Tài liệu Một số vấn đề về xếp hạng tín nhiệm DN ( Corporate credit rating) pdf

Theo Standards & Poor, xếp hạng tín nhiệm là những ýkiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khảnăng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụt

Một số vấn đề về xếp hạng tín nhiệm DN ( Corporate credit rating).

1 Khái niệm:

Ở nước ta, thuật ngữ "corporate credit rating" được đượcdịch với nhiều nghĩa khác nhau như xếp hạng tín nhiệm doanhnghiệp, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp, phân loại tín dụng doanhnghiệp, xếp loại doanh nghiệp, phân loại doanh nghiệp Trong đó,sát nghĩa nhất là xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, xếp hạng tíndụng doanh nghiệp và phân loại tín dụng doanh nghiệp

Theo Standards & Poor, xếp hạng tín nhiệm là những ýkiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khảnăng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụtài chính một cách đầy đủ và đúng hạn

Theo Moody's, xếp hạng tín nhiệm là những ý kiến đánhgiá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của chủ thể đivay dựa trên những phân tích tín dụng cơ bản và biểu hiện thôngqua hệ thống ký hiệu Aaa-C

Định nghĩa của Viện nghiên cứu Nomura: Xếp hạng tínnhiệm là đánh giá hiện tại về mức độ sẵn sàng và khả năng trả gốchoặc lãi đối với chứng khoán nợ của một nhà phát hành trong suốtthời gian tồn tại của chứng khoán đó

Như vậy, có thể định nghĩa, xếp hạng tín nhiệm là những ýkiến đánh giá về rủi ro tín dụng và chất lượng tín dụng, thể hiện khả

năng và thiện ý trả nợ (gốc, lãi hoặc cả hai) của đối tượng đi vay đểđáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn thôngqua hệ thống xếp hạng theo ký hiệu.

Trong thực tế, xếp hạng tín nhiệm mới chỉ đánh giá khảnăng trả nợ của chủ thể trong quá khứ và hiện tại Nên các tổ chứcxếp hạng tín nhiệm lớn thường cung cấp thêm những tín hiệu bổsung thể hiện những sự kiện xảy ra trong khoảng thời gian gần (3tháng) mà có thể tác động đến hạng mức tín nhiệm hay dựa trên cơ

sở đánh giá triển vọng hạng mức tín nhiệm của doanh nghiệp trongtương lai với thời hạn trung bình (6 - 24 tháng) Các tổ chức xếphạng tín nhiệm cũng dự báo hạng mức tín nhiệm, bằng cách dựphòng báo báo cáo tài chính tương lai rồi xếp hạng lại hoặc xâydựng mô hình toán học để dự báo hạng mức tín nhiệm doanhnghiệp

2 Một vài đặc điểm cần biết về xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp

Xếp hạng tín nhiệm là những ý kiến đánh giá về rủi ro tíndụng Xếp hạng tín nhiệm không phải là lời khuyên tài trợ, đầu tư,mua, bán hoặc nắm giữ trái phiếu, các công cụ nợ Chúng chỉ là mộttrong những nhân tố mà nhà đầu tư và các nhà tài trợ nên tham khảotrước khi quyết định đầu tư, tài trợ

Xếp hạng tín nhiệm không phải là chỉ dẫn về tính thanhkhoản của một chứng khoán hay đo lường giá trị của nó trên thịtrường.

Xếp hạng tín nhiệm không đảm bảo tuyệt đối chất lượngtín dụng và rủi ro tín dụng trong tương lai

3 Tiêu chí đánh giá trong xếp hạng TN

Việc đánh giá xếp hạng tín nhiệm được thực hiện dựa trên

2 tiêu chí cơ bản là định tính và định lượng, hay còn gọi là 2 mảngphân tích: phân tích kinh doanh và phân tích tài chính Các yếu tốđịnh tính được xem xét theo phương pháp bậc thang 3 bước:

(1) Tình hình và triển vọng phát triển kinh tế đất nước, cácyếu tố rủi ro vĩ mô, chính sách của nhà nước có ảnh hưởng đếnngành và đến công ty;

