Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội xâm phạm quyền sở hữu tài sản, vai trò của Kiểm sát viên trong phiên tòa là thiết yếu Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan duy nhất có quyền truy tố tội phạm ra trước Tòa án Hoạt động thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát thể hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp, nhằm đảm bảo phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, không để lọt tội phạm.
Các tội xâm phạm sở hữu là nhóm tội phạm chiếm đoạt, không chỉ ảnh hưởng đến quyền sở hữu tài sản của cá nhân và tổ chức, mà còn gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng và tinh thần của người dân.
Thất thoát, hỏng hóc tài sản do hành vi xâm hại của tội phạm không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và sản xuất của doanh nghiệp, mà còn tác động đến đời sống người dân, gây ra mất an ninh trật tự xã hội Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu là cần thiết để bảo vệ quyền sở hữu tài sản của nhân dân, đồng thời giữ vững kỷ cương pháp luật và an ninh trật tự.
Yên Định, huyện thuộc tỉnh Thanh Hóa, nằm ở vùng giao thoa giữa đồng bằng và trung du, là nơi giao lưu văn hóa và kinh tế giữa các huyện miền núi Trong những năm qua, huyện đã phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình đạt 9-10% nhờ vào giao thông thuận lợi Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, Yên Định cũng phải đối mặt với những thách thức như sự gia tăng của tội phạm và tệ nạn xã hội, đặc biệt là các tội xâm phạm sở hữu.
Trong những năm qua, VKSND huyện Yên Định đã đạt được những kết quả tích cực trong việc áp dụng pháp luật về THQCT Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật đã giúp hạn chế tình trạng truy tố oan sai và phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi phạm tội.
Viện Kiểm sát nhân dân huyện Yên Định đã bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nhưng vẫn còn một số hạn chế trong công tác áp dụng pháp luật về truy tố hình sự Cụ thể, kiểm sát viên chưa theo sát tiến độ điều tra, một số yêu cầu điều tra chưa đảm bảo về hình thức và nội dung, và việc áp dụng các quy định pháp luật trong truy tố còn bộc lộ nhiều thiếu sót Hơn nữa, chất lượng tranh tụng tại phiên tòa chưa cao do sự chuẩn bị tài liệu của kiểm sát viên chưa tốt Do đó, cần thiết phải cải cách tổ chức và nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong hoạt động truy tố hình sự, đặc biệt là đối với các tội xâm phạm sở hữu.
Bài viết này nhằm đánh giá việc áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố trong vụ án xâm phạm sở hữu của Viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa Từ thực tiễn này, học viên đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố đối với vụ án xâm phạm sở hữu tại địa phương Đề tài “Áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố đối với vụ án xâm phạm sở hữu từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa” được lựa chọn làm luận văn Thạc sĩ.
Tình hình nghiên c ứ u liên quan đến đề tài
THQCT đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của VKSND, và nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề này.
* Về luận án, luận văn:
Luận án của Võ Thành Đủ (2018) tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia nghiên cứu về thực hành quyền công tố đối với tội phạm hối lộ ở Việt Nam hiện nay, nhằm phân tích và đánh giá hiệu quả của các biện pháp pháp lý trong việc xử lý các vụ án liên quan đến hối lộ Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong việc phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm này, đồng thời đề xuất các giải pháp cải thiện quy trình công tố để đạt được hiệu quả cao hơn trong công tác phòng, chống tham nhũng.
Hà Nội, các nghiên cứu gần đây đã tập trung vào việc cải cách tư pháp tại Việt Nam, với luận án của Lê Tuấn Phong (2017) về hoàn thiện pháp luật liên quan đến Kiểm sát viên trong thực hành quyền công tố, và luận án của Trần Văn Quý (2017) phân tích chất lượng thực hành quyền công tố của Kiểm sát viên tại phiên tòa xét xử sơ thẩm hình sự Ngoài ra, Nguyễn Hoài Nam (2018) cũng đã nghiên cứu về thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự, góp phần vào việc nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp Việt Nam.
Viện kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay”, Học viện Khoa học xã hội
Các luận án đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến thực hành quyền công tố, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp tại một số đơn vị Viện kiểm sát.
Luận văn Thạc sĩ luật học của Lương Thúy Hà (2012) nghiên cứu về việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố của VKSND cấp huyện trong cải cách tư pháp tại Việt Nam, được thực hiện tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Tương tự, luận văn của Lê Thanh Hưng (2015) phân tích chức năng thực hành quyền công tố của VKSND dựa trên số liệu thực tiễn tại tỉnh Đăk Nông, cũng từ Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Ngoài ra, luận văn của Nguyễn Hữu Phước cũng đóng góp vào lĩnh vực này.
Bài viết năm 2016 về “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự” tập trung vào thực tiễn tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, do Học viện Khoa học xã hội thực hiện Nghiên cứu này phân tích quy trình và hiệu quả thực hiện quyền công tố trong các vụ án hình sự, từ đó đưa ra những đề xuất nhằm nâng cao chất lượng xét xử và bảo đảm công bằng trong hệ thống tư pháp.
