Đánh giá kết quả khảo nghiệm vô tính các dòng keo lá tràm acacia auriculiformis a tại trạm bầu bàng bình dương và trạm cẩm quỳ hà nội

Bởi vậy, rất cần các hoạt động nghiên cứu cải thiện giống cây trồng rừng, từ khảo nghiệm loài, xuất xứ cho đến khảo nghiệm dòng vô tính để chọn ra được các loài, xuất xứ, các dòng phù hợ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

NGUYỄN KIÊN CƯỜNG

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ KHẢO NGHIỆM VÔ TÍNH CÁC

DÒNG KEO LÁ TRÀM ( Acacia auriculiformis A.)

VÀ TRA ̣M CẨM QUỲ (HÀ NỘI)

CHUYÊN NGÀNH: LÂM HỌC

MÃ SỐ: 60.62.60

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS BÙI VIÊ ̣T HẢI

Ha ̀ Nô ̣i, 2011

MỞ ĐẦU

Hơn nửa thế kỷ qua, diện tích rừng trên toàn thế giới đã suy giảm nhanh chóng, đặc biệt tốc độ mất rừng ở các nước đang phát triển là đáng báo động Đối với Việt Nam, diện tích rừng từ 14 triệu ha năm 1943 xuống còn 10,9 triệu ha năm

2001 [23] Trữ lượng gỗ giảm sút, tính đa dạng sinh học trong rừng không còn phong phú như trước đây, điều đó đã làm giảm khả năng phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh thái và giảm nhẹ thiên tai cũng như cung cấp lâm sản cho nhu cầu của

xã hội Trước thực trạng về nhu cầu lâm sản và môi trường sinh thái, đồng thời giảm sức ép khai thác đối với rừng tự nhiên thì biện pháp lựa chọn tốt nhất là đẩy mạnh công tác trồng rừng và tăng cường bảo vệ rừng tự nhiên hiện có

Cùng với xu thế chung toàn cầu, Chính phủ Việt Nam đã và đang thực hiện chương trình trồng mới 5 triệu hecta rừng với mục tiêu làm tăng độ che phủ của rừng lên 43%, trong đó gồm có 2 triệu ha rừng phòng hộ và đặc dụng, 3 triệu ha rừng sản xuất [3] Đối với rừng sản suất, bên cạnh các loài cây trồng bản địa truyền thống thì trong những năm gần đây, một số loài cây nhập nội đã được ưu tiên đầu

tư nghiên cứu nhằm tìm ra các giống mới đạt hiệu quả kinh tế cao và phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của Việt Nam Các loài này hiện đã được gây trồng trên diện rộng; chỉ tính riêng các loài Keo và Bạch đàn đã chiếm khoảng 65% diện tích rừng trồng và được trồng ở hầu hết các vùng sinh thái trong cả nước [16]

Biết rằng, năng suất rừng trồng là kết quả của giống cộng với môi trường canh tác Với khâu giống, Việt Nam đã có pháp lệnh giống cây trồng lâm nghiê ̣p (2004) Tuy nhiên, cho đến nay năng suất rừng trồng của Việt Nam còn thấp hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực (đạt bình quân 5 – 10 m3ha-1năm-1, trong khi các nước Úc, Brasil, Côngô, Ấn Độ,… năng suất rừng trồng đạt tới 70 – 100

m3ha-1năm-1) Nguyên nhân chính là do nguồn giống đưa vào trồng rừng chưa được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng Cụ thể là, công tác cải thiện giống chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức Các nguồn giống sử dụng tràn lan và không qua

khảo nghiệm, bên cạnh đó là việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh thiếu đồng bộ [16]

Do cây trồng lâm nghiệp là cây dài ngày, nếu không được quan tâm đầu tư đúng đắn và khoa học từ đầu sẽ dẫn đến tổn thất lớn về kinh phí và thời gian Đặc biệt, với trồng rừng kinh doanh gỗ lớn thì việc đòi hỏi sử dụng nguồn giống có chất lượng di truyền cao ngày một lớn Bởi vậy, rất cần các hoạt động nghiên cứu cải thiện giống cây trồng rừng, từ khảo nghiệm loài, xuất xứ cho đến khảo nghiệm dòng vô tính để chọn ra được các loài, xuất xứ, các dòng phù hợp với từng vùng sinh thái và phù hợp với mục tiêu đã đặt ra

