Giải pháp phát triển cây bưởi diễn trên địa bàn huyện chương mỹ thành phố hà nội

Huyện Chương Mỹ - thành phố Hà Nội, nằm trong vành đai thực phẩm phục vụ nhu cầu của thủ đô Hà Nội, với những điều kiện về đất đai và khí hậu thuận lợi để phát triển các loại cây ăn quả

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ

rõ nguồn gốc

Hà Nội, Ngày 24 tháng 10 năm 2014

Tác giả

Đỗ Thị Phương

LỜI CÁM ƠN

Tôi xin trân trọng gửi lời cám ơn tới các thầy, cô giáo Khoa Sau đại học, Khoa – trường Đại học Lâm nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và làm Luận văn tốt nghiệp cao học

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ủy ban nhân dân, Chi cục Thống kê, Phòng Kinh tế, Phòng Tài Nguyên và Môi trường, Phòng Lao động-TB&XH huyện Chương Mỹ

Tôi xin chân thành cảm ơn sự hợp tác và giúp đỡ của Ủy ban nhân dân các

xã, thị trấn, các ngành đoàn thể, các cán bộ chuyên môn và sự giúp đỡ nhiệt tình hộ gia đình tại địa bàn điều tra

Đặc biệt, Tôi xin gửi lời cảm ơn ơn sâu sắc đến Thầy giáo hướng dẫn: PGS.TS Lê Trọng Hùng, người đã định hướng và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận văn cao học của mình

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của gia đình và bạn bè trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện Luận văn

Hà Nội, Ngày 24 tháng 10 năm 2014

Tác giả

Đỗ Thị Phương

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các hình vi

Danh mục các từ viết tắt vii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY ĂN QUẢ 4

1.1 Cơ sở lý luận 4

1.1.1 Lý luận về phát triển 4

1.1.2 Đặc điểm cây bưởi Diễn 7

1.1.3 Lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển cây bưởi Diễn 12

1.2 Cơ sở thực tiễn 14

1.2.1 Tình hình phát triển cây ăn quả có múi của nước ta hiện nay: 14

1.2.2 Tình hình phát triển cây Bưởi Diễn tại một số địa phương trên cả nước: 18

1.2.3 Một số chính sách của nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng 22

1.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến cây bưởi:Error! Bookmark not defined. Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Đặc điểm của huyện Chương Mỹ 25

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 25

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 28

2.2 Phương pháp nghiên cứu 37

2.2.1 Phương pháp thống kê kinh tế 37

2.2.2 Phương pháp phân tích kinh tế: Error! Bookmark not defined 2.2.3 Phương pháp PRA Error! Bookmark not defined 2.2.5 Nguồn số liệu Error! Bookmark not defined 2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 39

2.3.1 Các chỉ tiêu phản ánh sự phát triển cây bưởi Diễn 39

2.3.2 Các chỉ tiêu phản ảnh kết quả, hiệu quả kinh tế 40

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 42

3.1 Thực trạng phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ 42

3.1.1 Công tác quy hoạch trồng cây Bưởi Diễn 42

3.1.2 Về công tác phát triển giống cây bưởi Diễn: 44

3.1.3 Về quy mô diện tích, sản lượng: 45

3.1.4 Về đầu tư vốn 48

3.1.5 Về ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ 50

3.1.6 Tình hình tổ chức sản xuất của các hộ trồng bưởi Diễn 52

3.1.7 Thị trường tiêu thụ 54

3.1.8 Kết quả sản xuất cây bưởi Diễn của các hộ trồng bưởi: 62

3.1.9 Hiệu quả xã hội của phát triển cây bưởi Diễn ở huyện Chương Mỹ 69

3.1.10 Hiệu quả môi trường của phát triển cây Bưởi Diễn ở huyện Chương Mỹ 70 3.1.11 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ 71

3.2 Phương hướng, mục tiêu phát triển cây bưởi Diễn của huyện Chương Mỹ 80

3.2.1 Căn cứ đề ra phương hướng và mục tiêu phát triển 81

3.2.2 Định hướng và mục tiêu phát triển 84

3.3 Những giải pháp đẩy mạnh phát triển cây bưởi Diễn của huyện Chương Mỹ 86

3.3.1 Nhóm giải pháp quy hoạch phát triển vùng sản xuất chuyên canh 86

3.3.2 Nhóm giải pháp đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng 87

3.3.3 Nhóm giải pháp khoa học kỹ thuật 88

3.3.4 Nhóm giải pháp về đào tạo nguồn lao động 90

3.3.5 Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ bưởi Diễn 90

3.3.6 Nhóm giải pháp về tiêu thụ sản phẩm 92

3.3.7.Xây dựng, thực hiện, nhân rộng các mô hình sản xuất có hiệu quả 93

3.3.8 Nhóm giải pháp về chính sách hỗ trợ phát triển cây bưởi Diễn 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

1.1 Diện tích cây ăn quả có múi cho sản phẩm phân theo vùng của Việt

1.2 Sản lượng cây ăn quả có múi phân theo vùng của Việt Nam 16

2.1 Tình hình sử dụng đất tại huyện Chương Mỹ giai đoạn 2011 - 2013 (tại

2.2 Một số chỉ tiêu cơ bản của hai loại đất trồng bưởi tại Chương Mỹ 31

2.3 Tình hình nhân khẩu và lao động của huyện 3 năm 2011 – 2013 33

2.4 Tình hình sản xuất nông nghiệp của huyện qua các năm 36

3.1 Diện tích cây bưởi Diễn phân theo vùng sinh thái của huyện Chương

3.2 Diện tích, sản lượng các loại cây ăn quả chính ở Chương Mỹ (2009 -2013) 47

3.4 : Một số chỉ tiêu đánh giá năng suất và chất lượng quả 55

3.8 Diện tích, năng suất, sản lượng bưởi Diễn của các hộ điều tra 63

3.10 Chi phí sản xuất bình 1 ha bưởi Diễn trong giai đoạn SXKD năm 2013 66

3.12 Hiệu quả kinh tế cây bưởi Diễn tính theo mô hình canh tác 68

3.13 Bảng so sánh năng suất quả giữa 2 giống ghép và chiết 72

DANH MỤC CÁC HÌNH

1.1 Bản đồ diện tích, năng suất, sản lượng bưởi ở các vùng miền năm

2.1 Bản đồ hành chính Huyện Chương Mỹ - Thành phố Hà Nội 29

3.1 Diện tích cây bưởi Diễn phân theo vùng sinh thái (2009 -2013) 53

3.2 Đổ thị diễn biến diện tích cây có múi (2009-2013) 52

3.3 Đổ thị diễn biến sản lượng cây có múi (2009-2013) 52

3.4 Đồ thị cơ cấu các loại mô hình thâm canh sản xuất của

3.5 Đồ thị tình hình biến động giá bưởi Diễn từ năm 2011-2013 60

NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

ĐẶT VẤN ĐỀ

1.Tính cấp thiết của đề tài

Cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng là một trong những loại cây trồng có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao và đang được xem là đối tượng quan trọng góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng trong ngành nông nghiệp

Bưởi Diễn là loại bưởi quả nhỏ, vỏ mỏng, múi đầy căng và mọng nước, có mùi hương thơm mát và vị ngọt thanh khiết, là một trong những giống cây ăn quả đặc sản của đất Hà thành, có xuất xứ từ xã Phú Diễn huyện Từ Liêm - Hà Nội Ngày nay do nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, giống cây bưởi Diễn được nhân trồng ra nhiều địa phương khác thuộc các huyện ngoại thành Hà Nội như: Đan Phượng, Chương Mỹ, Thanh Oai, Bưởi Diễn không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm giàu vitamin, có tác dụng bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái mà còn đem lại giá trị kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo và nâng cao thu nhập cho người nông dân

Huyện Chương Mỹ - thành phố Hà Nội, nằm trong vành đai thực phẩm phục

vụ nhu cầu của thủ đô Hà Nội, với những điều kiện về đất đai và khí hậu thuận lợi

để phát triển các loại cây ăn quả có giá trị cao, trong đó có cây bưởi Diễn Chương

Mỹ lại là một huyện nằm ở cửa ngõ thủ đô Hà Nội, nơi tập trung đông dân cư là thị trường tiêu thụ rất tốt, Hà Nội cũng là nơi tập trung các trung tâm nghiên cứu khoa học, các khu công nghiệp tập trung, sẽ thuận lợi cho việc học tập và trao đổi những kinh nghiệm để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; đồng thời cũng sẽ thuận lợi cho việc bảo quản và chế biến nhằm nâng cao giá trị của sản phẩm

Là một trong những vùng sản xuất cây ăn quả tập trung như cây bưởi Diễn, cam Canh, nhãn, được chú trọng phát triển trong Đề án “Phát triển một số loại cây ăn quả

có giá trị kinh tế cao thành phố Hà Nội, giai đoạn 2011-2016" của UBND thành phố

Hà Nội nhằm xây dựng những vùng cây ăn quả có năng suất, chất lượng cao Trong những năm gần đây, huyện Chương Mỹ đã chỉ đạo các địa phương vùng đồi gò từng bước đưa những giống cây ăn quả cho giá trị kinh tế cao, đặc biệt cây bưởi Diễn vào

sản xuất, chuyển đổi tập quán canh tác và cơ cấu cây trồng để nâng cao thu nhập cho người nông dân, góp phần vào sự phát triển kinh tế chung toàn huyện

