NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH BỆNH DO ĐƠN BÀO LEUCOCYTOZOON GÂY RA TẠI TRẠI GÀ NHÀ ANHCẢNH XÃ THÁI THỦY, HUYỆN THÁI THỤY, TỈNHTHÁI BÌNH VÀ THỬ NGHIỆM QUY TRÌNH PHÒNGTRỊ BỆNH TRÊN GÀ

Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu đôi khi thấy trong bạch cầu gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phânxanh màu lá cây, làm gà c

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA THÚ Y - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

“NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH BỆNH DO ĐƠN BÀO

LEUCOCYTOZOON GÂY RA TẠI TRẠI GÀ NHÀ

ANH CẢNH XÃ THÁI THỦY, HUYỆN THÁI THỤY, TỈNH THÁI BÌNH VÀ THỬ NGHIỆM QUY TRÌNH PHÒNG TRỊ BỆNH TRÊN GÀ”

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp, ngoài sự nỗ lực phấn đấu khôngngừng của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của cácthầy cô, bạn bè trong trường và mọi người ở trang trại nơi tôi thực tập

Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Học Viện NôngNghiệp Việt Nam, Ban Chủ nhiệm khoa Thú y cùng toàn thể các thầy cô giáo

đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại Học Viện, trang bị cho tôi nhữngkiến thức căn bản về chuyên môn nghề nghiệp và tư cách đạo đức làm nềntảng cho tôi trong cuộc sống và công việc sau này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, sự kính trọng và sự ngưỡng mộ đặcbiệt tới thầy giáo TS Dương Văn Nhiệm giảng viên bộ môn Thú y Cộngđồng, đã dành thời gian quý báu tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trìnhthực hiện đề tài

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người thân trong gia đình,bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành khoá luận tốtnghiệp cũng như quá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 30 tháng 09 năm 2019

Sinh viên NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

DANH MỤC HÌNH

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

2 MỤC ĐÍCH CỦA NGHIÊN CỨU

3 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

2.1.1 Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà

2.1.2 Bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà

2.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG - VẬT LIỆU - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU

3.1.1 Đối tượng

3.1.2 Vật liệu

3.1.3 Địa điểm, thời gian

3.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

3.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.3.1 Phương pháp chẩn đoán lâm sàng

3.3.2 Phương pháp mổ khám kiểm tra bệnh tích

3.3.3 Bố trí phác đồ điều trị

3.3.4 Phương pháp đánh giá hiệu lực của phác đồ điều trị

3.3.5 Phương pháp xử lý số liệu

PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 KẾT QUẢ ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI VÀ PHÒNG BỆNH

4.1.1 Giới thiệu chung về trại gà Thái Thụy - Thái Bình

4.1.2 Tình hình chăn nuôi

4.1.3 Công tác vệ sinh phòng bệnh

4.2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH MẮC LEUCOCYTOZOON TRÊN ĐÀN GÀ Ở TRẠI THÁI THỤY - THÁI BÌNH

4.2.1 Tình hình điều tra gà mắc bệnh Leucocytozoon

4.3 KẾT QUẢ THEO DÕI, QUAN SÁT TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ MỔ KHÁM BỆNH TÍCH TRÊN GÀ MẮCLEUCOCYTOZOON

4.3.1 Triệu chứng lâm sàng

4.3.2 Kết quả mổ khám bệnh tích trên gà mắc Leucocytozoon

4.4 KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM MỘT SỐ PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ BỆNH LEUCOCYTOZOON TRÊN GÀ TẠI TRẠI THÁI THỤY - THÁI BÌNH

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

5.1 KẾT LUẬN

5.2 ĐỀ NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Một số phác đồ điều trị bệnh Leucocytozoon gia cầm 28

Bảng 4.1 Nhiệt độ tại vùng ủ úm gà con (0C) 32Bảng 4.2 Lượng thức ăn tiêu thụ theo ngày tuổi của gà 33Bảng 4.3 Lịch vacxin phòng bệnh cho đàn gà tại trại Thái Thụy - Thái Bình 36Bảng 4.4 Lịch sử dụng thuốc bổ cho gà trong trang trại 36

