớc về văn hoá trên địa bμn quận

Cầu giấy – thμnh phố Hμ nội hiện nay” làm luận văn tốt nghiệp

Thạc sỹ - chuyên ngành Quản lý văn hoá Những kết quả đạt đợc sẽ góp phần nâng cao nhận thức và năng lực trong hoạt động thực tiễn của bản thân

2 Tình hình nghiên cứu luận văn

Đối với nớc ta, quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá là vấn đề còn khá mới

mẻ Trong quá trình xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, quản lý văn hoá nói chung, ở các cấp và trên các địa bàn cụ thể nói riêng,

có nhiều vấn đề cả về lý luận và thực tiễn đòi hỏi cần phải đợc làm sáng tỏ Chính vì thế mà vấn đề này đã và đang thu hút sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà khoa học Có thể khái quát về phơng diện lý luận và thực tiễn liên quan đến

đề tài nh sau:

Nhóm thứ nhất: Nghiên cứu những quan điểm có tính chất chỉ đạo từ

đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà nớc về quản lý văn hoá trong cơ chế thị

tr-ờng định hớng XHCN

Các chủ trơng, chính sách của Đảng, Nhà nớc về lãnh đạo, quản lý trên lĩnh vực văn hoá bắt nguồn tự nhận thức vai trò của văn hoá đối với sự phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, gắn với đờng lối phát triển đất nớc trong quá trình đổi mới Điều đó

đợc thể hiện trong các văn kiện của Đảng và các văn bản pháp quy đã đợc Nhà nớc ban hành (từ Nghị quyết Hội nghị Trung ơng 4 khoá VII, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX, X; Nghị quyết Trung 5 khoá VIII, Kết luận Hội nghị Trung ơng 10 khoá IX; Nghị Quyết 23 của Bộ Chính trị (2008) về phát triển văn học, nghệ thuật trong thời gian tới

Đặc biệt từ Nghị quyết Trung ơng 5 - khoá VIII, Đảng đã có những định

h-ớng quan trọng về chính sách kinh tế trong văn và chính sách văn hoá trong kinh tế,

chính sách xã hội hoá các hoạt động văn hoá, chính sách bảo tồn phát huy di sản văn hoá dân tộc, chính sách khuyến khích trong sáng tạo văn hoá, chính sách đặc thù cho các loại đối tợng xã hội trong tham gia và hởng thụ văn hoá, chính sách hợp tác quốc tế văn hoá Những chủ trơng, chính sách của Đảng nhằm gắn văn hoá với các hoạt động kinh tế, khai thác tiềm năng kinh tế, tài chính, hỗ trợ cho phát triển văn hoá, đồng thời bảo đảm yêu cầu chính trị, t tởng của hoạt động văn hoá, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc; bảo đảm cho văn hoá thể hiện rõ trong hoạt động kinh tế, đồng thời thúc đẩy các hoạt động kinh tế tạo điều kiện nhiều hơn cho sự nghiệp phát triển văn hoá Việc xây dựng các mục tiêu, giải pháp kinh tế phải gắn

với các mục tiêu, giải pháp văn hoá, chăm lo phát triển con ngời và xã hội

Thực hiện chủ trơng của Đảng, Nhà nớc đã ban hành nhiều văn bản pháp quy, các Luật, Nghị định, Chỉ thị, Thông t… về phát triển kinh tế - xã hội, phát triển văn hoá, có nội dung liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến vấn đề quản lý văn hoá

Có các Luật liên quan: Luật Báo chí, Luật khoa học công nghệ, Luật Di sản

văn hoá, Pháp lệnh Quảng cáo ngày; Luật Xuất bản, Luật th viện, Luật Điện ảnh, Luật sở hữu trí tuệ…

Các Nghị định của Chính phủ có liên quan: Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong Các hoạt động văn hoá, dịch vụ văn hoá và Phòng chống một số

tệ nạn xã hội; Về việc thực hiện xã hội hoá trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá, thể thao; về Quy định về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet; Về quản lý xuất nhập khẩu văn hoá phẩm không nhằm mục đích kinh doanh; về Xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hoá-thông tin; về Quy chế hoạt động văn hoá

và kinh doanh dịch vụ văn hoá công cộng; Về chính sách khuyến khích xã hội hoá

đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hoá, thể thao, môi trờng; về Quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan; Về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hoá thông tin Các Chỉ thị của Thủ tớng Chính phủ: Về việc chấn chỉnh các hoạt động tiêu cực trong quán bar, nhà hàng karaoke, vũ trờng; Thông t liên tịch về quản lý Internet (Liên bộ Bu chính, Viễn thông, Văn hoá-Thông tin, Công an) Thông t về định số 69/2008/NĐ-

CP của Chính phủ Chỉ thị của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Về tăng cờng công tác quản lý, chỉ đạo nhằm thúc đẩy sự ra đời, phát triển của các Bảo tàng và su tập t nhân…

Có thể thấy trong quá trình đổi mới đất nớc, Nhà nớc ta đã ban hành đợc khá nhiều chế định về văn hoá, thể chế hoá đợc đờng lối, quan điểm của Đảng thành các văn bản pháp luật trong quản lý văn hoá Hệ thống chính sách văn hoá đó đã thể hiện sự nhận thức về vai trò của văn hoá đối với phát triển kinh tế - xã hội - với cả những u điểm và hạn chế

Nhóm thứ hai: Những công trình nghiên cứu bớc đầu xây dựng hệ thống

lý luận về quản lý văn hoá

Một số công trình tiêu biểu, nh:

- Phạm Xuân Nam (chủ biên) (1996), Văn hoá và kinh doanh, H, Nxb

KHXH

- Đỗ Minh Cơng (1998), Văn hoá kinh doanh, triết lý kinh doanh, Nxb

CTQG, H

- Lợc sử Quản lý văn hoá ở Việt Nam (Tập bài giảng, Trờng Đại học Văn

hoá Hà Nội- tác giả Hoàng Sơn Cờng), Nxb Văn hoá Thông tin, H, 1998

- Quản lý hoạt động văn hoá - của tập thể tác giả Phan Văn Tú, Nguyễn Văn

Huy, Hoàng Sơn Cờng, Lê Thị Hiền, Trần Thị Diên, Nxb Văn hoá-Thông tin, H,1998

- Cơ sở lý luận của quản lý văn hoá (1994) của tác giả Phan Văn Tú, Nxb

Văn hoá Thông tin

- Tập bài giảng bồi dỡng kiến thức quản lý ngành văn hoá thông tin, Trờng

Cán bộ quản lý thông tin (1999)

- Đổi mới cơ chế quản lý doanh nghiệp công ích ngành văn hoá thông tin

trong nền kinh tế-thị trờng ở Việt Nam của tác giả Nguyễn Danh Ngà, Nxb Văn

hoá Thông tin, H, 1997

- Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hoá ở nớc ta, GS Hoàng

Vinh Tác giả đã bàn đến thể chế văn hoá với t cách là công cụ cần thiết để quản lý trên lĩnh vực văn hoá

- Lê Ngọc Tòng (2004), Một số nghiên cứu bớc đầu về kinh tế học văn hoá,

H, Nxb CTQG

Những công trình nghiên cứu này đã bớc đầu làm rõ những vấn đề rất quan trọng về phơng diện lý luận của công tác quản lý văn hoá, nh: Mối quan hệ giữa

văn hoá và kinh tế, đại cơng về quản lý hoạt động văn hoá, chính sách quản lý hoạt

động văn hoá, nội dung quản lý hoạt động văn hoá, quản lý xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở hiện nay

Nhóm thứ ba: Một số luận án, luận văn, đề tài khoa học liên quan đến

vấn đề quản lý văn hoá, quản lý các hoạt động văn hoá cơ sở, nh:

- Đờng Vinh Sờng (1993), Đổi mới quản lý nhà nớc đối với hoạt động của

các nhà xuất bản trong bớc chuyển sang cơ chế thị trờng, Luận án Phó tiến sỹ

- Chu Hồng Thanh (1994), Nhà nớc quản lý kinh tế bằng pháp luật trong cơ

chế thị trờng ở Việt Nam hiện nay, Luận án Phó tiến sỹ

- Đỗ Văn Định (1994), Lãnh đạo và quản lý văn hoá nghệ thuật trong điều

kiện kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, Luận án PTS

- Phạm Thị Nh Tâm (1994), Kinh doanh Xuất bản phẩm trong cơ chế thị

tr-ờng ở Việt Nam, Luận án Phó tiến sỹ, (Đại học Kinh tế quốc dân)

- Đề tài cấp Bộ (2000), “Thể chế xã hội trong lĩnh vực văn hoá, văn nghệ ở

nớc ta”, (Học viện Chính trị-Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), do GS Hoàng

