QUẢN lý NHÀ nước về PHÁT TRIỂN cây dược LIỆU từ THỰC TIỄN HUYỆN NAM TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM

Khái niệm, đặc điểm của quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu Để đưa ra các kiểu về QLNN về phát triển cây dược liệu là gì trước hết cần làm rõ một số khái niệm sau: Khái niệm câ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THANH HƯNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN NAM TRÀ MY,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ theo quy định và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này

Quảng Nam, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Lê Thanh Hưng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG QLNN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU 7

1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của QLNN về phát triển cây dược liệu 7

1.2 Nội dung QLNN về phát triển cây dược liệu 23

1.3 Phương thức QLNN về phát triển cây dược liệu 27

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về phát triển cây dược liệu 30

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU TẠI HUYỆN NAM TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM 36

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng QLNN về phát triển cây dược liệu 36

2.2 Tình hình QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam 52

2.3 Những kết quả đạt được và hạn chế, bất cập trong QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam 55

CHƯƠNG 3: NHU CẦU, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QLNN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU TỪ THỰC TIỄN HUYỆN NAM TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM 61

3.1 Nhu cầu nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam 61

3.2 Phương hướng nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam 63

3.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam 65

KẾT LUẬN 77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là quốc gia nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của Châu Á với 3/4 diện tích phần lục địa là đồi núi, trải dài từ Bắc xuống Nam Với điều kiện tự nhiên như vậy đã thực sự ưu đãi cho đất nước ta một hệ thống sinh thái rừng phong phú và đa dạng Hiện nay xu hướng sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ tự nhiên và sàng lọc các sản phẩm đó để tìm ra các hoạt chất sinh học mới, ít độc tính, với chi phí cho nghiên cứu phát triển thấp đang ngày càng được ưu tiên Với quan điểm phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược liệu trên cơ sở sử dụng

có hiệu quả mọi tiềm năng về điều kiện tự nhiên và xã hội; phát triển dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường, khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển dược liệu, đẩy mạnh xuất khẩu dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, giá trị kinh tế đem lại từ việc nuôi trồng dược liệu cao hơn hẳn so với các loại cây lương thực khác Nhiều địa phương, cây dược liệu đã trở thành cây xóa đói, giảm nghèo, và hướng đến làm giàu

Quảng Nam là một tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ, với tổng diện tích tự nhiên 1.043.837 ha, trong đó diện tích đất lâm nghiệp 729.756,8 ha (về quy hoạch: rừng đặc dụng 139,895,8 ha; rừng phòng hộ: 315.812,5 ha; rừng sản xuất: 274.048,5 ha) với nhiều kiểu địa hình và tiểu khí hậu Tài nguyên thiên nhiên thực vật cây dược liệu từ rừng vô cùng phong phú và đa dạng, đặc biệt là sự đa dạng về số lượng cây dược liệu quý với tổng số 832 loài thuộc 593 chi, 190 họ; trong đó có ¾ loài là những cây dược liệu mọc tự nhiên trong các quần xã rừng, đồi, nương rẫy và quanh làng bản, đặc biệt một số loại cây dược liệu quý như: Sâm ngọc linh, Quế Trà My, Sa nhân, Ngũ vị tử, Giảo cổ lam,

Ba kích, Đảng sâm …

Để thực hiện được Tái cơ cấu ngành nông lâm nghiệp, phát huy những lợi thế phát triển cây dược liệu quý của tỉnh, việc tổ chức lập Quy hoạch các vùng sản xuất dược liệu tập trung chủ yếu ở các vùng trọng điểm của tỉnh là cần thiết Thông

qua việc lập quy hoạch này nhằm đánh giá, điều tra, phân tích hiện trạng về cây dược liệu trên phạm vi toàn tỉnh để từ đó xây dựng các dự án đầu tư và có những định hướng; các giải pháp cụ thể để bảo tồn và phát triển cây cây dược liệu một cách bền vững cho giai đoạn từ nay tới năm 2025 và định hướng đến 2030, làm cơ

sở cho việc bố trí nguồn vốn đầu tư; thu hút các doanh nghiệp đầu tư chế biến và tiêu thụ sản phẩm từ cây dược liệu góp phần đáng kể thúc đẩy sản xuất hàng hóa, tạo thu nhập ổn định cho hàng vạn người dân sống phụ thuộc vào rừng có thu nhập thấp vươn lên thoát nghèo, đồng thời bảo vệ rừng một cách bền vững

Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam là vùng đất có đặc điểm tự nhiên với địa hình

đa dạng, khí hậu có độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển hệ thống thực vật học phong phú, đặc biệt là các loại cây dược liệu Hiện nay trên địa bàn huyện

có khoảng hơn 300 loài dược liệu khác nhau, trong đó có nhiều cây dược liệu quý như: Quế, Sâm Ngọc Linh, Đảng sâm, Thất diệp nhất chi hoa, Chè dây, Đương quy, Giảo cổ lam, Kim cương (lan gấm), Sơn tra, Sa nhân,… được người dân các

xã trên địa bàn huyện Nam Trà My tìm thấy và phát triển; đồng thời những cây dược liệu quý này đã và đang góp phần tích cực vào việc xóa đói, giảm nghèo nhanh và bền vững đối với đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn các

xã huyện Tuy nhiên do việc đầu tư trồng cây dược liệu chưa được chú trọng, một

số hộ nông dân trồng tự phát, trồng và chăm sóc không đúng khoa học kỹ thuật nên năng suất, sản lượng thu hoạch còn rất thấp Mặt khác do đời sống bà con còn khó khăn nên xảy ra tình trạng một số hộ trồng thu hoạch cây non để bán, làm ảnh hưởng đến hoạt chất các loại cây dược liệu và có khả năng cạn kiệt nguồn cây dược liệu quý hiếm này Bên cạnh đó trong những năm qua nhu cầu phát triển trong nhân dân rất lớn, tuy nhiên cây giống để cung cấp cho nhân dân còn hạn chế Do diện tích trồng cây dược liệu phân bố hẹp, điều kiện sống khá đặc biệt nên rất khó trồng

và không phổ biến rộng rãi Vì vậy việc bảo tồn và phát triển các loại cây dược liệu quý này rất cần thiết, có ý nghĩa chiến lược về mặt kinh tế, xã hội và đa dạng sinh học

Từ những phân tích, đánh giá tổng quát những mặt đã làm được trong thời gian qua và những hạn chế, bất cập, đồng thời tiếp tục phát huy những kết quả đạt được và đề ra các giải pháp đúng đắn để nâng cao hiệu quả hoạt động QLNN về việc phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My Do đó, việc chọn đề tài

“Quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My,

tỉnh Quảng Nam” có ý nghĩa quan trọng trong tình hình thực tiễn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Xoay quanh đề tài quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu đã có một số công trình nghiên cứu như:

Năm 2016, luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Hải Yến, trường Đại học

Nông lâm Huế: “Nghiên cứu hiện trạng và đánh giá các mô hình trồng cây dược liệu tại huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình” Trong luận văn này tác giả đã nghiên cứu xây dựng được cơ sở dữ liệu khoa học về hiện trạng tài nguyên cây dược liệu và đánh giá khả năng nhân rộng mô hình trồng một số cây dược liệu chủ yếu tại huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ ngành kinh tế nông nghiệp: “Phát triển sản xuất cây dược liệu trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Phó Thị Trang Quỳnh, Trường Đại học kinh tế và quản trị kinh doanh Thái Nguyên, năm 2017 Tác giả nghiên cứu về thực trạng phát triển cây dược liệu trên địa bàn huyện, nêu lên quan điểm, định hướng và đề xuất một số giải pháp phát triển cây dược liệu trên địa bàn huyện Phú Lương

Năm 2018, đề tài tiến sĩ chuyên ngành kinh tế chính trị của tác giả Lê Quang Đức, trường Đại học kinh tế Quốc dân: “Vai trò nhà nước đối với phát triển cây dược liệu trên địa bàn một số tỉnh miền Bắc Việt Nam” Trong luận văn này tác giả đã nghiên cứu làm rõ cở

sở lý luận và thực tiễn về vai trò nhà nước trong phát triển cây dược liệu Phân tích thực trạng vai trò nhà nước đối với phát triển cây dược liệu trên địa bàn một số tỉnh miền Bắc Việt Nam hiện nay, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế Bên cạnh đó luận văn đưa ra quan điểm, phương hướng và giải pháp tăng cường vai trò nhà nước đối với phát triển cây dược liệu ở một số tỉnh miền Bắc Việt Nam những năm tới

Một số công trình nêu trên đã nghiên cứu những khía cạnh khác nhau về tình hình phát triển cây dược liệu hiện nay Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu vấn đề QLNN về phát triển cây dược liệu gắn với địa bàn cụ thể là huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam Các công trình nghiên cứu nêu trên là tài liệu tham khảo quan trọng để tác giả thực hiện luận văn này Do đó, đề tài này không trùng lặp với các công trình đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về việc QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, đưa ra quan điểm và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trồng, bảo tồn, sản xuất và thương mại các sản phẩm dược liệu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về QLNN, đánh giá tổ chức và hoạt động QLNN về phát triển cây dược liệu

Đánh giá hoạt động QLNN về việc phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My

Trên cơ sở đó đề ra các giải pháp khả thi để hoàn thiện công tác QLNN hiện nay về dược liệu tại huyện Nam Trà My