Tuy nhiên, thực tế diện tích sản xuất cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng của huyện Chương Mỹ đang dần bị thu hẹp, công tác quy hoạch vùng trồng tập trung chưa được đẩy mạnh Người nông dân vẫn đang trồng và phát triển cây theo hướng tự phát, quy mô nhỏ lẻ, phân tán, trồng và chăm sóc cây trồng theo kinh nghiệm, chưa chú trọng cải tiến kỹ thuật canh tác nên tình trạng mất mùa riêng hay chất lượng quả không thật "xuất sắc" ở từng vườn bưởi vẫn còn xảy ra Bên cạnh đó tỷ lệ bưởi hư hỏng, chất lượng giảm sút sau thu hoạch do chưa có cách bảo quản tối ưu nên hiệu quả kinh tế chưa cao Chất lượng và sản lượng bưởi Diễn hàng năm của huyện chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội, chưa tương xứng với tiềm năng hiện có của vùng Một trong những nguyên nhân nữa khiến cho vùng sản xuất cây ăn quả đặc sản thu hẹp, chưa phát triển mạnh là do tốc độ đô thị hoá nhanh nên diện tích đất nông nghiệp những

năm qua bị thu hẹp đáng kể Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài "Giải pháp phát triển

cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội" là hết sức cần

thiết nhằm quy hoạch phát triển vùng trồng cây bưởi Diễn tập trung, quy mô lớn, kỹ thuật canh tác hiện đại, năng suất, chất lượng chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao nâng thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân, góp phần chung vào thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế toàn huyện

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Đề xuất giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển cây ăn quả

- Đánh giá thực trạng phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương

Mỹ, thành phố Hà Nội

- Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

- Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là thực trạng phát triển cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về không gian

Đề tài tiến hành nghiên cứu tại một số xã đại diện về trồng cây bưởi Diễn trên địa bàn huyện Chương Mỹ- thành phố Hà Nội, tập trung những giải pháp phát triển cây bưởi Diễn phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và định hướng của huyện

* Thời gian nghiên cứu

+ Các số liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2009 đến 2013;

+ Các số liệu điều tra kinh tế hộ thực hiện trong năm 2013

4 Bố cục của Luận văn:

Ngoài phần đặt vấn đề và kết luận, Luận văn gồm có 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển cây ăn quả

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY ĂN QUẢ

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Lý luận về phát triển

1.1.1.1 Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế

Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng lên về mọi mặt của nền kinh tế Phát triển kinh tế là một khái niệm rộng hơn tăng trưởng Nếu tăng trưởng được xem như là quá trình biến đổi về lượng thì phát triển là quá trình biến đổi cả về chất và lượng của nền kinh tế Đó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của

cả hai vấn đề kinh tế và xã hội của mỗi quốc gia Phát triển kinh tế bao gồm có sự tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo chiều hướng tiến bộ, thường dẫn đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành: giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, thương mại dịch vụ Sự biến đổi ngày càng tốt các vấn đề xã hội (xóa đói giảm nghèo, tăng tuổi thọ bình quân, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, giảm thiểu sự bất bình đẳng trong xã hội,…) [10]

1.1.1.2 Phát triển bền vững:

Phát triển bền vững: Mở rộng khái niệm phát triển ta có “Phát triển bền vững” Theo Ủy ban Quốc tế về phát triển và Môi trường năm 1987 thì phát triển bền vững là một quá trình của sự thay đổi mà trong đó, sự khai thác và sử dụng tài nguyên, hướng đầu tư, hướng phát triển của công nghệ và kỹ thuật và sự thay đổi về

tổ chức là thống nhất và làm tăng khả năng đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai của con người

Phát triển bền vững là sự phát triển lành mạnh, tồn tại lâu dài, vừa đáp ứng nhu cầu của hiện tại, vừa không xâm phạm đến lợi ích của các thế hệ tương lai Phát triển bền vững lồng ghép các hoạt động kinh tế, hoạt động xã hội với việc bảo tồn tài nguyên và làm giàu môi trường sinh thái Nó đáp ứng nhu cầu phát triển hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng bất lợi cho các thế hệ mai sau [4]

Trước những vấn đề của phát triển, vào nửa cuối thế kỉ 20, Liên Hợp quốc đã

đưa ra ý tưởng về phát triển bền vững Theo quan điểm của Liên Hợp Quốc thì một thế giới phát triển bền vững là thế giới không sử dụng các nguồn tài nguyên có thể tái tạo (nước, đất đai, sinh vật) nhanh hơn khả năng sự tái tạo của chúng Một xã hội bền vững sẽ không sử dụng các nguồn tài nguyên không thể tái tạo (khoáng sản, nhiên liệu…) nhanh hơn quá trình tìm ra những loại thay thế chúng và không thải ra môi trường các chất độc hại nhanh hơn quá trình trái đất hấp thụ và đồng hoá chúng

Hội nghị thượng đỉnh về trái đất năm 1992 tổ chức tại Rio de Janero đã đưa

ra đĩnh nghĩa vắn tắt về phát triển bền vững là: “Phát triển nhằm thoả mãn nhu cầu của thế hệ ngày nay mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (Phạm Vân Đình, Đỗ Kim Chung, 1997) [6]

Tuy có nhiều quan niệm khác nhau về phát triển bền vững, nhưng tựu chung lại các ý kiến đều cho rằng, phát triển bền vững là phạm trù về hệ thống giá trị của con người Mục tiêu chung của phát triển là nâng cao các quyền lợi về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội và quyền tự do công dân của mọi người dân

Như vậy, để đạt được phát triển bền vững cần phải đạt đồng thời 3 mục tiêu: + Phát triển có hiệu quả kinh tế;

+ Phát triển hài hoà các mặt của xã hội, trình độ sống của các tầng lớp dân cư; + Cải thiện môi trường sinh thái bảo đảm phát triển lâu dài, vững chắc cho thế hệ hôm nay và mai sau

“Phát triển bền vững” có nội hàm rất rộng, mỗi thành tố trong đó đều có một ý nghĩa riêng Một mẫu hình phát triển bền vững là mỗi địa phương, vùng, quốc gia… không nên thiên về thành tố này và xem nhẹ thành tố kia Vấn đề là áp dụng nó như thế nào ở các cấp độ trên và trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

1.1.1.3 Phát triển nông nghiệp bền vững và phát triển cây ăn quả:

a, Phát triển nông nghiệp bền vững:

Có nhiều định nghĩa khác nhau về phát triển nông nghiệp bền vững Tổ chức Lương thực và nông nghiệp của Liên hơp quốc (FAO) năm 1992 quan niệm rằng

“Phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn sự thay đổi về tổ chức và

kỹ thuật nhằm đảm bảo thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người cho cả hiện tại và mai sau Sự phát triển như vậy của nền nông nghiệp (bao gồm cả lâm nghiệp

và nuôi trồng thuỷ sản) sẽ đảm bảo không tổn hại đến môi trường, không giảm cấp tài nguyên, sẽ phù hợp về kỹ thuật và công nghệ, có hiệu quả về kinh tế và được chấp nhận về phương diện xã hội”

Theo Uỷ ban kỹ thuật của FAO nền nông nghiệp bền vững bao gồm việc quản lý

có hiệu quả nguồn lực để thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người mà vẫn duy trì hay làm tăng thêm chất lượng môi trường và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên [4]

Như vậy trên quan điểm phát triển, sự phát triển nông nghiệp một cách bền vững vừa đảm bảo thoả mãn nhu cầu hiện tại ngày càng tăng về sản phẩm nông nghiệp vừa không giảm khả năng đáp ứng nhu cầu của nhân loại trong tương lai Mặt khác, phát triển nông nghiệp bền vững vừa theo hướng đạt năng suất nông nghiệp cao hơn, vừa bảo vệ và giữ gìn tài nguyên thiên nhiên đảm bảo sự cân bằng

có lợi về môi trường Nội dung của sự phát triển nông nghiệp bền vững bao gồm các mặt sau đây:

Tăng năng suất nông nghiệp một cách bền vững và ổn định

Phân phối công bằng sản phẩm và tài nguyên nông nghiệp

Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên

Làm tăng sự công bằng giữa các thế hệ và hoàn thiện chất lượng cuộc sống

b, Phát triển cây ăn quả theo hướng bền vững:

Phát triển sản xuất cây ăn quả là một trong những nhân tố quan trọng góp phần vào sự phát triển của ngành trồng trọt nói riêng và phát triển nền nông nghiệp nước ta nói riêng Với những điều kiện thuận lợi về khí hậu, đất đai, nước ta có rất nhiều tiềm năng để phát triển đa dạng các loại cây ăn quả, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, vừa đem lại giá trị xuất khẩu cao Đặc biệt hiện nay Nhà nước đang có rất nhiều chính sách ưu đãi đối với việc quy hoạch vùng sản xuất cây ăn trái tập trung an toàn theo hướng GAP (sản xuất nông nghiệp tốt) và ứng dụng công nghệ sau thu hoạch tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường trong và ngoài nước; xây dựng thương hiệu trên cơ sở đảm bảo chất lượng, khối lượng và uy tín về bao bì, nhãn hiệu, dịch vụ giao hàng; xây dựng chiến lược phát triển thị trường trong nước làm cơ sở cho xuất khẩu; đồng thời tăng cường quảng bá trái cây Việt Nam và xúc tiến thương mại