Vinh chủ nhiệm, đã nghiệm thu

- Đề tài cấp Bộ (2005), Quản lý nhà nớc đối với thị trờng băng đĩa trong giai

đoạn hiện nay, (Trờng Đại học Văn hoá Hà Nội), do TS Đinh Thị Vân Chi làm chủ

nhiệm, đã nghiệm thu

- Đề tài cấp Bộ (2006), Thị trờng văn hoá phẩm ở nớc ta - hiện trạng và giải

pháp (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), do TS Nguyễn Thị Hơng chủ

nhiệm, đã nghiệm thu

- Đề tài độc lập cấp Nhà nớc, (2008), Hoạt động văn hoá và sản phẩm văn hoá trong cơ chế thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta hiện nay (Bộ Khoa học công

nghệ), do TS Trần Chiến Thắng chủ nhiệm, đã nghiệm thu cơ sở năm 2008)

- Đề tài cấp Thành phố: 01 X-12/01-2006-3 (Sở Văn hoá Thông tin Hà Nội),

Nghiên cứu xây dựng và phát triển ngành công nghiệp văn hoá của Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, do PGS, TS Phạm Duy Đức

làm chủ nhiệm, đã có báo cáo tổng kết đợt 1, năm 2008)[25]

- Đổi mới hoạt động văn hoá thông tin ở Quận Ba- Thành phố Hồ Chí Minh

trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá, Luận văn của Tô Văn Thanh (Học viện

Chính trị – Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh)

- Một số vấn đề quản lý nhà nớc đối với hoạt động văn hoá ở cấp huyện

thuộc Tỉnh Đồng Tháp trong tình hình hiện nay (2001), Luận văn của Lê Văn

Hồng, (Học viện Chính trị-Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh)

- Một số vấn đề quản lý nhà nớc đối với hoạt động văn hoá trong tình hình

hiện nay (khảo sát trên địa bàn Tỉnh Đồng Tháp) Luận văn của Nguyễn Công Lý,

2001, (Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh)

- Quản lý nhà nớc về văn hoá ở Quận Ba Đình trong thời kỳ đẩy mạnh công

nghiệp hoá hiện đại hoá hiện nay, của Vũ Tiến Bính, 2001 (Học viện Chính

trị-Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh)

Các kết quả nghiên cứu của một số luận án, luận văn và công trình khoa học

trên đây, thứ nhất: đã nghiên cứu về mối quan hệ giữa phát triển văn hoá và kinh tế

thị trờng trong điều kiện hiện nay của đất nớc; thứ hai, góp phần làm sáng tỏ về

ph-ơng diện lý luận của quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá nói chung; thứ ba, về quản lý nhà nớc trong một số lĩnh vực cụ thể của văn hoá; thứ t, bớc đầu nghiên

cứu, khảo sát thực trạngquản lý nhà nớc về văn hoá cấp cơ sở ở một số địa phơng

Các kết quả nghiên cứu trên có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc xây dựng, hoàn thiện thể chế quản lý trên lĩnh vực văn hoá ở nớc ta hiện nay, trong đó có vấn đề quản lý nhà nớc về văn hoá ở cấp cơ sở

Ngoài ra, còn có số lợng khá lớn những bài viết đã đăng trên các báo, tạp chí, liên quan đến vấn đề quản lý văn hoá từ nhiều phơng diện khác nhau

Nhìn một cách tổng quát về các công trình trên, chúng ta thấy liên quan đến

đề tài: hoặc các chủ trơng, chính sách của Đảng và Nhà nớc nhằm định hớng, tạo

điều kiện cho phát triển văn hoá và quản lý hoạt động văn hoá; hoặc chỉ mới tập

trung ở phần lý luận chung về quản lý các hoạt động văn hoá Đối với những công trình nghiên cứu trực tiếp công tác quản lý văn hoá ở một số đơn vị cơ sở, hay tiếp

cận vấn đề từ góc độ quản lý một số hoạt động văn hoá, thì kết quả nghiên cứu gắn

thờng gắn với từng hoàn cảnh cụ thể, trong một giai đoạn nhất định

Nh vậy, cha có công trình nào đề cập đến vấn đề quản lý nhà nớc về văn hoá một cách toàn diện, nhất là trong bối cảnh đất nớc hội nhập phát triển Cũng cha có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề quản lý văn hoá ở cấp cơ

sở, nhất là cấp Quận/Huyện trong quá trình đô thị hoá nh hiện nay Đặc biệt cũng cha có công trình nào nghiên cứu quản lý nhà nớc về văn hoá trên địa bàn quận Cầu Giấy - Hà Nội

Thực hiện đề tài Quản lý nhà nớc về văn hoá trên địa bàn Quận Cầu

Giấy – Thành Phố Hà Nội hiện nay, chúng tôi đã có ý thức kế thừa những kết quả

nghiên cứu trớc đó, cả về mặt lý luận và thực tiễn để giải quyết những yêu cầu đặt

ra của đề tài

3 Mục đích vμ nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý văn hoá trên

địa bàn cấp Quận Qua khảo sát, đánh giá những thành tựu và hạn chế trong công tác quản lý nhà nớc đối với một số hoạt động văn hoá ở Quận Cầu Giấy trong thời gian qua, đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lợng và hiệu quả của công tác quản lý văn hoá trên địa bàn Quận trong thời gian tới

Nhiệm vụ: Thứ nhất, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nớc

trên lĩnh vực văn hoá, đặc điểm, nội dung của quản lý văn hoá cấp quận/huyện trong quá trình đô thị hoá Thứ hai, khảo sát đánh giá những thành tựu và hạn chế trong quản lý nhà nớc về văn hoá của Quận Cầu Giấy trong những năm qua, tìm nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế Thứ ba, đề xuất phơng hớng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nớc về văn hoá trên địa bàn Quận Cầu Giấy trong thời gian tới

4 Đối tợng vμ phạm vi nghiên cứu

Quản lý nhà nớc về các hoạt động văn hoá trên địa bàn Quận/Huyện trong

quá trình đô thị hoá ở nớc ta là một vấn đề lớn Quản lý nhà nớc về văn hoá ở Quận Cầu Giấy cũng đợc thể hiện ở nhiều lĩnh vực văn hoá và các hoạt động văn hoá khác nhau Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu ở một số phờng trọng điểm của Quận và tập trung khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý nhà nớc về văn hoá trên một số lĩnh

vực chủ yếu, nh: về hệ thống tổ chức bộ máy quản lý văn hoá, công tác thông tin,

tuyên truyền cổ động, các hoạt động kinh doanh các sản phẩm và dịch vụ văn hoá, hoạt động văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ, hoạt động th viện, hoạt động quản lý

di tích văn hoá, quản lý xây dựng đời sống văn hoá cơ sở.v.v Đề tài chỉ tập trung

khảo sát thực trạng công tác quản lý văn hoá của Quận Cầu Giấy trong mấy năm

gần đây

5 Phơng pháp nghiên cứu

Luận văn đợc thực hiện trên cơ sở phơng pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, đờng lối quan điểm về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc của Đảng Cộng sản Việt

Nam

Luận văn cũng sử dụng phơng pháp liên/đa ngành, kết hợp với các phơng pháp lô gích và lịch sử, phơng pháp phân tích và tổng hợp, phơng pháp điền dã, ph-

ơng pháp thống kê và so sánh để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra của đề tài

6 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

Luận văn góp phần hệ thống hoá những vấn đề lý luận chung về quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá và quản lý văn hoá đối với các hoạt động văn hoá cấp quận/huyện Các kết quả khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý văn hoá trên địa bàn Quận Cầu Giấy và một số giải pháp đề xuất trong luận văn sẽ là cơ sở cho việc đổi mới công tác quản lý văn hoá của Quận Những kết quả mà luận văn

đạt đợc có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy; hoặc là bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo, quản lý các hoạt động văn hoá, nhất là ở cấp quận/huyện trong quá trình đô thị hoá ở nớc ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, Luận văn đợc kết cấu thành 3 chơng:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nớc đối với lĩnh vực văn hoá và các

yếu tố ảnh hởng đến quản lý văn hoá của Quận Cầu Giấy

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nớc về văn hoá trên địa bàn Quận Cầu

Giấy trong mấy năm qua

Chương 3: Phơng hớng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nớc

về văn hoá trên địa bàn Quận Cầu Giấy trong thời gian tới

ChƯơng 1 quản lý nhμ nƯớc trên lĩnh vực văn hoá cấp quận/huyện

vμ các yếu tố ảnh hƯởng đến quản lý văn hoá của Quận

Quản lý và quản lý nhà nớc là một hoạt động xã hội đặc trng

Nói đến quản lý là nói đến một dạng hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý tác động lên đối tợng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu nhất định thông qua các nguyên tắc, các hình thức, các phơng pháp quản lý phù hợp Quản lý bao giờ cũng mang tính mục đích, tính tổ chức và tính hiệu quả Quản lý là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động khác nhau để đạt đợc hiệu quả đề ra Quản lý ở tầm vĩ mô chính là quản lý nhà nớc

