Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của văn hoá và xây dựng lối sống văn hoá cho sinh viên hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của văn hoá và xây dựng lối sống văn hoá cho sinh viên hiện nay.

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA VÀ VẤN ĐỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN HIỆN NAY

Nguyễn Văn Đức

Bộ môn Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong hệ

thống tư tưởng Hồ

Chí Minh, tư tưởng về

văn hóa chiếm một vị

trí quan trọng Nó là

sự chắt lọc, tổng hợp

và kết tinh những giá

trị văn hóa của Việt

Nam, của Phương

Đông và Phương Tây,

của truyền thống và

hiện đại, của dân tộc

và quốc tế mà cốt lõi

là sự kết hợp chủ

nghĩa Mác – Lênin

với tinh hoa, bản sắc

văn hóa dân tộc

1/ Văn hóa, theo

Hồ Chí Minh có vai

trò to lớn trong đời

sống của mỗi quốc gia

dân tộc Trước hết:

văn hóa là mục tiêu,

động lực của cách

mạng Văn hóa là

kiến trúc thượng tầng

của xã hội, vì vậy việc

lật đổ chế độ xã hội

cũ, xã hội thực dân

phong kiến và xây

dựng xã hội mới – xã

hội xã hội chủ nghĩa

(XHCN) tốt đẹp là

mục tiêu của văn hóa

Cách mạng XHCN ở

nước ta, theo Hồ Chí

Minh là phải “thay

đổi triệt để những nếp

sống, thói quen, ý

nghĩ và thành kiến có

gốc rễ sâu xa hàng

ngàn năm… Chúng ta

phải biến một nước

dốt nát, cực khổ thành

một nước văn hóa cao

và đời sống tươi vui

hạnh phúc”(1) Khi chỉ

rõ “văn hóa phải soi

đường cho quốc dân đi”(2), Hồ Chí Minh đã

nhấn mạnh vai trò động lực của văn hóa

Theo Người: tiến lên CNXH phải có cả vật chất lẫn tinh thần, song con người là quyết định; để đưa đất nước đi lên, không thể không đặt trọng tâm vào kinh tế, nhưng chủ thể của hoạt động kinh

tế lại chính là con người và thước đo trình độ con người lại chính là văn hóa

Với một cảm quan văn hóa trên bình diện rộng, Hồ Chí Minh coi

Văn hóa là một mặt hợp thành toàn bộ đời sống xã hội Người

nhấn mạnh: “trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn

đề chú ý đến; cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội”(3).

Vì thế, văn hóa không thể đứng ngoài “mà phải ở trong kinh tế và chính trị” và ngược lại kinh tế, chính trị cũng nằm “trong văn hóa”

Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hóa và giải quyết những vấn đề xã hội; nếu chỉ coi tăng trưởng kinh tế là mục tiêu duy nhất thì chẳng những môi trường văn hóa – xã hội bị hủy hoại mà mục tiêu kinh

tế cũng không đạt được

Trong tư tưởng Hồ

Chí Minh văn hóa là

linh hồn, bản sắc dân tộc Hồ Chí Minh cho

rằng, văn hóa không thể tách rời với quốc gia dân tộc, văn hóa trước hết là văn hóa của một dân tộc, nó mang tâm hồn, diện mạo dân tộc, đó chính

là bản sắc dân tộc của văn hóa Rất nhiều lần Người thường nhắc nhở phải “chăm lo đặc tính dân tộc”, “phát huy cốt cách dân tộc”,

“lột cho hết tinh thần dân tộc” trong xây dựng văn hóa, trong sáng tác nghệ thuật

Với văn hóa Việt Nam, Người tự hào:

“nghệ thuật của cha ông ta hay lắm”(4), “âm nhạc dân tộc của ta rất độc đáo”(5) và “tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp”(6) Từ đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh:

“Lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và văn hóa nay trau dồi cho văn hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam”(7), “cần phải mở rộng kiến thức của mình về văn hóa thế giới”(8),

“Phương Đông hay Phương Tây có cái gì hay, cái gì tốt ta phải học lấy”(9); song điều

cốt yếu là “đừng biến ta thành kẻ bắt chước”(10),

và “đừng chịu vay mà không trả”(11) – “cái gốc của văn hóa mới là dân tộc”(12) Học tập văn hóa hiện đại của các nước phải phù hợp với điều kiện Việt Nam, kết hợp với văn hóa Việt Nam tạo ra những giá trị mới đóng góp vào việc phát triển văn hóa nhân loại

2/ Ngày nay, toàn

cầu hóa không còn là hiện tượng mới mẽ; nó

là một xu thế khách quan mà mọi dân tộc,

dù muốn hay không cũng đều chịu sự tác động của nó Toàn cầu hóa đang đưa lối sống Phương Tây vào nước

ta Lối sống ấy, một mặt, tác động tích cực đến việc làm thay đổi lối sống khép kín, cam chịu, phụ thuộc, ỷ lại vốn có của người Việt Nam sang một lối sống cởi mở, năng động, tự lập, dám chịu trách nhiệm, phù hợp với xu thế thời đại