Thực tiễn quá trình đầu tư phát triển sản xuất cây ăn quả trong thời gian vừa qua đã đạt được những thành tựu ở cả 03 mặt như: Về kinh tế: góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho hộ gia đình; Về xã hội: giải quyết việc làm cho lao động khu vực nông thôn; Về môi trường: bảo vệ và không ngừng cải thiện môi

trường sinh thái nông nghiệp

1.1.2 Đặc điểm cây bưởi Diễn

1.1.2.1 Giới thiệu chung về cây bưởi Diễn:

Bưởi là một loại quả than thuộc với mỗi người dân Việt Nam, vừa dễ ăn, dễ trồng, phù hợp với điều kiện địa lý của nhiều địa phương trên cả nước có rất nhiều thương hiệu bưởi ngon và nổi tiếng như bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), Bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh), Bưởi Tân Triều (Đồng Nai), Bưởi Năm Roi (Vĩnh Long) và sẽ rất thiếu sót nếu như không nhắc tới loại bưởi Diễn nức tiếng đất Hà Thành Vốn là thứ quà quý tiến vua, bưởi Diễn (Phú Diễn, Từ Liêm, Hà Nội) từ lâu đã được xếp vào hàng đặc sản hoa trái đất Hà thành Quả bưởi chỉ to hơn trái cam nhưng vị ngọt không trái nào sánh bằng Bưởi Diễn có hương thơm đặc biệt, nhiều khi chưa thấy bưởi đã thấy hương dìu dịu phảng phất quyến rũ lòng người Giống có nguồn gốc từ bưởi Đoan Hùng, được đưa về trồng đầu tiên tại xã Phú Diễn - huyện Từ Liêm - TP Hà Nội, nhờ bàn tay chăm sóc khéo léo của những người nông dân nơi đây bưởi Diễn mang những nét đặc trưng riêng và khẳng định thương hiệu trên thị trường rau hoa quả

Bưởi Diễn có màu vàng tươi đẹp mắt, mùi vị đặc trưng, ngọt mát, đậm đà Quả tuy nhỏ nhưng vỏ rất mỏng, múi mọng Không chỉ đẹp mắt, cách thưởng thức đặc biệt của bưởi Diễn khiến loại quả quê dân dã này trở nên khác biệt Khi bưởi được hái xuống, không nên bổ ăn ngay Bưởi ăn ngon nhất khi ngắt xuống 2 tuần,

để xuống nước, múi căng mọng rất hấp dẫn Bưởi để lâu vỏ bị khô quắt lại nhưng múi bưởi bên trong vẫn vàng ươm, ngọt lịm ngây ngất long người Nếu như các loại quả khác để 2 đến 3 tháng là khô quắt thì bưởi Diễn có thể bảo quản được trong thời gian đó Chính vì vậy bưởi Diễn là một trong những sự lựa chọn hợp lý để bày mâm ngũ quả ngày tế để thờ cúng tổ tiên hay để làm quà biếu người thân Hiện tại, cây

bưởi Diễn được trồng ở khá nhiều vùng sinh thái khác nhau như: Hưng Yên, Bắc Giang, Phú Thọ, bưởi Diễn cũng đã có những đặc trưng riêng, thương hiệu riêng

1.1.2.2 Đặc trưng kinh tế, kỹ thuật của cây bưởi Diễn:

a, Đặc điểm kinh tế của cây bưởi

Bưởi là những thức ăn quý được thuần dưỡng từ lâu đời Trong bưởi có nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho con người: giàu khoáng chất, vitamin, nhất là vitamin C giúp chống lại bệnh tật, tăng cường sức đề kháng Trong các loại bưởi ngoài vitamin, chất khoáng còn chứa lượng lớn chất xơ giúp cặn bã của quá trình tiêu hoá dễ dàng hơn Ngoài ra, nó làm cho hàm lượng đường trong máu tăng ở mức

độ vừa phải và được duy trì ở mức cần thiết, nhờ đó mà cơ thể không thừa đường, không chuyển mỡ dự trữ ở các mô gây béo phì Các loại vitamin A, E và C là các chất chống ôxi hóa và có nhiều trong quả bưởi, rất tốt cho sức khỏe của con người (Nguyễn Hữu Đống, 2003).[7]

Thực tế cho thấy thu nhập từ cây bưởi gấp 2 – 4 lần cây lúa Trung bình thu nhập 100 – 150 triệu đồng/ha Mặt khác, cùng với quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng thì việc lựa chọn trồng cây ăn quả nói chung, cây bưởi nói riêng là giải pháp đúng đắn để phá thế độc canh, đem lại hiệu quả kinh tế cho nông dân (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2009)

Việc tổ chức sản xuất cây bưởi nếu hình thành được các vùng chuyên canh sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao và đòi hỏi phải có các chính sách kinh tế linh hoạt để kích thích người sản xuất đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm bưởi, cung cấp nhiều chủng loại bưởi cho thị trường và hạn chế được tính thời vụ trong sản xuất

b, Đặc điểm kỹ thuật:

Bưởi Diễn là loài cây sinh trưởng trải qua 2 thời kỳ: thời kì kiến thiết cơ bản

và thời kì kinh doanh Giai đoạn kiến thiết cơ bản thường dài 3 – 4 năm, chỉ có chi phí mà chưa có thu hoạch Ở giai đoạn này, nếu được đầu tư chăm sóc đúng mức chẳng những rút ngắn được giai đoạn kiến thiết cơ bản mà còn cho năng suất cao và kéo dài được giai đoạn kinh doanh Giai đoạn kinh doanh dài, ngắn với năng suất và sản lượng tăng dần theo tuổi cây và mật độ trồng đến đỉnh cao rồi lại giảm dần

Sản phẩm của cây bưởi là loại quả chứa nhiều nước dễ hư hỏng nhưng lại yêu cầu đảm bảo chất lượng, tiêu dùng ngay và thường xuyên Vì vậy, đòi hỏi phải tổ chức tốt khâu thu hái, chế biến và tiêu thụ sản phẩm với trình độ kỹ thuật phải cao

- Thời vụ trồng: có thể trồng quanh năm, tốt nhất trồng vào vụ xuân (tháng 4) vụ thu (tháng 8-10)

2 Đất trồng bưởi Diễn có tầng dầy từ 1m trở lên, kết cấu xốp để giữ màu, giữ mùn, các chất dinh dưỡng và thoát nước tốt Độ pH thích hợp từ 5,5- 6,5 Không nên trồng nơi đất trống nhiều gió sẽ bị ảnh hưởng làm quả dễ bị rơi rụng, đối với các trang trại riêng lẻ ngoài cánh đồng trống nên trồng xen các loại cây chắn gió

- Mật độ và khoảng cách: Nên trồng mật độ là (5x5) mét 1 cây ( cây cách cây

Cách trồng: Đặt cây giống giữa hố, tháo bỏ nilon và dây buộc, lấp đất kín

gốc cao hơn cổ rễ 2-3cm Dùng cọc cắm chéo xa gốc bưởi và buộc dây định vị đề phòng gió lay lỏng gốc Dùng cỏ khô, rơm rạ phủ gốc giữ ẩm cho cây Tưới liên tục buổi sáng hoặc chiều tối (tuần mới trồng đầu tiên).[2]

* Yêu cầu về điều kiện sinh thái của cây bưởi

Cây bưởi (C Grandis L.) là loại cây ăn quả có tính thích ứng rộng, phân bố rộng rãi, thích nghi với khí hậu nóng ẩm ở vùng nhiệt đới

Ngoài ảnh ảnh hưởng tới năng suất, điều kiện khí hậu còn ảnh hưởng rất lớn tới sinh trưởng, độ lớn của quả, mã quả và chất lượng bên trong quả

- Yêu cầu về nhiệt độ

Nhiệt độ bình quân năm thích hợp cho sinh trưởng và phát triển của cây bưởi

là 12 - 390C Nhiệt độ thấp nhất gây chết là - 8 đến - 110C, bưởi có thể chống chịu được khi nhiệt độ lên đến 480C Nhiệt độ thích hợp nhất cho sinh trưởng của bưởi

là 23 - 290C Những vùng có nhiệt độ bình quân năm trên 200C và tổng tích ôn từ 2.500 - 3.5000C đều có thể trồng được bưởi (Vũ Công Hậu, 1996) [8]

- Yêu cầu về nước và chế độ ẩm

Lượng mưa trung bình năm thích hợp cho trồng bưởi là 1.250 - 1.850 mm Bưởi yêu cầu lượng mưa phân bố đều trong năm hơn lượng mưa lớn nhưng tập trung vào một

số ít tháng Bưởi cần nhiều nước ở thời kỳ bật mầm, phân hoá mầm hoa, ra hoa và quả phát triển Bưởi không chịu được úng, ẩm độ đất thích hợp là 70 - 80%

- Yêu cầu về đất đai

Vùng trồng bưởi phải đất phải có tầng canh tác dày ít nhất 0,6 - 1m; thành phần cơ giới nhẹ đến trung bình, đất tơi xốp, thông thoáng và thoát nước tốt Đất phải giầu mùn, hàm lượng các chất dinh dưỡng phải đạt mức trung bình trở lên (hàm lượng mùn từ 2 - 3%; N tổng số: 0,1 - 0,15%; P2O5 dễ tiêu từ 5 - 7mg/100g; K2O dễ tiêu từ 7 - 10mg/100g; Ca, Mg: 3 - 4mg/100g) pH KCl đất thích hợp nhất cho cây trồng bưởi là từ 5,5 - 6,0 song cũng có thể trồng được bưởi khi pH KCl từ 4,0 - 8,5 nhưng phải có biện pháp cải tạo đất (Trần Thế Tục và cộng sự, 1996)