(2) Đặc điểm của (các) ngành kinh tế mà công ty đangtham gia, triển vọng phát triển của ngành trong nền kinh tế quốcdân, tác động, ảnh hưởng của những yếu tố vĩ mô, trong, ngoài nướctới ngành kinh tế, vị trí, thị phần của công ty trong ngành;

(3) Chính sách quản lý trong sản xuất kinh doanh, chínhsách tài chính, quản lý vốn, marketing, bán hàng, đặc điểm công

nghệ, quy trình sản xuất, khả năng, kinh nghiệm của bộ máy lãnhđạo

Các yếu tố định lượng được xem xét dựa trên các báo cáotài chính đã được kiểm toán, thông qua bảng cân đối kế toán, báocáo lưu chuyển tiền tệ, kế hoạch đầu tư, huy động vốn , công tyĐMTN sẽ tính toán tất cả các chỉ số tài chính để đưa ra những nhậnđịnh đầy đủ nhất về tình hình tài chính hiện tại và tương lai củacông ty

4 Sự cần thiết phải xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp

 Đối với nhà đầu tư:

Xếp hạng tín nhiệm giúp nhà đầu tư có thêm công cụ đánhgiá rủi ro tín dụng, giảm thiểu chi phí thu thập, phân tích, giám sátkhả năng trả nợ của các tổ chức phát hành trái phiếu, công cụ nợ

 Đối với doanh nghiệp:

Xếp hạng tín nhiệm giúp các công ty mở rộng thị trườngvốn trong và ngoài nước, giảm bớt sự phụ thuộc vào các khoản vayngân hàng Xếp hạng tín nhiệm cũng giúp duy trì sự ổn định nguồntài trợ cho công ty, các công ty được xếp hạng cao có thể duy trìđược thị trường vốn hầu như trong mọi hoàn cảnh, ngay cả khi thịtrường vốn có những biến động bất lợi Xếp hạng tín nhiệm càngcao thì chi phí vay (lãi suất) càng giảm, các nhà đầu tư sẵn sàngnhận một mức lãi suất thấp hơn cho một chứng khoán an toàn hơn

Xếp hạng tín nhiệm giúp cho nguồn tài trợ linh hoạt hơn, công typhát hành có thể cơ cấu thời hạn và tổng giá trị chứng khoán pháthành một cách thích hợp Trong thời buổi hội nhập, doanh nghiệpmuốn tiến xa thì phải có tầm nhìn và đánh giá xếp hạng tín nhiệm,

do các tổ chức có uy tín thực hiện, là một trong những "tấm hộchiếu" cho quá trình quốc tế hóa thương hiệu của doanh nghiệp

 Đối với ngân hàng:

Xếp hạng tín nhiệm là cơ sở để quản trị rủi ro tín dụngnhằm hạn chế và giới hạn rủi ro ở mức mục tiêu Đồng thời cũng hỗtrợ ngân hàng trong việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro,tiến tới mục đích tối đa hóa lợi nhuận và bảo vệ sự ổn định của hệthống ngân hàng

 Đối với chính phủ và thị trường tài chính:

Xếp hạng tín nhiệm giúp thị trường tài chính minh bạchhơn, nâng cao hiệu quả của nền kinh tế và tăng cường khả nănggiám sát thị trường của chính phủ

Xếp hạng tín nhiệm ngày càng trở nên quan trọng tronglĩnh vực tài chính Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, mộtmặt, nếu không có một công ty xếp hạng tín dụng trong nước nàothì các doanh nghiệp Việt Nam phải dựa vào các công ty xếp hạngnước ngoài khi phát hành trái phiếu trên thị trường trong nước; mặtkhác và quan trọng hơn, đây chính là thông tin cơ bản để các nhà

đầu tư nước ngoài nói "không" hay "có" trước khi quyết định đầutư.