Luận văn của Nguyễn Chí Công (2018) nghiên cứu về chức năng thực hành quyền công tố của Viện Kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, tập trung vào thực tiễn tại tỉnh Phú Thọ Nghiên cứu này đóng góp vào việc hiểu rõ vai trò của Viện Kiểm sát trong quá trình xét xử, đồng thời nêu bật những thách thức và cơ hội trong việc thực hiện quyền công tố tại địa phương.
Luận văn Thạc sĩ Luật học của Phan Thị Sa (2018) tại Học viện Khoa học xã hội nghiên cứu về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi Các nghiên cứu này đã tập trung phân tích thực tiễn thực hành quyền công tố ở một số địa bàn cụ thể, góp phần làm sáng tỏ vấn đề này trong lĩnh vực pháp luật.
Cuốn sách của tác giả Nguyễn Hải Phong (2013) mang tên “Một số vấn đề về tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp” do NXB Tư pháp phát hành, đề cập đến những vấn đề quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm của công tố viên trong quá trình điều tra, đồng thời nhấn mạnh sự liên kết giữa công tố và hoạt động điều tra trong bối cảnh cải cách tư pháp.
Sách của tác giả Lê Hữu Thể (2016) về “Những nội dung mới trong Bộ luật tố tụng hình sựnăm 2015”, NXB Chính trị quốc gia Sự thật [41]
Sách "Bình luận khoa học BLHS năm 2015" của tác giả Trần Văn Luyện và cộng sự (2018), do NXB Công an nhân dân phát hành, cung cấp những phân tích sâu sắc về tội xâm phạm sở hữu.
Bài viết của tác giả Trần Đình Nhã (2014) về “Công tố và thực hành quyền công tố trong TTHS, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 21 (277) tháng
Bài viết của Lê Mạnh Hùng (2020) trong Tạp chí Tòa án số 8/2020 nêu rõ những hạn chế và bất cập trong quy định điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, đồng thời đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm cải thiện hiệu quả của hệ thống tư pháp.
Qua khảo sát các công trình nghiên cứu, vấn đề THQCT của Viện kiểm sát đã được tiếp cận từ nhiều góc độ, chủ yếu là pháp luật TTHS và pháp luật hình sự Các công trình này đã làm rõ lý luận và thực tiễn THQCT của VKSND trên nhiều địa bàn cả nước, cung cấp những kết quả nghiên cứu quý giá cho học viên trong quá trình nghiên cứu đề tài.
Tác giả nhận thấy rằng chưa có công trình nghiên cứu tiêu biểu nào về thực trạng áp dụng pháp luật về THQCT của VKSND dưới góc độ Luật Hành chính và Luật Hiến pháp Các nghiên cứu tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh chủ yếu tập trung vào khía cạnh pháp luật hình sự và cải cách tư pháp, mà chưa đề cập đến vấn đề áp dụng pháp luật về THQCT của Viện kiểm sát Đặc biệt, tại huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa cũng chưa có nghiên cứu nào về lĩnh vực này Do đó, đề tài mà học viên lựa chọn không chỉ đảm bảo tính khoa học mà còn mang tính mới mẻ và cần thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn cho luận văn thạc sĩ.
M ục đích và nhiệ m v ụ nghiên c ứ u
3.1 M ục đích nghiên cứ u: Đề tài nghiên cứu thực trạng áp dụng pháp luật về THQCT của VKSND huyện Yên Định đối với vụ án xâm phạm sở hữu
Các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:
- Khái quát, hệ thống hóa cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật về THQCT của VKSND
Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về truy tố hình sự đối với các vụ án xâm phạm sở hữu tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2016 - 2020 cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình và hiệu quả xử lý Những khó khăn trong việc áp dụng pháp luật đã ảnh hưởng đến chất lượng công tác truy tố, đồng thời cần nâng cao nhận thức và năng lực của cán bộ tư pháp để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho các bên liên quan.
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả áp dụng pháp luật về tố tụng hình sự đối với các vụ án xâm phạm sở hữu tại Viện Kiểm sát Nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa trong thời gian tới, cần đề xuất các giải pháp cụ thể Những giải pháp này bao gồm tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ, cải thiện quy trình điều tra và truy tố, cũng như nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền sở hữu Đồng thời, việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý vụ án cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát.
Đối tượ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u
4.1 Đối tượ ng nghiên c ứ u: Hoạt động áp dụng pháp luật về THQCT đối với vụ án xâm phạm sở hữu của VKSND huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa
- Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu việc áp dụng pháp luật về THQCT theo quy định của pháp luật hiện hành
Luận văn nghiên cứu việc áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố trong các vụ án xâm phạm sở hữu tại Viện Kiểm sát Nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.