Keo lá tràm (Acacia auriculiformis A.Cunn ex Benth) là loài cây nhập nội

được các nhà lâm nghiệp tập trung nghiên cứu từ những năm 1980 Kết quả nghiên cứu đã tìm được một số xuất xứ có triển vọng trên các vùng sinh thái của Việt Nam Đồng thời, xác định được đây là loài cây đa mục đích (cây cải tạo đất nhờ khả năng cố định đạm; cung cấp gỗ mộc, gỗ nguyên liệu giấy, gỗ củi, tanin, ), sinh trưởng nhanh và cho tỉ lệ sống cao ngay cả trên các môi trường sống có điều kiện khắc nghiệt

Từ tất cả các vấn đề nêu trên, đề tài nghiên cứu: “Đánh giá kết quả khảo

nghiệm vô tính các dòng Keo lá tràm (Acacia auriculiformis A.Cunn ex Benth) tại trạm Bầu Bàng, huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương và trạm Cẩm Quỳ, huyện

Ba Vì, Thành phố Hà Nội” được thực hiện nhằm chọn ra một số dòng Keo lá tràm

có năng suất cao, chất lượng tốt để phục vụ công tác trồng rừng và bổ sung vào bộ giống cây trồng lâm nghiệp được phép sản xuất kinh doanh của Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Tầm quan trọng của giống cây rừng

Giống cây trồng là một quần thể cây đồng nhất về hình thái và có giá trị kinh

tế nhất định, nhận biết được bằng sự biểu hiện của các đặc tính do kiểu gen qui định và phân biệt được với bất kỳ quần thể cây trồng nào khác thông qua sự biểu hiện của ít nhất một đặc tính và di truyền được cho đời sau (Pháp lệnh giống cây trồng lâm nghiê ̣p, 2004) Chọn giống là một trong những khâu quan trọng nhất của trồng rừng thâm canh Không có giống được cải thiện theo mục tiêu kinh tế thì không thể đưa năng suất rừng lên cao được Cải thịên giống cây rừng chỉ có hiệu quả khi nó kết hợp được tất cả sự khéo léo về lâm sinh và chọn giống của nhà lâm nghiệp để sản xuất ra được những sản phẩm cây rừng một cách nhanh nhất và rẻ nhất [40] Không thể thu được năng suất rừng tối đa khi không sử dụng những cây

có chất lượng di truyền tốt nhất, ngược lại bất luận một giống cây rừng xuất sắc như thế nào về mặt di truyền vẫn không đạt được sản phẩm tối đa nếu không áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong một thời gian dài Vì thế, khi nói đến cải thiện giống cây rừng, một mặt phải nghĩ đến việc áp dụng các nguyên lý di truyền học và chọn giống để nâng cao năng suất và chất lượng cây rừng đáp ứng mục tiêu kinh tế là chính, mặt khác không bao giờ được quên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh thích hợp với đặc điểm sinh thái của các loài cây rừng [11]

Khảo nghiệm loài là bước đầu tiên trong chương trình trồng rừng, đồng thời cũng là chương trình chọn giống Khảo nghiệm loài thực chất là chọn loài cây có các đặc tính phù hợp với mục đích kinh tế và thích hợp với điều kiện khí hậu - đất đai của mỗi vùng Thông qua khảo nghiệm loài thì mới xác định được loài tốt nhất, thích hợp nhất, phù hợp với mục đích kinh doanh và phù hợp với điều kiện lập địa nơi trồng rừng Tuy nhiên, chọn được loài phù hợp với yêu cầu đặt ra vẫn chưa đủ

vì trong loài có nhiều xuất xứ khác nhau, vì thế cần phải chọn được xuất xứ tốt nhất, có khả năng thích ứng cao nhất, phù hợp với các mục tiêu đã đặt ra [12]