Quản lý nhà nớc luôn luôn mang tính quyền lực nhà nớc, tính tổ chức chặt chẽ: Đặc điểm pháp lý của quan hệ quản lý là sự không bình đẳng giữa các bên trong quan hệ quản lý chính vì vậy trong quản lý Nhà nớc mọi mệnh lệnh, quyết

định quản lý luôn luôn mang tính đơn phơng một chiều, bắt buộc thực hiện và khi cần các chủ thể quản lý có thể áp dụng các biện pháp cỡng chế thi hành Mọi mệnh lệnh, quyết định quản lý phải đợc chấp hành nghiêm túc, triệt để, xác định rõ trách nhiệm pháp lý và xử lý nghiêm minh mọi sự chây ì, dây da, chấp hành không nghiêm túc

Quản lý nhà nớc là hoạt động có mục tiêu rõ ràng, có chiến lợc và kế hoạch

để thực hiện mục tiêu: Đặc điểm này đòi hỏi các cơ quan Nhà nớc phải xác định mục tiêu, xây dựng chiến lợc và kế hoạch hoạt động của mình nhằm đạt các mục tiêu đã xác định trên cơ sở chiến lợc, kế hoạch của cấp trên và đờng lối, chính sách của Đảng Quản lý nhà nớc là hoạt động dựa trên những quy định chặt chẽ của pháp luật, đồng thời là hoạt động có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong thực tiễn điều hành, quản lý Trên cơ sở những quy định của pháp luật và mục tiêu, định hớng, kế hoạch của cấp trên và đờng lối, chính sách của Đảng

Quản lý nhà nớc là hoạt động dựa trên những quy định chặt chẽ của pháp luật, đồng thời là hoạt động có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong thực tiễn

điều hành, quản lý Trên cơ sở những quy định của pháp luật và mục tiêu, định ớng, kế hoạch đã đợc xác định cơ quan quản lý các cấp phải phát huy tính chủ

h-động, sáng tạo của mình trong quản lý, điều hành, nhằm động viên đợc mọi tiềm năng của các nguồn lực nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp, thực hiện có hiệu lực, hiệu quả chức năng nhiệm vụ của mình theo đúng quy định của pháp luật, đúng thẩm quyền đã đợc phân công, phân cấp, bảo đảm nguyên tắc tập trung, dân chủ, trách nhiệm quản lý theo ngành và lãnh thổ

Quản lý nhà nớc phải đảm bảo nguyên tắc công khai, dân chủ trong hoạt

động thể hiện tinh thần tôn trọng nhân dân, biết lắng nghe tiếp thu ý kiến của nhân dân Quản lý theo đúng luật sẽ góp phần tích cực vào việc lập lại trật tự kỷ cơng trong tình hình văn hoá- xã hội hiện đang có nhiều lộn xộn Đặc biệt trong quá tình tăng cờng hội nhập quốc tế, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu, ứng dụng rộng rãi những thành tựu của công nghệ thông tin, làm phong phú những ảnh hởng qua lại giữa các nền văn hoá

Trong xã hội trớc đây, ngời quản lý là ngời đối lập với ngời lao động, xã hội ngày nay, càng ngày ngời quản lý càng trở thành lực lợng lao động sản xuất trực

tiếp có ảnh hởng quyết định đến nền sản xuất nói chung Bởi vậy phơng thức quản

lý hiệu quản nhất, là không thể chỉ ra lệnh mà còn là tổ chức thực hiện phù hợp với

quy luật vận động của xã hội Hay nói cách khác, “Quản lý là hoạt động nh thế nào

hợp lòng ngời chứ không phải ép ngời làm theo”

Quản lý nhà nớc là một hoạt động xã hội đặc trng luôn luôn mang tính giai cấp Trong các xã hội có giai cấp đối kháng bản chất của quản lý là đối lập với quần chúng (quản lý là nghệ thuật chiến thắng dân) Trong xã hội cũ, để giữ yên đ-

ợc trật tự xã hội bao giờ ngời quản lý cũng tìm cách buộc quần chúng làm theo ý của mình, và thờng là cỡng chế bắt buộc mọi ngời phải phục tùng Trong phơng thức quản lý phơng Đông, ta có thể thấy rõ ba hình thức để thực hiện pháp trị (cai trị bằng pháp luật) Thứ nhất, là trọng pháp Đây là hình thức lấy pháp luật làm đầu, không kể thân quen, cảm tình riêng nhằm đạt đợc mục tiêu đề ra Thứ hai, là trọng thế, xuất phát từ quan niệm nớc không thể một ngày không có vua, mà vua giỏi thì

ít, vì vậy phải tạo ra cho vua một uy thế khác thờng để quần chúng nhân dân tuân phục Thứ ba, là trọng thuật, tức đề cao kỹ thuật quản lý, buộc họ phải theo mình, muốn làm phản cũng không làm phản đợc

Đối lập với pháp trị là hình thức đức trị Đức trị là hình thức dùng đạo đức để cảm hoá và thuyết phục khuyên giải can ngăn mọi ngời trong mối quan hệ xã hội (cấp trên phải tốt hơn một chút, cấp dới phải nhịn một chút) Trong xã hội phơng

Đông xa, ngời ta dùng những hình thức quản lý trên là tạo cho mọi ngời sợ và biết

tự ngăn đe các việc làm cha tốt của mình Giữa pháp trị và đức trị có sự đan xen bổ sung cho nhau, vì vậy, ngời ta đi đến một biện pháp trung hoà là phối hợp giữa đức trị và pháp trị để quản lý xã hội, tuỳ từng hoàn cảnh mà sử dụng mặt này là chính hay mặt kia là chính ở Việt Nam, do hoàn cảnh lịch sử địa lý nhất định buộc mọi ngời phải gắn bó với nhau, cùng nhau để tồn tại nên biện pháp đức trị và pháp trị trong quản lý cũng đợc các triều đại phong kiến chú ý sử dụng

Nh vậy, quản lý nhà nớc là tác động liên tục có tổ chức, có định hớng của

chủ thể (ngời quản lý, tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tợng quản lý) về mặt

chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế… bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phơng pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trờng và

điều kiện cho sự phát triển của đối tợng Đối tợng của quản lý có thể trên quy mô toàn cầu, khu vực, quốc gia, ngành, đơn vị, có thể là một con ngời cụ thể, sự vật cụ thể Quản lý thể hiện việc tổ chức, điều hành tập hợp ngời, công cụ, phơng tiện tài chính… để kết hợp các yếu tố đó với nhau nhằm mục tiêu định trớc

Chủ thể quản lý muốn kết hợp đợc các hoạt động của đối tợng theo một định hớng quản lý đặt ra, phải tạo ra đợc “quyền uy” buộc đối tợng phải tuân thủ Có thể nói cách khác, quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hớng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngời nhằm đạt tới mục đích đã đề ra Sự tác

động của quản lý phải bằng cách nào đó để ngời bị quản lý luôn hồ hởi, phấn khởi

đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho nhà nớc và cho cả xã hội

Trình độ quản lý của một xã hội, đánh dấu sự phát triển của xã hội đó trong những giai đoạn lịch sử nhất định Trình độ quản lý xã hội thể hiện ở sự hoàn thiện của hệ thống tổ chức bộ máy, hệ thống thế chế và trình độ của đội ngũ cán bộ quản

lý Quản lý nhà nớc về văn hoá là một dạng quản lý xã hội đặc thù, mang tính tất yếu

Văn hoá và quản lý nhà nớc về văn hoá

Có rất nhiều quan niệm về văn hoá Một số nhà nghiên cứu mác xít cho rằng, văn hoá là một lĩnh vực thực tiễn của đời sống xã hội thể hiện trình độ phát triển năng lực bản chất của con ngời mà cốt lõi là lao động, sáng tạo và t duy trong việc cải tạo, chinh phục tự nhiên, cải tạo xây dựng xã hội, phát triển và hoàn thiện nhân cách con ngời theo hớng vơn tới những cái đúng, cái tốt, cái đẹp Những lực lợng

bản chất ngời đó phải đợc đối tợng hoá, khách quan hoá, chuẩn mực hoá thành toàn

bộ những giá trị vật chất và giá trị tinh thần dới dạng quá trình và dới dạng trạng

thái mà con ngời đã sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

Theo quan niệm UNESCO: Văn hoá là những gì đặc sắc, tiêu biểu nhất của một cộng đồng, một dân tộc, một quốc gia đợc các thành viên trong cộng đồng chấp nhận, là những cái có giá trị nhất Văn hoá bao gồm văn hoá vật chất, văn hoá tinh thần, văn hoá sinh hoạt, văn hoá thắng cảnh Năm 1988, UNESCO phát động

Thập kỷ thế giới phát triển văn hoá (1988-1997), Tiến sĩ Federico Mayor (nguyên

Tổng Giám đốc UNESCO) đã nêu: “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và cộng đồng, trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành tạo nên hệ thống giá trị, các truyền thống, thị hiếu - đặc trng riêng của mỗi dân tộc”