Số liệu nghiên cứu trong luận văn được thu thập từ kết quả thống kê hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Định trong một giai đoạn cụ thể.
Phương pháp nghiên cứ u
Phương pháp luận được sử dụng để viết luận văn là phương pháp luận của
Chủnghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:
Chương 1 của luận văn áp dụng phương pháp phân tích và tổng hợp để nghiên cứu tài liệu liên quan đến cơ sở lý luận về việc áp dụng pháp luật, quyền công tố và trách nhiệm hình sự của Viện Kiểm sát Nhân dân Mục tiêu là làm rõ các khái niệm và đặc điểm của việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực trách nhiệm hình sự của Viện Kiểm sát.
Trong Chương 2 của luận văn, phương pháp nghiên cứu tài liệu và nghiên cứu trường hợp điển hình được áp dụng để phân tích số liệu liên quan đến thực hiện tố tụng hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Yên Định trong giai đoạn 2016-2020 Qua việc nghiên cứu và chọn lọc, các hồ sơ vụ án xâm phạm sở hữu tiêu biểu đã được phân tích nhằm đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật về thực hiện tố tụng hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Yên Định.
Phương pháp lịch sử được áp dụng trong Chương 1 của luận văn nhằm làm rõ các quy định về THQCT trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.
Phương pháp tổng kết và đánh giá được áp dụng chủ yếu trong Chương 2 và Chương 3 của luận văn, nhằm đánh giá hiệu quả của việc thực hiện pháp luật về THQCT.
Tại VKSND huyện Yên Định, đã xảy ra 6 vụ án xâm phạm sở hữu, cho thấy sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tố tụng hình sự (THQCT) đối với các vụ án này Để cải thiện tình hình, cần đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường công tác điều tra, truy tố và xét xử, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền sở hữu và bảo vệ tài sản.
K ế t qu ả nghiên c ứu và ý nghĩa củ a lu ận văn
Luận văn này tổng hợp và hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến việc áp dụng pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự của Viện Kiểm sát Nhân dân, đặc biệt trong các vụ án xâm phạm sở hữu Bài viết nhằm làm rõ vai trò và trách nhiệm của Viện Kiểm sát trong việc bảo vệ quyền sở hữu, đồng thời phân tích các quy định pháp luật hiện hành để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.
Nhận thức và đánh giá kết quả cũng như những hạn chế trong việc áp dụng pháp luật về tố tụng hình sự trong các vụ án xâm phạm sở hữu tại Viện Kiểm sát nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa là điều cần thiết để cải thiện hiệu quả công tác này.
Kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo quý báu cho các nhà nghiên cứu, học viên, và các cơ quan có thẩm quyền Điều này hỗ trợ trong việc nghiên cứu, học tập và góp phần vào hoạt động xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến THQCT.
Luận văn này cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho đội ngũ cán bộ, công chức ngành Kiểm sát và cán bộ tại VKSND huyện Yên Định, hỗ trợ họ trong việc thực thi chức trách và nhiệm vụ liên quan đến việc áp dụng pháp luật về truy tố hình sự đối với các vụ án xâm phạm sở hữu.
K ế t c ấ u lu ận văn
Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung chính của luận văn có kết cấu gồm 3 chương:
Chương 1 tập trung vào những vấn đề lý luận liên quan đến việc áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố đối với các vụ án xâm phạm sở hữu, từ góc độ của Viện kiểm sát nhân dân Nội dung này phân tích vai trò và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ quyền sở hữu, đồng thời đề cập đến các quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng trong xử lý các vụ án xâm phạm sở hữu Việc hiểu rõ những vấn đề này là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực sở hữu.
Chương 2: Áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố đối với vụ án xâm phạm sở hữu từ thực tiễn VKDND huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa
Chương 3 trình bày quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố đối với các vụ án xâm phạm sở hữu tại Viện Kiểm sát nhân dân huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện quy trình điều tra, tăng cường đào tạo cho đội ngũ cán bộ, và áp dụng công nghệ thông tin để nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong công tác xử lý các vụ án xâm phạm sở hữu Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn góp phần nâng cao niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI VỤ ÁN XÂM PHẠM SỞ HỮU
Khái niệm, đặc điểm, vai trò của áp dụng pháp luật về thực hành quyền công t ố
1.1.1 Khái ni ệ m áp d ụ ng pháp lu ậ t v ề th ự c hành quy ề n công t ố a) Khái ni ệ m th ự c hành quy ề n công t ố
“Công tố” là một từ ghép Hán - Việt, được cấu tạo bằng hai từ đơn là
"Công tố" là khái niệm trong Từ điển tiếng Việt, bao gồm bốn nội dung chính: điều tra, truy tố, buộc tội kẻ phạm pháp và phát biểu ý kiến trước Tòa án Theo đó, "tố" có nghĩa là công khai việc làm sai trái của người khác, trong khi "công" liên quan đến lợi ích chung của nhà nước Các chủ thể tham gia vào hoạt động công tố bao gồm Nhà nước, thực hiện việc buộc tội, và các cá nhân hoặc tổ chức vi phạm pháp luật.