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với việc phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam Thông qua đó luận văn đưa

ra một số kết quả đã đạt được, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu về không gian: Nghiên cứu QLNN về phát triển cây dược liệu trên địa bàn huyện Nam Trà My

Phạm vi thời gian: Khảo sát công tác QLNN về việc phát triển cây dược liệu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp để làm cơ sở lý luận Sau đó dữ liệu và thông tin thu thập được làm nền tảng để nghiên cứu hoạt động QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn trên địa bàn huyện Nam Trà My

Phương pháp tổng hợp số liệu: thông tin, số liệu hoạt động QLNN đối với lĩnh vực phát triển cây dược liệu từ các chỉ thị, nghị quyết, các dự án phát triển cây dược liệu của cấp trên, các báo cáo tổng kết công tác quản lý phát triển cây dược liệu của ngành Nông nghiệp và các ngành có liên quan từ năm 2015 đến nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đánh giá thực tiễn, từ đó đề xuất những giải pháp mới, trên cơ sở

đó xây dựng những phương án, kế hoạch về công tác QLNN về việc phát triển cây dược liệu tại địa phương trong thời gian đến hiệu quả hơn

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm cơ sở lý luận cho các cơ quan nhà nước, các nhà làm luật trong việc hoạch định chính sách, sửa đổi, bổ sung, ban hành mới pháp luật liên quan đến phát triển cây dược liệu Luận văn

cũng làm tài liệu tham khảo công tác nghiên cứu, giảng dạy cho những ai quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý trong QLNN về phát triển cây dược liệu

Chương 2: Thực trạng QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà

My, tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Phương hướng và các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG QLNN VỀ PHÁT

TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của QLNN về phát triển cây dược liệu

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu

Để đưa ra các kiểu về QLNN về phát triển cây dược liệu là gì trước hết cần làm rõ một số khái niệm sau:

Khái niệm cây dược liệu

Trong lịch sử phát triển có rất nhiều khái niệm về cây dược liệu được đưa ra: Xuất phát từ định nghĩa của y học cổ truyền được thực hiện bởi một nhóm các chuyên gia từ các khu vực châu Phi năm 1976 thì cây dược liệu một khái niệm

được hiểu “Là nguyên liệu tự nhiên có nguồn gốc thực vật, động vật, khoáng vật và

vi sinh vật dùng để điều chế thành thuốc chín và các dạng bào chế, cung cấp nguyên liệu cho ngành dược.”

Cũng có một số tài liệu cho rằng: “Cây dược liệu là loại cây thuốc thuộc đông y, là một nguyên liệu không thể thiếu trong y học cổ truyền, và hơn thế, trong bối cảnh hội nhập, cây dược liệu còn là đầu vào của các công nghệ sản xuất thuốc tây y

Trong giáo trình cây dược liệu, Vũ Tuấn Minh lại lý giải về khái niệm cây

dược liệu: “Cây dược liệu là những loài thực vật có tác dụng dùng để chữa bệnh

hoặc bồi bổ cơ thể khi con người sử dụng” Việc dùng thuốc trong nhân dân ta đã

có từ lâu đời Từ thời nguyên thuỷ, tổ tiên chúng ta trong lúc tìm kiếm thức ăn, có khi ăn phải chất độc phát sinh nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hoá, hoặc hôn mê có khi chết người, do đó cần có nhận thức phân biệt được loại nào ăn được, loại nào có độc không ăn được”

Kinh nghiệm dần dần tích lũy, không những giúp cho loài người biết lợi dụng tính chất của cây cỏ để làm thức ăn mà còn dùng để dùng làm thuốc chữa bệnh, hay dùng những vị có chất độc để chế tên thuốc độc dùng trong săn bắn hay

trong lúc tự vệ chống ngoại xâm Lịch sử nước ta cho biết ngay từ khi lập nước nhân dân ta đã biết chế tạo và sử dụng tên độc để chống lại kẻ thù

Như vậy, việc phát minh ra thuốc đã có từ thời thượng cổ, trong quá trình đấu tranh với thiên nhiên, tìm tòi thức ăn mà có được Nguồn gốc tìm ra thức ăn, thuốc và cây có chất độc chỉ là một Về sau dần dần con người mới biết tổng kết và đặt ra lý luận Hiện nay đi sâu và tìm hiểu những kinh nghiệm trong nhân dân Việt Nam cũng như nhiều dân tộc khác trên thế giới, con người đã sử dụng hàng vạn loài thực vật để làm thuốc Trong quá trình chữa bệnh bằng kinh nghiệm và hiểu biết của con người, đến ngày nay đã hình thành các khuynh hướng khác nhau, chúng ta

có thể phân biệt hai loại người làm thuốc Một loại chỉ có kinh nghiệm chữa bệnh, không biết hoặc ít biết lý luận Kinh nghiệm đó cứ cha truyền con nối mà tồn tại, mà phát huy Những người có khuynh hướng này chiếm chủ yếu tại các vùng dân tộc ít người Khuynh hướng thứ hai là những người có kinh nghiệm và có thêm phần lí luận, những người này chiếm chủ yếu ở thành thị và những người có cơ sở lí luận cho rằng vị Thần Nông là người phát minh ra thuốc Truyền thuyết kể rằng: “Một ngày ông nếm 100 loài cây cỏ để tìm thuốc, ông đã gặp phải rất nhiều loài cây có độc nên

có khi một ngày ngộ độc đến 70 lần”, rồi soạn ra sách thuốc đầu tiên gọi là

“Thần Nông bản thảo” Trong bộ này có ghi chép tất cả 365 vị thuốc và là bộ sách thuốc cổ nhất Đông Y (chừng 4000 năm nay)

Như vậy, các khái niệm trên đều thống nhất với nhau là cây dược liệu là một loại cây thuốc; được sử dụng cho việc chế biến thành các loại thuốc cho đông y và cả tây y; được sử dụng để làm thuốc chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe của con người Vì

thế có thể nói: Cây dược liệu là những loài thực vật dùng để làm thuốc chữa bệnh

hoặc bồi bổ cơ thể khi con người sử dụng

Phát triển cây dược liệu

- Phát triển về quy mô cây dược liệu

Quy mô của cây dược liệu phản ánh độ lớn của khu vực (hộ, doanh nghiệp) trồng cây dược liệu Chỉ tiêu phản ánh quy mô cây dược liệu được đo bằng giá trị

và hiện vật

Quy mô về giá trị cây dược liệu được đo lường thông qua chỉ tiêu giá trị sản lượng, tính bằng đơn vị tiền tệ Quy mô về hiện vật được đo lường thông qua diện tích trồng cây dược liệu, sản lượng cây dược liệu thu hoạch được

Phát triển về quy mô cây dược liệu thể hiện sự gia tăng về giá trị sản lượng hoặc gia tăng diện tích, gia tăng sản lượng cây dược liệu năm sau so với năm trước, thời kỳ sau so với thời kỳ trước

Các hộ, doanh nghiệp có quy mô trồng dược liệu lớn thường có ưu điểm về khả năng áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào sản xuất, về tính chất chuyên môn hóa trong kinh doanh và khả năng cạnh tranh của khu vực (hộ, doanh nghiệp) đó Tuy nhiên, các ưu việt của khu vực (hộ, doanh nghiệp) chỉ phát huy trong điều kiện trình độ của chủ khu vực (hộ, doanh nghiệp) ở mức độ thích ứng, các hoạt động quản trị kinh doanh được triển khai bài bản Các hộ, doanh nghiệp có quy mô nhỏ thường có ưu việt trong sự thích ứng của nền kinh tế thị trường và phù hợp với trình độ phát triển ở mức độ thấp, trong giai đoạn đầu phát triển Tuy nhiên, sức cạnh tranh của các khu vực (hộ, doanh nghiệp) quy mô nhỏ ở mức độ thấp; khả năng áp dụng các thành tựu của khoa học và công nghệ hạn chế

Một là, với quy mô canh tác nhỏ, thì yêu cầu đầu tư cho đầu vào thấp nhưng lại tạo thu nhập thấp và chỉ cung cấp cho thị trường khu vực Theo các nghiên cứu trước, đối với nông dân trồng canh tác cây dược liệu, nên kết hợp việc trồng cây dược liệu với nuôi trồng các loại cây con khác phù hợp nhằm đa dạng hóa sinh thái, tạo ra điều kiện phát triển tốt, phù hợp hơn cho sự phát triển của cây dược liệu nâng cao sản lượng và chất lượng, đồng thời, cũng có thêm thu nhập từ các loại cây trồng kết hợp nhằm tăng thu nhập để từ đó mở rộng quy mô

Hai là, canh tác theo qui mô lớn, trồng và phát triển cây dược liệu trên diện rộng, phát triển quy mô lớn trồng dược liệu cho thị trường xuất khẩu Nguồn vốn đầu tư sẽ khá lớn nhưng lại tạo ra được hiệu quả kinh tế cao hơn, góp phần cải thiện đời sống cho người dân nông thôn

Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), trong số khoảng 250.000 loài thực vật đã biết, hiện có 35.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc ở các

mức độ khác nhau tại các quốc gia Có khoảng 2500 cây thuốc được buôn bán trên thế giới, có ít nhất 2000 cây thuốc được sử dụng ở Châu Âu, 1543 cây thuốc được

sử dụng ở Đức, 1700 cây ở Ấn Độ, 5000 cây ở Trung Quốc có đến 90% loài thảo dược được thu hái hoang dại, nhưng nguồn cây thuốc tự nhiên ngày càng cạn kiệt Các bộ phận dùng của cây thuốc cũng đa dạng Tỷ lệ các bộ phận dùng được thể hiện ở biểu đồ sau:

Hình 1.1: Tỷ lệ các bộ phận được sử dụng của cây thuốc

Nguồn: Cục quản lý y dược cổ truyền, Bộ Y tế (2017)

Hiện nay, chỉ có vài trăm loại cây thuốc được trồng trọt, khoảng 20 - 50 loài được trồng ở Ấn độ, 100 - 250 loài ở Trung Quốc, 40 loài ở Hungari, 130 - 140 loài ở Châu Âu Phương pháp trồng truyền thống đang dần được thay thế bởi phương pháp trồng công nghiệp, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của nguồn nguyên liệu này Theo thống kê của Viện Dược liệu - Cây thuốc Việt Nam, rừng Việt Nam với hơn 7.000 loài được mô tả thì có tới 3.830 loài có dược tính được sử dụng làm thuốc Trong đó, có những cây thuốc và một số động vật loài quí hiếm chữa được những bệnh nan y và cũng là nguồn nguyên liệu phong phú để phát triển công

nghiệp dược phẩm Trong gần 1.000 loài được khai thác thì có tới 500 - 700 loài là sản phẩm từ rừng thuộc các tỉnh miền núi Trong y học cổ truyền đã sử dụng 136 vị thuốc thì đã có 52 vị thuốc chủ yếu sử dụng nguồn dược liệu trong nước và khai thác từ rừng tự nhiên

Hầu hết các quốc gia đã biên soạn các chuyên khảo về cây thuốc trên quy

mô toàn quốc hoặc vùng lãnh thổ Nhiều công trình nghiên cứu cây thuốc của các nước được sử dụng rộng rãi và có giá trị khoa học thực tiễn lớn Điều tra, đánh giá nguồn tài nguyên cây thuốc được coi là có nhiệm vụ trọng tâm của tất cả các quốc gia

Cho đến nay nhiều tài liệu quý ghi chép kinh nghiệm sử dụng của người xưa vẫn còn lưu truyền tại Trung Quốc - quốc gia có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng cây cỏ để trị bệnh Trong tập “Thần nông bản thảo” chỉ rõ khoảng 5000 năm trước đây người Trung Hoa cổ đại đã sử dụng 365 vị thuốc và cây thuốc để phòng

và chữa bệnh Vào đời nhà Hán (năm 168 trước CN) trong cuốn sách “Thủ Hậu cấp phương”, tác giả thống kê 52 đơn thuốc trị bệnh từ các loài cây cỏ Tới giữa thế kỷ XVI, Lý Thời Trân thống kê 1.200 vị thuốc trong tập “Bản thảo cương mục” Các tài liệu cổ xưa về sử dụng cây thuốc cũng được người Ai Cập cổ đại ghi chép cách đây khoảng 3600 năm trước với 800 cây thuốc và trên 700 bài thuốc Người Ấn Độ

cổ đại cách đây 2000 năm để lại tài liệu về công dụng của cây cỏ làm thuốc của người Hindu Các nhà thực vật người Pháp được coi là những người đầu tiên của Châu Âu nghiên cứu về thực vật Đông Nam Á, với họ sau những cánh rừng nhiệt đới còn tiềm ẩn rất nhiều giá trị Vào những năm đầu thế kỷ XX, trong chương trình nghiên cứu về thực vật Đông Dương, Perry công bố 1.000 loài cây và dược liệu tại Đông Nam Á đã được kiểm chứng và gần đây (1985) tổng hợp thành cuốn sách “Medicinal Plants of Eats and Southeast Asia”, v.v

- Phát triển về cơ cấu cây dược liệu

Về khái niệm, cơ cấu cây dược liệu là tỷ lệ các loại cây dược liệu

Việc đo lường cơ cấu cây dược liệu được thực hiện bằng cách tính tỷ lệ phần trăm giữa quy mô diện tích, sản lượng, đóng góp GDP của một loại cây dược liệu

với tổng quy mô diện tích, sản lượng, đóng góp GDP trồng cây dược liệu

Sự phát triển cơ cấu cây dược liệu là sự thay đổi về tỷ lệ phần trăm các loại cây dược liệu

Như phần trên đã nói, có thể phân loại cây dược liệu theo nhiều cách khác nhau dựa vào thời gian trồng và thu hoạch cây dược liệu để phân loại cơ cấu cây dược liệu thành cây trồng lâu năm và cây trồng ngắn ngày

- Chất lượng, hiệu quả cây dược liệu

Phát triển cây dược liệu không chỉ là sự tăng về quy mô, biến đổi cơ cấu mà còn là quá trình nâng cao chất lượng và hiệu quả của cây dược liệu

“Chất lượng” là một phạm trù phức tạp và có nhiều định nghĩa khác nhau Trong mỗi lĩnh vực khác nhau, với mục đích khác nhau nên có nhiều quan điểm về chất lượng khác nhau Tuy nhiên, có một định nghĩa về chất lượng được thừa nhận ở phạm vi quốc tế, đó là định nghĩa của Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế Theo điều 3.1.1 của tiêu chuẩn ISO 9000:2005 định nghĩa chất lượng là: “Mức độ đáp ứng các yêu cầu của một tập hợp có đặc tính vốn có”

Chất lượng là khái niệm đặc trưng cho khả năng thoả mãn nhu cầu của khách hàng Vì vậy, sản phẩm hay dịch vụ nào không đáp ứng được nhu cầu của khách hàng thì bị coi là kém chất lượng cho dù trình độ công nghệ sản xuất ra có hiện đại đến đâu đi nữa Đánh giá chất lượng cao hay thấp phải đứng trên quan điểm người tiêu dùng Cùng một mục đích sử dụng như nhau, sản phẩm nào thoả mãn nhu cầu tiêu dùng cao hơn thì có chất lượng cao hơn Yêu cầu của khách hàng đối với sản phẩm hay dịch vụ thường là: tốt, đẹp, bền, sử dụng lâu dài, thuận lợi, giá cả phù hợp

Trên quan niệm đó, chất lượng cây dược liệu là khả năng thỏa mãn nhu cầu

của người sử dụng cây dược liệu vào việc sản xuất, chế biến dược liệu, phục vụ cho hoạt động chữa bệnh Tùy đặc tính cây dược liệu, người sử dụng có thể sử dụng

trực tiếp cho nhu cầu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe, cũng có thể sử dụng cây dược liệu để chế biến thành dược phẩm Dù thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng như thế nào chất lượng cây dược liệu cũng phải có đặc tính thỏa mãn nhu cầu với giá cả phù hợp

Cùng với chất lượng, phát triển cây dược liệu còn bao hàm tính hiệu quả Theo Vũ Cao Đàm cùng các cộng sự (2011) hiệu quả của chính sách là những lợi ích mà một chính sách mang lại cho toàn hệ thống Lợi ích mà một chính sách đem lại cho toàn hệ thống thể hiện trên 2 mặt kết quả dương tính với mục tiêu và biến đổi xã hội dương tính Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, có nhiều cách tiếp cận xem xét hiệu quả của chính sách như hiệu quả kinh tế, hiệu quả văn hóa và hiệu quả xã hội:

Hiệu quả kinh tế là hiệu quả có thể tính được thành tiền Quan điểm này tương đồng với quan điểm mà Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà (2010) đưa ra - hiệu quả là kết quả so với chi phí Tuy nhiên một số học giả khác lại sử dụng quan điểm chi phí/lợi ích để phản ánh hiệu quả kinh tế (Bùi Tôn Hiến, 2015)

Hiệu quả xã hội là loại hiệu quả thể hiện trên lối sống, phong tục tập quán, quan hệ giữa con người trong xã hội Vũ Cao Đàm cùng các cộng sự (2011) thừa nhận rằng đánh giá hiệu quả văn hóa chỉ có thể phân tích định tính Hiệu quả văn hóa xem xét, phản ánh những hệ lụy về biến đổi xã hội của chính sách Hiệu quả xã hội là một loại hiệu quả xem xét tới những hệ lụy của biến đổi xã hội rộng hơn về cấu trúc, trật tự xã hội, hiệu quả an ninh và quốc phòng

Đối với sự phát triển cây dược liệu, hiệu quả có thể xem xét dưới góc độ kinh tế - xã hội Nó không chỉ thể hiện ở kết quả so với chi phí mà còn được xem xét dưới góc độ giải quyết việc làm, tăng thu nhập của người trồng cây dược liệu

Vì thế, hiệu quả phát triển cây dược liệu là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh, thu nhập, đời sống và việc làm của các người dân trồng cây dược liệu

Kết quả sản xuất kinh doanh ngày càng tăng, thu nhập từ trồng cây dược liệu ngày càng tăng, đời sống của người trồng cây dược liệu ngày càng tăng và việc làm của người trồng cây dược liệu ngày càng được bảo đảm sẽ phản ánh sự phát triển cây dược liệu về mặt hiệu quả