Tuy nhiên, cũng chính việc tiếp thu lối sống đó một cách thiếu định hướng mà dẫn đến việc xa rời lối sống theo chuẩn mực đạo đức dân tộc Các công nghệ thông tin hiện đại đang truyền bá khắp thế giới lối sống sùng bái vật chất, cá nhân, vị

kỷ, thực dụng, đua đòi,

ăn chơi xa hoa, lãng phí, sống trụy lạc, thác

loạn, ưa dùng bạo

lực… Lối sống đó

đang tác động mạnh

mẽ đến một bộ phận

nhân dân, thanh thiếu

niên mà đặc biệt là

sinh viên Nhiều sinh

viên bỏ học, ký nợ để

“sống chung” với

games, net; 30,9%

sinh viên đã vào các

trang websex, và hiện

tượng “sống thử”

cũng đang tồn tại khá

phổ biến trong đời

sống sinh viên Đáng

lo ngại hơn, nhiều

sinh viên cho rằng đó

là chuyện bình

thường, họ tự nguyện

đến với nhau như một

kiểu “góp gạo thổi

cơm chung”, trong

khi hậu quả là nhiều

sự việc đáng tiếc,

thậm chí là những kết

cục bi thảm đã xảy ra

Đó chính là biểu hiện

của sự xuống cấp về

lối sống của một bộ

phận sinh viên, thanh

niên Việt Nam, là

biểu hiện của quan

niệm “lệch chuẩn”,

đối lập với quan niệm

văn hóa truyền thống

tốt đẹp của người Việt

Nam

3/ Tư tưởng Hồ

Chí Minh về văn hóa

từ lâu đã trở thành

kim chỉ nam của

Đảng trong sự nghiệp

xây dựng nền văn hóa

tiên tiến, đậm đà bản

sắc dân tộc Trong

tình trạng “báo động

đỏ” về lối sống của

thanh niên, sinh viên

hiện nay; toàn xã hội

mà đặc biệt là nhà trường, Đoàn thanh niên, Hội sinh viên cấp thiết cần phải trở về với tư tưởng Hồ Chí Minh; để vận dụng và đưa ra các giải pháp nhằm xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi xin đưa ra một số giải pháp cụ thể sau:

- Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị

tư tưởng trong sinh viên Thông qua việc

tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị đầu khóa, với các nội dung: quán triệt các Nghị quyết của Trung ương Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo

và nhà trường, giới thiệu về tổ chức và các hoạt động của Đoàn, hội Nhằm nâng cao nhận thức chính trị, hiểu biết xã hội của sinh viên; giúp họ tin tưởng vào công cuộc đổi mới hiện nay, vào con đường đi lên CNXH ở Việt Nam;

tránh được âm mưu lôi kéo của kẻ thù; hình thành nhân cách, hoài bão tốt đẹp

Muốn làm tốt công tác giáo dục chính trị

tư tưởng trong sinh viên, phải có sự phối hợp chặt chẽ đồng bộ giữa các cấp ủy Đảng,

đoàn thể và các phòng ban liên quan Phải nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Mác – Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu

về Đảng và Bác Hồ, đồng thời phải có hình thức tuyên truyền sâu rộng làm cho sinh viên hiểu rõ việc sinh hoạt chính trị vừa là quyền lợi vừa là nghĩa vụ của bản thân

Đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống

Các loại hình tổ chức giáo dục truyền thống cho sinh viên phải đa dạng, phù hợp với tâm

lý tuổi trẻ như: sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, đêm thơ, các buổi tọa đàm, gặp mặt giữa các thế hệ… vào các dịp lễ lớn của dân tộc, ngày truyền thống học sinh sinh viên, ngày thành lập Đoàn thanh niên, ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam Đẩy mạnh các hoạt động hướng

về cội nguồn bằng hình thức cho sinh viên tham quan các di tích lịch sử, nhà bảo tàng, đặc biệt là những địa danh gắn liền với quá trình hoạt động cứu nước của Hồ Chí Minh; để sinh viên hiểu thêm về truyền thống vẻ vang của dân tộc, phát huy truyền thống đó trong điều kiện mới; để sống, chiến đấu, lao động và

học tập theo gương Bác

Hồ vĩ đại

- Giáo dục lối sống

văn hóa cho sinh viên thông qua việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú lành mạnh Trước hết,

phải bài trừ các tệ nạn

xã hội, làm trong sạch học đường Tổ chức các buổi hội thảo, tuyên truyền về phòng chống các tệ nạn xã hội Tổ chức cho sinh viên đăng ký, cam kết không mua bán, tàng trữ sử dụng chất ma túy và sa vào các tệ nạn xã hội Tích cực đấu tranh chống các hình thức mê tín dị đoan, sử dụng văn hóa phẩm độc hại trong sinh viên Bằng cách tổ chức, cổ vũ sinh viên tham gia thực hiện cuộc vận động

“Tuổi trẻ sống đẹp”,

“Sống và làm việc theo pháp luật”; xây dựng chế độ tự quản trong sinh viên, đăng ký thực hiện các quy chế về nếp sống văn hóa trong nhà trường, trong ký túc xá, trên địa bàn mà sinh viên đang cư trú