Điều đáng lu ý, văn hoá không phải là một thực thể tồn tại tự nó, tồn tại bên ngoài đời sống con ngời và xã hội, mà văn hoá là hoạt động của con ngời, chứa

đựng các tri thức và kinh nghiệm nhằm tôn vinh, phát triển con ngời và làm cho xã hội có tình ngời Con ngời khi mới sinh ra phải tiếp nhận ảnh hởng của môi trờng tồn tại: thế giới vật thể, thế giới tinh thần, văn hoá, thể chế nhà nớc, pháp luật, tín ngỡng, tôn giáo Tất cả tạo thành môi trờng văn hoá đã chuẩn bị sẵn để con ngời tồn tại và phát triển Nh vậy, văn hoá luôn gắn với phát triển, văn hoá là nhân tố nội sinh, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển

Quá trình sáng tạo văn hoá của con ngời và xã hội loài ngời đợc diễn ra trong các hoạt động chủ yếu của đời sống xã hội Văn hoá là hoạt động của con ngời, biểu hiện trình độ nhận thức của con ngời, thể hiện khát vọng vơn tới cái đúng, cái tốt và cái đẹp Nói văn hoá là nói tới con ngời, nói tới việc phát huy những năng

lực, bản chất “ngời”, nhằm hoàn thiện con ngời, hoàn thiện xã hội Văn hoá mang

tính lịch sử, tính hệ thống, chứa đựng bản chất nhân văn, nhân bản

Nh vậy, văn hoá trớc hết là những giá trị do con ngời sáng tạo ra, nhng văn hoá đợc biểu hiện không những là phơng thức ứng xử, với việc giáo dục, đào tạo

con ngời, ở mô hình thiết chế xã hội…mà văn hoá còn biểu hiện ở trình độ tổ chức quản lý xã hội Trong đời sống xã hội, con ngời vừa với t cách là chủ thể, vừa chính

là sản phẩm của quá trình sáng tạo, nên hoạt động quản lý văn hoá mang ý nghĩa giá trị sáng tạo chỉ trình độ phát triển của xã hội trong những giai đoạn lịch sử

Hoạt động văn hoá là một dạng hoạt động xã hội quan trọng, tất yếu phải có

sự quản lý của nhà nớc Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hoá bao giờ cũng thể hiện tập trung nhất cuộc đấu tranh về chính trị t tởng và kinh tế Chính vì thế, quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá là tất yếu khách quan Do hoạt động văn hoá là một hoạt động sáng tạo, là hoạt động t tởng, và còn là hoạt động kinh tế, nên quản lý văn hoá là hoạt động xã hội mang tính đặc thù Việc quản lý văn hoá đợc thực hiện bằng hệ thống luật pháp và các chính sách liên quan đến sự phát triển văn hoá Tuỳ theo mỗi quốc gia, tuỳ theo truyền thống văn hoá của mỗi nớc, mà có những cách thức quản lý khác nhau Nội dung, phơng thức, cách thức, biện pháp để quản lý văn hoá cũng có sự thay đổi, bổ sung, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển

Có thể hiểu khái niệm:

”Quản lý nhà nớc về văn hoá là sự quản lý của một Nhà nớc đối với toàn

bộ hoạt động văn hoá của quốc gia bằng quyền lực của Nhà nớc thông qua Hiến pháp, pháp luật và cơ chế chính sách, nhằm đảm bảo sự phát triển của nền văn hoá dân tộc”

Quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá là tất yếu, nhng là quản lý một dạng

hoạt động rất đặc biệt Bởi trớc hết, hoạt động văn hoá là một hoạt động sáng tạo,

có thể làm ra các sản phẩm văn hoá mang giá trị lu truyền từ đời này sang đời khác, làm giầu đẹp thêm cho cuộc sống, con ngời Về phơng diện này, hoạt động đó đòi

hỏi có một “khoảng trời tự do nhất định”, giúp cho sức tởng tợng của ngời nghệ sỹ

đợc bay bổng và sự t duy của họ thêm sâu sắc, lắng đọng tâm hồn dân tộc Thứ hai,

hoạt động văn hoá còn là hoạt động t tởng, có khả năng gây “hiệu ứng” (tốt hoặc xấu) trong xã hội Thứ ba, hoạt động văn hoá còn là hoạt động kinh tế, là một

nguồn lực trực tiếp cho sự phát triển kinh tế Chính vì tính đa năng của hoạt động văn hoá, nên quản lý trên lĩnh vực văn hoá mang tính đặc thù Tính đặc thù trong lãnh đạo, quản lý văn hoá không những thể hiện trong từng lĩnh vực cụ thể của đời sống văn hoá, mà nó còn thể hiện ở công tác quản lý nhà nớc về văn hoá ở các cấp,

từ vĩ mô đến các đơn vị cơ sở

Quản lý nhà nớc về văn hoá ở nớc ta, xét về phơng diện thao tác thực hành, thờng phân biệt làm hai dạng quản lý khác nhau: đó là quản lý Nhà nớc và quản lý

sự nghiệp đối với các hoạt động văn hoá

Quản lý Nhà nớc thuộc chức trách của Nhà nớc (Chính phủ, uỷ ban nhân dân, Bộ, Sở, Phòng) thông qua hệ thống về pháp luật, thể chế, chính sách, kế hoạch Nhà nớc… Quản lý sự nghiệp văn hoá là quản lý về phơng diện chuyên môn theo từng chuyên ngành hoạt động văn hoá Phơng diện này thuộc chức trách của từng

hệ thống thiết chế văn hoá chuyên ngành, mà đứng đầu là hệ thống các thiết chế văn hoá Nhà nớc theo hệ thống hành chính quốc gia Thông qua việc xây dựng các thiết chế văn hoá chuyên ngành Nhà nớc có nhiệm vụ quản lý toàn bộ sự nghiệp hoạt động của các thiết chế văn hoá thuộc cấp hệ thống của mình và trên từng lãnh thổ

Quản lý nhà nớc về văn hoá và công tác t tởng gắn với quyền lực nhà nớc Hơn bất cứ lĩnh vực nào, lĩnh vực văn hoá là lĩnh vực yêu cầu có có sự lãnh đạo và quản lý của nhà nớc Bất kỳ mọi hoạt động văn hoá nào cũng cần có sự quản lý nhà nớc, vì vậy, cần phải xác định rõ đối tợng thuộc phạm vi văn hoá mà nhà nớc cần phải quản lý Nhà nớc có thể quản lý đợc và cần quản lý là đời sống văn hoá, hoạt

động văn hoá Nhà nớc đảm nhận một phần quan trọng trực tiếp quản lý những công trình văn hoá (công trình lịch sử văn hoá cũng nh công trình nghệ thuật) và những cơ sở trực tiếp phục vụ nhu cầu văn hoá của nhân dân Nhà nớc là ngời đại diện cho nhân dân để đảm bảo các quyền có trong hiến pháp của công dân về văn hoá, điều tiết sự hài hoà của cơ cấu văn hoá, lợi ích văn hoá của các nhóm xã hội, các yêu cầu phát triển và thoả mãn nhu cầu văn hoá của toàn xã hội trớc các mâu thuẫn, nghịch lý nảy sinh từ sự vận động, phát triển xã hội

1.1.1.2 Bản chất, đặc điểm của quản lý Nhà nớc về văn hoá

Về bản chất: Xét về bản chất, quản lý nhà nớc về văn hoá là sự định hớng,

tạo điều kiện, tổ chức điều hành của nhà nớc, làm cho văn hoá phát triển theo hớng

có ích cho con ngời, giúp cho xã hội không ngừng đi lên

Văn hoá thuộc về nhân dân, mỗi công dân đều có quyền đợc hởng thụ văn hoá và có nghĩa vụ đóng góp bảo vệ nền văn hoá dân tộc Trong việc quản lý văn hoá, ngoài hình thức nhà nớc ra, cần thực hiện các hình thức tự quản của nhân dân trong việc bảo vệ và phát triển văn hoá, đảm bảo đợc tính đa dạng của văn hoá và

đáp ứng đợc nhu cầu văn hoá của nhân dân Xã hội hoá quản lý văn hoá là xu thế tự nhiên của bất cứ xã hội nào Mặt trận và các đoàn thể quần chúng có vai trò rất to lớn trong vấn đề này Tạo điều kiện cho văn hoá phát triển hài hoà và nhịp nhàng giữa các yếu tố của bản thân văn hoá và trong quan hệ giữa văn hoá và kinh tế, chính trị, xã hội Khuyến khích các khuynh hớng lành mạnh trong văn hoá phát triển, tạo đợc thế chủ đạo cho những khuynh hớng theo đờng lối của Đảng và Nhà nớc ta hiện nay Tạo cho hoạt động văn hoá có cơ sở vật chất vững chắc, trên cơ sở tăng cờng đầu t của nhà nớc, đóng góp tự nguyện của nhân dân hoặc nhà nớc và nhân dân cùng làm, lập quỹ bảo trợ văn hoá… Xây dựng một cơ chế quản lý văn hoá trên nguyên tắc chặt chẽ nhng lại rộng rãi, không gò bó, đảm bảo quyền tự do, dân chủ cho công dân không biến các hội nghề nghiệp thành cơ quan hành chính

của nhà nớc

Quản lý nhà nớc về văn hoá chủ yếu là việc hoạch định phơng hớng, chính

sách về phát triển văn hoá Quản lý nhà nớc không chỉ là ngăn chặn các tệ nạn xã

hội, cấm đoán các hiện tợng phản văn hoá mà chủ yếu là xây dựng cái mới tốt đẹp, tạo điều kiện cho xã hội phát triển Quản lý nhà nớc về văn hoá là thể hiện quyền lực của nhà nớc trong lĩnh vực văn hoá Quyền lực đó bao gồm: định hớng hoạt