Dựa trên cơ sở lý luận về phát triển, chúng ta có thể quan niệm phát triển cây dược liệu là sự tăng tiến về quy mô, sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu giống,

mùa vụ và chất lượng cây dược liệu Sản phẩm sản xuất ra có thị trường tiêu thụ ổn định, phù hợp với nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng Như vậy phát triển cây dược liệu bao hàm sự biến đổi về số lượng và chất lượng Sự thay đổi về số lượng đó là sự tăng lên về quy mô diện tích, sản lượng và tăng tỷ trọng trong ngành sản xuất cây dược liệu trong tổng giá trị ngành nông nghiệp và trồng trọt Sự tăng quy mô diện tích và sản lượng trong tương lai phải phù hợp với đặc điểm của vùng, địa phương hay tỉnh Mở rộng diện tích trồng cây dược liệu phải đảm bảo lợi ích chung của toàn xã hội và lợi ích của người sản xuất cây dược liệu Hiện nay diện tích sản xuất cây dược liệu nói chung của nước ta còn rất thấp, do vậy việc tăng diện tích, sản lượng cây dược liệu là cần thiết Xong sản xuất trong điều kiện kinh

tế thị trường thì phải chú ý đến quy luật cung cầu, giá cả, quy luật cạnh tranh thì sản xuất mới mang lại hiệu quả và phát triển sản xuất mới đảm bảo tính bền vững

Như vậy, phát triển cây dược liệu là một quá trình tăng tiến về quy mô và năng suất cây dược liệu

Sự phát triển cây dược liệu còn thể hiện sự phù hợp về cơ cấu giống phục vụ cho việc sản xuất, chế biến Không những đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn phục vụ cho xuất khẩu Ngoài sự tiến bộ về tổ chức sản xuất, tiêu thụ, chế biến thì lợi ích xã hội, môi trường do phát triển sản xuất cây dược liệu mang lại

cũng là biểu hiện của sự phát triển

Khái niệm quản lý nhà nước

Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, nhiều lĩnh vực khác nhau Theo quan điểm của điều khiển học thì quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay quá trình ấy vận động theo ý muốn của người quản lý nhằm đạt được những mục đích đã định trước

Khái niệm này có thể tóm lượt lại như sau:

Quản lý là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến các đối tượng quản lý Quản lý xuất hiện bất kì ở nơi nào, lúc nào nếu nó có hoạt động chung của con người

Mục đích, nhiệm vụ của quản lý là điều khiển, chỉ đạo hoạt động chung của con người, phối hợp các hoạt động riêng lẽ của từng cá nhân tạo thành một hành động thống nhất của tập thể để hướng đến mục tiêu đã định trước

Quản lý được thực hiện bằng quyền lực và tổ chức nhằm đảm bảo sự phục tùng và tạo sự thống nhất trong quản lý Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức,

có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý

để chỉ huy, điều khiển, liên kết các yếu tố tham gia vào hoạt động thành một chỉnh thể thống nhất, điều hoà hoạt động của các khâu một cách hợp quy luật nhằm đạt đến mục tiêu xác định trong điều kiện biến động của môi trường

QLNN là sự tác động của các chủ thể có quyền lực nhà nước bằng pháp luật đến các đối tượng được quản lý nhằm thực hiện các chức năng và chức năng đối ngoại của nhà nước Chủ thể của hoạt động QLNN gồm: cơ quan nhà nước, cá nhân được ủy quyền thực hiện hoạt động QLNN Hoạt động quản lý hiện nay được thực hiện trên các lĩnh vực là lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối với hoạt động QLNN

Khái niệm QLNN về phát triển cây dược liệu

Trên thực tế, chưa có một khái niệm nào chuẩn xác liên quan đến QLNN đối với việc phát triển cây dược liệu Vì vậy, để dễ hình dung được nội hàm của cụm từ này, chúng ta đi từ khái niệm QLNN

QLNN về phát triển cây dược liệu là nói đến những hoạt động của bộ máy Nhà nước nhằm đảm bảo cho những hoạt động liên quan đến dược liệu phù hợp với

xu thế phát triển chung của xã hội cũng như đem lại sự thiết thực đối với việc bảo

vệ và chăm sóc sức khỏe của nhân dân Với vai trò là thiết chế trung tâm trong hệ thống chính trị, nhà nước đại diện cho nhân dân, đảm bảo cho mọi người được thực hiện các quyền cơ bản của mình, trong đó quyền được chăm sóc sức khỏe Quyền được chăm sóc sức khỏe là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận trong pháp luật quốc tế và pháp luật của mỗi quốc gia Hiến chương của Tổ chức y tế thế giới (WHO) năm 1946 đã ghi: “Bảo vệ sức khỏe là quyền cơ bản của mọi người, không phân biệt chủng tộc, tôn giáo, quan điểm chính trị, điều kiện kinh

tế hay xã hội” Trong giai đoạn hiện nay, nhà nước đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc quản lý đối với phát triển cây dược liệu với nhiều khía cạnh, vấn đề liên quan đến dược liệu

Qua những vấn đề nêu trên, chúng ta có thể hiểu QLNN đối với phát triển cây dược liệu là tổng thể những hoạt động của bộ máy nhà nước trên cơ sở những quy định của pháp luật đảm bảo cho các hoạt động về trồng, bảo tồn và phát triển cây dược liệu đồng thời chịu sự điều chỉnh thống nhất của pháp luật Nhìn tổng quát, khái niệm QLNN về phát triển cây dược liệu có thể được hiểu như sau:

QLNN về phát triển cây dược liệu là tác động có tổ chức và được điều chỉnh bằng pháp luật trên cơ sở quyền lực nhà nước đối với các hoạt động về phát triển cây dược liệu do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm định hướng trồng, bảo tồn, thu hái, khai thác và phát triển các loại cây dược liệu

Cách hiểu trên chỉ mang tính tương đối về QLNN đối với phát triển cây dược liệu nhưng xét trên phương diện điều khiển học có thể được coi là khá hoàn chỉnh khi đã xác định được chủ thể quản lý, khách thể của hoạt động quản lý, đối tượng của hoạt động quản lý

 Đặc điểm của QLNN về phát triển cây dược liệu

Thứ nhất, chủ thể của hoạt động quản lý: Chủ thể của quản lý là các cơ quan nhà nước trong bộ máy nhà nước quản lý chuyên ngành liên quan đến cây dược liệu - một bộ phận của bộ máy nhà nước được trao quyền về quản lý những hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu

Thứ hai, khách thể của hoạt động quản lý: là các quan hệ xã hội chịu sự tác động hay sự điều chỉnh của chủ thể quản lý liên quan đến hành vi của con người và các quá trình xã hội có mối liên quan đến hoạt động về cây dược liệu

Thứ ba, đối tượng của hoạt động quản lý: tất cả những tổ chức, cá nhân… thực hiện những hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu

Thứ tư, mục đích của hoạt động quản lý: Phát huy mọi nguồn lực, tạo ra một

cơ chế hợp lý cho các hoạt động về dược liệu, đảm bảo quyền phát triển, khai thác cây dược liệu

Từ đó, cần rút ra một số vấn đề khi nói đến QLNN về phát triển cây dược liệu là:

Một là, nhà nước là người tổ chức và quản lý các hoạt động liên quan đến dược liệu trong điều kiện nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường có những đặc trưng mang tính phức tạp, năng động và nhạy cảm Vì vậy, hoạt động quản lý về phát triển cây dược liệu đòi hỏi phải có một chủ thể có tiềm lực về mọi mặt để đứng ra tổ chức và điều hành, chủ thể ấy không ai khác chính là Nhà nước, vừa là người quản lý, vừa là người tổ chức các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu Để hoàn thành sứ mệnh của mình, Nhà nước phải đề ra pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch,…và

sử dụng các công cụ này để tổ chức và quản lý các hoạt động về phát triển cây dược liệu

Hai là, hệ thống công cụ như pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch,

kế hoạch… phát triển cây dược liệu là cơ sở, công cụ để nhà nước tổ chức và quản

lý các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu

Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu diễn ra hết sức phức tạp với sự đa dạng về chủ thể, về hình thức

tổ chức và quy mô hoạt động Bởi vậy sự quản lý của nhà nước cũng phải đảm bảo cho những hoạt động về phát triển cây dược liệu có tính tổ chức cao, ổn định, công bằng và có tính định hướng rõ rệt Nhà nước phải ban hành pháp luật, đề ra các chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch nhằm phát triển ngành nông nghiệp nói chung và phát triển cây dược liệu nói riêng và bằng những công cụ tác động vào các hoạt động phát triển cây dược liệu

Ba là, QLNN đối với hoạt động phát triển cây dược liệu đòi hỏi phải Nhà nước phải có một bộ máy mạnh, có hiệu lực, hiệu quả và đội ngũ cán bộ QLNN có trình độ, năng lực thật sự

QLNN đối với những hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu phải tạo được những cân đối chung, điều tiết được thị trường, ngăn ngừa và xử lý những đột biến xấu, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho các hoạt động về phát triển cây

dược liệu Và để thực hiện tốt điều này thì tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ QLNN không thể khác hơn là phải được tổ chức thống nhất, đồng bộ, có hiệu quả

từ trung ương đến địa phương

Bốn là, QLNN đối với những hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu còn xuất phát từ chính nhu cầu khách quan và sự gia tăng vai trò của chính sách, pháp luật trong nền kinh tế thị trường với tư cách là công cụ quản lý

Những hoạt động về phát triển cây dược liệu là hoạt động đa dạng liên quan đến nhiều lĩnh vực, đồng thời cũng chịu sự chi phối và tác động của nền kinh tế thị trường Nhất là khi nó gắn liền với sức khỏe của người dân, sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương nên đòi hỏi phải có một hệ thống chính sách, pháp luật hoàn chỉnh, phù hợp không chỉ với điều kiện ở trong nước mà còn với thông lệ và luật pháp quốc tế