Bảng 4.5 Tình hình mắc bệnh Leucocytozoon trên đàn gà nuôi trại Thái

Thụy - Thái Bình từ tháng 01/08/2019 - 31/10/2019 37

Bảng 4.6 Tỷ lệ và các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh Leucocytozoon 39 Bảng 4.7 Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon 43 Bảng 4.8 Một số phác đồ điều trị bệnh Leucocytozoon gia cầm 46 Bảng 4.9 Kết quả điều trị bệnh Leucocytozoon trên đàn gà nuôi tại cơ sở

nghiên cứu 47

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1 Tỉ lệ nhiễm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà qua các lứa tuổi 38

Biểu đồ 4.2 Kết quả điều trị bệnh Leucocytozoon trên đàn gà 47

DANH MỤC HÌNH Hình 4.1 Gà bị bệnh Leucocytozoon ủ rũ, đi lại không vững 41

Hình 4.2 Phân gà bị bệnh Leucocytozoon có màu xanh là cây 41

Hình 4.3 Mào, mặt gà thâm tím tái trong bệnh Leucocytozoon 42

Hình 4.4 Cơ đùi xuất huyết 44

Hình 4.5 Gan sưng, xuất huyết, sẫm mầu 44

Hình 4.6  Gan xuất huyết 45

Hình 4.7 Ruột chứa nhiều phân màu xanh thẫm 45

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngành chăn nuôi nước ta ngày càng được mở rộng và nâng cao chiếm một

vị trí quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân

Hiện nay, ở hầu hết khắp các tỉnh thành trong cả nước đều có những trangtrại chăn nuôi với quy mô lớn và áp dụng những kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến hiệnđại

Nghành chăn nuôi đã và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ do mang lại lợinhuận lớn Hàng năm cung cấp ra thị trường những sản phẩm có giá trị dinh dưỡngcao như thịt, trứng, sữa… Các sản phẩm này dễ chế biến, dễ ăn, ngon miệng, phùhợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi

Đặc biệt, trong chăn nuôi gia cầm, hàng năm tạo ra một số lượng lớn nguồnthực phẩm, phục vụ cho bữa ăn hàng ngày của mỗi chúng ta, đáp ứng được đủ chonhu cầu của người tiêu dùng và là mặt hàng xuất khẩu mang lại nguồn doanh thulớn Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước tiến vượt bậc về cả

số lượng và chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước,góp phần xóa đói giảm nghèo cho người nông dân ở các địa phương

Tuy nhiên, dịch bệnh ngày càng phát sinh nhiều gây ra những hậu quảnghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế của người chăn nuôi nếu không

có những biện pháp phòng và điều trị bệnh kịp thời Trong chăn nuôi gà hiệnnay bệnh dịch xảy ra rất nhiều gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của vật nuôi vàthiệt hại về mặt kinh tế cho người chăn nuôi như bệnh Cúm gia cầm, bệnhMarek, bệnh Newcastle, Gumboro… Và đặc biệt trong những năm gần đâybệnh do ký sinh trùng cũng khá phổ biến, gây ra những hậu quả vô cùng đángtiếc Chúng làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm sức sản xuất thịt, trứng

Cùng với đó Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, cóthảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinhtrùng phát triển và gây bệnh Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh donhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây

ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuấtthịt, trứng Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làmcho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có

bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

Leucocytozoon thuộc nhóm nguyên sinh động vật, thuộc bộ huyết bào tử

trùng (Heamosporidia) ký sinh trong máu và cơ quan nội tạng của nhiều loài gia

cầm, trong đó gà là loài mẫn cảm nhất, đặc biệt là gà được nuôi theo phương thứcchuồng hở

Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy

trong bạch cầu) gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phânxanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%

Do đó để hạn chế tác hại của bệnh và để giúp cho nhà chăn nuôi có nhữnghiểu biết về bệnh, cách phòng và trị bệnh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu tình hình bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra tại trại gà nhà anh

Cảnh xã Thái Thủy - huyện Thái Thụy - tỉnh Thái Bình và thử nghiệm quy trìnhphòng trị bệnh trên gà”

2 MỤC ĐÍCH CỦA NGHIÊN CỨU

- Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà

của trại nhà anh Cảnh xã Thái Thủy, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình

- Xác định được đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon

gây ra trên gà

- Xây dựng quy trình phòng, trị góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh

Leucocytozoon gây ra cho đàn gà.