động văn hoá, xây dựng hành lang pháp lý quản lý các tổ chức điều hành các thiết chế, các tổ chức văn hoá hoạt động theo chơng trình kế hoạch quốc gia, xây dựng

đội ngũ cán bộ văn hoá, tổ chức thanh kiểm tra, đầu t tài chính cho văn hoá

Về đặc điểm

Quản lý nhà nớc về văn hoá là sự quản lý của nhà nớc đối với toàn bộ hoạt

động văn hoá của quốc gia bằng quyền lực của nhà nớc thông qua Hiến pháp, pháp luật và các cơ chế chính sách, nhằm đảm bảo sự phát triển của nền văn hoá Quản

lý hoạt động văn hoá là hoạt động có tính chất nhà nớc, nhằm điều hành hoạt động văn hoá đợc thực hiện bởi cơ quan hành chính Theo ý nghĩa này, quản lý nhà nớc

về văn hoá là quản lý hành chính nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá, quản lý các hoạt

động văn hoá Trong công tác quản lý văn hoá, điều quan trọng là phải xây dựng

đ-ợc cơ chế quản lý văn hoá Quản lý nhà nớc về văn hoá có những đặc điểm sau:

- Quản lý nhà nớc luôn luôn mang tính quyền lực Nhà nớc, tính tổ chức chặt chẽ: Đặc điểm pháp lý của quan hệ quản lý là sự không bình đẳng giữa các bên trong quan hệ quản lý chính vì vậy trong quản lý Nhà nớc mọi mệnh lệnh, quyết

định quản lý luôn luôn mang tính đơn phơng một chiều, bắt buộc thực hiện và khi cần các chủ thể quản lý có thể áp dụng các biện pháp cỡng chế thi hành Mọi mệnh lệnh, quyết định quản lý phải đợc chấp hành nghiêm túc, triệt để, xác định rõ trách nhiệm pháp lý và xử lý nghiêm minh mọi sự chây ì, dây da, chấp hành không nghiêm túc

- Quản lý nhà nớc là hoạt động có mục tiêu rõ ràng, có chiến lợc và kế hoạch

để thực hiện mục tiêu Đặc điểm này đòi hỏi các cơ quan Nhà nớc phải xác định mục tiêu, xây dựng chiến lợc và kế hoạch hoạt động của mình nhằm đạt các mục tiêu đã xác định trên cơ sở chiến lợc, kế hoạch của cấp trên và đờng lối, chính sách của Đảng

- Quản lý nhà nớc là hoạt động dựa trên những quy định chặt chẽ của pháp luật, đồng thời là hoạt động có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong thực tiễn

điều hành, quản lý Trên cơ sở những quy định của pháp luật và mục tiêu, định ớng, kế hoạch của cấp trên và đờng lối, chính sách của Đảng

h Quản lý nhà nớc là hoạt động dựa trên những quy định chặt chẽ của pháp luật, đồng thời là hoạt động có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong thực tiễn

điều hành, quản lý Trên cơ sở những quy định của pháp luật và mục tiêu, định ớng, kế hoạch đã đợc xác định cơ quan quản lý các cấp phải phát huy tính chủ

h-động, sáng tạo của mình trong quản lý, điều hành, nhằm động viên đợc mọi tiềm năng của các nguồn lực nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp, thực hiện có hiệu lực, hiệu quả chức năng nhiệm vụ của mình theo đúng quy định của pháp luật, đúng thẩm quyền đã đợc phân công, phân cấp, bảo đảm nguyên tắc tập trung, dân chủ, trách nhiệm quản lý theo ngành và lãnh thổ

- Quản lý nhà nớc phải đảm bảo nguyên tắc công khai, dân chủ trong hoạt

động thể hiện tinh thần tôn trọng nhân dân, biết lắng nghe tiếp thu ý kiến của nhân dân

Quản lý theo đúng luật sẽ góp phần tích cực vào việc lập lại trật tự kỷ cơng trong tình hình văn hoá- xã hội hiện đang có nhiều lộn xộn Đặc biệt trong quá tình tăng cờng hội nhập quốc tế, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu, ứng dụng rộng rãi những thành tựu của công nghệ thông tin, làm phong phú những ảnh hởng qua lại giữa các nền văn hoá

Quản lý nhà nớc về văn hoá phải đợc thực hiện theo một cơ chế nhất định

Cơ chế quản lý văn hoá là hệ thống những nguyên tắc, những hình thức và phơng thức quản lý trong từng giai đoạn phát triển khác nhau của phát triển văn hoá Đây

là những quy tắc rằng buộc của mọi tổ chức ở bất kỳ cấp nào và đối với bất kỳ cơ quan quản lý nào trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia Cơ chế quản lý văn hoá bao gồm các cơ sở pháp lý nh Hiến pháp, pháp luật, hệ thống kế hoạch hoá, hệ thống chính sách, gắn liền với sự xây dựng cơ cấu văn hoá, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho các hoạt động văn hoá Đây là công cụ mà thông qua đó nhà nớc quản lý

đợc các hoạt động văn hoá

1.1.2 Nội dung, nguyên tắc, phơng thức quản lý nhà nớc trên lĩnh vực văn hoá

và đặc điểm quản lý văn hoá cấp quận/huyện

1.1.2.1 Về nội dung

Quản lý văn hoá là quản lý toàn bộ nền văn hoá từ vĩ mô tới vi mô Quản lý

đảm bảo cơ bản trên bình diện tổng thể các chuẩn mực pháp lý và đạo lý, xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật và thiết chế văn hoá, tạo môi trờng lành mạnh trong quá trình sáng tạo, lu giữ, bảo quản, dịch vụ, truyền bá, tiếp nhận và thởng thức,

đánh giá các quá trình văn hoá

Nội dung quản lý nhà nớc về văn hoá ở nớc ta tập trung vào các vấn đề sau:

- Lập kế hoạch xây dựng và phát triển văn hoá: Lập kế hoạch xây dựng và

phát triển văn hoá trong từng giai đoạn để thực hiện đờng lối và định hớng phát triển của Đảng đối với văn hoá Đây là một việc to lớn, giữ vị trí cực kỳ quan trọng trong công tác quản lý của Nhà nớc Quá trình xây dựng các kế hoạch văn hoá phải gắn chặt với kế hoạch chung phát triển các mặt của toàn xã hội, trong đó vừa chú ý những yêu cầu riêng của văn hoá, vừa chỉ ra đợc mối quan hệ, tác động lẫn nhau giữa văn hoá với các lĩnh vực khác nằm trong kế hoạch chung, phải xuất phát từ

thực tiễn, có tính khả thi cao

- Xây dựng thể chế, chính sách văn hoá: Để quản lý tốt hoạt động văn hoá

trong quá trình xã hội hoá văn hoá, Nhà nớc phải chú trọng xây dựng thể chế văn hoá Thể chế văn hoá bao gồm hai loại hệ thống chuẩn mực: chuẩn mực luật pháp

và chuẩn mực phong tục tập quán Vấn đề đặt ra là cần xác định rõ những loại hoạt

động văn hoá nào cần áp dụng thể chế luật pháp nào Trên bình diện quốc tế có thể

đề cập đến những bộ luật, điều luật có tính quốc tế về văn hoá mà nhiều nớc thấy

có trách nhiệm phải tham dự, ràng buộc nhau vì tiến bộ chung của nhân loại nh Trên bình diện quốc gia, nớc nào cũng có những điều luật về văn hoá Hoặc ghi trong các bộ luật khác, hoặc trong bộ luật chuyên về văn hoá

ở Việt Nam, Hiến pháp 1992 quy định: “Nhà nớc và xã hội bảo tồn, phát triển nền văn hoá Việt Nam: dân tộc, hiện đại, nhân văn; kế thừa và phát huy những giá trị của nền văn hiến các dân tộc Việt Nam, t tởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; tiếp thu tinh hoa nhân loại; phát huy mọi tài năng sáng tạo trong nhân dân; Nhà nớc thống nhất quản lý sự nghiệp văn hoá” (Điều 30-Chơng III) Nhà nớc còn ban hành các đạo luật riêng đối với một số hoạt động văn hoá nh: luật báo chí, luật xuất bản, luật di sản văn hoá, luật bảo hộ quyền tác giả, luật điện ảnh, pháp lệnh quảng cáo, pháp lệnh th viện