Xung quanh khái niệm quyền công tố có khá nhiều quan điểm khác nhau, như sau:
Quan điểm đầu tiên cho rằng mọi hoạt động của Viện Kiểm sát, bao gồm cả công tố và việc kiểm sát tuân thủ pháp luật, đều được coi là thực hiện chức năng truy tố.
Quan điểm thứ hai cho rằng: Quyền công tố là quyền của nhà nước giao cho
VKS truy tố kẻ phạm tội ra Tòa án, thực hiện sự buộc tội tại phiên tòa [50, tr.24]
Quan điểm thứ ba nhấn mạnh rằng quyền công tố đại diện cho nhà nước trong việc đưa các vụ vi phạm pháp luật ra xét xử tại toà án Mục tiêu của quyền này là bảo vệ lợi ích của nhà nước, xã hội, và công dân, đồng thời duy trì trật tự pháp luật.
Quan điểm thứ tư nhấn mạnh rằng quyền công tố là quyền được nhà nước giao cho các cơ quan tiến hành tố tụng, nhằm mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng các chế tài hình sự đối với những người phạm tội.
Quan điểm thứ năm nhấn mạnh rằng quyền công tố là quyền của nhà nước, được ủy quyền cho cơ quan VKS tại Việt Nam thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội Để thực hiện nhiệm vụ này, cơ quan công tố phải đảm bảo thu thập đầy đủ tài liệu và chứng cứ cần thiết nhằm xác định tội phạm.
8 phạm và người phạm tội Trên cơ sở đó truy tố bị can ra trước Tòa án và bảo vệ sự buộc tội trước phiên tòa [41, tr.40]
Tác giả đồng tình với quan điểm cho rằng quyền công tố là quyền của nhà nước, được giao cho một cơ quan thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội và bảo vệ việc buộc tội tại phiên tòa Quyền công tố chỉ được xem xét trong mối liên hệ với lĩnh vực tố tụng hình sự, do đó, nó chỉ tồn tại trong lĩnh vực này và không có trong các lĩnh vực pháp luật khác.
Quyền công tố là quyền mà Nhà nước giao cho Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) để thực hiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội và bảo vệ việc buộc tội tại phiên tòa Quyền công tố bắt đầu từ khi xảy ra tội phạm và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật Để đảm bảo quyền này, Nhà nước ban hành các văn bản pháp luật quy định quyền năng pháp lý của cơ quan có thẩm quyền trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự và đưa vụ án ra xét xử Cơ quan có thẩm quyền này được gọi là cơ quan THQCT Sự quy định về cơ quan THQCT khác nhau giữa các quốc gia, tùy thuộc vào chế độ chính trị Tại Việt Nam, chỉ có VKSND được giao thực hiện chức năng này, không có cơ quan nào khác có quyền THQCT.
Hiến pháp năm 1959 đánh dấu sự ra đời của Viện Kiểm sát nhân dân (VKS), một cơ quan nhà nước mới trong bộ máy nhà nước Việt Nam Theo Điều 105, VKSND tối cao có trách nhiệm kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan thuộc Hội đồng Chính phủ, cơ quan nhà nước địa phương, cũng như của công dân Các VKSND địa phương và VKS quân sự được quyền kiểm sát trong phạm vi do luật định Sự chuyển đổi từ mô hình Viện công tố sang mô hình VKS là một bước tiến quan trọng, đáp ứng yêu cầu bảo đảm pháp chế thống nhất và tạo nền tảng cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
VKSND là cơ quan có nhiệm vụ thực hiện quyền truy tố người phạm tội trước pháp luật, đại diện cho Nhà nước trong việc buộc tội Hoạt động của VKSND trong lĩnh vực thực hành quyền công tố nhằm đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi của xã hội.
Nhà nước buộc tội người phạm tội thông qua hoạt động thực hành quyền công tố (THQCT) nhằm phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử kịp thời, nghiêm minh mọi tội phạm, bảo vệ quyền con người và quyền công dân Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) thực hiện THQCT để đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, bảo vệ Hiến pháp Theo Điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 2014, THQCT bắt đầu từ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kéo dài suốt quá trình tố tụng hình sự, bao gồm các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử VKSND thực hành quyền công tố trong nhiều lĩnh vực, từ giải quyết tố giác đến hỗ trợ tư pháp hình sự.
Nội dung thực hành quyền công tố bao gồm các hoạt động cụ thể sau:
Cơ quan điều tra yêu cầu khởi tố và phê chuẩn quyết định khởi tố bị can theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Việc trực tiếp khởi tố vụ án và khởi tố bị can sẽ được thực hiện trong những trường hợp cụ thể mà Bộ luật TTHS đã quy định.