- Tìm hiểu một số thuốc điều trị đặc hiệu.

3 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

+ Ý nghĩa trong khoa học:

Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh

lý lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà tại huyện Thái

Thụy – Tỉnh Thái Bình, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng

trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất.

+Ý nghĩa trong thực tiễn:

- Kết quả đề tài là cơ sở để người chăn nuôi gà biết áp dụng những quy trình

phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon vào trong chăn nuôi gà Nhằm mục đích hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, cách nhận biết bệnh để có những biện

pháp điều trị kịp thời, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, đồng thời thúc đẩy nghànhchăn nuôi gà ngày càng phát triển mạnh hơn nữa

- Đánh giá khả năng điều trị bệnh của các loại thuốc và đưa ra nhữngliệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi. 

- Làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học.

- Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi

từ đó củng cố và nâng cao kiến thức của bản thân

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơthể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà

nó ký sinh Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng màngười ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán

và tiết túc Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas,

Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995)

[27]

Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13-18%), Malaysia (15 - 31%) Leucocytozoon ký sinh trong

hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu,gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chănnuôi gà Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã

2.1.1 Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà

2.1.1.1 Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật

Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan diđộng, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và cóhình dạng nhất định Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể,

có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó Chúng tự nuôi dưỡng bằngcách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể

Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều

loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã Gà là vật chủ cảm thụ

đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào

năm 1898 Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh

Theo Levine N D (1985) [34], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí

trong hệ thống phân loại như sau:

Leucocytozoon sabrazeis (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon simondi (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon smithi (Laveran et Lucet, 1905)

Leucocytozoon andrewsi (Atchley, 1951) Leucocytozoon schufneri (Prowazek, 1912) Leucocytozoon schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp ký

sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã

2.1.1.2 Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà

Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012)[12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bàogồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà

và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi nhọn haiđầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25µm

Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký

chủ cũng như ở véc-tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều

hình dạng khác nhau Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn

bào Leucocytozoon.

Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 đầu, kích thước 10

-15 µm Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh)

Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15

-20 µm

- Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm.

- Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích

thước 350 - 400 µm

- Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích

thước 20 - 25 µm

Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs

(2008) [15], hai loài L caullergyi và L sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ

khác về tính chất gây bệnh Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm;kích thước 20x5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của

gà, gà rừng

2.1.1.3 Vòng đời của Leucocytozoon ở gà

Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng

đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống

Simulium spp và Culicoides spp Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng

sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi

Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể

(Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang

và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite) Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt

của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày Khi dĩn hút máu các loài vật chủ(gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vậtchủ.

Các bào tử từ máu xâm nhập vào các tế bào nội quan như: gan, lách, phổi,

thận, tổ chức cơ để trở thành giao tử (Schizont) Các giao tử vào hồng cầu phát triển thành tiểu thể (Merozoite), giao tử thể (Gametocyte), đại giao tử (Marcrogametocyte) và tiểu giao tử (Mircrogametocyte).

Khi dĩn hút máu gia cầm bệnh, vào cơ thể dĩn, các tiểu thể lại phát triển

thành noãn nang (Oocyste), rồi bào tử (Sporozoite) trong vách dạ dày dĩn và vòng

đời lại được lặp lại

Tác giả Lê Đức Quyết [23] cho biết, vòng đời của Leucocytozoon bao gồm

các giai đoạn như sau:

* Giai đoạn ở tế bào chủ:

Gia cầm bị dĩn - ký chủ trung gian truyền bệnh đốt và truyền mầm bệnh (các

bào tử Sporozoite) vào cơ thể Khi vào cơ thể gia cầm, mầm bệnh theo máu tới

gan, lách, thận, não… Tại đây, chúng xâm nhập vào các tế bào của ký chủ và bắt

đầu sinh sản vô tính bằng hình thức liệt phân, kết quả từ 1 Sporozoit đã tạo ra một lượng lớn Merozoite Chính những Merozoite này mới có khả năng xâm nhập vào

máu và ký sinh ở hồng cầu (quá trình này mất 4 - 6 ngày hoặc kéo dài hơn tùyloài)

Quá trình sinh sản của đơn bào ở trong tế bào gan của vật chủ không có chu

kỳ nhất định Sau khi phát triển ở gan, tất cả các Merozoite đều vào máu.