Khi mức tín nhiệm của doanh nghiệp thay đổi, nó có thểtác động đến nhận thức của thị trường về rủi ro tín dụng của doanhnghiệp đó, cùng với các nhân tố khác có thể làm giá chứng khoán

nợ và cả giá cổ phiếu của doanh nghiệp phát hành thay đổi Chính vìvậy, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm liên tục phát triển quy trình và

hệ thống xếp hạng để đảm bảo rằng những ý kiến đánh giá của họphản ánh đúng những rủi ro tín dụng cơ bản của doanh nghiệp

Nhiều thành phần tham gia thị trường cho rằng một sự thayđổi hạng mức tín nhiệm doanh nghiệp - tăng lên sau một sự sụtgiảm và sụt giảm theo sau bởi một sự gia tăng, trong khoảng thờigian không quá ba tháng trở lại là bằng chứng cho thấy hệ thống xếphạng có thể phạm sai lầm Tuy nhiên, đó chỉ là một mặt của vấn đề,còn có rất nhiều những lý do khác làm cho mức tín nhiệm củadoanh nghiệp thay đổi tăng lên hay giảm xuống theo thời gian như

sự thay đổi một cách toàn diện nền kinh tế, môi trường kinh doanhhay chi tiết hơn là chu kỳ kinh doanh của ngành; sự xuất hiện cácđối thủ mới, sản phẩm thay thế, công nghệ mới; sự thay đổi trong cơcấu tổ chức, nhân sự chủ chốt tác động đến tình hình kinh doanh, tàichính của doanh nghiệp đang hoạt động

5 Phương pháp xếp hạng tín nhiệm

Các hạng Mức của Hệ Số Tín Nhiệm đối với công cụ nợ dài hạn

Diễn giải Phân loại

định, độ rủi ro thấp nhất

Trái phiếu

có thể đầu tư

Chất lượng cao, rủi ro thấp, Độ rủi ro chỉ cao hơn hạng AAA một bậc.

Chất lượng khá, tuy vậy

có thể bị ảnh huỡng bởi tình hình kinh tế.

Chất lượng trung bình,

an toàn trong thời gian hiện tại, tuy vậy có ẩn chứa một số yếu tố rủi ro.

BB Ba Chất lượng trung bình

thấp, có thế gặp khó

Trái phiếu

có độ rủi ro

bị ảnh hưởng đối với sự thay đổi của tình hình kinh tế.

Chất lượng thấp, rủi ro cao, có nguy cơ không thanh toán đúng hạn

Trái phiếu không nên đầu tư

Rủi ro cao, chỉ có khả năng trả nợ nếu tình hình kinh tế khả quan.

CC Ca Rủi ro rất cao, rất gần

phá sản,

Rủi ro rất cao, khó có khả năng thực hiện thanh toán các nghĩa vụ nợ

D

Xếp hạng thấp nhất, đã phá sản hay hầu như sẽ phá sản

Để xếp hạng tín nhiệm, các tổ chức xếp hạng trên thế giới

có thể sử dụng phương pháp chuyên gia hoặc mô hình toán họchoặc cả hai

5.1 Phương pháp chuyên gia (analyst driven ratings):

5.1.1 Phương pháp xếp hạng tín nhiệm của Fitch

Một cách tổng quát, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm sẽphân công một nhà phân tích đứng đầu, kết hợp với một đội ngũchuyên gia để đánh giá khả năng thanh toán nợ của đối tượng cầnxếp hạng Các nhà phân tích sẽ tìm kiếm thông tin trong các báo cáocủa công ty, thông tin thị trường và cả thông tin từ phỏng vấn haythảo luận với ban quản trị công ty Họ sử dụng những thông tin đó

để đánh giá tình trạng tài chính, hoạt động kinh doanh, chính sách

và các chiến lược quản trị rủi ro của toàn công ty, từ đó đưa ra hạngmức tín nhiệm cho công ty Phương pháp xếp hạng tín nhiệm doanhnghiệp của Fitch

Fitch xếp hạng doanh nghiệp dựa trên phân tích định tính

và phân tích định lượng Phương pháp phân tích của Fitch bao gồmphân tích dữ liệu tài chính và hoạt động kinh doanh của doanhnghiệp trong khoảng thời gian ít nhất là 5 năm Mục tiêu chủ yếutrong cách tiếp cận của Fitch là phân tích so sánh mà Fitch sử dụng