Quyết định và phê chuẩn việc áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn là rất quan trọng Đồng thời, cần hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật của Cơ quan điều tra để đảm bảo tính hợp pháp và công bằng trong quá trình tố tụng.
Đề nghị tiến hành điều tra hoặc thực hiện các hoạt động điều tra cụ thể nhằm làm rõ căn cứ để quyết định buộc tội đối với người phạm tội.
- Truy tố bịcan ra trước Tòa án trên cơ sở kết quả điều tra vụ án và chứng minh được người phạm tội
Tại phiên tòa sơ thẩm, việc buộc tội bị cáo và bảo vệ sự buộc tội được thực hiện thông qua việc công bố bản cáo trạng, tham gia xét hỏi, trình bày lời luận tội và tranh luận Trong trường hợp vụ án bị kháng cáo hoặc kháng nghị, cần có mặt để tham gia xét hỏi và trình bày lời kết luận về kháng cáo, kháng nghị tại phiên tòa phúc thẩm.
Thực hành quyền công tố được hiểu là việc áp dụng tổng hợp các quyền năng nhằm đảm bảo công lý và bảo vệ lợi ích của xã hội.
Ch ủ th ể áp d ụ ng pháp lu ậ t v ề th ự c hành quy ề n công t ố
Chủ thể áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố là Viện kiểm sát nhân dân và Kiểm sát viên
VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp tại Việt Nam, có nhiệm vụ bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân.
Hiến pháp và pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người và quyền công dân, đồng thời bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và lợi ích của Nhà nước Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân góp phần đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất Thực hiện chức năng thực hành quyền công tố là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình này.
VKSND có nhiệm vụ và quyền hạn bao gồm: yêu cầu khởi tố, hủy bỏ quyết định khởi tố trái pháp luật, phê chuẩn hoặc không phê chuẩn quyết định khởi tố bị can; quyết định và phê chuẩn các biện pháp hạn chế quyền con người trong việc giải quyết tố giác tội phạm; hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật; đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu cơ quan điều tra thực hiện; yêu cầu cung cấp tài liệu từ cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan; trực tiếp giải quyết tố giác và tiến hành điều tra để xác định căn cứ buộc tội; điều tra các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp và tội phạm tham nhũng; quyết định áp dụng thủ tục rút gọn trong giai đoạn điều tra; quyết định truy tố tại phiên tòa; kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án khi phát hiện oan, sai; và thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của Bộ luật TTHS.
Hệ thống Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) là một tổ chức thống nhất bao gồm VKSND tối cao, VKSND cấp cao, VKSND cấp tỉnh, VKSND cấp huyện và các Viện kiểm sát quân sự VKSND tối cao thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo pháp luật được tuân thủ nghiêm ngặt VKSND cấp cao thực hiện quyền công tố và kiểm sát tư pháp cho các vụ án thuộc thẩm quyền Tòa án Nhân dân cấp cao VKSND cấp tỉnh và huyện thực hiện quyền công tố và kiểm sát tư pháp trong phạm vi địa phương Tất cả các Viện kiểm sát đều do Viện trưởng lãnh đạo, với Viện trưởng cấp dưới chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng cấp trên.
Viện trưởng các Viện kiểm sát cấp dưới chịu sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng VKSND tối cao [33]
Các chức danh tư pháp trong Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) bao gồm Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên, và các chức danh khác như Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Điều tra Kiểm sát viên là chủ thể chính trong việc thực hiện hoạt động truy tố, được chia thành bốn ngạch: Kiểm sát viên VKSND tối cao, Kiểm sát viên cao cấp, Kiểm sát viên trung cấp và Kiểm sát viên sơ cấp Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Kiểm sát viên phải tuân thủ pháp luật và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng VKSND, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về các quyết định và hành vi của mình trong quá trình truy tố và tranh tụng tại phiên tòa Họ có quyền ra quyết định, kết luận, yêu cầu và kiến nghị theo quy định của pháp luật.
N ộ i dung ho ạt độ ng áp d ụ ng pháp lu ậ t v ề th ự c hành quy ề n công t ố đố i v ớ i
tố đối với vụ án xâm phạm sởhữu của Viện kiểm sát nhân dân
1.3.1 Quy ch ế th ự c hành quy ề n công t ố
Căn cứ vào Quyết định số 111/QĐ-VKSTC ngày 17/4/2020 và Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của Viện trưởng VKSND tối cao, cùng với Hướng dẫn số 09/HD-VKSTC ngày 06/01/2020, quy chế thực hành quyền công tố được quy định như sau: Thực hành quyền công tố trong giai đoạn khởi tố, điều tra và truy tố.
Kiểm sát viên cần nâng cao trách nhiệm và chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ kiểm sát, đảm bảo sự sâu sát và toàn diện trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án Điều này bao gồm việc từ giai đoạn xác minh nguồn tin tội phạm cho đến giai đoạn khởi tố, điều tra và truy tố các vụ án hình sự.