Căn cứ vào các đạo luật và các văn bản pháp quy đã ban hành, có 12 lĩnh vực hoạt động văn hoá cần đợc quản lý nh sau:

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực báo chí, xuất bản, Internet, quảng cáo;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực điện ảnh;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực mỹ thuật;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực th viện, bảo tồn, bảo tàng;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực văn hoá thông tin cơ sở;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực văn hoá các dân tộc thiểu số;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực quyền tác giả, nhuận bút;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực xuất nhập khẩu văn hoá phẩm;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực tổ chức bộ máy quản lý văn hoá;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực đào tạo;

- Các hoạt động thuộc lĩnh vực thanh tra

Các văn bản pháp luật tạo ra một hành lang pháp lý cho các hoạt động văn hoá, đặc biệt có ý nghĩa khi chúng ta đang tiến hành chủ trơng xã hội hoá các hoạt

động văn hoá trong nền kinh tế thị trờng

- Hớng dẫn việc triển khai kế hoạch và các hoạt động văn hoá, tổ chức kiểm tra, giám sát các hoạt động văn hoá: cùng với việc tăng cờng kiểm tra, giám sát

của Nhà nớc đối với các hoạt động văn hoá, là những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nớc đối với văn hoá Đổi mới cơ chế, kiểm tra, giám sát hoạt động văn hoá và các dịch vụ văn hoá theo 3 hớng: hoàn thiện và bổ sung các văn bản pháp quy; kiện toàn đội ngũ cán bộ thanh tra, giám sát của ngành từ trung ơng đến cơ sở;

tổ chức và sắp xếp lại các cơ quan quản lý nhà nớc cũng nh các cơ quan sản xuất và cung ứng dịch vụ văn hoá, xác định vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nớc

- Xây dựng và sử dụng nguồn lực, kinh phí cho các hoạt động văn hoá: Đây

là một nhiệm vụ cụ thể nhng có vị trí vô cùng quan trọng trong chức năng quản lý nhà nớc Tăng cờng ngân sách cho phát triển văn hoá đang là khuynh hớng chung

của các nớc trên thế giới Việc đầu t và sử dụng các nguồn lực phải trên cơ sở các mô hình hoạt động văn hoá cụ thể

- Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nớc về văn hoá Trên thế giới có

nhiều cách cấu tạo bộ máy quản lý văn hoá khác nhau và có những phân cấp quản

lý văn hoá khác nhau Do đối tợng của chính sách văn hoá không phải chỉ là những hoạt động riêng của Bộ mang tên “văn hoá” nên có những mô hình về bộ máy quản

lý văn hoá không giống nhau

Đối với ngành văn hoá thông tin ở nớc ta hiện nay, hoạt động quản lý văn

hoá đợc tiến hành căn cứ vào các mảng cơ bản nh: các lĩnh vực thuộc tổ chức bộ

máy quản lý văn hoá, quản lý Nhà nớc về văn học nghệ thuật, về văn hoá thông tin,

về văn hoá xã hội, di sản văn hoá, xuất nhập khẩu văn hoá, công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý công tác đào tạo… (sự phân chia này chỉ mang tính tơng đối)

Công tác quản lý chủ yếu đợc thực hiện theo quy trình đi từ Trung ơng đến cơ sở theo sơ đồ sau:

Từ tháng 12/2007, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 185/2007/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyển hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Theo đó, Bộ VHTTDL là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nớc về văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch trong phạm vi cả nớc; quản lý nhà nớc các dịch vụ công thuộc lĩnh vực văn hoá, gia

đình, thể dục, thể thao và du lịch theo quy định của pháp luật…Riêng về lĩnh vực quảng cáo, Bộ VHTTDL thống nhất quản lý nhà nớc về quảng cáo nh cấp, sửa đổi,

bổ sung, thu hồi giấy phép đặt chi nhánh của tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ quảng cáo nớc ngoài Thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động quảng cáo trên các phơng tiện (trừ báo chí, mạng thông tin máy tính và xuất bản phẩm)…

Về cơ cấu tổ chức, ngoài văn phòng, thanh tra và những vụ chuyên môn trực thuộc, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch còn gồm 7 Cục (Di sản văn hoá, Nghệ thuật biểu diễn, Điện ảnh, Bản quyền tác giả, Văn hoá cơ sở, Hợp tác quốc tế, Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm); 2 Tổng cục (Thể dục thể thao, Du lịch) và một số Ban, Viện, Trung tâm khác

Theo Nghị định số 178/2007/NĐ-CP, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch có các nhiệm vụ sau:

- Trình Chính phủ các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Quốc hội, uỷ ban Thờng vụ Quốc hội; các dự thảo nghị quyết, nghị định của Chính phủ theo chơng trình, kế hoạch xây dựng pháp luật của Bộ đã đợc phê duyệt và các đề

- Ban hành các quyết định, chỉ thị, thông t thuộc phạm vi quản lý nhà nớc của Bộ

- Chỉ đạo, hớng dẫn, kiểm tra và chịu trách nhiệm thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lợc, quy hoạch, chơng trình, kế hoạch đã đợc phê duyệt thuộc phạm vi quản lý nhà nớc của Bộ; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật

Chính quyền địa phơng với cơ quan quản lý nhà nớc chuyên ngành về văn hoá thông tin (Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ơng, Phòng Văn hoá quận, huyện, Ban văn hoá phờng, xã) có chức năng quản

lý sự nghiệp văn hoá trên địa bàn theo sự phân cấp quản lý giữa trung ơng và địa phơng

1.1.2.2 Nguyên tắc, phơng thức quản lý nhà nớc về văn hoá

Về nguyên tắc:

- Nguyên tắc Đảng lãnh đạo, nhà nớc quản lý, nhân dân làm chủ Nguyên

tắc này đòi hỏi hoạt động nhà nớc trớc hết phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, nhà nớc quản lý, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, thực hiện phơng châm: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Đảng lãnh đạo là đề ra đờng lối chính sách, chiến lợc, xác định các quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc, nhiệm vụ và các giải pháp lớn để định hớng cho sự phát triển của nền văn hoá thông qua các Nghị quyết của Đảng, thông qua công tác t tởng và công tác tổ chức của Đảng

Đảng không làm thay nhà nớc Nhà nớc là trụ cột của hệ thống chính trị, thể chế hoá các quan điểm của Đảng thông qua hệ thống: hiến pháp, pháp luật, thông qua

thể chế, thiết chế hoạt động quản lý Mặt khác phải phát huy vai trò các đoàn thể chính trị xã hội, các hội sáng tạo, các cộng đồng dân c trong việc thực hiện các nhiệm vụ văn hoá

- Nguyên tắc tập trung dân chủ: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, chỉ đạo

mọi hoạt động của bộ máy nhà nớc Yêu cầu nguyên tắc này là: Nhà nớc xã hội chủ nghĩa là nhà nớc của dân, do dân, vì dân, thực hiện quyền dân chủ xã hội chủ

nghĩa Nh Bác Hồ nói: “Nhà nớc là công bộc của dân” Nhà nớc phải nắm quyền

thống nhất quản lý những vấn đề cơ bản trong tay Trung ơng, đồng thời giao quyền

và trách nhiệm cho địa phơng Tập trung và dân chủ là một thể thống nhất không

đối lập nhau, không hạn chế nhau (tập trung trên tinh thần dân chủ) Thờng xuyên khắc phục tình trạng tập trung quan liêu, tham nhũng, tự do vô Chính phủ, phân tán, cục bộ, tuy tiện trong quản lý Trên cơ sở nâng cao dân trí cho nhân dân; Xây dựng Chính phủ thông minh và một nhà nớc hiệu quả để đảm bảo vai trò quản lý các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Các tổ chức xã hội mang tính tự quản theo hình thức dân chủ trực tiếp, hoạt động theo khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật Các tổ chức này là đại diện bảo vệ quyền lợi của nhân dân, của các nhóm xã hội khác nhau Các đoàn thể hoạt động tự quản, độc lập nhng không đối lập với nhà n-

ớc, không mang tính quyền lực và không hành chính hoá các đoàn thể này

- Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo địa phơng và vùng lãnh thổ:

Nhà nớc là một thể thống nhất, bộ máy nhà nớc tổ chức hoạt động theo các cấp hành chính nhà nớc và thực hiện theo quy định cấp dới, phục tùng cấp trên Địa ph-

ơng phải phục tùng trung ơng Các đơn vị văn hoá ở địa phơng vừa chịu sự quản lý của ngành, vừa chịu sự quản lý về lãnh thổ của địa phơng Hệ thống hành chính chia làm 4 cấp: Trung ơng (Quốc hội, Chính phủ), tỉnh thành phố; quận, huyện; xã, phờng Nguyên tắc này đòi hỏi quản lý theo ngành, theo lãnh thổ gắn bó với nhau,

có trách nhiệm chung trong việc thực hiện nghĩa vụ quyền lợi của từng bên và hai bên theo luật định