Khảo nghiệm xuất xứ là bước thứ hai tiếp theo của khảo nghiệm loài, là sự tập hợp nguồn hạt từ các vùng sinh thái khác nhau của một loài nào đó đã được xác định, xây dựng khảo nghiệm nhằm tìm ra một hay một số xuất xứ tốt nhất, có tỷ lệ sống cao, có năng suất cao theo các mục tiêu kinh tế, có khả năng phòng chống sâu bệnh cũng như các điều kiện bất lợi khác [12] Đối với các loài cây nhập nội thì khảo nghiệm là một bước không thể thiếu được trong công tác chọn giống Khảo nghiệm xuất xứ nhằm chọn ra được những xuất xứ tốt nhất, đáp ứng được các yêu cầu của nhà chọn giống Khảo nghiệm là cơ sở cho chọn lọc cây trội, gây tạo giống mới Theo Willan (1988) thì việc chọn xuất xứ trong các loài có biến dị lớn có thể cho tăng thu 15 – 30% Từ các xuất xứ tốt nhất, tiến hành chọn lọc cây trội, thu quả, hạt và các vật liệu sinh dưỡng tiến hành khảo nghiệm giống, dòng vô tính nhằm chọn ra các giống,dòng sinh trưởng phát triển tốt, có khả năng chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh và khả năng nhân giống cao, thích ứng tốt với các vùng sinh thái khác nhau, sau đó xây dựng vườn giống tạo vật liệu giống bằng hạt, bằng hom hoặc nuôi cấy mô nhằm cung cấp giống tốt phục vụ cho công tác trồng rừng [15]

Nói tóm lại, khảo nghiệm loài và xuất xứ có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại trong sản xuất lâm nghiệp Thông qua khảo nghiệm loài và xuất xứ, chúng ta mới chọn được một cách chắc chắn xuất xứ thích hợp nhất để sử dụng cho một chương trình trồng rừng trên một số vùng sinh thái khác nhau, đặc biệt là đối với loài cây nhập nội như Keo lá tràm Khảo nghiệm loài và xuất xứ chính là sự lợi dụng các biến dị di truyền sẵn có trong tự nhiên một cách có cơ sở khoa học, thông qua việc thực nghiệm gây trồng trên những lập địa mới Đây là phương pháp chọn

giống nhanh nhất và hiệu quả nhất [9]; [12]

Hình 1.1: Sơ đồ chung của một chương trình cải thiện giống cây rừng

(Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng, 1998 [12].)

Lai giống

Khảo nghiệm giống

Khảo nghiệm loài

(chọn loài)

Khảo nghiệm xuất

xứ (chọn xuất xứ)

Chọn lọc cây trội

Vườn giống

Vật liệu giống (hạt, hom )

Rừng trồng mới

Rừng giống Chuyển hóa

rừng giống

Có thể tóm lược chương trình cải thiện giống cây rừng theo sơ đồ (Hình 1.1) Theo Anderson (1996): “Một xuất xứ đáng tin cậy sẽ sản xuất ra một giống cây rừng với 90% khả năng chắc chắn hơn là một xuất xứ xuất sắc song chỉ có 50% khả năng” Bên cạch đó, tác giả so sánh vai trò của cải thiện giống và biện pháp kỹ thuật lâm sinh như ruột bầu, làm đất, bón phân, làm cỏ, cho các loài cây mọc nhanh như Keo trên một số lập địa của vùng nhiệt đới đã đưa ra kết luận rằng: trong giai đoạn vườn ươm và sau 1 năm trồng thì cải thiện giống chỉ chiếm 15% năng suất, đến năm thứ 3 cải thiện giống làm tăng 50% và đến năm thứ 6 cải thiện giống quyết định đến 60% năng suất Với loài cây mọc nhanh, các phương thức làm đất có tác dụng tích cực trong năm thứ nhất, tỷ lệ ảnh hưởng tới năng suất là 20%, các năm tiếp theo yếu tố làm đất không còn ý nghĩa Đối với bón phân cho cây thì mức độ tác dụng cũng giảm dần theo sự tăng của tuổi cây, giai đoạn vườn ươm phân bón chiếm 60% năng suất, sau một năm trồng thì trị số này giảm còn 35% và tiếp tục giảm dần còn 25% ở năm thứ 3 (dẫn từ Lê Đình Khả, 1998) [11]