Trong giai đoạn xác minh tố giác và tin báo tội phạm, cần nâng cao trách nhiệm trong việc phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn và cưỡng chế Cơ quan chức năng phải chủ động đề ra yêu cầu xác minh để làm rõ sự việc, đồng thời kiên quyết yêu cầu hoặc trực tiếp hủy bỏ các quyết định không khởi tố vụ án hình sự nếu không đúng pháp luật.
Theo quy định tại khoản 3, Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự, 18 minh nguồn tin tội phạm được áp dụng khi phát hiện các vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm.
Trong giai đoạn khởi tố và điều tra vụ án, cần nắm rõ tiến độ điều tra và chủ động đề ra yêu cầu điều tra chính xác để hỗ trợ Điều tra viên thu thập chứng cứ Cần thận trọng khi phê chuẩn các lệnh, quyết định tố tụng và có quyền ra quyết định khởi tố, thay đổi hoặc hủy bỏ các lệnh trái pháp luật Nếu người bị bắt không nhận tội hoặc có mâu thuẫn trong tài liệu, phải trực tiếp lấy lời khai để đảm bảo không oan sai Cần thực hiện nghiêm túc biện pháp kiểm sát khi Điều tra viên tiến hành các hoạt động như đối chất, nhận dạng và khám xét Kiểm sát chặt chẽ việc hỏi cung và lấy lời khai có ghi âm hoặc ghi hình, đồng thời kiên quyết yêu cầu hủy bỏ các quyết định đình chỉ điều tra không đúng pháp luật.
Trong giai đoạn truy tố, việc nghiên cứu hồ sơ và kiểm tra tài liệu, chứng cứ là rất quan trọng Cần tiến hành phúc tra và đánh giá khách quan cả chứng cứ buộc tội lẫn chứng cứ gỡ tội Trước khi quyết định truy tố, cần trực tiếp hỏi cung bị can, ghi lời khai của nhân chứng và người bị hại, cũng như xem xét dấu vết và vật chứng Mục tiêu là nâng cao chất lượng bản Cáo trạng, đảm bảo truy tố đúng người, đúng tội danh, đúng tính chất và mức độ hành vi phạm tội, đồng thời tuân thủ thời hạn luật định.
Quá trình THQCT cần phát hiện kịp thời các trường hợp bức cung, nhục hình và xử lý nghiêm theo pháp luật Đồng thời, cần đảm bảo điều kiện cho người bào chữa và các bên tham gia tố tụng nghiên cứu hồ sơ và thực hiện quyền bào chữa Việc phát hiện các vi phạm pháp luật trong hoạt động khởi tố, điều tra cũng rất quan trọng để ban hành kiến nghị và kháng nghị, nhằm bảo đảm các hoạt động điều tra, truy tố tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Cơ quan điều tra VKSND tối cao và Viện kiểm sát quân sự Trung ương đã thực hiện hiệu quả việc tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đồng thời kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm an ninh.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, có 19 động tư pháp liên quan đến tội phạm tham nhũng và chức vụ trong hoạt động tư pháp Việc thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi của người dân.
Trước khi tham gia phiên tòa, Kiểm sát viên cần nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, nắm rõ các chứng cứ buộc tội và gỡ tội Họ cũng phải dự kiến các vấn đề cần xét hỏi, nội dung tranh luận và đối đáp, cũng như các tình huống tố tụng có thể phát sinh trong quá trình xét xử.
Tại phiên tòa, Kiểm sát viên chủ động tiến hành xét hỏi và tranh luận nhằm làm rõ các tình tiết của vụ án, đồng thời xác định các vấn đề mới phát sinh (nếu có) để định hướng tranh luận Qua đó, Kiểm sát viên làm rõ hành vi phạm tội của bị cáo.
Sau khi phiên tòa kết thúc, Kiểm sát viên cần kiểm tra kỹ lưỡng bản án và quyết định của Tòa án để phát hiện các vi phạm pháp luật (nếu có) Họ phải đối chiếu nội dung bản án với nội dung tuyên án của Hội đồng xét xử trong phòng xử án, đảm bảo tính thống nhất, công khai và tuân thủ quy định pháp luật Nếu có căn cứ, Kiểm sát viên sẽ kiên quyết kháng nghị hoặc đề xuất kháng nghị phúc thẩm.
Đối với các vụ án nghiêm trọng và phức tạp, lãnh đạo Viện cần trực tiếp thực hiện tố tụng hình sự hoặc phân công Kiểm sát viên có năng lực và kinh nghiệm tham gia phiên tòa Đối với những vụ án mà VKS cấp trên thực hiện tố tụng và kiểm sát điều tra, cần áp dụng cơ chế biệt phái Kiểm sát viên từ VKS cấp trên để hỗ trợ VKS cấp dưới trong quá trình xét xử Đồng thời, cần thực hiện quyền công tố trong việc xét xử phúc thẩm các vụ án hình sự.