- Nguyên tắc phân biệt rõ chức năng quản lý nhà nớc về văn hoá và chức

năng quản lý kinh doanh của các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực văn hoá

Công tác quản lý nhà nớc tập trung vào những nội dung chủ yếu sau: xác định chiến lợc đầu t cơ sở hạ tầng và khu vực trọng yếu của nền văn hoá, xây dựng hệ thống thiết chế và thể chế để hoạt động văn hoá Thể chế văn hoá là hệ thống luật pháp và các văn bản dới luật Thiết chế là bộ máy tổ chức và nhân sự, cơ sở vật chất

kỹ thuật để phát triển sự nghiệp văn hoá Các doanh nghiệp hoạt động văn hoá theo cơ chế thị trờng và theo nguyên tắc quản lý kinh tế nhng phải chú ý tới tính đặc thù của lĩnh vực văn hoá để điều tiết cụ thể, tránh đồng nhất quản lý kinh tế với quản lý văn hoá Cần chú ý rằng nhà nớc là chủ thể quản lý các doanh nghiệp trên lĩnh vực văn hoá trớc hết phải tạo môi trờng pháp lý để doanh nghiệp phát triển Nhà nớc

đảm bảo quyền tự do kinh doanh nhng trên cơ sở tôn trọng hiến pháp và pháp luật

- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa: đòi hỏi mọi tổ chức, mọi cơ quan

quản lý và mọi cá nhân hoạt động trên lĩnh vực văn hoá phải dựa trên cơ sở pháp luật của nhà nớc để thực hiện trách nhiệm nghĩa vụ và quyền lợi của mình Chống

sự tuỳ tiện, đứng ngoài và đứng trên pháp luật

- Nguyên tắc công khai: nguyên tắc này đòi hỏi các tổ chức hoạt động quản

lý của nhà nớc phải công khai cho nhân dân biết trên các phơng tiện thông tin đại chúng, trong các cơ sở làm việc về các chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý và các chế độ chính sách đối với nhân dân Các cơ quan giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp phải chú ý đến d luận xã hội để kịp thời điều chỉnh các quyết định về quản lý cho phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội

- Về phơng thức quản lý văn hoá

Đây là tổng thể các cách thức, phơng pháp nhằm tác động có chủ đích có thể

có đợc của nhà nớc, nhằm tổ chức điều hành các hoạt động văn hoá hớng tới thực

hiện những mục tiêu nhất định Quá trình quản lý văn hoá là quá trình thực hiện các chức năng quản lý theo đúng những nguyên tắc nhất định Những nguyên tắc đó đ-

ợc vận dụng thể hiện theo những phơng pháp nhất định Phơng pháp quản lý văn hoá là biểu hiện cụ thể mối quan hệ qua lại giữa nhà nớc với đối tợng và khách thể quản lý Vì vậy phơng pháp quản lý cũng đa dạng và sinh động, trong quá trình phải căn cứ vào mục tiêu để lựa chọn phơng pháp và điều chỉnh phối hợp các phơng pháp khác nhau để đạt hiệu quả cao nhất

- Phơng pháp hành chính: Phơng pháp hành chính trong quản lý văn hoá là

tác động trực tiếp bằng các quy định dứt khoát mang tính quyền lực bắt buộc của nhà nớc lên khách thể Trong những tình huống cụ thể nhằm đạt mục tiêu trong các tình huống Đặc điểm cơ bản của phơng pháp hành chính trong quản lý văn hoá là tính nguyên tắc và tính quyền lực Nó đòi hỏi đối tợng quản lý phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định hành chính Nếu vi phạm sẽ bị xử lý kịp thời Tính quyền lực đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nớc phải sử dụng đúng và đầy đủ quyền lực của mình trong các tác động hành chính gắn với thẩm quyền của mình Thực chất của phơng pháp này là sử dụng quyền lực quản lý nhà nớc để tạo ra sự phục tùng của cá nhân và các tổ chức Vai trò của hành chính tạo ra các kỷ cơng của nhà nớc và cộng đồng, trong quản lý văn hoá thì văn bản quản lý phải chính xác, khoa học gắn với thẩm quyền của các cấp quy định

- Phơng pháp kinh tế: Tác động vào đối tợng quản lý thông qua các phơng

pháp kinh tế để đối tợng quản lý lựa chọn phơng pháp hiệu quả nhất trong phạm vi của họ Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trên lĩnh vực văn hoá đều tuân thủ các quy luật kinh tế khách quan nh: quy luật cạnh tranh, quy luật quản lý giá trị, quy luật cung cầu…Tác động thông qua lợi ích kinh tế, tạo ra động lực thúc đẩy con ngời tích cực hoạt động nhằm mục tiêu lợi nhuận

Để thực hiện mở rộng, áp dụng các phơng pháp kinh tế vào quản lý văn hoá,

nhà nớc cần phải hoàn thiện hệ thống các đòn bẩy kinh tế nâng cao năng lực vận dụng các quan hệ thị trờng, phải thực hiện việc phân cấp quản lý theo hớng mở rộng quyền hạn cho cấp dới, sử dụng phơng pháp kinh tế trong quản lý văn hoá đòi hỏi cán bộ quản lý phải có năng lực trình độ nhiều mặt; kiến thức văn hoá, kinh tế, luật pháp…cũng nh đạo đức nghề nghiệp

- Phơng pháp giáo dục: là cách thức tác động bằng tình cảm, nhận thức của

con ngời nhằm nâng cao tính tự giác và tính tích cực công dân trong thực hiện nhiệm vụ chung Để tác động vào con ngời không chỉ là phơng pháp hành chính, kinh tế mà cần phải giáo dục, thuyết phục… tác động tới tinh thần tình cảm, tâm lý xã hội…Phơng pháp giáo dục dựa trên cơ sở vận dụng quy luật tâm lý Đặc trng của phơng pháp này là tính thuyết phục, làm cho con ngời nhận thức đợc phải trái,

đúng sai, thiện ác… từ đó nâng cao tính tích cực công dân của họ

Để thực hiện chức năng quản lý văn hoá, các chủ thể quản lý phải vận dụng tổng hợp các phơng pháp và căn cứ vào điều kiện cụ thể, yêu cầu cụ thể trong từng giai đoạn phát triển, để nhấn mạnh phơng pháp này hay phơng pháp khác

Quản lý văn hoá cấp quận/huyện

Trong hệ thống quản lý nhà nớc về văn hoá ở nớc ta, Phòng Văn hoá ở cấp

quận/huyện có vị trí đặc biệt quan trọng Quản lý văn hoá ở cấp quận/huyện, theo

sự phân cấp, là nơi trực tiếp thực thi các chủ trơng, chính sách về xây dựng phát triển văn hoá của Đảng và Nhà nớc đến các đơn vị cơ sở cấp xã/phờng

Quản lý văn hoá cấp quận/huyện ở nớc ta mang những đặc điểm gắn liền với quá trình quản lý nhà nớc về văn hoá nói chung trong giai đoạn hiện nay Đó là Nhà nớc chuyển dần từ điều tiết các cơ quan văn hoá (do nhà nớc lập ra) sang điều tiết toàn bộ hoạt động trong nền văn hoá gắn với cơ chế thị trờng và hội nhập quốc tế Nhà nớc chuyển từ chỗ phân bổ vốn đầu t, phê duyệt các dự án, xác định các chỉ

tiêu là chủ yếu, sang xây dựng các quy hoạch, các chiến lợc phát triển văn hoá, chính sách văn hoá quan trọng Vì vậy, các cơ quan quản lý nhà nớc phải mở rộng tầm nhìn có tính chiến lợc trong xây dựng và phát triển văn hoá Có sự chuyển đổi

từ chỗ cơ quan nhà nớc thực hiện xây dựng và phát triển văn hoá sang chỗ nhà nớc tập trung xây dựng tạo môi trờng pháp lý, kinh tế, chính trị lành mạnh cho nhân dân tham gia nhiều hơn vào quá trình sáng tạo đánh giá đợc tiềm năng sáng tạo trong nhân dân

Giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và tốc độ đô thị hoá nh hiện nay, công tác quản lý văn hoá ở các cấp, đặc biệt là cấp quận/huyện trực thuộc các thành phố lớn Quản lý văn hoá ở Quận Cầu Giấy, một Quận có vị trí quan trọng của Thủ đô Hà Nội, vừa mang những đặc điểm chung của quản lý văn hoá cấp cơ sở, vừa mang tính đặc thù, do những điều kiện cụ thể