1.2 Giới thiệu chung về cây Keo lá tràm

Keo lá tràm hay còn gọi là Tràm bông vàng có tên khoa học là Acacia

auriculiformis A Cunn ex Benth, thuộc họ phụ Trinh nữ (Mimosoideae), họ Đậu

(Leguminosae), bộ Leguminosales Đây là loài cây có phân bố tự nhiên ở Australia,

và nhiều vùng của Papua New Guinea, kéo dài tới Irian Yaya và quần đảo Kali của Indonesia Phạm vi phân bố nằm giữa vĩ độ 5 và 170 Nam, nhưng chủ yếu ở các vĩ

độ 8 – 160 Nam, độ cao tyệt đối từ 0 đến 500 m nhưng chủ yếu phân bố từ 5 đến

100 m, đặc biệt cũng thấy Keo lá tràm xuất hiện ở những vùng núi cao tới 1100 m như ở Zimbabue, tuy nhiên sinh trưởng kém và hình thân rất xấu, chủ yếu ở dạng cây bụi [35] Keo lá tràm có khả năng thích nghi cao và sinh trưởng nhanh nên đã được trồng rộng rãi ở nhiều nước như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Srilanka, Thái Lan, Philipine, Trung Quốc và Việt Nam

Cây Keo lá tràm là loài cây gỗ có kích thước trung bình, cây sinh trưởng nhanh, đơn thân, đoạn thân dưới cành thẳng sau đó cong về phía trên, thường cao

từ 10 – 20 m, ở những nơi có điều kiện thuận lợi cây cao đến 30 m, đường kính đạt

80 cm Cây khi còn non có vỏ nhẵn, khi lớn vỏ có màu xám hoặc nâu, độ dày vỏ từ

3 đến 10 mm, nứt dọc nhỏ, khi già vỏ bong thành mảng Tán lá dày, rậm và rộng, lá thường xanh, có nhiều cành nhánh Loài cây này có lá kép lông chim trong thời kỳ cây mạ, sau đó là lá đơn mọc cách hình lưỡi giáo dài 15 đến 20 cm và rộng 2 đến 3

cm, có 3 gân chính chạy song song theo chiều dài của lá, phiến lá dày cứng, màu xanh lục, nhẵn, bóng, mép lá nguyên, đầu lá nhọn Hoa tự hình bông mọc thành chùm, dài, màu vàng tươi Quả đậu hình dẹt, mỏng, lúc còn non thẳng, khi già hình cong và cuộn lại theo kiểu xoắn ốc không đều, mép ngoài của quả gợn sóng như vành tai Quả dài 5 – 6 cm, rộng 1,5 cm Hạt nhỏ dẹt hình bầu dục nằm ngang trong

vỏ quả, mỗi hạt được bọc bởi một sợi râu màu vàng da cam Hạt chín màu nâu đen,

có vỏ dày, cứng, rốn ở phía đầu nhỏ Mỗi kg hạt có từ 30.000 – 60.000 hạt [35]

Keo lá tràm là loài cây ưa sáng mạnh, sinh trưởng nhanh ở những vùng có khí hậu nóng ẩm, nắng nóng quanh năm, nhiệt độ bình quân năm từ 14 – 290C, nhiệt độ bình quân tối đa từ 28 – 340C, nhiệt độ bình quân tháng tối thiểu từ 20 –

240C Lượng mưa bình quân năm là 1300 - 1700 mm, lượng mưa tối thích từ 2000 – 2500 mm và có 4 – 6 tháng mùa khô Tuy nhiên, Keo lá tràm là cây có biên độ sinh thái rộng, có khả năng chịu hạn cao, sống được ở vùng khô hạn có lượng mưa trung bình hàng năm thấp hơn 700 mm, có mùa khô kéo dài tới 6 tháng, hoặc vùng

có mùa đông lạnh xuống tới 100C, ở những nơi đó Keo lá tràm sinh trưởng kém, cành nhánh nhiều và thường bị khô ngọn [35]