Tốc độ gió vừa phải có ảnh hưởng tốt tới việc lưu thông không khí, điều hoà

độ ẩm, giảm hại sâu bệnh, cây sinh trưởng tốt Tuy nhiên tốc độ gió lớn ảnh hưởng đến khả năng đồng hoá của cây đặc biệt những vùng hay bị gió bão sẽ làm cây gãy cành rụng quả ảnh hưởng tới sinh trưởng và năng suất

- Yêu cầu về các yếu tố khác

Vùng trồng bưởi thích hợp cần tránh những vùng có độ dốc lớn (trên 150), đất nhiễm phèn, mặn, những vùng có sương muối, gió bão… gây hại

1.1.2.3 Vai trò, ý nghĩa của việc đẩy mạnh phát triển cây bưởi Diễn

Bưởi Diễn là cây trồng có hiệu quả kinh tế cao, được người tiêu dung ưu chuộng Vì vậy, việc phát triển sản xuất bưởi Diễn sẽ đưa giá trị của ngành nông nghiệp tăng lên, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về loại quả chất lượng cao của người tiêu dùng; dẫn đến cơ cấu chuyển kinh tế trong nông nghiệp là tỷ trọng các nông sản có giá trị cao, tỷ trọng hàng hoá lớn tăng lên

Việc chuyển dịch một số diện tích cây trồng có năng suất, chất lượng thấp sang trồng cây ăn quả như bưởi Diễn sẽ tạo ra những vùng chuyên môn sản xuất hàng hoá, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân nông thôn, tăng thu nhập cho người nông dân Từ đó thúc đẩy kinh tế hàng hoá (kinh tế thị trường) phát triển ở khu vực nông thôn

Phát triển sản xuất cây ăn quả nói chung, cây bưởi Diễn nói riêng góp phần làm cho ngành công nghiệp chế biến phát triển, tạo thêm công ăn việc làm cho một phần lao động nông nghiệp dôi dư ở khu vực nông thôn trở thành công nhân, thực hiện chủ trương chuyển dịch lao động nông nghiệp sang làm công nghiệp của Đảng và Nhà nước; đồng thời cung cấp nguồn quả nhanh, chất lượng, quanh năm cho nhân dân

Phát triển sản xuất bưởi Diễn còn góp phần tạo cảnh quan, môi trường sinh thái thúc đẩy ngành du lịch dịch vụ nông nghiệp phát triển như tham quan mô hình,

du lịch miệt vườn, nghỉ dưỡng…

Tóm lại, việc phát triển cây ăn quả nói chung và bưởi Diễn nói riêng đã góp phần tạo thêm công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, chuyển dịch cơ cấu lao động và là một hướng giảm nghèo hiệu quả Các cơ sở kinh

tế và dân sinh được hình thành, nâng cấp khi hình thành những khu vực sản xuất hàng hoá như đường giao thông, điện, thông tin Qua đó làm thay đổi cơ cấu kinh

tế nông nghiệp, nông thôn

Phát triển cây ăn quả nói chung, bưởi Diễn nói riêng không những góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn mà nó còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường sinh thái, cảnh quan tạo nên những vùng sinh thái bền vững.Với những ý nghĩa to lớn nêu trên, cùng với việc áp dụng những thành tựu khoa học trong sản xuất cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng đã góp phần tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đem lại lượng ngoại tệ lớn cho đất nước

1.1.3 Lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển cây bưởi Diễn

1.1.3.1 Nhân tố điều kiện tự nhiên:

Các nhân tố tự nhiên như: đất đai, nguồn nước, thời tiết, khí hậu có ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng Mỗi giống cây trồng

sẽ có những đặc điểm sinh trưởng riêng thích nghi với những điều kiện tự nhiện cụ

thể Tuy nhiên thực tế, khi giống cây trồng gốc được đem về trồng tại nhiều địa phương khác nhau thì không phải địa phương nào cũng có đầy đủ những điều kiện

tự nhiên thuận lợi phù hợp với giống cây trồng Để phát triển giống cây nào đó tại địa phương, người nông dân cần phát huy hơn nữa những điều kiện tự nhiên sẵn có

để tạo ra những ưu thế vượt trội cho sản phẩm cũng như khắc phục những yếu tố tự nhiên bất lợi có ảnh hưởng xấu để giảm thiểu những thiệt hại giúp cây trồng thích nghi dần với điều kiện tự nhiên tại địa phương và sinh trưởng phát triển tốt

1.1.3.2 Nhân tố khoa học kỹ thuật:

Mỗi loại cây ăn quả đều có những đặc điểm kinh tế, kỹ thuật riêng nên cần

có những biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc riêng để cây có điều kiện sinh trưởng, phát triển tốt và đạt năng suất, chất lượng cao nhất Kỹ thuật trồng và chăm sóc là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển của cây ăn quả, mỗi giai đoạn phát triển cần có những kỹ thuật chăm sóc riêng Chính vì vậy, người nông dân cần đặc biệt chú trọng đến các kỹ thuật chăm sóc phù hợp để phát huy những tiềm năng về đất đai và tạo ra khối lượng sản phẩm lớn, có chất lượng tốt và đạt hiệu quả kinh tế cao Bên cạnh đó, việc đầu tư, trang bị thêm những máy móc, kỹ thuật hiện đại vào quá trình sản xuất cũng sẽ góp phần nâng cao năng suất cây trồng, chất lượng sản phẩm và giảm thiểu các rủi ro trong quá trình sản xuất

1.1.3.3 Nhân tố kinh tế - Xã hội:

- Vốn sản xuất: Là những tư liệu sản xuất như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, nguyên liệu đầu vào… được sử dụng vào sản xuất, góp phần duy trì quá trình sản xuất Vốn rất cần thiết trong quá trình trồng và chăm sóc cây ăn quả cho đến khi thu hoạch Người nông dân cần vốn để mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuê nhân công, cũng như mua sắm máy móc, kỹ thuật hiện đại,… để phục

vụ quá trình trồng và chăm sóc cây ăn quả Nguồn vốn cần phải được người nông dân sử dụng hợp lý và đáp ứng đầy đủ để cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất, chất lượng cao

- Lực lượng lao động: Là yếu tố đặc biệt quan trọng trong quá trình sản xuất Mọi hoạt động sản xuất đều do con người quyết định Lực lượng lao động có trình

độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất sẽ có vai trò quyết định

nâng cao năng suất lao động Do đó, chất lượng sức lao động quyết định đến kết quả

và hiệu quả sản xuất Thực tế, trong quá trình trồng và chăm sóc cây ăn quả, người nông dân có những kiến thức sâu, rộng về đặc tính sinh học của cây trồng, cũng như tích lũy được nhiều kinh nghiệm sản xuất sẽ tìm ra được những biện pháp gieo trồng và chăm sóc vừa tiết kiệm chi phí vừa đạt hiệu quả cao

- Thị trường: Thị trường tiêu thụ sản phẩm thực hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa hai khâu sản xuất và tiêu thụ Nếu thị trường tiêu thụ chấp nhận sản phẩm thì quy mô sản xuất sẽ được duy trì phát triển và mở rộng, ngược lại thì ngành sản xuất đó sẽ dẫn đến phá sản

- Những chủ trương, chính sách của Nhà nước sẽ tác động đồng thời đến cả quá trình sản xuất cũng như tiêu thụ bưởi Diễn Về phía người nông dân trồng bưởi Diễn, những chính sách của nhà nước hỗ trợ các yếu tố đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, chương trình tín dụng ưu đãi, giảm thuế đất, sẽ góp phần giảm thiểu chi phí sản xuất cho người nông dân Các lớp tập huấn, hội thảo trao đổi kinh nghiệm, chia sẽ kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả giúp bà con nông dân có những định hướng phát triển đúng đắn cũng như khắc phục những khó khăn trong quá trình sản xuất Những chính sách, biện pháp của nhà nước nhằm thúc đẩy và gắn kết quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm như: mô hình liên kết bốn nhà “Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nhà nông dân”, hay những hội trợ, sàn giao dịch nông sản tạo nơi giao lưu gặp gỡ trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng, loại bỏ các trung gian thương mại góp phần đem lại lợi ích cho các người sản xuất và người tiêu dùng

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Tình hình phát triển cây ăn quả có múi của nước ta hiện nay:

Tổng diện tích cây có múi cho sản phẩm của cả nước năm 2010 là 68900 ha, trong đó tập trung chủ yếu vùng đồng bằng sông Cửu Long, Trung du miền núi và

Bắc trung bộ (Bảng 1.1) Từ năm 2006 đến 2010 diện tích cây có múi cả nước tăng

bình quân 2,66%/năm Trung du miền núi, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có xu hướng tăng lên, từ 3 – 6%/năm Ngược lại, vùng đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung

bộ và ĐB song Cửu Long diện tích có giảm do tốc độ đô thị hóa, đặc biệt là vùng Bắc Trung Bộ giảm 5,1% năm

Sản lượng cây có múi từ năm 2006- 2010 có xu hướng tăng, bình quân tăng

cả nước (10,25 tấn/ha) Sản lượng năm 2011 đạt 165 nghìn tấn, chiếm 25% so với

cả nước, tăng 37,5% so với năm 2006 Các tỉnh có diện tích có diện tích cam, quýt lớn ở khu vực phía Bắc như: Hà Giang, Bắc Giang, Nghệ An, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Hưng Yên…(Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2009)