1.1.2 Vai trò của QLNN về phát triển cây dược liệu

QLNN đối với việc phát triển cây dược liệu là một yêu cầu tất yếu, việc nâng cao năng lực QLNN là điều kiện rất quan trọng để đạt được những mục tiêu mong muốn trên cơ sở phát huy tối đa những mặt tích cực của cây dược liệu trong việc trồng, chăm sóc và phát triển cây dược liệu, đồng thời hạn chế tối thiểu những tiêu cực do nền kinh tế thị trường, ngăn chặn những hành vi vì hám lợi mà bất chấp lương tâm, đạo đức gây hại đến an toàn, sức khỏe của người dân Điều này thể hiện

ở các vai trò:

Thứ nhất, vai trò định hướng

Nhà nước xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, chiến lược, đề án phát triển về cây dược liệu của đất nước trong từng giai đoạn nhất định, khuyến khích người dân trồng và phát triển cây dược liệu, chữa bệnh bằng y học cổ truyền nói chung và cây dược liệu nói riêng Xây dựng nền y học cổ truyền Việt Nam hiện đại, khoa học, dân tộc là mục tiêu hướng đến của Đảng và Nhà nước ta Ngày 30/10/2013 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1976/QĐ-TTg về việc phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 với các nội dung chủ yếu là: phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược

liệu ở nước ta theo hướng sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường Nhà nước

hỗ trợ đầu tư về nghiên cứu và ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ trong việc bảo tồn gen, khai thác dược liệu tự nhiên, trồng trọt, chế biến dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu Văn phòng Chính phủ đã ban hành Thông báo số 220/TB-VPCP ngày 12/5/2017 về kết luận của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại Hội nghị toàn quốc về phát triển dược liệu Việt Nam; Ngày 19/5/2017 Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 65/2017-CP về chính sách đặc thù về giống, vốn và công nghệ trong phát triển nuôi trồng, khai thác dược liệu;

Các loại cây dược liệu với đặc tính an toàn, gần gũi với con người ngày nay đang được sử dụng trong chăm sóc sức khỏe đang dần trở thành xu thế Để đáp ứng nhu cầu đó của xã hội đòi hỏi ngành nông nghiệp có sự quan tâm đúng mực về phát triển các loại cây dược liệu Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển trồng dược liệu, đẩy mạnh xuất khẩu dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu Ngành y tế cần đầu tư nghiên cứu đối với những tri thức y học cổ truyền của dân tộc như: các bài thuốc nam dược, bài thuốc gia truyền, bài thuốc dân gian Việc công nhận những bài thuốc có giá trị đó để người dân có ý thức hơn về những cây thuốc xung quanh, chính vì thế mà những năm gần đây nhu cầu điều trị bệnh bằng dược liệu ngày càng tăng

Nhà nước thực hiện chức năng hoạch định để định hướng những hoạt động

về phát triển cây dược liệu, bao gồm các nội dung cơ bản là hoạch định chiến lược,

kế hoạch phát triển cây dược liệu, phân tích các chính sách về dược liệu, y học cổ truyền, quy hoạch và định hướng chiến lược phát triển thị trường, xây dựng hệ thống pháp luật có liên quan tới dược liệu, xác lập các chương trình, dự án, cụ thể hóa chiến lược

Thiết lập khuôn khổ pháp lý thông qua việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu nhằm tạo ra môi trường pháp lý cho các hoạt động này

Chức năng hoạch định giúp cho các doanh nghiệp trồng, sản xuất, kinh doanh, và buôn bán các loại cây dược liệu có phương hướng hình thành chiến lược,

kế hoạch sản xuất, kinh doanh Nó vừa giúp tạo lập môi trường sản xuất, kinh doanh, vừa cho phép nhà nước có thể kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất, kinh doanh trên thị trường

Thứ hai, vai trò tổ chức và phối hợp

Nhà nước bằng việc tạo lập các cơ quan và hệ thống tổ chức quản lý về phát triển cây dược liệu, sử dụng bộ máy này để hoạch định các chiến lược, quy hoạch, chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời sử dụng sức mạnh của bộ máy tổ chức thực hiện những vấn đề thuộc về QLNN nhằm đưa ra chính sách quản

lý phù hợp với thực tiễn các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu

Hình thành cơ chế phối hợp hữu hiệu giữa cơ quan QLNN về phát triển cây dược liệu với các cấp trong hệ thống tổ chức quản lý về nông nghiệp của trung ương, tỉnh (thành phố), và quận (huyện, thị xã)

Nhà nước tạo điều kiện, chính sách nhằm khuyến khích hỗ trợ đầu tư về nghiên cứu và ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ trong việc bảo tồn nguồn gen, khai thác dược liệu tự nhiên, trồng trọt, chế biến dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu

Việc nghiên cứu, kế thừa các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến cây dược liệu nhằm tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng Các phương pháp trồng, chăm sóc và khai thác các loại cây dược liệu có hoạt tính sinh học cao phục

vụ cho nhu cầu chế biến các loại thuốc trên thị trường

Khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài nghiên cứu khoa học về công nghệ bào chế, công nghệ sinh học để sản xuất các thuốc mới; đầu

tư sản xuất nguyên liệu làm thuốc phù hợp với cơ cấu bệnh tật và nhu cầu sử dụng thuốc của nhân dân

Thứ ba, vai trò điều tiết các hoạt động về phát triển cây dược liệu và can thiệp thị trường

Điều tiết các hoạt động về phát triển cây dược liệu và can thiệp về thị trường bao gồm các mặt:

Nhà nước là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể sản xuất, kinh doanh nói chung và sản xuất, kinh doanh liên quan đến phát triển cây dược liệu nói riêng, khuyến khích và đảm bảo bằng pháp luật cạnh tranh bình đẳng, chống các hành vi

vi phạm, nhất là khi các hoạt động về phát triển cây dược liệu có liên quan đến an toàn sức khỏe của mọi người Để thực hiện chức năng này, một mặt, Nhà nước hướng dẫn, kích thích các doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất phát triển cây dược liệu hoạt động theo định hướng đã vạch ra; mặt khác, nhà nước phải can thiệp, điều tiết thị trường khi cần thiết để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô

Nhà nước có thể sử dụng nhiều công cụ, biện pháp khác nhau để điều tiết các hoạt động kinh doanh, sản xuất, xuất nhập khẩu cây dược liệu, xử lý đúng đắn mâu thuẫn các quan hệ nếu phát sinh

Nhà nước có thể ưu tiên phát triển cây dược liệu thành một ngành kinh tế góp phần nâng cao đời sống người dân, đồng thời ưu tiên phát triển công nghiệp sản xuất cây dược liệu

1.1.3 Vai trò của nhà nước, chủ rừng đối việc phát triển rừng

a) Vai trò của quản lý nhà nước về bảo vệ tài nguyên rừng

Xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện hệ thống những văn bản quy phạm pháp luật, cùng với các cơ chế, chính sách bảo vệ tài nguyên rừng cần được thống nhất từ Trung ương đến địa phương

Quản lý Nhà nước về bảo vệ, phát triển tài nguyên rừng phải tuân theo quy hoạch, kế hoạch mang tính chiến lược, lâu dài đã được nhà nước phê duyệt Thông qua đó, chính quyền địa phương và những bộ, ngành có chức năng và liên quan có trách nhiệm cụ thể hóa cơ chế, chính sách đó bằng việc xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược phát triển cây dược liệu, tiến hành quy hoạch, xây dựng kế hoạch

về bảo vệ tài nguyên rừng trên phạm vi quốc gia và từng địa phương

Tổ chức điều tra, xác định, phân định ranh giới các loại rừng, thống kê rừng, theo dõi tài nguyên rừng để bảo vệ và phát triển rừng bền vững;

Giao rừng, thu hồi rừng, cho thuê rừng và chuyển mục đích sử dụng rừng; Lập và quản lý hồ sơ giao, tiến hành tổ chức đăng kí và công nhận quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng, quyền sử dụng rừng và cho thuê rừng

Cấp và thu hồi các loại giấy phép theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng, tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng

Giải quyết các tranh chấp liên quan đến rừng

b) Vai trò của chủ rừng đối với việc phát triển rừng

Chủ rừng phải tiến hành hoạt động bảo vệ và phát triển rừng sau 12 tháng liên tục kể từ ngày được giao, được thuê rừng nếu không thực hiện thì nhà nước sẽ thu hồi rừng; chủ rừng được bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật, Nhà nước thu hồi rừng vì mục đích quốc phòng an ninh, phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, cộng đồng

Thực hiện nghĩa vụ tài chính và các quy định khác theo quy định của Pháp luật; chấp hành sự quản lý, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền; được hướng dẫn về kỹ thuật và hỗ trợ khác nhau theo quy định để bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học rừng, được hưởng lợi từ công trình hạ tầng phục vụ bảo vệ và phát triển rừng do Nhà nước đầu tư

Trong công tác bảo vệ rừng cũng có vai trò không nhỏ của đồng bào dân tộc thiểu số, những người trực tiếp tham gia trồng rừng, sản xuất lâm nghiệp

Những chủ rừng được nhà nước giao đất trồng rừng phải có trách nhiệm, gắn bó đó là chính sách bảo vệ và phát triển rừng, hằng năm cần có kế hoạch trồng bao nhiêu ha rừng, xác định cụ thể địa điểm trồng, giao cho chính quyền địa phương phải có trách nhiệm trồng rừng, giám sát