Keo lá tràm sống được trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất cát ven biển đến đất sét, đất potzon, đất feralit, đất phát triển trên phiến thạch sét, phiến thạch mica, granit, đá vôi, bãi thải công nghiệp, đất chua phèn,…với độ pH từ 3 – 9,5 Tuy nhiên, Keo lá tràm sinh trưởng tốt trên đất còn giàu dinh dưỡng, tầng đất sâu, độ

pH trung tính hoặc hơi chua [18], [35]

Keo lá tràm thường mọc thành đai hẹp, chúng có thể là loài cây ưu thế hoặc

là một trong những loài cây ưu thế của quần thể Có thể tìm thấy chúng trong

những vùng đất thấp của vùng nhiệt đới Keo lá tràm sinh trưởng cùng chung quần thể với Bạch đàn và Phi lao [24] Keo lá tràm không những có thể trồng rừng hỗn loài với các loài cây Bạch đàn, Phi lao, Sao đen, Dầu,…mà còn trồng rừng thuần loài đều sinh trưởng tốt

Keo lá tràm có khả năng tái sinh bằng hạt rất mạnh Hạt chín rụng xuống đất khi gặp điều kiện thuận lợi hạt có thể nảy mầm ngay Kết quả điều tra tái sinh rừng trồng từ tuổi 6 đến tuổi 10 tại Lâm trường Trị An – Đồng Nai cho thấy tổng số hạt giống nằm dưới tán rừng khoảng 14.000 – 16.000 hạt/ha, trong khi đó lượng hạt còn sót lại nằm trong đất từ năm trước khoảng 4.000 – 12.500 hạt/ha và lượng cây con tái sinh đạt 11.500 đến 24.000 cây/ha [5]

Keo lá tràm là loài cây sinh trưởng khá nhanh Ở Việt Nam, trên các lập địa tốt như ở Minh Đức (Bình Phước) với đất xám tầng dày đạt năng suất 34 – 35

m3ha-1năm-1 ở tuổi 6 Tại Ba Vì (Hà Nội) sau một năm cây cao từ 2,2 – 2,5 m với đường kính 2,7 – 3,3 cm, sau hai năm có thể cao 5 – 6 m với đường kính 4,5 – 5,6

cm Ở huyện Trảng Bom (Đồng Nai) cây Keo lá tràm trồng phân tán sau 30 năm cao 20 – 22 m, đường kính 40 – 60 cm, cá biệt có cây đường kính đạt tới 80 cm [10]

Keo lá tràm là cây xanh quanh năm, tán lá dày, rễ có nốt sần chứa vi sinh vật

cộng sinh Rhizobium và Bradyrhizobium có khả năng tổng hợp Nitơ khí quyển và

cố định đạm, cây có thể sống được trên đất đai nghèo kiệt nên nhiều nơi đã sử dụng Keo lá tràm như là một loài cây tiên phong cải tạo đất, chống xói mòn và làm cây xanh đô thị [7]

Kết quả khảo nghiệm xuất xứ trong nhiều năm qua ở nước ta cho thấy trong hàng chục xuất xứ Keo lá tràm chỉ có một số ít là có sinh trưởng nhanh rõ rệt Nòi địa phương Keo lá tràm tuy có khả năng chịu đựng khá tốt đối với hoàn cảnh khắc nghiệt nhưng sinh trưởng kém hơn nhiều các xuất xứ khác, lại có nhiều cành nhánh [18] Vì vậy, việc chọn những cá thể ưu trội có sinh trưởng nhanh, chất lượng thân cây đẹp và khảo nghiệm dòng vô tính để xác định tính ổn định di truyền của chúng

là một trong những biện pháp cần thiết góp phần nâng cao năng suất và chất lượng của rừng trồng loài cây này