Đối với cây bưởi, diện tích tăng nhanh trong một số năm gần đây, năm 2011 diện tích đạt 11,8 nghìn ha tăng 28,3% so với năm 2005, bình quân tăng 7%/năm, sản lượng đạt 84,8 nghìn tấn (chiếm 28,6% so với cả nước) các địa phương sản xuất bưởi chủ yếu ở khu vực phía Bắc như Phú Thọ, Thanh Hóa, Hà Nội, Bắc Giang, Thừa Thiên – Huế…

Bảng 1.2: Sản lượng cây ăn quả có múi phân theo vùng của Việt Nam

TĐPTBQ (%)

ĐB sông Hồng 55600,0 58600,0 54700,0 62000,0 64200,0 103,9 Trung du miền núi 51900,0 51000,0 56300,0 51400,0 51400,0 99,99 Bắc Trung Bộ 54900,0 56500,0 61200,0 55100,0 57800,0 101,54

Hầu hết sản lượng của các vùng sinh thái đều tăng, trừ vùng Trung Du miền núi sản lượng 2 năm liên tiếp (2009, 2010) giảm với năm 2008

* Vùng sản xuất chủ yếu: Ở nước ta vùng trồng cây có múi chủ yếu là:

+ Vùng đồng bằng sông Cửu Long: ở đây là một tập đoàn cam quýt rất phong phú như cam chanh, cam sành, cam giấy, bưởi, quýt Các giống được ưa chuộng và trồng hiện nay là cam sành, cam mật, bưởi Năm roi, bưởi Long Tuyền Theo thống kê năm 2010 diện tích cây ăn quả có múi cho sản phẩm ở đồng bằng sông Cửu Long là 33400 ha bằng 55,5% diện tích cây ăn quả có múi cả nước Năng suất bình quân tương đối cao trong đó bưởi đạt 121,6 tấn/ha

+ Vùng Bắc Trung Bộ: theo thống kê năm 2010 diện tích cây có múi cho sản phẩm toàn vùng là 6000 ha với sản lượng 57500 tấn Trong vùng này có hai vùng bưởi đặc sản đó làng bưởi Thanh Trà của Huế, bưởi Phúc Trạch của Hà Tĩnh Với nhu cầu và giá trị kinh tế đem lại cao, diện tích bưởi Phúc Trạch ngày càng đựơc

mở rộng Trong năm 2011 diện tích trồng bưởi Phúc Trạch lên đến 1600 ha, trong

đó có khoảng 950 ha đã cho quả, sản lượng quả bình quân những năm gần đây đạt 12- 15 nghìn tấn/năm (www.cesti.gov.vn)

+ Vùng Trung du và miền núi phía Bắc: Cây có múi ở vùng này được trồng nhiều ở những vùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Chảy Hiện chỉ còn một vùng tương đối tập trung là Bắc Sơn, Bắc Quang, riêng với bưởi vùng này có gần 500 ha chiếm 17,5% diện tích cây có múi với giống bưởi Đoan Hùng, bưởi Diễn ngon nổi tiếng [22]

Tuy cây có múi là rất quan trọng, trồng ở nhiều nơi, nhưng các vườn kinh doanh rất nhỏ chỉ trong phạm vi một vài hecta đến vài trăm hecta, giống chưa tốt, chưa có hệ thống phòng trừ sâu bệnh, cam quýt có nhiều chủng loại nhưng điều kiện tự nhiên ở Việt Nam trải dài đến 15 vĩ tuyến, nên trong một vườn có thể trồng nhiều giống quan trọng Miền Bắc có chế độ gió mùa đặc biệt mùa đông lạnh hơn so với các vùng khác cùng vĩ tuyến trên thế giới, đồng bằng sông Cửu Long lại là vùng nhiệt đới ẩm điển hình nên việc trồng cây có múi có nhiều điểm khác nhau rõ rệt giữa hai miền: Miền Bắc có cam, cam Bố Hạ thơm ngon, đẹp mã, còn miền Nam có nhiều loại bưởi ngon, chanh mỏng vỏ, quýt Xiêm sản lượng cao

Nguồn: theo Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp (NIAPP)

Hình 1.1 Bản đồ diện tích, năng suất, sản lượng bưởi ở các vùng miền

năm 2010 trên đất nước ta

Trung du miền núi

Tây Nguyên

Diện tích: 7 ha Năng suất: 55,7 tấn/ha Pro: 3.900 Tấn

Qua đặc điểm khí hậu đất đai cho thấy, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc trồng và phát triển cây ăn quả có múi nói chung và cây bưởi nói riêng Điều đáng lưu ý, muốn sản xuất lớn, sản lượng cao cần có quy hoạch từng vùng, cần điều tra dịch bệnh để kịp thời phòng bệnh lây lan Song song với việc trồng phải tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển, tiêu thụ và chế biến

1.2.2 Tình hình phát triển cây Bưởi Diễn tại một số địa phương trên cả nước:

a, Bưởi Phú Diễn, Huyện Từ Liêm:

Bưởi Diễn được trồng nhiều ở Phú Diễn, Phú Minh (Từ Liêm, Hà Nội) Bưởi Diễn có thể là một biến dị của bưởi Đoan Hùng Trái tròn, vỏ trái nhẵn khi chín mầu vàng cam Trọng lượng trung bình từ 0,8-1kg/trái Múi và vách múi dễ tách rời nhau Thịt trái mầu vàng xanh, ăn giòn, ngọt, độ Brix từ 12-14 Sau khi Chương trình 06 của Thành ủy Hà Nội (1996) về phát triển kinh tế ngoại thành và xây dựng nông thôn mới được triển khai tại vùng nông nghiệp thành phố về phát triển sản xuất cây ăn quả, nhiều hộ nông dân ở xã chuyển đất canh tác lúa sang trồng bưởi Diễn Nhờ có chủ trương này mà diện tích bưởi Diễn trồng chuyên canh của xã không ngừng tăng lên

đã góp phần bảo tồn một giống bưởi quý Tính đến năm 2009, tổng diện tích vùng bưởi tập trung cho thu hoạch của diện tích trồng bưởi Diễn của xã vào khoảng 75ha, với khoảng 500 hộ trồng trong đó có 35 ha bưởi ở độ tuổi từ 5– 10 năm, 40 ha bưởi ở

độ tuổi trên 10 năm Diện tích bưởi được tập trung nhiều nhất ở thôn Đức Diễn Thời gian thu hoạch thường trước tết Nguyên đán khoảng nửa tháng Theo kinh nghiệm, bưởi Diễn càng già, vỏ càng thẫm Ðấy là bưởi ngon nhất Bưởi này nhẹ, tròn, lây đều Còn bưởi có màu vàng nhạt, bòng bòng, chất lượng kém hơn Khi ăn bưởi cảm nhận vị ngọt lịm, cùi mỏng Dân làng Diễn không dùng phân xanh, phân chuồng bón bưởi Họ cho rằng, dùng phân hữu cơ có nhiều sâu bọ, dễ sinh bệnh cho cây Người ta dùng các loại phân vô cơ như đạm, kali Có năm gia đình trong làng dùng phương pháp riêng để bón bưởi Người ta ngâm đậu tương trong ba tháng, cho rữa hẳn rồi đem bón xung quanh gốc bưởi Ngày thường, người ta phải chăm sóc và diệt sâu cho bưởi Đặc biệt là xiến tóc, loại côn trùng này thường làm hỏng hoa và dẫn đến mất mùa bưởi Năm 2009, giá bưởi Diễn tại vườn nhà từ 20.000 – 25.000 đồng/quả Quả càng nhỏ, càng ngon Giá bưởi trồng ở các chân ruộng rẻ hơn nhiều, khoảng từ 5.000 – 12.000 đồng một quả bán tại chỗ

b, Bưởi Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng

Xã Thượng Mỗ, huyện Ðan Phượng (Hà Nội) được biết đến là một xã điển hình về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhất là việc chuyển cây lúa sang cây ăn quả có múi Với ba loại cây cam Canh, bưởi Diễn và đu đủ được trồng trên diện tích hơn

130 ha, trong đó chủ yếu là bưởi Diễn, đã cho thu nhập hơn 100 triệu đồng/ha Cùng với các địa phương trong huyện, Thượng Mỗ đang nỗ lực xây dựng thương hiệu "Bưởi tôm vàng Ðan Phượng" Ðảng ủy xã Thượng Mỗ đã ban hành nghị quyết chuyên đề về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, trong đó tập trung vào trồng cây bưởi Diễn Ðể bảo đảm nghị quyết đi vào cuộc sống, Ðảng ủy xã chỉ đạo đảng viên ở các chi bộ thôn, đoàn viên, hội viên các đoàn thể phải gương mẫu đi đầu trong việc dồn điền đổi thửa, cải tạo các khu ruộng trũng bằng đất phù sa để trồng cây bưởi Lúc đầu có khoảng 10 hộ thực hiện chuyển đổi theo nghị quyết của Ðảng ủy xã, sau tăng lên 200 hộ Đến nay số hộ chuyển đổi từ diện tích trồng lúa sang trồng bưởi và các cây ăn quả khác tăng lên hơn 1.000 hộ, với diện tích hơn 130

ha trồng cam Canh, bưởi Diễn và đu đủ Nếu vào thời điểm trước khi trồng bưởi, bình quân thu nhập đầu người của xã chỉ đạt 3,5 triệu đồng/người/năm thì nay đạt