Việc cần thiết là chính sách nhà nước để bảo vệ rừng gắn với giảm nghèo bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi phải rõ ràng, cụ thể để người dân ở rừng sống được nhờ rừng, không phá rừng thì công tác bảo vệ rừng thực hiện mới đạt hiệu quả cao

1.2 Nội dung QLNN về phát triển cây dược liệu

Thứ nhất, ban hành các văn bản định hướng và tạo khung pháp lý cho phát triển cây dược liệu

Đây là một nội dung cơ bản của QLNN bằng pháp luật về phất triển cây dược liệu vì các văn bản pháp luật về phát triển cây dược liệu là cơ sở đầu tiên và quan trọng để QLNN bằng pháp luật về phát triển cây dược liệu có hiệu quả

Trong hoạt động ban hành các văn bản pháp luật của các cơ quan nhà nước

có thẩm quyền, trước hết phải nói đến hoạt động ban hành của các Luật, các Nghị quyết về tổ chức và hoạt động của Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội Tiếp theo là việc ban hành các Nghị quyết, Nghị định của Chính phủ; các Quyết định, chỉ thị của thủ tướng Chính phủ nhằm cụ thể hóa các quy định trong các luật Sau

đó các bộ, các cơ quan ngang bộ ban hành các thông tư, bộ trưởng ban hành các quyết định, chỉ thị để điều chỉnh các quan hệ cụ thể đối với QLNN về phát triển cây dược liệu

QLNN bằng pháp luật về phát triển cây dược liệu thì hoạt động ban hành và xây dựng pháp luật là hết sức cần thiết và quan trọng Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là nó phải được thực thi trong thực tế đời sống xã hội đạt hiệu quả cao Lênin từng khẳng định: “Sự quan trọng của pháp luật không phải ở chỗ chúng được ghi trên giấy, mà là ở chỗ được đem ra thi hành” Pháp luật được thi hành là một trong những yêu cầu cơ bản của việc xây dựng một nền pháp chế, vì một trong những nội dung cơ bản của việc xây dựng một nền pháp chế là pháp luật phải được hiện thực hóa trong đời sống xã hội

Hoạt động ban hành pháp luật quản lý về phát triển cây dược liệu là hoạt động phức hợp bao gồm nhiều giai đoạn kế tiếp nhau, do nhiều chủ thể có vị trí, chức năng, quyền hạn khác nhau tiến hành, từ sáng kiến xây dựng pháp luật đến việc công bố văn bản pháp luật Trong tất cả các giai đoạn của hoạt động xây dựng pháp luật đều đòi hỏi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc cơ bản của quá trình xây dựng pháp luật

Như vậy, hoạt động ban hành pháp luật về QLNN đối với phát triển cây dược liệu phải thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, phải phù hợp với thực tiễn, phản ánh được xu thế vận động của các quy luật khách quan, bảo đảm tính đồng bộ trong nội tại hệ thống quy định của pháp luật; hệ thống các quy định phải cụ thể; ngôn ngữ diễn đạt phải rõ ràng, chính xác; các văn bản phải kịp thời điều chỉnh những quan hệ xã hội mới phát sinh trong các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu

Thứ hai, hoạt động tổ chức thực hiện các quy định về QLNN đối với phát triển cây dược liệu

Hoạt động này bao gồm những hoạt động cơ bản là: tổ chức bộ máy và nhân

sự quản lý, xác định chương trình và kế hoạch quản lý, tổ chức các hoạt động hành chính cụ thể, giải quyết khiếu nại

Tổ chức thực hiện pháp luật quan trọng không chỉ ở chỗ bảo đảm đưa pháp luật vào cuộc sống, mà còn qua đó để kiểm nghiệm tính đúng đắn, phù hợp với thực tiễn khách quan của hệ thống các quy định pháp luật Chính vì vậy, đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về phát triển các loại cây dược liệu là cơ sở quan trọng cho việc hoàn thiện pháp luật về QLNN đối với dược liệu trong giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước Việc tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả

là phải kịp thời đưa toàn bộ nội dung, mục đích, nhiệm vụ được quy định trong pháp luật vào cuộc sống, nói một cách khái quát hơn là phải kịp thời đưa chủ trương, đường lối của Đảng đối với hoạt động QLNN về phát triển cây dược liệu vào thực tiễn cuộc sống với một chi phí tiết kiệm nhất Muốn đạt được mục đích trên các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nắm vững chủ trương, đường lối Đảng, nắm vững những quy định của pháp luật, đồng thời phải khẩn trương, linh hoạt đưa các quy định của pháp luật vào cuộc sống với thái độ công tâm, nhiệt tình,

có trách nhiệm Có như vậy, QLNN bằng pháp luật về phát triển cây dược liệu mới

có cơ sở tiến hành trôi chảy, hiệu quả

Tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan QLNN có thẩm quyền đối với các vấn đề liên quan đến phát triển cây dược liệu là khâu trung tâm trong QLNN về

phát triển cây dược liệu, là cầu nối giữa quy định của pháp luật liên quan đến cây dược liệu với các quan hệ về quản lý cây dược liệu phát sinh trong đời sống xã hội

Vì vậy, hiệu lực, hiệu quả của tổ chức thực hiện pháp luật về cây dược liệu không chỉ phụ thuộc vào hệ thống cơ quan, cơ chế hoạt động, con người của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, mà còn phụ thuộc vào sự phù hợp của hệ thống quy định pháp luật về cây dược liệu với thực tiễn xã hội

Thứ ba, theo dõi, kiểm tra, đánh giá về việc tổ chức QLNN đối với việc phát triển cây dược liệu

Bảo vệ pháp luật nói chung, là hoạt động của các cơ quan: Viện kiểm sát nhân dân; Tòa án nhân dân, cơ quan công an, thanh tra…hoạt động của những cơ quan này nhằm đấu tranh, ngăn ngừa, loại trừ các hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của xã hội, quyền và lợi ích chính đáng của công dân Các hoạt động này gồm có:

- Kiểm tra việc thực hiện pháp luật: Kiểm tra việc thực hiện pháp luật trong các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu là một biện pháp quan trọng

để bảo đảm việc tôn trọng và thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật, khắc phục, phòng ngừa và phát hiện những hành vi sai lệch trong việc thực hiện pháp luật; có biện pháp uốn nắn, khắc phục và phát hiện những việc làm vi phạm pháp luật; có biện pháp xử lý nghiêm minh, kịp thời Kiểm tra còn nhằm mục đích phát hiện những sơ

hở, thiếu sót trong các văn bản quy phạm pháp luật để đề nghị bổ sung, sửa đổi, đồng thời phát hiện những điển hình thực hiện pháp luật tốt để động viên, khen thưởng

Thanh tra thực hiện pháp luật: Thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan QLNN nhằm làm tốt công tác quản lý, giúp cho việc thực thi pháp luật được tiến hành một cách có hiệu quả Khi phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử phạt phải xử lý nghiêm, kịp thời và công bằng các hành vi vi phạm pháp luật trong các hoạt động về dược liệu, bảo đảm trật tự, kỷ cương; bảo vệ lợi ích của nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan

Xử lý vi phạm: Hoạt động xử lý vi phạm nhằm bảo vệ các giá trị của pháp luật không bị vi phạm trong thực tiễn cuộc sống, giúp cho công tác QLNN bằng pháp luật trong các hoạt động về dược liệu đạt hiệu quả cao hơn Các hành vi vi phạm pháp luật gắn với từng loại trách nhiệm pháp lý khác nhau như: Tội phạm và trách nhiệm hình sự; vi phạm pháp luật dân sự và trách nhiệm dân sự; vi phạm hành chính và trách nhiệm hành chính; vi phạm kỷ luật và trách nhiệm kỷ luật Việc xử lý vi phạm trong các hoạt động về phát triển cây dược liệu phải dựa trên cơ

sở pháp luật hiện hành liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến cây dược liệu như: nạn trộm cắp cây dược liệu quý hiếm, gian lận trong mua bán các loại cây dược liệu về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ… Đồng thời việc xử lý vi phạm phải căn cứ theo đúng các hành vi vi phạm, hình thức và mức phạt

Để đảm bảo chức năng bảo vệ pháp luật trong QLNN về phát triển cây dược liệu, các hoạt động thanh tra, xử lý các vi phạm pháp luật về cây dược liệu phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, làm sáng tỏ và xử lý nghiêm minh, kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật đó

Việc thanh tra, giám sát các hoạt động về dược liệu được quy định nhằm củng cố, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật về dược liệu

Thứ tư, phát huy vai trò quản lý của chính quyền địa phương trong quản lý hoạt động về dược liệu

Trong bất kỳ thể chế chính trị nào, nhà nước là người tổ chức và chịu trách nhiệm cao nhất về chăm sóc sức khỏe cho người dân, tùy theo mô hình tổ chức nhà nước, vấn đề trách nhiệm thực hiện được phân công khác nhau Ở nước ta, mô hình quản lý về cây dược liệu thực hiện theo nguyên tắc “Kết hợp QLNN theo ngành với QLNN theo lãnh thổ” Xuất phát từ việc phân định chức năng khác nhau giữa chính quyền Trung ương và chính quyền địa phương, cần phải nâng cao vai trò quản lý về cây dược liệu của chính quyền địa phương, vì chính quyền tại địa phương là người thực hiện quyền làm chủ trực tiếp trong phạm vi địa phương của nhân dân sống và

làm việc trên đơn vị hành chính - lãnh thổ, đại biểu cho quyền lợi của nhân dân ở địa phương đấy