* Giai đoạn ở trong hồng cầu:

Giai đoạn này tạo thể tự dưỡng và thể phân liệt trong đó có thể mang giớitính (giao tử đực và giao tử cái) Giai đoạn ở trong hồng cầu bắt đầu từ khi các

Merozoite từ gan vào máu, tiếp cận với bề mặt hồng cầu có những thụ thể Receptor tương ứng và xâm nhập vào hồng cầu qua 5 giai đoạn:

- Nhận diện và gắn bám

- Hình thành điểm tiếp giáp

- Tạo nên màng không bào liên tiếp màng hồng cầu

- Lọt vào màng không bào qua điểm tiếp nối chuyển động

- Hồng cầu hàn kín sau khi Merozoite lọt vào

Sau khi lọt vào trong hồng cầu, Merozoite hình thành không bào và phát

triển trong hồng cầu theo kiểu có chu kỳ, qua các thể:

Thể tự dưỡng (Trophozoite): gồm thể Trophozoite non (thể nhẫn), thể

Trophozoite phát triển (thể amip) và thể Trophozoite già.

Thể phân liệt (Schizont) gồm: Schizont non và Schizont già.

Sau khi kết thúc một chu kỳ phát triển, các Merozoite trong Schizont phá vỡ

hồng cầu vào máu, một số bị thực bào hoặc chết, một số xâm nhiễm vào hồng cầukhác và tiếp tục phát triển theo chu kỳ tương tự

Sau một số chu kỳ, có những Merozoite tiếp tục xâm nhập vào hồng cầu, nhưng không tạo thành các thể Merozoite nữa mà phát triển thành thể có giới tính:

Gametocyte (Macrogametocyte - giao tử cái và Microgametocyte - giao tử đực).

Sau đó giao tử đực và giao tử cái kết hợp với nhau tạo thành hợp tử (Zygote), gây

phá vỡ hồng cầu và di chuyển trong máu

Khi ký chủ trung gian là dĩn hút máu gia cầm, mầm bệnh sẽ vào ký chủtrung gian và tiếp tục vòng đời

Trong ký chủ trung gian, hợp tử nở ra và phát triển thành dạng trưởng thành(thoi trùng) Chúng di chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn và cư trú ở đó

Khi dĩn hút máu gia cầm, các thoi trùng theo tuyến nước bọt vào máu củagia cầm và bắt đầu vòng đời mới

Sơ đồ minh họa vòng đời Leucocytozoon ở gà

Tuy nhiên, Lê Văn Năm (2011) [21] lại cho rằng: chu kỳ phát triển sinh học

của Leucocytozoon gồm 2 giai đoạn chính Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn phát

triển trong cơ thể ký chủ trung gian truyền bệnh và giai đoạn hai là giai đoạn pháttriển trong cơ thể vật chủ:

* Giai đoạn phát triển trong cơ thể ký chủ trung gian truyền bệnh (dĩn) Đây

là giai đoạn hình thành bào tử nang (Sporogony), giai đoạn này kết thúc trong vòng

3 - 4 ngày Vì trong máu của gia cầm bệnh đã có sẵn giao tử đực và giao tử cái,

hoặc hợp tử của Leucocytozoon, nên ngay sau khi hút máu gia cầm bệnh, các tế

bào máu chứa mầm bệnh bị dịch tiêu hóa của ký chủ trung gian (dĩn) làm tan vỡ vàgiải phóng ra các giao tử và các hợp tử Chúng nhanh chóng bám vào thành dạ dày

và chui vào các tế bào niêm mạc dạ dày, ruột của dĩn Ở đó chúng bắt đầu phát

triển thành bào tử nang (Oocyst) Toàn bộ quá trình này chỉ diễn ra trong vòng 12

giờ kể từ thời điểm dĩn hút máu gia cầm bệnh lần cuối

Trong mỗi bào tử nang bắt đầu có quá trình sinh trưởng và phát triển thành 4

thoi trùng (Sporozoite) Các thoi trùng này nhanh chóng lớn lên và di hành đến cư

trú trong tuyến nước bọt của ký chủ trung gian truyền bệnh Chỉ có các thoi trùngnày mới có khả năng truyền bệnh Ký chủ trung gian truyền bệnh cho gia cầm thụcảm thông qua việc hút máu của gia cầm bệnh, sau đó hút máu của gia cầm khỏe

và truyền nước bọt kèm theo thoi trùng gây bệnh vào cơ thể gia cầm khỏe Nhưvậy, kể từ khi dĩn hút máu gia cầm bệnh lần cuối đến lúc có khả năng truyền bệnhphải mất 18 ngày

* Giai đoạn phát triển của Leucocytozoon trong cơ thể gia cầm thụ cảm.