13 triệu đồng/người/năm Số hộ đạt thu nhập từ 80 đến 100 triệu đồng/ha bưởi Diễn trong xã ngày càng tăng Bên cạnh đó, Ðảng ủy xã cũng chỉ đạo đảng viên ở các chi

bộ, hội viên các đoàn thể tích cực vận động bà con không chặt phá cây bưởi Diễn; giữ vững diện tích chuyển đổi trồng cây ăn quả hiện có; tích cực trồng các cây rau màu ngắn ngày dưới tán cây bưởi để bảo đảm thu nhập

c, Bưởi Diễn Tiên Hội - Huyện Đại Từ - Thái Nguyên:

Bên cạnh thế mạnh về cây chè, trong những nãm gần đây, xã Tiên Hội, huyện Ðại Từ đang thu được những hiệu quả tích cực từ việc chú trọng đầu tư vào việc phát triển diện tích cây bưởi Diễn tại địa phương Việc gắn nhãn hiệu tập thể và xây dựng thương hiệu "Bưởi Tiên Hội" trong thời gian qua đã khẳng định được vị thế của loại cây trồng này trong cơ cấu nông nghiệp địa phương, góp phần gia tãng lượng bán sản phẩm và mở rộng thị trường Hiện nay, xã Tiên Hội đang có khoảng 15

ha bưởi Diễn đã cho thu hoạch, giá bán trung bình từ 30.000đ – 35.000đ/quả Theo tính toán của người nông dân ở đây, trung bình mỗi ha bưởi cho thu nhập khoảng 300 triệu

đồng/năm Đây là mức thu nhập cao hơn nhiều lần so với cây chè và đang góp phần cải

thiện đời sống cho người dân trong xã "Trong đề án quy hoạch sản xuất của xã theo chương trình xây dựng nông thôn mới, phấn đấu đến năm 2020 sẽ có khoảng 100 ha bưởi diễn Tiên Hội So với nhiều loại quả khác, bưởi Diễn Tiên Hội ngoài ưu điểm là thơm ngon không kém bưởi Diễn nguyên gốc ra thì quả bưởi có thể bảo quản được khá lâu mà không ảnh hưởng gì đến chất lượng và cũng không cần dùng thuốc bảo quản"

UBND xã Tiên Hội luôn khuyến khích người nông dân mở rộng quy mô diện tích trồng cây bưởi Diễn và liên kết chặt chẽ với Viện rau quả Trung ương, cũng như các tác nhân tiêu thụ để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm

d, Bưởi Diễn Nga Thanh – Nga Sơn – Thanh Hóa

Với lợi thế là vùng đất bồi phù xa trù phú, những năm qua nhiều hộ gia đình

ở xã Nga Thanh đã đầu tư phát triển mô hình kinh tế VAC có hiệu quả, tập trung phát triển một số loại cây ăn quả có giá trị cao như: bưởi Diễn, vải thiều, hồng xiêm,… Trong đó cây bưởi Diễn đã và đang khẳng định rõ nét ưu thế vượt trội, đem lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần nâng cao đời sống cho bà con nông dân trong xã Bên cạnh đó, Đảng ủy, chính quyền cũng có những chỉ đạo đạo cụ thể trong kế hoạch “Cải tạo vườn tạp thành vườn kinh tế hàng hóa” góp phần xây dựng nông thôn mới, có cơ chế hỗ trợ 20% giá trị cây giống để kích cầu chương trình cải tạo vườn tạp Toàn xã hiện có hơn 3.000 cây bưởi, trong đó có hơn 700 cây đã thu hoạch, nhờ được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, cùng với những điều kiện tự nhiên thuận lợi, vì vậy diện tích bưởi Diễn xã đến kỳ thu hoạch cho thu nhập trên

900 triệu đồng Một số hộ gia đình trong xã đã áp dụng mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGap cho cây bưởi Diễn cho năng suất cao hơn, và thu nhập cao hơn so với các loại cây ăn quả khác Bình quân mỗi năm thu được gần 3.000 quả bưởi, với giá bán 40.000đ/quả, đạt doanh thu gần 120 triệu đồng

e, Bưởi Diễn Cát Quế, Huyện Hoài Đức:

Với lợi thế là vùng đất bãi trù phú ven sông Đáy, trong những năm qua, huyện Hoài Đức đã tập trung phát triển một số cây ăn quả đặc sản đem lại lợi ích kinh tế cao, tăng thu nhập cho bà con nông dân Trong đó có mô hình trồng bưởi theo hướng VietGap tại xã Cát Quế, kết hợp giống bưởi đường Quế Hương và bưởi Diễn, là một

trong những mô hình cho hiệu quả cao tại huyện Hoài Đức Với những ưu thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai, nguồn nước, những năm gần đây xã đã trở thành nơi cung cấp giống bưởi ngon được thị trường ưu chuộng Nhiều hộ gia đình trong xã đã tham gia chương trình phát triển cây bưởi diễn theo hướng hàng hóa, thực hiện mô hình trồng cây bưởi Diễn thơ tiêu chuẩn ViepGap được hỗ trợ phân bón, thuốc BVTV, đặc biệt tham gia các lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật và đề án phát triển cây ăn quả của thành phố Hà Nội, đến mùa thu hoạch những năm gần đây cho năng suất cao hơn, chất lượng sản phẩm cao hơn, thu nhập của gia đình cũng được nâng cao hơn, bình quân thu nhập từ 130 – 150 triệu đồng Đối với nhiều hộ gia đình trong

xã thu nhập từ việc trồng cây bưởi Diễn đã trở thành nguồn thu chính của gia đình

Có thể khẳng định, đến nay mô hình sản xuất theo hướng VietGap cho cây bưởi tại xã Cát Quế đã thành công cả về lợi ích kinh tế, lợi ích xã hội cũng như môi trường Việc định hướng trong hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật mới, nhân rộng mô hình trồng bưởi theo hướng VietGap sẽ nâng cao khả năng và vị thế của sản phẩm bưởi diễn Cát Quế trên thị trường Đây là điều kiện thuận lợi để Cát Quế xây dựng thành công thương hiệu cho cây bưởi, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế

xã hội của địa phương

f, Huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang:

Trong những năm gần đây, xã Lương Phong đã vận động nhân dân thực hiện

có hiệu quả việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát huy lợi thế đất vườn đồi phát triển trồng các loại cây ăn quả, chủ yếu là cây bưởi Diễn Hiện nay, toàn xã có trên

50 ha bưởi Diễn, trong đó, diện tích bưởi đang cho thu hoạch là 30 ha Diện tích bưởi trồng nhiều chủ yếu ở các thôn Đông, thôn Khánh, thôn An

Năm 2010, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đã tiến hành thực hiện đề

tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình sản xuất tiên tiến theo hướng VietGap cho cây bưởi Diễn” quy mô nông hộ với diện tích 20 ha tại xã Lương Phong Mô hình đã

thu hút 100 hộ nông dân tham gia Hàng năm, 100 hộ nông dân tham gia mô hình đều được hỗ trợ 4-5 buổi chuyển gia khoa học kỹ thuật, gần 15 tấn phân bón các loại Năm 2013, các hộ tham gia mô hình còn được Trung tâm Khuyến nông Trung

ương hỗ trợ 10 nghìn vỏ bao bọc quả và 150 lọ dung dịch Kali… Nhờ được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, cùng với khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, vì vậy diện tích bưởi Diễn của xã Lương Phong chuẩn bị đến kỳ thu hoạch phục vụ tết Giáp Ngọ 2014, tổng doanh thu năm nay ước đạt gần 22 tỷ đồng Việc khai thác tiềm năng thế mạnh của địa phương, tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các tiến bộ KHKT vào sản xuất đã góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân xã Lương Phong trên cùng đơn vị diện tích canh tác, thực hiện có hiệu quả Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại địa phương

1.2.3 Một số chính sách của nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển cây ăn quả nói chung

và cây bưởi nói riêng

- Luật Đất đai sửa đổi (chính thức có hiệu lực ngày 1/7/2003) đã thể chế hoá

và nới rộng quyền của người sử dụng đất Đây là một chính sách khuyến khích người nông dân đầu tư vào sản xuất dài hạn, thay đổi cơ cấu cây trồng nhằm phát triển sản xuất hàng hoá một cách có hiệu quả

- Quyết định số 124/QĐ-TTg ngày 02/2/2012 về phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển ngành nông nghiệp Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 Góp phần định hướng chiến lược phát triển ngành nông nghiệp cho từng vùng miền trên cả nước để phát huy tiềm năng và lợi thế so sánh về đất đai, điều kiện tự nhiện, kinh tế xã hội của từng vùng trong công tác sản xuất nông nghiệp chung và phát triển sản xuất cây ăn quả nói riêng

- Nghị định số 02/2010/NĐ-CP về chính sách khuyến nông Trong đó có quy định các nội dung hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, cấp phát tài liệu kỹ thuật, hỗ trợ giống, phân bón, xây dựng mô hình trình diễn về sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao, để nhân rộng ra nhiều địa phương trên cả nước

- Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng phát triển nông nghiệp, nông thôn đã tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân có thể tiếp cận với nhiều nguồn vốn ưu đãi, vay vốn đầu tư mua giống, nguyên vật liệu, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ quá trình sản xuất nông nghiệp nhằm làm tăng năng suất, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều hộ gia đình

- Quyết định số 107/2008/QĐ-TTg ngày 30/7/2008 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, chế biến, tiêu thụ rau, quả, chè

an toàn đến năm 2015 Theo đó Ngân sách Nhà nước đầu tư điều tra, xác định các vùng đủ điều kiện sản xuất rau, quả, chè an toàn tập trung, xây dựng, cải tạo cơ sở

hạ tầng; ngân sách địa phương hỗ trợ đầu từ cho bán buôn, kho bảo quản, xúc tiến thương mại, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,

Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương bố trí kinh phí đã phân

bổ hàng năm hỗ trợ giống, khuyến nông vùng sản xuất rau, quả, chè an toàn tập trung; Về đất đai: tổ chức, cá nhân đầu tư sản xuất rau, quả, chè an toàn được ưu tiên thuê đất và được hưởng mức ưu đãi cao nhất về tiền sử dụng đất, giá thuê đất theo các quy định hiện hành

- Quyết định số 01/2012/QĐ-TTg ngày 9/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ

về một số chính sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Nhà nước hỗ trợ toàn bộ chi phí kiểm tra, thẩm định, cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn VietGap theo danh mục các sản phẩm được hỗ trợ, trong đó có cây ăn quả

- Quyết định số 62/2013/QĐ-TTg về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn, chính sách

hỗ trợ, xúc tiến thương mại, hỗ trợ tổ chức hội chợ, triển lãm giống cây, con và sản phẩm đặc sản, hỗ trợ quảng bá sản phẩm Tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng là chủ trương lớn của Nhà nước nhằm gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản hàng hóa ổn định và bền vững Thông qua hợp đồng sản xuất, tiêu thụ nông sản bước đầu đã gắn trách nhiệm giữa doanh nghiệp với nông dân sản xuất; người nông dân được đầu tư, hỗ trợ về giống, vật tư nông nghiệp và khoa học kĩ thuật nên năng suất, chất lượng nông sản ngày càng tăng, hiệu quả từ sản xuất ngày càng được nâng cao

Xác định được vai trò và tiềm năng phát triển của ngành hàng rau quả nói chung

và ngành hàng bưởi quả nói riêng trong việc tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập

và đời sống cho nông dân, góp phần tăng kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản, Bộ Nông

nghiệp và Phát triển Nông thôn đã có Quyết định số 52/2007/QĐ-BNN ngày 05/6/2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc phê duyệt quy hoạch phát triển rau quả và hoa cây cảnh đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020); Chương trình phát triển rau quả trong những năm qua đã đạt được những thành tựu nhất định, diện tích tăng nhanh, chủng loại đa dạng, phong phú, ngày càng đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng trong nước, thị trường xuất khẩu rau quả từng bước được mở rộng…

- Quyết định số 379 /QĐ-BNN-KHCN ngày 28/ 01/2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về ban hành Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt của rau, hoa qủa tươi an toàn tại Việt Nam (VietGap) Nhằm hướng dẫn tổ chức, cá nhân quy trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo phúc lợi xã hội, sức khoẻ người sản xuất và người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và truy nguyên nguồn gốc sản phẩm; kiểm tra

và chứng nhận sản phẩm rau, quả an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP Đồng thời, điều kiện thuận lợi cho rau, quả Việt Nam tham gia thị trường khu vực ASEAN và thế giới, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững

- Quyết định số 3246/QĐ-BNN –KHCN ngày 27/12/2012 về phê duyệt Chiến lược phát triển khoa học công nghệ ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn giai đoạn 2013-2020 hỗ trợ nghiên cứu chọn tạo các giống trồng và công nghệ sản xuất giống cây trồng mới để nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng phù hợp với nhu cầu trong nước và xuất khẩu Hỗ trợ ứng dụng áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (GAP) đối với các loại cây trồng chủ yếu của từng vùng sinh thái

Chủ trương của Đảng và Nhà nước luôn theo sát sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn, có những cơ chế chính sách kịp thời đúng đắn trong từng thời điểm để người nông dân sản xuất ngày càng gắn bó với nông nghiệp, nông thôn Khuyến khích phát triển cây ăn quả theo hướng hàng hoá đã góp phần quan trọng cho sự phát triển của cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hoá những năm qua và các năm tiếp theo chúng ta tin tưởng rằng trong thời gian tới cây ăn quả sẽ tiếp tục phát triển về cả số lượng và chất lượng, góp phần hoàn thành và hoàn thành vượt mức những chỉ tiêu đã đề ra và quan trọng hơn cả là đem lại đời sống ngày càng tốt hơn cho người nông dân

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đặc điểm của huyện Chương Mỹ

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

tế giữa các tỉnh vùng Tây Bắc với vùng Đông Bắc bộ Huyện có diện tích tự nhiên

là 232,26 km2, dân số 29,5 vạn người, với 32 đơn vị xã, thị trấn; mật độ trung bình 1.303 người/km2.Trên địa bàn dân tộc Kinh chiếm đại đa số, dân tộc Mường có 01

thôn Đồng Ké (thuộc xã Trần Phú) có khoảng 130 hộ với trên 500 nhân khẩu; ngoài

ra còn có một số dân tộc thiểu số khác ở rải rác tại các xã, thị trấn

2.1.1.2 Đặc điểm địa hình

Do đặc điểm cấu tạo tự nhiên, Chương Mỹ có địa hình rất đa dạng, vừa mang đặc trưng của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, vừa mang đặc trưng của vùng bán sơn địa Địa hình của huyện thoải theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, có 03 vùng đất chính đó là vùng đất bãi ven sông Đáy chủ yếu trồng hoa màu; vùng đất bằng trong đê chủ yếu trồng lúa và vùng đồi gò bán sơn địa chủ yếu để trồng cây ăn quả

và cây công nghiệp, lâm nghiệp

Vùng bán sơn địa: Vùng gồm các xã và thị trấn ven đường Quốc lộ 6 và Đường Hồ Chí Minh gồm: Xuân Mai, Đông Phương Yên, Đông Sơn, Thanh Bình, Thủy Xuân Tiên, Trần Phú, Đồng Lạc Địa hình dốc từ Tây sang Đông, với địa hình

bị chia cắt bởi đồi gò và đồng ruộng trũng Vùng đồi gò chủ yếu là đồi thấp với độ dốc trung bình từ 5o đến 20o Thích hợp để trồng các loại cây ăn quả lâu năm

Vùng bãi ven sông Đáy: Vùng bãi gồm 6 xã và thị trấn: Chúc Sơn, Phụng Châu, Lam Điền, Thụy Hương, Thượng Vực và Hoàng Diệu, thích hợp để trồng lúa

và hoa màu, các loại cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày

Vùng đồng bằng: Thuộc vùng trung tâm của huyện gồm 14 xã còn lại được phân bố ở vị trí trung tâm huyện Về địa hình vùng đồng bằng không bằng phẳng,

có độ dốc từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông xen những ô trũng Vùng đồng

bằng địa hình bị chia cắt với các tuyến đê, mương, đường giao thông và làng mạc

Hình 2.1 Bản đồ hành chính Huyện Chương Mỹ - Thành phố Hà Nội

2.1.1.3 Khí hậu, thủy văn

Khí hậu, thủy văn trong vùng mang đặc điểm chung của khu vực đồng bằng sông Hồng: chủ yếu là chế độ nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh, nhiệt độ trung bình năm dao động từ 23 – 240C Mùa hạ nóng ẩm, nhiệt độ trung bình là 270C, nóng nhất là vào tháng 6 và tháng 7 nhiệt độ có khi lên cao nhất tới 36 đến 380C Mùa đông nhiệt độ trung bình là 190C, tháng giêng và tháng hai là tháng lạnh nhất,

có năm nhiệt độ xuống thấp chỉ vào khoảng 6 đến 80C Với khung nhiệt độ như vậy thuận lợi cho việc phát triển cây ăn quả Nhiệt đới và Á nhiệt đới

Số giờ nắng trong năm giao động từ 1266 - 1414 giờ/năm đáp ứng tốt nhu cầu bức xạ của cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng số giờ nắng phụ thuộc theo mùa Các tháng hè số giờ nắng nhiều, cao nhất vào các tháng 5, 6, 7 và

10 Ngược lại vào mùa đông thì trời âm u, độ ẩm trong không khí cao, có tháng chỉ

có 17 đến 18 giờ nắng (2/1997), trung bình chiếm 28% số giờ nắng trong năm

Độ ẩm giữa các tháng có sự chênh lệch nhau không lớn lắm, giữa tháng khô nhất với tháng ẩm nhất độ ẩm chỉ chênh lệch nhau 12% Các tháng hanh khô là từ tháng 10 – 12 Độ ẩm trung bình tối đa là 92% và tối thiểu là 80%, đây là độ ẩm đặc trung cho khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

Lượng mua trung bình từ 1800 – 2000mm/năm, song phân bố không đều, tập trung 85% từ tháng 4 đến tháng 10 chỉ có 15% vào mùa khô từ tháng 11 đến 4 Lượng mưa thấp dễ dẫn đến tình trạng khô hạn gay gắt, ảnh hưởng xấy đến sinh trưởng và phát triển của cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng

Gió thay đổi theo mùa, tốc độ trung bình từ 2-3 m/s Mùa đông chủ yếu là gió mùa Đông Bắc với tần suất từ 60-70% Tốc độ trung bình là 2,4 – 2,6m/s lớn hơn cả mùa hạ, cuối đông gió chuyển sang hướng Đông Những ngày đầu có gió mùa Đông Bắc thường ở cấp 4, cấp 5 Mùa hạ hướng gió thịnh hành là hướng Đông Nam có tần suất từ 50 – 70%, tốc độ gió là 1,9 – 2,2 m/s, khi có bão tốc độ gió cực đại gần 40m/s Đầu mùa hạ thường xuất hiện gió Tây Nam khô nóng