1.2 Các nhân tố ảnh hởng đến quản lý văn hoá của Quận Cầu Giấy

1.2.1 Điều kiện địa lý tự nhiên và phát triển kinh tế-xã hội

Cầu Giấy là một quận của thủ đô Hà Nội, đợc lập theo nghị định của Chính phủ Việt Nam từ tháng 9 năm 1997, đến nay đã có hơn một thập kỷ đổi mới, phát triển Là Quận vốn có hơn 70% đất tự nhiên là đất ruộng, nay đã trở thành đất đô thị nên dân số tăng nhanh Kinh tế nông nghiệp hoàn toàn biến mất, thay vào đó là kinh tế dịch vụ, sản xuất thủ công nhỏ lẻ hoặc đơn thuần chỉ là nơi trú ngụ của c dân trong quá trình đô thị hoá Đã có những thay đổi nhiều về địa lý - xã hội

Về điều kiện địa lý tự nhiên

Quận Cầu Giấy, cửa ngõ phía tây Thủ đô là vùng đất có bề dầy lịch sử truyền thống hàng ngàn năm, luôn gắn bó với sự phát triển của Thăng Long - Hà Nội Nơi

đây với các địa danh còn ghi lại những chiến công hiển hách, thể hiện ý chí và niềm tự hào dân tộc trong lịch sử dựng nớc và giữ nớc

Thời trớc, Cầu Giấy là một phần của huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây Từ năm 1831 thời nhà Nguyễn thuộc phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội Sau năm

1954 sau khi giải phóng thủ đô thuộc quận VI Đến năm 1961, Hà Nội mở rộng địa giới, xoá bỏ các quận, lập ra 4 khu phố nội thành và 4 huyện ngoại thành, từ đó huyện Từ Liêm đợc lập lại, gồm đất hai quận V và VI, dân c sống tập trung tại các vùng nh: Vùng Kẻ Bởi (Nghĩa Đô, Nghĩa Tân); Vùng Kẻ Vòng (Dịch Vọng, Mai Dịch); Vùng Kẻ Cót-Giấy (Quan Hoa, Yên Hoà); Vùng Đàn Kính Chủ (Trung Hoà)

Quận Cầu Giấy có diện tích 12,04km², bao gồm gồm 8 phờng, dân số khoảng 90.000 ngời (1997), đến 2001 là 142.800 ngời và năm 2008 là 202.755 ng-

ời (theo số liệu phòng Thống kê Quận, tháng 10/2008) Dự báo dân số quận Cầu

Giấy sẽ đạt tới hơn 300.000 ngời (trong khoảng thời gian 2010-2012) Các phờng

của Quận Cầu Giấy: Nghĩa Đô, Quan Hoa, Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu, Trung Hoà, Nghĩa Tân, Mai Dịch, Hoà Trụ sở UBND Quận đặt tại số 36 phố Cầu Giấy

Là Quận cửa ngõ Thủ đô, Cầu Giấy có nhiều đờng, và phố: Đờng Cầu Giấy, Đờng Chùa Hà, Thuý, Đờng Hoàng Minh Giám, Đờng Hoàng Quốc Việt, Đờng Hồ Tùng Mậu, Đờng Lê Đức Thọ, Đờng Nguyễn Khánh Toàn, Đờng Nguyễn Phong Sắc, Đ-ờng Nguyễn Văn Huyên, Đờng Phạm Hùng, Đờng Phạm Văn Đồng, Đờng Trần Cung, Đờng Trần Đăng Ninh, Đờng Trần Quốc Hoàn, Đờng Trung Yên, Thuỷ, Phố Dơng Quảng Hàm, Phố Hoàng Sâm, Phố Mai Dịch, Phố Nghĩa Tân, Phố Nguyễn Khả Trạc, Phố Nguyễn Thị Thập, Phố Phan Văn Trờng, Phố Phạm Thận Duật, Phố Phạm Tuấn Tài, Phố Phùng Chí Kiên, Phố Tô Hiệu, Phố Trần Bình, Phố Trần Duy Hng, Phố Trần Quý Kiên, Phố Trần Tử Bình, Phố Trung Kính, Phố Yên Hòa

Với một vị trí tự nhiên đặc biệt, Cầu Giấy có rất nhiều thuận lợi để phát triển

kinh tế, văn hoá xã hội

Về phát triển kinh tế-xã hội

Trải qua 10 năm đổi mới, xây dựng và trởng thành, trong hoàn cảnh có nhiều khó khăn, thử thách, song tình hình kinh tế trên địa bàn quận đã tăng trởng khá

Đảng bộ và nhân dân quận Cầu Giấy phát huy truyền thống anh hùng, đoàn kết vững bớc trên con đờng đối mới Tuy nhiên, trong những năm qua, quận Cầu Giấy cũng gặp không ít khó khăn Đợc sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thành phố, sự đóng góp của các cơ quan đơn vị đóng trên địa bàn quận, phát huy nội lực của mình, Đảng

bộ, chính quyền và nhân dân Cầu Giấy đã chủ động vợt qua những khó khăn, thử thách, nỗ lực phấn đấu và đạt nhiều kết quả quan trọng trên các mặt công tác

Giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh năm 2005 của Quận ớc tính tăng 19,0% so với năm 2004 Một số ngành trong năm 2005 có sự tăng trởng khá

và ổn định nh ngành dịch vụ tăng 28% Cơ cấu kinh tế toàn quận chiếm nhiều nhất

là ngành dịch vụ chiếm 72,79%, công nghiệp chiếm 27,21%, nông nghiệp là 0%

Công tác quản lý nhà nớc về kinh tế đợc đẩy mạnh với hiệu quả ngày càng

đ-ợc nâng cao Hoạt động của các thành phần kinh tế thuộc quận quản lý đđ-ợc tạo điều kiện thuận lợi theo qui định pháp luật Đến 15/11/2005 đã cấp mới 1184 đăng ký kinh doanh, cấp đổi 55 đăng ký kinh doanh, cấp bổ sung 41 đăng ký kinh doanh Quận đã phân loại và thu thập thông tin về các doanh nghiệp trên địa bàn quận theo yêu cầu của Sở kế hoạch và đầu t, tổ chức xét chọn các doanh nhân, doanh nghiệp trên địa bàn quận có nhiều thành tích tiêu biểu năm 2005 đề nghị Thành phố khen thởng, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế tập thể 5 năm 2006-2010, vận động nhân dân mua trái phiếu Chính phủ và trái phiếu xây dựng thủ đô đạt vợt mức kế hoạch Thành phố giao

Về thu ngân sách Thành phố giao, quận đã hoàn thành vợt kế hoạch Kết quả

là tổng thu ngân sách nhà nớc ớc tính đạt 114,31% so kế hoạch Thành phố giao, tăng 23,82% so thực hiện năm 2004 Riêng số thu từ thuế, phí, lệ phí ớc tính thu đ-

ợc đạt 114,3% so kế hoạch Thành phố giao, tăng 23,91% so thực hiện năm 2004

Về chi ngân sách, cơ bản Quận đã đảm bảo nguồn cho thực hiện các nhiệm

vụ, các hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng theo phân cấp quản lý, kể cả nhu cầu thờng xuyên, đột xuất theo dự toán phân bổ, thiết thực, hiệu quả

Ngân sách cấp phờng ớc thực hiện 110,71% kế hoạch ghi đầu năm Ngân sách cấp quận ớc thực hiện 107,94% kế hoạch ghi đầu năm và bằng 97,86% kế hoạch quận phân bổ Trong đó, chi ngân sách kinh tế đạt 96,08% kế hoạch phân bổ Chi các hoạt động nh ngân sách giáo dục đào tạo đạt 99,57%, ngân sách y tế đạt 100%, hoạt động văn hoá thông tin đạt 100% (tăng 8,32% so kế hoạch ghi đầu năm), ngân sách thể dục thể thao đạt 100%, cho các hoạt động xã hội đạt 100%, chi cho công tác quản lý hành chính ớc thực hiện 99,86% so kế hoạch phân bổ, tăng 14,39% so với kế hoạch đầu năm, chi an ninh quốc phòng tăng 17,46% kế hoạch đầu năm Chi các công trình xây dựng cơ bản và đầu t phát triển, ớc thực hiện tăng 34,84% so kế hoạch đầu năm đạt 93,17% kế hoạch quận phân bổ Chi từ nguồn thu để lại đợc quản lý qua ngân sách ớc đạt 106,83% kế hoạch Thành phố ghi Chi mục tiêu nguồn kinh phí Thành phố chuyển đạt 97,28% kế hoạch nguồn đ-

ợc Thành phố chuyển

Trong 5 năm gần đây, giá trị dịch vụ, thơng mại và công nghiệp của quận liên tục phát triển, năm sau cao hơn năm trớc Hoạt động kinh doanh dịch vụ, thơng mại tăng 11,3%/năm; Giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh tăng bình quân 18,1%/năm Kinh tế trên địa bàn quận đã chuyển dịch theo hớng tăng dần tỷ trọng dịch vụ, thơng mại và từng bớc hình thành cơ cấu kinh tế dịch vụ - công nghiệp, trong đó tỷ trọng dịch vụ, thơng mại chiếm 61,5% các thành phần kinh tế

đều phát triển, khẳng định vị trí của mình