để đánh giá sức mạnh của mỗi doanh nghiệp và rủi ro kinh doanhtrong mối quan hệ với các doanh nghiệp khác trong cùng một nhómcác doanh nghiệp tương đồng Thêm vào đó, phân tích độ nhạy

cũng được thực hiện thông qua một vài kịch bản để đánh giá khảnăng của doanh nghiệp khi đương đầu với những thay đổi trong môitrường kinh doanh Một nhân tố xếp hạng then chốt theo Fitch làtính linh hoạt tài chính mà nó dựa phần lớn vào khả năng tạo radòng tiền tự do từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Phân tích định tính gồm có phân tích rủi ro ngành, môitrường kinh doanh, vị thế của doanh nghiệp trong ngành, năng lựccủa ban quản trị, phân tích kế toán

+ Rủi ro ngành: Fitch xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệptrong bối cảnh chung của ngành mà nó hoạt động Những ngànhtăng trưởng thấp, cạnh tranh ở mức cao, đòi hỏi vốn lớn, có tính chu

kỳ hay không ổn định thì rủi ro vốn có sẽ lớn hơn các ngành ổn địnhvới ít đối thủ cạnh tranh, rào cản gia nhập ngành cao, nhu cầu có thể

+ Vị thế công ty: một vài nhân tố tác động đến năng lực cạnhtranh của doanh nghiệp như vị thế của doanh nghiệp trên thị trường,

sự xuất hiện các sản phẩm thay thế, khả năng mặc cả với người mua

và người bán Để duy trì vị thế của mình các công ty phải dựa vào

sự đa dạng hóa sản phẩm, bán hàng trải đều khắp các khu vực, đadạng hóa khách hàng và người cung ứng, quản lý tốt chi phí sảnxuất

+ Về năng lực của ban quản trị: các đánh giá về chất lượng quảntrị thường mang tính chủ quan do đây là một yếu tố định tính Nênngười ta thường thông qua các chỉ tiêu tài chính để làm thước đonăng lực ban quản trị, điều này sẽ khách quan và dễ so sánh hơn.Fitch cũng đánh giá thành tích của ban quản trị thông qua khả năngtạo ra sự hài hòa về mọi mặt trong doanh nghiệp, duy trì hiệu quảhoạt động kinh doanh và củng cố vị thế công ty trên thị trường

+ Về kế toán: mục tiêu của phân tích kế toán là nghiên cứu chínhsách kế toán như nguyên lý kế toán, phương pháp định giá hàng tồnkho, phương pháp khấu hao, nhận diện thu nhập, cách xử lý tài sản

vô hình và kế toán ngoài bảng Sau đó điều chỉnh và trình bày lạibáo cáo tài chính của doanh nghiệp để có thể so sánh với các công

ty khác, tránh xảy ra tình trạng khác biệt về chính sách kế toán

Phân tích định lượng : Trong phân tích định lượng, Fitchnhấn mạnh đến thước đo dòng tiền của thu nhập, các khoản đảm bảo(coverage) và đòn bẩy Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cung cấpcho doanh nghiệp sự đảm bảo rủi ro tín dụng nhiều hơn là từ nguồn

tài trợ bên ngoài Và Fitch quan tâm tới phân tích xu hướng của mộtnhóm các tỷ số hơn việc phân tích bất kỳ một tỷ số riêng lẻ nào.

Fitch sử dụng một cách đa dạng các thước đo định lượng

về dòng tiền, thu nhập, đòn bẩy và các khoản đảm bảo nợ để đánhgiá rủi ro tín dụng Fitch cũng nhấn mạnh vai trò của EBITDA - mộtthước đo quan trọng về khả năng tạo ra thu nhập chưa tính đến đònbẩy tài chính và được sử dụng phổ biến trong quá trình định giá.Sau đây là những thước đo chính mà Fitch dùng để phân tích rủi ro tín dụng :

Các thước đo dòng tiền:

 Dòng tiền trước thay đổi vốn lưu động FFO

 Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh CFO

 Dòng tiền tự do FCF

 EBITDA và EBITDAR (EBITDA + chi phí thuê ngoài)

5.1.2 Phương pháp xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp của S&P

Cũng như Fitch, phương pháp xếp hạng của S&P bao gồm

cả phân tích định tính và định lượng S&P cũng tập trung nhiều vàophân tích dòng tiền và khả năng thanh toán trong quá khứ Về phântích khả năng sinh lợi, theo tiêu chuẩn xếp hạng doanh nghiệp 2006,

là một phần trong bước phân tích rủi ro tài chính của doanh nghiệp

nhưng theo tiêu chuẩn xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp 2008, S&Pnhấn mạnh khả năng sinh lợi như một phần của bước đánh giá rủi rokinh doanh và năng lực cạn h tranh.