Kiểm sát viên cần nắm rõ phạm vi và nội dung kháng cáo của các bên tham gia tố tụng, cũng như kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát Họ phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, đặc biệt là nhận định và quyết định của bản án sơ thẩm liên quan đến kháng cáo và kháng nghị Ngoài ra, việc chuẩn bị bài phát biểu tại phiên tòa phúc thẩm là rất quan trọng, bao gồm việc xác định nội dung cần tranh tụng để cập nhật vào phát biểu về kháng cáo, kháng nghị và giải quyết vụ án.
Cần chú ý cập nhật và đánh giá các tình tiết mới phát sinh sau xét xử sơ thẩm liên quan đến kháng cáo, kháng nghị, nhằm đưa ra quan điểm phù hợp và đúng quy định pháp luật Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra và xác minh để làm rõ những vấn đề liên quan.
20 nội dung liên quan đến kháng nghị phúc thẩm (nếu có) trước khi tham gia phiên tòa phúc thẩm
Nh ữ ng y ế u t ố tác động đế n áp d ụ ng pháp lu ậ t v ề th ự c hành quy ề n công t ố của Viện kiểm sát nhân dân đối với các vụ án xâm phạm sở hữu
1.4.1 S ự hoàn thi ệ n, th ố ng nh ấ t c ủa các quy đị nh pháp lu ậ t Đầu tiên khi nói đến việc áp dụng pháp luật một cách đúng đắn, phải kể đến sự ảnh hưởng của chính các quy định pháp luật về THQCT đối với các vụ án xâm phạm sở hữu nói riêng, pháp luật hình sự nói chung Để việc áp dụng pháp luật có hiệu quả trước hết phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ, thống nhất, sát thực tế, phù hợp với các quy luật khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội; phù hợp với những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và dự liệu được các quan hệ xã hội cần điều chỉnh… Sau khi đã ban hành pháp luật, vấn đề quan trọng có ảnh hưởng tới hiệu quả áp dụng pháp luật là công tác phổ biến, tập huấn nội dung pháp luật cho chủ
Viện kiểm sát và các Kiểm sát viên đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng pháp luật và thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân Điều này giúp mọi người hiểu rõ các quy định của pháp luật, từ đó nâng cao ý thức tự giác tuân thủ pháp luật trong cộng đồng.
Hoạt động áp dụng pháp luật về truy cứu trách nhiệm hình sự (THQCT) đối với tội phạm xâm phạm sở hữu sẽ đạt hiệu quả cao nếu nhà nước ban hành đầy đủ các quy định pháp luật hình sự và xây dựng cấu thành tội xâm phạm sở hữu một cách rõ ràng, cụ thể Việc áp dụng quy trình và thủ tục tố tụng hình sự minh bạch sẽ giúp đưa những người vi phạm ra truy tố và xét xử công bằng trước pháp luật.
Kiểm sát viên đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng pháp luật về truy tố hình sự, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên Họ đảm bảo rằng quyền công dân và quyền con người được tôn trọng trong quá trình tố tụng hình sự.
1.4.2 Ý th ứ c chính tr ị, đạo đứ c ngh ề nghi ệ p , trình độ năng lự c, k ỹ năng ngh ề nghi ệ p và kinh nghi ệ m s ố ng c ủ a Ki ể m sát viên
Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, con người lao động là yếu tố then chốt trong lực lượng sản xuất và quyết định kết quả sản xuất Trong việc áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố (THQCT) đối với vụ án xâm phạm sở hữu, yếu tố con người, đặc biệt là Kiểm sát viên của VKSND, có ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả áp dụng pháp luật Kiểm sát viên cần có ý thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trình độ năng lực và kinh nghiệm thực tiễn Ý thức chính trị của Kiểm sát viên đóng vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả áp dụng pháp luật, và việc thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh giúp hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cộng sản Lập trường tư tưởng chính trị vững vàng của Kiểm sát viên là tiền đề bảo đảm cho việc áp dụng pháp luật đúng đắn theo đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay.
Kiểm sát viên đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng pháp luật, đảm bảo không rơi vào tình trạng máy móc và tách rời quy phạm pháp luật khỏi lợi ích xã hội Ý thức chính trị cao giúp Kiểm sát viên áp dụng đúng đắn các quy định pháp luật và xử lý tình huống một cách nhanh chóng, sáng tạo Đạo đức nghề nghiệp của Kiểm sát viên, bao gồm các giá trị như liêm chính, trung thực, và trách nhiệm, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả áp dụng pháp luật Hoạt động thực hành quyền công tố liên quan đến việc xem xét tính hợp pháp của hành vi và bảo vệ quyền con người Nếu Kiểm sát viên có đạo đức nghề nghiệp tốt, quyết định pháp luật sẽ hợp tình, hợp lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp Ngược lại, sự suy giảm đạo đức có thể dẫn đến quyết định trái luật, ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của cá nhân, tổ chức và nhà nước.