Hệ thống sông ngòi của huyện có 3 con sông lớn chảy qua địa phận huyện đó

là Sông Tích, sông Đáy và sông Bùi Sông Đáy là một nhánh của sông Hồng, chảy

qua địa phận Hà Nội xuống Hà Nam, Ninh Bình rồi đổ ra cửa Đáy Sông chảy qua 9

xã của huyện với chiều dài là 28 km Sông Đáy chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, có chiều rộng là khoảng 100 – 120 m Sông Đáy là hiện đang là nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho toàn bộ huyện Chương Mỹ, ngoài ra nó còn cung cấp một lượng nước lớn đáng kể cho sản xuất nông nghiệp và các hoạt động công nghiệp

Do sông Đáy có độ sâu tương đối, lại kéo dài từ Hà Nội xuống Ninh Bình, nên giao thông đường thủy khá tốt thuận lợi cho tàu bè qua lại

Sông Tích hay còn gọi là sông Tích Giang là phụ lưu cấp I của sông Đáy thuộc

hệ thống sông Hồng, bắt nguồn từ dãy nùi Ba Vì, đầu nguồn là các hồ suối Hai, Đồng

Mô Sông Tích chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, chiều dài chính của sông Tích

là 91km diện tích lưu vực 1330 km2 Chiều dài con sông chảy qua huyện là 5 km, nhận nước từ sông Bùi tại vị trí cầu Tân Trượng trên quốc lộ 6 thuộc địa bàn huyện Chương

Mỹ và đổ nước vào sông Đáy tại xã Phúc Lâm huyện Mỹ Đức

Chiều dài sông Bùi chảy qua địa phận chuyện Chương Mỹ 23 km từ cầu Tiên Trượng đến Ba Thá, chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, chủ yếu là cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Chương Mỹ là một huyện nằm ở vị trí chiến lược của thành phố Hà Nội là vị trí cửa ngõ của thủ đô Chương Mỹ có Quốc lộ 6 chạy lên phía Tây Bắc, có đường mòn Hồ Chí Minh chạy qua Quốc lộ 6 là huyết mạch của Quốc gia đi lên phía Tây Bắc và ngược lại Đồng thời huyện Chương Mỹ có thị trấn Xuân Mai trong quy hoạch chuỗi đô thị vệ tinh của thành phố Hà Nội Toàn huyện có 68.000 hộ dân, có gần 100 cơ quan, đơn vị Nhà nước của trung ương, thành phố đóng trên địa bàn; trên

600 doanh nghiệp, công ty, doanh nghiệp tư nhân đang tham gia hoạt động sản xuất

và kinh doanh, góp phần chuyển dịch mạnh về cơ cấu kinh tế trong những năm qua

2.1.2.1 Tình hình sử dụng đất đai

Là một huyện nông nghiệp, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thiếu được mà nó còn liên quan đến nhiều mặt về phát triển kinh tế - xã hội của huyện Đánh giá đúng tình hình đất đai sẽ cho ta có phương hướng sử dụng đất có hiệu quả hơn

Theo thống kê năm 2013, huyện Chương Mỹ có tổng diện tích tự nhiên là

23.240,92 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 14.020,70 ha chiếm 60,33%

diện tích tự nhiên Qua 3 năm diện tích đất nông nghiệp giảm bình quân 0,04%/năm, nguyên nhân là do được chuyển sang đất dãn dân, đất xây dựng các cụm, điểm công nghiệp, quy hoạch xây dựng đô thị Tuy nhiên, đất trồng cây ăn quả có xu hướng tăng là do điều kiện đất chật người đông nên chủ trương của huyện

và mong muốn của người dân muốn chuyển một phần đất trồng cây hàng năm kém hiệu quả, thích hợp sang trồng cây ăn quả cho thu nhập cao

Theo điều tra, đất nông nghiệp của huyện phần lớn là đất phù sa rất màu mỡ nên thích hợp trồng cây ăn quả, trong đó đặc biệt là cây Cam Canh và Bưởi Diễn

Các chỉ tiêu bình quân đất nông nghiệp, hộ nông nghiệp và lao động nông nghiệp trên khẩu nông nghiệp đều có xu hướng giảm bình quân lần lượt là 1,91%, 2,59% và 1,13% là do đất nông nghiệp có xu hướng giảm để chuyển sang các mục đích khác như: công nghiệp, đô thị, đất ở, giao thông trong khi đó chỉ tiêu hộ nông nghiệp, lao động nông nghiệp và nhân khẩu nông nghiệp có xu hướng tăng chậm

Bảng 2.1: Tình hình sử dụng đất tại huyện Chương Mỹ giai đoạn 2011 - 2013 (tại thời điểm 31/12 các năm 2011-2013)

Chỉ tiêu

Diện tích (ha)

Tỷ lệ (%)

Diện tích (ha)

Tỷ lệ (%)

Diện tích (ha)

Tỷ lệ (%)

Về Thổ nhưỡng theo kết quả điều tra của Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp xây dựng năm 2008, đất đai của Huyện được chia thành 09 loại đất khác nhau Tuy nhiên, cây bưởi Diễn chủ yếu được trồng trên 2 loại đất là đất đỏ vàng trên

đá sét (Fs) và đất nâu vàng trên phù sa cổ (Fp) Theo tài liệu điều tra của Trung tâm Tài nguyên và Môi trường thuộc viên quy hoạch và thiết kế nông nghiệp thì thành phần hóa học của 2 loại đất trồng bưởi chính ở huyện Chương Mỹ như sau :

Bảng 2.2 Một số chỉ tiêu cơ bản của hai loại đất trồng bưởi tại Chương Mỹ Loại

đất

Độ sâu lấy mẫu (cm)

pH KCL

Mùn (%)

Nguồn: Phòng Kinh tế huyện Chương Mỹ, 2014

Bảng 2.2 cho thấy một số đặc điểm cơ bản của 2 loại đất như sau :

- Đất đỏ vàng trên đá sét (Fs) có phản ứng chua, pH = 4,5, hàm lượng mùn trung bình (1,91%), đạm tổng số khá (0,162%), lân tổng số nghèo (0,07%) ; Kali tổng số cao (1,2%)

- Đất nâu vàng trên đất phù sa cổ (Fp) có phản ứng chua, pH = (4,2 -4,4), hàm lượng mùn thấp (1,04 -1,21%), đạm tổng số (0,06 – 0,08%) và lân tổng số nghèo (0,08 – 0,1%) ; Kali tổng số trung bình (0,32-0,42%)

Mặc dù bưởi không phải là loại cây kén đất Nhưng để sinh trưởng và phát triển tốt, bưởi cần có tầng canh tác dày 1 -1,5m màu mỡ, mùn tổng số từ 2 – 3% ;

pH thích hợp từ 6 – 6,5% Do vậy để trồng bưởi đạt hiệu quả cao, đối với huyện Chương Mỹ vẫn cần phải bón nhiều phân hữu cơ để tăng hàm lượng mùn trong đất,

bổ sung phân khoáng và tránh dùng những phân có gây chất chua, kết hợp bón vôi

để tăng độ pH cho đất

2.1.2.2 Tình hình nhân khẩu và lao động

Về tổng số nhân khẩu: nhân khẩu của huyện năm 2013 là 350.162 người, bình quân 3 năm tăng 3,2%, trong đó nhân khẩu nông nghiệp là 231.384 người chiếm 66,08% và nhân khẩu phi nông nghiệp chiếm 33,92%

Về tổng số hộ: toàn huyện có 70.326 hộ, bình quân 3 năm tăng 1,60%, trong

đó hộ nông nghiệp năm 2013 là 47.409 hộ chiếm 67,29% và hộ phi nông nghiệp là 22.917 hộ chiếm 32,71%

Về tổng số lao động: năm 2013 có 210.816 lao động, bình quân 3 năm tăng 2,0%, trong đó lao động nông nghiệp giảm 0,39% và lao động phi nông nghiệp tăng tới 7,23%

Các chỉ tiêu bình quân Nhân khẩu nông nghiệp/hộ nông nghiệp và Lao động nông nghiệp/hộ nông nghiệp đều giảm 0,01 – 0,02%

Nguyên nhân giảm của chỉ tiêu quá trình công nghiệp hoá và sự xuất hiện của các khu công nghiệp lớn trên địa bàn làm cho tốc độ tăng lao động công nghiệp, dịch vụ lớn hơn nhiều so với lao động nông nghiệp, quá trình chuyển từ gia đình truyền thống sang gia đình hạt nhân đã làm quy mô gia đình nói chung và gia đình trong nông nghiệp nói riêng giảm

Bảng 2.3: Tình hình nhân khẩu và lao động của huyện 3 năm 2011 – 2013

Chỉ tiêu

Số lượng (người)

Cơ cấu (%)

Số lượng (người)

Cơ cấu (%)

Số lượng (người)

Cơ cấu (%)

2012 /2011

2013 /2014

Bình quân

I Tổng số nhân khẩu 328.850 100,00 339.935 100,00 350.162 100,00 103,98 102,41 103,20

2 Nhân khẩu phi nông nghiệp 101.055 30,73 111.416 32,69 118.778 33,92 110,25 106,61 108,43

II Tổng số hộ 68.130 100,00 69.188 100,00 70.326 100,00 101,55 101,64 101,60

III Tổng số lao động 202.647 100,00 205.161 100,00 210.816 100,00 101,24 102,76 102,00

2 Lao động phi nông nghiệp 61.848 30,52 65.652 32,01 71.106 33,73 106,15 108,31 107,23