Đẩy mạnh các hoạt động giao lưu thể thao, văn hóa văn nghệ, kết nghĩa với các đơn vị bên ngoài như bộ đội, đoàn thanh niên địa phương và các trường bạn Mở rộng các loại hình văn hóa văn nghệ mang tính quần chúng, thành lập các câu lạc bộ theo sở thích: câu lạc

bộ thơ, câu lạc bộ âm

nhạc…

Do đặc điểm lứa

tuổi sinh viên có nhu

cầu về sinh hoạt văn

hóa tinh thần cao,

trình độ nhận thức

thẩm mỹ tốt, nên cần

phải tăng thêm số đầu

báo, tạp chí để làm

tăng hiệu quả giáo

dục văn hóa Các chi

đoàn cần tiến hành

sinh hoạt đọc báo,

sinh hoạt lớp thường

xuyên, báo của chi

đoàn cần được đóng

thành tập lưu trữ năm

này sang năm khác

- Giáo dục lối

sống văn hóa cho

sinh viên thông qua

việc đẩy mạnh

chương trình học tập,

nghiên cứu khoa học

và phát triển tài năng

trẻ Quá trình học tập,

nghiên cứu khoa học

nghiêm túc đòi hỏi

nhiều mặt ở sinh viên

như: trí tuệ, phương

pháp tư duy sáng tạo,

ý chí, nghị lực vượt

khó, trung thực khiêm

tốn, ý thức trách

nhiệm cá nhân, hoài

bão, ước mơ, bản lĩnh

cá nhân Qua đó, rèn

luyện cho sinh viên

một tác phong làm

việc khoa học, một

phong cách hiện đại

và một lối sống lành

mạnh

Nhà trường phải

tạo môi trường và

điều kiện cho sinh

viên học tập: phát huy

các phong trào vượt khó học tốt, phát triển mạnh mẽ các loại hình hoạt động hỗ trợ học tập; câu lạc bộ ngành học, môn học Tổ chức các kỳ thi Olimpic môn học để chọn các tài năng trẻ trong nghiên cứu khoa học

Kêu gọi, vận động các tổ chức kinh tế

-xã hội, các nhà tài trợ

hỗ trợ cho sinh viên học tập thông qua việc xây dựng “Quỹ học bổng vì bạn nghèo”

Tổ chức, vận động sinh viên tham gia các hội nghị khoa học mang tính chất chuyên ngành; tạo môi trường thuận lợi cho sinh viên bộc lộ tài năng thông qua hình thức nội san, đặc san, chuyên san, câu lạc bộ nghiên cứu trẻ

- Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên thông qua các hoạt động xã hội từ thiện Hoạt động từ

thiện xã hội của sinh viên cần tập trung vào việc giúp đỡ gia đình thương binh liệt sĩ, những người tàn tật khó khăn, ủng hộ đồng bào lũ lụt và tham gia các hoạt động kinh tế

-xã hội góp phần phát triển kinh tế văn hóa vùng sâu, vùng xa, qua

đó giáo dục truyền thống cách mạng, lòng nhân ái, thương yêu đùm bọc lẫn nhau, ý

thức chung sống trong cộng đồng của người sinh viên

Để hoạt động này trở thành phong trào sâu rộng, có hiệu quả cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tổ chức vào thời điểm phù hợp Hình thức tổ chức

là phối hợp chặt chẽ giữa các ngành hữu quan để tổ chức chiến dịch “Ánh sáng văn hóa”, “Xóa nạn mù chữ”, “Mùa hè xanh”, các đợt lao động tình nguyện làm đường, cầu, cống, nhà trẻ… ở các địa phương, nhất

là vùng sâu, vùng xa, nơi căn cứ cách mạng

Tóm lại: Lối sống

là tiêu chí đầu tiên, tiêu chí tổng hợp nhất, thể hiện chất lượng văn hoá và trí tuệ của một con người Thực hiện tốt hệ giải pháp trên, chắc chắn sẽ tạo được cho sinh viên một lối sống lành mạnh, xây dựng được môi trường văn hóa tiến bộ; góp phần vào

sự phát triển chung của đất nước Trong

xu thế đối thoại giữa các nền văn hóa trên thế giới hiện nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa mãi mãi là ánh sáng soi đường cho dân tộc ta trong quá trình xây dựng “nền tảng tinh thần của xã hội”

-(1), (6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2000, t8 - 493, t10 - 615

(2) Hồ Chí Minh: Về công tác văn hóa văn nghệ, Nxb Sự thật, H.1997, tr64

(3), (8), (10) Hồ Chí Minh: Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, Nxb Văn học 1981, tr34, 517, 516 (4), (5) Hồ Chí Minh với văn nghệ sĩ, Nxb Tác phẩm mới, H.1985, tr176

(7), (9) Hồ Chí Minh về văn hóa, Bảo tàng Hồ Chí Minh xuất bản, H.1997, tr350

(11), (12) Có một nền văn hóa Việt Nam, Hội văn hóa cứu quốc 1946, tr25