1.3 Những nghiên cứu cải thiện giống trên thế giới có liên quan

Ở một số nước trên thế giới việc trồng Keo (Acacia) làm nguyên liệu công nghiệp với quy mô lớn đã được thực hiện từ rất sớm và công tác cải thiện giống cũng được chú trọng ngay từ đầu Các nghiên cứu thường tập trung vào việc tìm ra những xuất xứ, dòng có năng suất và chất lượng tốt Điển hình như ở Công Gô, diện tích rừng trồng Keo bằng cây hom từ 1978 đến 1986 là 23.407 ha với tăng trưởng bình quân ở tuổi 6 của các dòng vô tính được chọn là 35 m3ha-1năm-1 so với

12 m3ha-1năm-1 ở các lô hạt đại trà Tăng thu di truyền từ 40% lên tới 192%, tức gần

3 lần so với rừng trồng từ nguồn giống chưa được cải thiện [20]

Từ năm 1989, ở Nam Phi đã có những nghiên cứu về sinh trưởng của dòng

vô tính Kết quả cho thấy rừng trồng bằng cây con từ hạt năng suất bình quân đạt 21,9 m3ha-1năm-1, trong khi đó các dòng vô tính trồng đại trà đạt trên 30 m3ha-1năm-

1 [20] Nhân giống vô tính các loài Keo đã được một số tác giả nghiên cứu Wong

và Haines (1991) cho rằng việc giâm hom các cây mẹ trẻ tuổi có thể sử dụng công nghệ đơn giản và tiến hành giâm hom quanh năm, tuy nhiên giá thành cây hom cao hơn cây hạt [39]

Keo được đưa vào khảo nghiệm và gây trồng ở Philipin từ những năm 1980 Với diện tích khoảng gần 4000 ha gây trồng các loài Keo, trong đó Keo tai tượng được đánh giá là rất có triển vọng, năng suất của rừng trồng 10 tuổi đạt tới 32 m3ha-

1năm-1 Đối với Keo lá tràm 30 tháng tuổi qua khảo nghiệm xuất xứ đã xác định được nguồn hạt từ vườn giống Bensbach và Holroyd là có triển vọng [21]

Tại Indonesia, nghiên cứu phát triển gây trồng các loài Keo được thực hiện theo dự án trồng rừng của công ty MHP với tổng diện tích 193.500 ha, trong đó diện tích trồng Keo tai tượng chiếm 90% Năm 1990, công ty đã thiết lập được khu rừng giống 17 ha bằng hạt của 79 cây trội; trong hai năm 1991 - 1992 đã trồng 92,92 ha rừng giống gồm nhiều xuất xứ Từ năm 1993 – 1997, công ty đã xây dựng

được 35,63 ha vườn giống thế hệ 1 Sau đó, công ty đã trồng được 42,45 ha vườn giống thế hệ 2 từ năm 2000 – 2005 Công ty cũng đã thiết lập 2 ha vườn giống sản xuất hạt lai cho Keo tai tượng và Keo lá tràm năm 1996, với 139 gia đình từ PNG

và Queensland của Keo lá tràm đã được khảo nghiệm hậu thế Hạt sẽ được thu hái

và chọn cây lai tại vườn ươm Đây là hướng chọn giống lai tự nhiên đơn giản và dễ thực hiện [21]

Tại Malaysia, các nghiên cứu và phát triển mở rộng rừng trồng mạnh nhất so với các nước trong vùng Đông Nam Á Tại đây, cây Keo lá tràm được dẫn giống trồng thử nghiệm từ những năm 1930, đến những năm 1970 thì Keo lá tràm đã trở thành loài cây trồng rừng kinh tế chính, hàng loạt các khảo nghiệm xuất xứ trên 4 địa điểm có điều kiện lập địa khác nhau về độ ẩm đất, độ sâu tầng đất, lượng mùn

và cỏ dại Theo kết quả tại Sabah, sau 10 - 13 năm chiều cao cây đạt 20 - 25m và đường kính 20 - 30cm, tăng trưởng bình quân ở đây là 44 m3ha-1năm-1, đồng thời kết luận sinh trưởng của Keo lá tràm tốt hơn các xuất xứ địa phương Tính đến cuối

năm 1990, diện tích rừng trồng Keo lá tràm ở Sabah vào khoảng 14.000 ha [32]