Ngay sau khi thoi trùng theo nước bọt của ký chủ trung gian truyền bệnh xâm nhậpvào cơ thể gia cầm, chúng lột xác và hình thành nên các thể phân lập trung gian

(Merozoite), các thể phân lập trung gian này bám ngay vào các tế bào máu và theo

máu đi khắp cơ thể Từ đây, chúng phát triển theo hai hướng:

Hướng thứ nhất: Chúng chui vào và ký sinh trong các tế bào máu, sinh

trưởng và phát triển theo phương thức tự nhân đôi để tạo ra các thể phân lập thế hệ

1 (Schizont - 1) Các Schizont thế hệ 1 này lớn lên nhanh chóng và tiết ra một chất

làm tan hồng cầu, chất đó được gọi là chất kháng hồng cầu (anti - erythrocyte).Dưới tác động cơ học của nhiều thể phân lập đã sinh ra trong mỗi hồng cầu, vàdưới tác động của chất kháng hồng cầu, một số lượng lớn hồng cầu bị phá vỡ và

giải phóng ra nhiều thể phân lập thế hệ 1, đây là nguyên nhân chính dẫn đến thiếumáu, tăng Hemobilirubin, máu trở nên loãng, nhớt và khó đông Các thể phân lậpthế hệ 1 lập tức tấn công và ký sinh tiếp vào các tế bào hồng cầu mới, chúng lớn

lên và lại nhân đôi để hình thành thể phân lập thế hệ 2 (Schizont - 2), cứ tiếp tục như vậy chúng hình thành thể phân lập thế hệ 3 (Schizont - 3) thì dừng lại và bắt đầu hình thành các giao tử (Gametocyte) Giao tử đực có kích thước nhỏ gọi là

Microgametocyte và giao tử cái có kích thước lớn hơn gọi là Macrogametocyte.

Kết thúc giai đoạn sinh sản vô tính và bắt đầu giai đoạn sinh sản hữu tính

Giai đoạn sinh sản hữu tính xảy ra trong các tế bào hồng cầu Giao tử đựcchui vào giao tử cái để thụ tinh và hình thành nên hợp tử Hợp tử được bọc bởi mộtmàng và được gọi là bào tử, có kích thước trung bình 14,5 - 5,5 µm Sau đó, chúngphát triển thành các bào tử hình thoi, có kích thước lên đến 45 µm Chỉ có các thoitrùng này mới có khả năng lây truyền thông qua côn trùng hút máu gia cầm bệnh vàtruyền thoi trùng gây bệnh cho gia cầm khỏe

Hướng thứ hai: Sau khi các thoi trùng theo máu di hành khắp các nơi trong

cơ thể, một phần chúng cư trú tại các cơ quan như lách, thận, phổi, gan, dạ dàytuyến, dạ dày cơ, ruột non, buồng trứng, ống dẫn trứng và não Tại đây, chúng lộtxác và chui vào ký sinh trong các tế bào nội mô, tế bào lưới và đại thực bào củacác cơ quan kể trên của gia cầm thụ cảm Trong các tế bào đó chúng bắt đầu sinhtrưởng, lớn lên và sinh sản theo phương thức tự nhân đôi, làm vỡ nát các tế bào củacác cơ quan nội tạng ký chủ Sau đó chúng phát triển và tạo nên thể phân lập cực

đại gọi là Megaloschizont với kích thước lên đến 400 µm và làm tắc nhiều mao mạch của các cơ quan ký chủ Để tiếp tục phát triển, trong mỗi Megaloschizont hình thành nên 2 thể phân lập trung gian Merozoite, chúng lớn lên và rời khỏi

Megaloschizont, rời khỏi tế bào của cơ quan ký chủ, chui vào các tế bào máu để ký

sinh và quá trình phát triển được tiếp tục lặp lại như hướng thứ nhất - kết thúc giai