Theo phân cấp ngân sách nhà nước hiện nay, các tỉnh, huyện đều được quyền phân chia ngân sách được cấp cho các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, y tế… trên địa bàn tỉnh Ngân sách của huyện cho hoạt động phát triển cây dược liệu nằm một phần trong ngân sách kinh tế về phát triển ngành nông nghiệp, bởi vậy chính quyền địa phương phải chịu trách nhiệm chính về kinh phí cho các hoạt động quản lý nông nghiệp trên địa bàn lãnh thổ phụ trách Nhằm phát huy vai trò tự chủ, năng động và sáng tạo trong quản lý các hoạt động về phát triển cây dược liệu, chính quyền địa phương được toàn quyền tổ chức thi hành pháp luật trên địa bàn và chịu trách nhiệm về toàn bộ các vấn đề xảy ra

1.3 Phương thức QLNN về phát triển cây dược liệu

Phương thức quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu là cách thức tác động của chủ thể quản lý lên các đối tượng quản lý là các hoạt động về dược liệu nhằm đạt được những mục đích đã đề ra, được giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành và điều hành Các cơ quan quản lý nhà nước sử dụng nhiều phương thức khác nhau để tác động lên các lĩnh vực quản lý; đồng thời phải áp dụng các phương pháp khác nhau để tác động lên các lĩnh vực quản lý; đồng thời phải áp dụng các phương pháp một cách linh hoạt, mềm dẻo, phù hợp với thực tiễn để đem lại hiệu quả cao nhất Các phương thức này bao gồm:

Phương pháp hành chính: là phương pháp quản lý bằng cách ra quyết định hành chính mang tính mệnh lệnh đơn phương bắt buộc thực hiện đối với các đối tượng quản lý về phát triển cây dược liệu Đồng thời cũng tác động trực tiếp lên đối tượng quản lý; thể hiện tính chất quyền lực đơn phương của chủ thể quản lý Phương pháp này quy định quy tắc xử sự chung trong quản lý hành chính nhà nước, quy định nhiệm vụ, quyền hạn cho các cơ quan hành chính cấp dưới, đáp ứng yêu cầu hợp pháp của công dân; tổ chức kiểm tra việc thực hiện pháp luật của cấp dưới khi cần thiết

Phương pháp thuyết phục: thuyết phục là cách thức dùng lời nói, hành vi làm cho đối tượng quản lý hành chính hiểu rõ sự cần thiết để tự giác thực hiện hành

vi nhất định hoặc không thực hiện hành vi nhất định theo ý chí của chủ thể Đây cũng là một trong những biện pháp làm cho công dân, tổ chức thuộc đối tượng quản lý hành chính nhà nước nhận thức đúng đắn về các quy tắc xử sự trong khi tham gia quan hệ pháp luật hành chính liên quan đến phát triển cây dược liệu Trong quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu, phương pháp này rất quan trọng và thiết thực, được thể hiện thông qua các hoạt động như: giải thích, tuyên truyền, nhắc nhở, giáo dục, cung cấp thông tin

Phương pháp kinh tế: Là phương pháp tác động gián tiếp đến hành vi của các đối tượng quản lý thông qua việc sử dụng các công cụ kinh tế tác động đến lợi ích của con người Như phạt hành chính các đơn vị trồng và phát triển các loại cây dược liệu kém chất lượng, không an toàn về dược tính hoặc áp dụng chế độ khen thưởng cho các cá nhân, tập thể, cơ quan, tổ chức có thành tích trong hoạt động nghiên cứu các mô hình, đề tài về phát triển cây dược liệu

- Phương thức QLNN về phát triển cây dược liệu của cơ quan nhà nước

Những cơ quan thẩm quyền có trách nhiệm trong hướng dẫn và chỉ đạo quá trình thực hiện chính sách, pháp luật và chế độ của Nhà nước trong quản lý, bảo tồn

và phát triển cây dược liệu tại địa phương mà mình quản lý; Chỉ đạo những tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp thực hiện đúng chính sách mà cơ quan cấp trên ban hành

Phối hợp chặt chẽ với ngành nông nghiệp như: Phòng nông nghiệp, Trung tâm kĩ thuật nông nghiệp, Hợp tác xã, các cơ sở trồng và chế biến cây dược liệu Tổ chức tuyên truyền, tập huấn chuyên môn cho người dân thực hiện các mô hình phát triển cây dược liệu

Trình UBND cấp trên đưa rừng vào sử dụng để trồng cây dược liệu đối với một số diện tích rừng chưa giao; Hướng dẫn nhân dân thực hiện theo đúng quy hoạch về phát triển cây dược liệu theo từng vùng, mỗi vùng, mỗi điều kiện sinh thái phù hợp với từng loại cây dược liệu khác nhau

UBND cấp tỉnh quyết định cho thuê rừng, giao rừng cho những tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp có nhu cầu về phát triển cây dược liệu

UBND cấp huyện quyết định cho thuê rừng, giao rừng cho những cá nhân,

hộ gia đình, doanh nghiệp UBND có thẩm quyền cho thuê rừng, giao rừng phải có trách nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát xem thực hiện có đúng mục đích không Nếu cá nhân, đơn vị nào sử dụng sai mục đích như đã đề ra ban đầu thì có quyền thu hồi rừng đó

Thủ tướng chính phủ quyết định về chuyển mục đích sử dụng đất đối với một phần hoặc toàn bộ khu rừng do Thủ tướng chính phủ đã xác lập

Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định về chuyển mục đích sử dụng đất đối với một phần hoặc toàn bộ khu rừng do Chủ tịch UBND cấp xã đã xác lập

- Phương thức QLNN về phát triển cây dược liệu đối với chủ thể chịu sự quản lý là cá nhân, tổ chức

Giao rừng phải phù hợp với quy hoạch cây dược liệu cấp quốc gia, quy hoạch sử dụng đất, diện tích rừng trồng cây dược liệu hiện có tại địa phương; không giao, thuê diện tích rừng đang có tranh chấp

Không chuyển mục đích sử dụng rừng tự nhiên sang mục đích khác, trừ dự

án quan trọng quốc gia; dự án cấp thiết khác được chính phủ phê duyệt

Nhà nước cho các cá nhân, tổ chức thuê diện tích rừng để trồng và phát triển cây dược liệu dưới hình thức trả tiền thuê hằng năm hoặc một lần

Tôn trọng phong tục, tập quán và không gian sinh tồn của cộng đồng dân cư;

có chính sách hỗ trợ, khuyến khích ưu tiên cho người đồng bào dân tộc thiểu số, các cá nhân, tập thể phát triển cây dược liệu

 Phương thức cưỡng chế trong QLNN về phát triển cây dược liệu

Xử lý vi phạm trong hoạt động về phát triển cây dược liệu cần phải tăng mức xử phạt để đảm bảo tính răn đe Đối với các cá nhân và cơ sở vi phạm quy định về gian dối, trộm cắp dược liệu thì ngoài các hình thức xử phạt chính, còn phải

áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả là đình chỉ hoạt

động, tiêu hủy sản phẩm dược liệu kém chất lượng do không đảm bảo các quy định

về chất lượng

Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật hành chính có tính chất bảo vệ;

ra các quyết định hoặc trực tiếp thực hiện các quyết định áp dụng các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn hoặc xử lý các vi phạm hành chính liên quan đến hoạt động phát triển cây dược liệu

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về phát triển cây dược liệu

Ở nước ta, trên cơ sở Đảng ban hành quan điểm, chủ trương, đường lối lãnh đạo, Nhà nước phải thể chế hóa nó bằng hệ thống những quy định pháp luật nhằm quản lý xã hội Vì thế, hệ quan điểm, chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng sẽ tác động và chi phối trực tiếp tới quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về phát triển cây dược liệu

Thể chế, pháp luật, chính sách nhà nước là những công cụ mà Nhà nước sử dụng trong việc thực hiện mục tiêu nhiệm vụ của hệ thống chính trị của một giai cấp thống trị, thể hiện quyền lực trên mọi lĩnh vực của nền kinh tế Để đảm bảo cho các hoạt động quản lý về phát triển cây dược liệu, các văn bản pháp luật liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu không những đầy đủ về số lượng mà còn phải đảm bảo chất lượng của các văn bản đó Cần phải khắc phục tình trạng luật, pháp lệnh chỉ dừng lại ở những nguyên tắc chung mà để thực hiện được phải có nhiều văn bản hướng dẫn thi hành

Hệ thống pháp luật quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu phải đảm bảo tính liên thông, nhất quán Để hình thành được hệ thống pháp luật về hoạt động QLNN về phát triển cây dược liệu cần có đầy đủ những thuộc tính hiện đại của

pháp luật như tính đồng bộ, toàn diện, tính khách quan, khoa học, ổn định, tính công khai, minh bạch, tính đại chúng

Cần nhanh chóng kiện toàn, nhằm phát huy vai trò của chính quyền địa phương, ban hành luật mới về tổ chức chính quyền địa phương theo hướng phân cấp mạnh cùng với việc phát huy tự quản cộng đồng; ban hành bộ luật xử lý vi phạm hành chính, với quy định cụ thể, theo hướng mở rộng thẩm quyền của chính quyền cơ sở, văn bản quy phạm pháp luật phải thống nhất cho cả trung ương và địa phương đồng thời kiện toàn những cơ sở luật lệ khác của QLNN Tóm lại, chất lượng của pháp luật có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của QLNN về phát triển cây dược liệu