Trình độ và năng lực của Kiểm sát viên đóng vai trò quyết định trong việc áp dụng hiệu quả pháp luật về Thực hành quyền công tố (THQCT) đối với các vụ án xâm phạm sở hữu Kiểm sát viên được đào tạo bài bản sẽ nhận thức rõ ràng về vị trí và thẩm quyền của Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) trong tố tụng hình sự, cũng như trong công tác THQCT Họ sẽ hiểu đúng các quy định tố tụng liên quan đến THQCT và các quy định về tội phạm xâm phạm sở hữu, từ đó phân biệt được các tội trong nhóm tội xâm phạm sở hữu.
Việc nắm bắt và đánh giá chính xác các chứng cứ là điều kiện tiên quyết để Kiểm sát viên đưa ra các quyết định truy tố đúng pháp luật Nếu Kiểm sát viên có trình độ và năng lực cao, họ sẽ hiểu rõ quy định pháp luật và bản chất vụ việc, từ đó nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật Ngược lại, nếu Kiểm sát viên thiếu kiến thức, không chú trọng đến các thủ tục tố tụng hình sự, hoặc không tự nghiên cứu quy định pháp luật, có thể dẫn đến việc áp dụng pháp luật sai lệch, bỏ lọt tội phạm hoặc truy tố oan sai.
Kỹ năng nghề nghiệp và kinh nghiệm sống đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng pháp luật hiệu quả của Kiểm sát viên Những quyết định pháp lý chính xác và hợp lý thường xuất phát từ các Kiểm sát viên có tay nghề cao và am hiểu sâu sắc về xã hội Luật Tổ chức VKSND quy định các tiêu chuẩn bổ nhiệm Kiểm sát viên, yêu cầu không chỉ tốt nghiệp cử nhân luật và hoàn thành khóa đào tạo nghiệp vụ, mà còn phải có thời gian công tác pháp luật cụ thể Cụ thể, Kiểm sát viên sơ cấp cần ít nhất bốn năm kinh nghiệm, Kiểm sát viên trung cấp phải có ít nhất năm năm làm việc với vai trò sơ cấp, trong khi Kiểm sát viên cao cấp phải có ít nhất năm năm kinh nghiệm ở vị trí trung cấp, và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao phải là Kiểm sát viên cao cấp với ít nhất năm năm kinh nghiệm.
1.4.3 Ý th ứ c pháp lu ậ t c ủ a Ki ể m sát viên Ý thức pháp luật là tổng hợp những học thuyết, quan điểm, tư tưởng, tình cảm của con người, thể hiện thái độ, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của pháp luật, về tính hợp lý hay không hợp lý trong hành vi xử sự của con người, trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và các chủ thể khác [47]
Kiểm sát viên là những người có sự tiếp xúc thường xuyên và liên tục với pháp luật, qua đó nâng cao ý thức pháp luật của mình Họ có điều kiện thuận lợi để học tập và nghiên cứu pháp luật, đồng thời là chủ thể quan trọng trong việc áp dụng pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự.
Ý thức pháp luật của Kiểm sát viên đóng vai trò thiết yếu trong việc áp dụng pháp luật một cách chính xác và đúng đắn.
Ý thức pháp luật cao của Kiểm sát viên là yếu tố quan trọng giúp họ hiểu đúng và chính xác các quy định pháp luật, từ đó đánh giá các tình tiết vụ án một cách khách quan và chính xác Điều này không chỉ giúp tránh oan sai mà còn đảm bảo các quyết định THQCT được thực hiện công minh, phù hợp với thực tiễn và đúng người, đúng tội Hơn nữa, ý thức pháp luật còn trang bị cho Kiểm sát viên bản lĩnh và kỹ năng nghề nghiệp, giúp họ tự tin và quyết đoán trong việc áp dụng pháp luật, đồng thời xây dựng quy trình giải quyết vụ án một cách khoa học và tiết kiệm thời gian.
1.4.4 Tác độ ng t ừ dư luậ n xã h ộ i (hay công lu ậ n)
Dư luận xã hội, hay công luận, là hiện tượng quen thuộc trong đời sống xã hội mà cá nhân và tổ chức thường phải quan tâm Thuật ngữ này được sử dụng phổ biến ở Liên Xô cũ và được dịch sang tiếng Anh là "public opinion" Khái niệm dư luận xã hội bao gồm các luồng ý kiến cá nhân về các vấn đề thời sự, có thể đa dạng và thậm chí đối lập Đây không phải là ý kiến của một tổ chức mà là sự hình thành tự phát từ các cá nhân, phản ánh nhận thức, tình cảm và ý chí của các lực lượng xã hội nhất định Dư luận xã hội không đơn thuần là tổng hợp các ý kiến cá nhân mà là một chỉnh thể tinh thần xã hội.
Các vấn đề xã hội mang tính thời sự, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến lợi ích và mối quan tâm của đông đảo người dân, có khả năng tạo ra dư luận xã hội mạnh mẽ.