Trong quy trình xếp hạng, S&P không phân loại theo tínhchất của dữ liệu mà phân loại theo rủi ro là rủi ro kinh doanh và rủi

ro tài chính

Rủi ro kinh doanh bao gồm rủi ro ngành, khả năng cạnhtranh/ vị thế doanh nghiệp trong ngành/ lợi thế kinh tế, khả năngsinh lợi trong sự so sánh với các doanh nghiệp khác trong nhómtương đồng S&P nhấn mạnh nhân tố chính trong rủi ro kinh doanh

là khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Vì các vấn đề phân tíchtrong rủi ro kinh doanh hay trong phân tích định tính của Fitch, S&P

và Moody's hầu hết là giống nhau nên sẽ không được nhắc lại

Rủi ro tài chính gồm phân tích chính sách tài chính, chínhsách và thông tin kế toán, khả năng đáp ứng của dòng tiền, cấu trúcvốn, khả năng thanh toán ngắn hạn Để đánh giá khả năng trả nợ,S&P đưa ra một số tỷ số chính để phân tích:

5.1.3 Phương pháp xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp củaMoody's

Moody's thiết lập 11 tỷ số chung nhất để sử dụng trongphân tích so sánh, các tỷ số này được Moody's ứng dụng rộng rãi ởnhững quốc gia khác nhau, những ngành khác nhau và cả ở các báo

cáo xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp Tuy nhiên, trong quy trình cụthể, Moody's có thể xem xét bớt hoặc thêm vào các chỉ tiêu cho phùhợp với từng ngành riêng biệt 11 tỷ số thường được Moody's sửdụng gồm:

Theo báo cáo của Moody's, họ đã nghiên cứu khoảng 50%các công ty phi tài chính của Mỹ về phân phối của 11 tỷ số trên tất

cả các ngành theo hạng mức tín nhiệm từ cao đến thấp (tính tỷ sốtrung bình từng ngành) Trong đó, 5 tỷ số có mối quan hệ mạnh mẽvới các hạng mức tín nhiệm ngành từ Aaa đến C:

 (FFO +lãi vay)/ Lãi vay, FFO/ Tổng nợ và EBITA/ Lãi vay tăngmột cách đều đặn với hạng mức tín nhiệm như mong đợi

 Tổng nợ/ EBITDA và Tổng nợ/ Tổng vốn hóa thì giảm một cáchđều đặn

5 tỷ số khác có mối quan hệ gần như đồng đều với hạngmức tín nhiệm : Lợi nhuận hoạt động biên, EBITA biên, EBITA/Tài sản trung bình, CAPEX/ Khấu hao, RCF/ Tổng nợ

Chỉ có một tỷ số có mối quan hệ yếu với các hạng mức tín nhiệm là

tỷ số biến động doanh thu (hệ số phương sai của doanh thu)

Kết luận

Nhìn chung, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm hàng đầu trênthế giới gồm Fitch, S&P, Moody's sử dụng chủ yếu phương phápchuyên gia, đánh giá một cách toàn diện về nền kinh tế, ngành vàcông ty Với chỉ tiêu phi tài chính được nỗ lực lượng hóa tối đa, chỉtiêu tài chính được tính toán sau khi dữ liệu đã điều chỉnh để có thể

so sánh với các doanh nghiệp tương đồng hoặc các doanh nghiệptrong ngành Họ cũng chú trọng xem xét các nhóm tỷ số hơn bất kỳ

tỷ số riêng lẻ nào và thiên về đánh giá dòng tiền thực chất mà doanhnghiệp tạo ra được với dòng tiền mà doanh nghiệp phải chi trả Tuynhiên, dù sử dụng phương pháp nào, mô hình toán học hay phươngpháp chuyên gia, mỗi hệ thống xếp hạng tín nhiệm đều có một sốkhuyết điểm nhất định Nếu như phương pháp định lượng cần sự hỗ