Mối quan hệ giữa tổ chức bộ máy hành chính nhà nước với những bộ phận khác trong hệ thống chính trị các cấp như những cơ quan lập pháp, cơ quan tư pháp

và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội Do đó, tiến trình nâng cao hiệu quả, hiệu lực QLNN phải gắn liền với tính đồng bộ giữa cải cách lập pháp và cải cách tư pháp

1.4.2 Yếu tố về tổ chức bộ máy và nhân sự

Pháp luật là cơ sở của quản lý, nhưng nếu không có bộ máy tổ chức quản lý tốt thì “pháp luật có cũng như không” Vì vậy, thực hiện pháp luật, thực hiện đầy

đủ, chính xác, kịp thời là yếu tố quyết định hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhưng điều

đó còn phụ thuộc vào năng lực thực hiện pháp luật của bộ máy quản lý, năng lực này của chính quyền cơ sở lại càng quan trọng, do chính vị trí của chính quyền cơ

sở trong hệ thống chính quyền bốn cấp quy định Năng lực thực hiện pháp luật quản lý về phát triển cây dược liệu của chính quyền cơ sở chính là tính hợp lý của chính quyền cơ sở Để có một bộ máy mạnh thích ứng được với mọi biến đổi của

xã hội, phải luôn tìm tòi sáng kiến sao cho bộ máy quản lý thường xuyên được đổi mới, cải cách, đáp ứng được tốt nhu cầu của quản lý xã hội và quản lý về phát triển cây dược liệu, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường, đô thị hóa và hội nhập quốc tế Đối với chính quyền cơ sở điều quan trọng là mọi cải cách, đổi mới phải đảm bảo được sự phù hợp của bộ máy với vị trí của chính quyền cơ sở như đã phân

tích ở trên Chính quyền cơ sở phải là cấp chính quyền gần dân, sát dân nhất; quản

lý dân chủ nhất; các quyết định quản lý phải cụ thể nhất, muốn như vậy bộ máy quản lý của chính quyền cơ sở phải tinh gọn, linh hoạt trong cơ chế quản lý

Nhằm tăng cường năng lực quản lý của chính quyền cơ sở, cần có sự phân định giữa chính quyền đô thị và chính quyền cơ sở nông thôn, thực hiện “công chức hóa”, đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức quản lý hành chính và kiến thức pháp luật cho đội ngũ cán bộ chủ chốt và công chức chuyên môn cơ sở; đồng thời tăng phân cấp, phát huy tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền

cơ sở trong thực thi nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp

Muốn một tổ chức mạnh phải có những con người mạnh, con người là yếu

tố quyết định Việc thực hiện pháp luật của chính quyền phải thông qua hoạt động của từng công chức trong bộ máy chính quyền, và do đó phụ thuộc vào những năng lực thực hiện pháp luật của họ Mỗi cán bộ công chức chính quyền từ trung ương đến cơ sở, năng lực thực hiện pháp luật được tạo thành bởi các yếu tố:

Yếu tố ý thức pháp luật: Cán bộ, công chức phải có sự hiểu biết pháp luật,

có thái độ tôn trọng, chấp hành nghiêm minh pháp luật, có ý chí, quyết tâm cao trong việc bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý Trong các yếu tố cấu trúc của ý thức pháp luật, sự hiểu biết về pháp luật hiện hành, nhất là pháp luật liên quan đến nhiệm vụ QLNN về phát triển cây dược liệu của cán bộ công chức là yếu tố hết sức quan trọng Đối với đội ngũ cán bộ, công chức tại chính quyền địa phương, đối tượng quản lý là người dân nên những tri thức pháp luật hiện hành phải rộng, không chỉ là các quy định pháp luật ở cấp lập pháp, cấp chính phủ, mà phải hiểu biết các quy định cụ thể, hướng dẫn thực hiện của các Bộ, ngành liên quan Vì vậy, việc đào tạo, cập nhật kiến thức pháp luật phải cụ thể, toàn diện

Yếu tố sáng tạo trong thực hiện pháp luật: hoạt động thực hiện pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở trong quản lý về phát triển cây dược liệu về bản chất là hoạt động áp dụng pháp luật, đòi hỏi phải có sự vận dụng sáng tạo cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, đối tượng áp dụng trong các hoạt động liên quan đến

dược liệu Có như vậy hiệu quả pháp luật mới được bảo đảm, trật tự quản lý mới được thiết lập, hợp lòng dân, được người dân ủng hộ

Yếu tố kĩ năng thực thi pháp luật: Người cán bộ, công chức không chỉ hiểu biết, có tinh thần, thái độ đúng đắn đối với pháp luật, mà phải nắm rõ các quy trình

áp dụng pháp luật; có khả năng truyền đạt các quyết định áp dụng pháp luật nhanh chóng; tổ chức thực hiện quyết định một cách chính xác, khách quan

1.4.3 Yếu tố kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa khuyến khích làm giàu chính đáng đồng thời tích cực xóa đói, giảm nghèo; phát triển kinh tế đi đôi với việc thực hiện các chính sách, phúc lợi xã hội, chú trọng phát triển nông thôn, vùng sâu, vùng xa Các yếu tố thị trường trong các hoạt động kinh doanh dược liệu được tạo lập và tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội cũng như tác động đến hoạt động quản lý của nhà nước về phát triển cây dược liệu

Trong quá trình tạo lập và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đương nhiên làm xuất hiện nhiều vùng, cụm, địa bàn tập trung nhiều hoạt động kinh tế liên quan đến phát triển cây dược liệu, các cơ quan, đơn vị, hộ gia đình trồng cây dược liệu, hoặc xuất hiện nhiều hoạt động thu hút sự tập trung của một số lượng lớn người tham gia như các diễn đàn, hội chợ… Yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường đòi hỏi hoạt động công vụ của nền hành chính trong đó có hoạt động QLNN về phát triển cây dược liệu phải thích ứng kịp thời, nhanh nhạy với nền kinh tế nhiều thành phần, nền hành chính phải phù hợp với quy luật của nền kinh tế thị trường Đó là nền hành chính lấy các quy luật của thị trường (quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh) làm chuẩn mực ứng dụng trong quản lý xã hội QLNN về phát triển cây dược liệu, chuyển từ một nền hành chính “cai trị” sang nền hành chính “dịch vụ” phục vụ nhân dân

1.4.4 Yếu tố cơ sở vật chất, văn hóa, phong tục tập quán đến quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu

Yếu tố cơ sở vật chất và tài chính công mà tốt sẽ khuyến khích cán bộ hăng hái làm việc, chống lại sự tha hóa, biến chất, mua chuộc; ngược lại, cơ sở vật chất,

tài chính công không hợp lý sẽ là nguyên nhân dẫn đến tình trạng lơ là công việc, không hăng say phấn đấu nâng cao trình độ chuyên môn, tu dưỡng đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ Đây là động lực thúc đẩy đội ngũ cán bộ QLNN về dược liệu không ngừng vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Cơ sở vật chất, môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ đối với cán bộ quản

lý nhà nước về phát triển cây dược liệu có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng công việc và bảo vệ khi có hành vi chống đối người thi hành công vụ Chẳng hạn như đối với công tác thanh tra, kiểm tra về phát triển cây dược liệu thì cơ sở vật chất phục vụ cho công việc là điều kiện rất cần thiết Điều kiện vật chất, cụ thể là phương tiện đi lại làm việc; trụ sở làm việc, được trang bị đầy đủ thì sẽ góp phần trực tiếp vào việc thể hiện sự trang nghiêm của cơ quan công quyền, đội ngũ cán bộ quản lý có đủ phương tiện làm việc thì công việc sẽ hiệu quả hơn, họ sẽ tập trung vào công việc mà không bị chi phối bởi sự khó khăn về điều kiện, phương tiện làm việc

Mỗi địa phương có một văn hóa, phong tục tập quán, đối với địa hình miền núi và đồng bằng điều kiện khác nhau vì vậy để công việc được hiệu quả phải nắm

rõ được từng vùng cụ thể Từ đó đưa ra những phương án, chế độ đãi ngộ, khuyến khích cán bộ hoạt động trong việc QLNN về phát triển cây dược liệu sao cho hợp

lý để công việc được hiệu quả, nhanh chóng hơn

Ở nước ta, Nhà nước có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý các hoạt động về phát triển cây dược liệu QLNN về phát triển cây dược liệu cũng như bất kì một dạng quản lý xã hội nào khác, là dạng quản lý công vụ quốc gia của bộ máy

nhà nước, là công việc của bộ máy hành pháp Nó là sự tác động có tổ chức và được điều chỉnh bằng pháp luật, trên cơ sở quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và các hoạt động liên quan đến phát triển cây dược liệu do các cơ quan

có thẩm quyền trong hệ thống hành pháp từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội

Trong chương 1, tác giả đề cập đến những nội dung cơ bản đến QLNN về phát triển cây dược liệu; những vấn đề tổ chức bộ máy QLNN về bảo tồn và phát triển cây dược liệu Những nội dung liên quan đến QLNN về phát triển cây dược liệu được đề cập trong chương 1 là luận cứ khoa học để phân tích, đánh giá thực trạng QLNN về phát triển cây dược liệu trên địa bàn huyện Nam Trà My