Tại Thái Lan, năm 1985 khảo nghiệm giống đã được tiến hành cho 12 loài

từ 23 lô hạt trên 6 địa điểm khảo nghiệm đã thu được kết quả sau 3 năm tuổi sinh trưởng giữa các loài và xuất xứ khác nhau là sai khác có ý nghĩa, trong đó các loài Keo lá tràm, Keo lá liềm và Keo đa thân có xuất xứ từ Papua New Guinea được đánh giá là tốt ở tất cả các lập địa Keo lá tràm xuất xứ tốt nhất là Balamuk (PNG) đạt chiều cao nơi có lập địa tốt nhất là 12,3 m và đường kính là 12 cm, đồng thời Keo lá tràm cho tỷ lệ sống cao nhất kế đến là Keo đa thân và Keo lá liềm Tác giả cũng chỉ ra rằng khi sử dụng các loài Keo để trồng rừng thì việc xác định điều kiện lập địa, loài và xuất xứ thích hợp để đảm bảo sinh trưởng và sản lượng là công tác không thể thiếu, nếu sử dụng các loài, xuất xứ không thích hợp với điều kiện của lập địa thì hậu quả sức sinh trưởng và sản lượng kém là không thể tránh khỏi và phải chịu tổn thất không nhỏ [27]

Khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội Keo lá tràm được chọn lọc từ nơi nguyên sản và từ các lâm phần địa phương tại Thái Lan năm 1989 đã cho thấy có

sự sai khác rất lớn về sinh trưởng giữa các xuất xứ cũng như giữa các gia đình trong cùng xuất xứ Các gia đình được chọn lọc trong các rừng sản xuất có sinh trưởng kém đã bị chặt bỏ khi khảo nghiệm này được chuyển hoá thành vườn giống

Sự sinh trưởng kém của các gia đình địa phương đã được lý giải là do nền tảng di truyền hẹp, tình trạng giao phấn cận huyết và chọn lọc âm tính (các cá thể có sinh trưởng kém được chọn để thu hái hạt giống cho sản xuất đại trà) đã diễn ra qua nhiều thế hệ [35]

Tại Lào, khảo nghiệm phối hợp loài và xuất xứ cho các loài Keo Acacia được tiến hành năm 1998 thông qua sự đầu tư của tổ chức Phát Triển Quốc Tế Thụy Điển (SIDA) với 14 xuất xứ thuộc 8 loài kết quả cho thấy Keo tai tượng xuất

xứ Oriomo (PNG) sinh trưởng tốt nhất, cây Keo lá tràm xếp thứ ba về sinh trưởng ở xuất xứ tốt nhất Archer River thuộc nước Úc, bên cạnh ưu điểm sinh trưởng nhanh thì 2 xuất xứ này đạt tỷ lệ sống trên 80% [36]

Tại Trung Quốc, từ những năm 1960 Keo lá tràm đã được đưa vào gây trồng, tới năm 1997 đã có khoảng 200.000 ha Keo được trồng ở phía Nam Trung Quốc gồm 4 tỉnh là Hải Nam, Quảng Đông, Quảng Tây và Vân Nam, tốc độ trồng hàng năm khoảng 20.000 ha; đã có 179 xuất xứ và 469 gia đình thuộc 21 loài Keo được khảo nghiệm với tổng diện tích là 130 ha, Kết quả đã xác định được một số loài gây trồng thích hợp trong đó Keo lá tràm, Keo tai tượng và Keo lá liềm đã được lựa chọn đưa vào trồng rừng kinh tế trên diện rộng nhằm cung cấp gỗ Cho đến nay đã có 40 ha rừng giống được thiết lập gồm cả vườn giống cây con thế hệ 1

và 1,5; vườn giống dòng vô tính và vườn giống lai với sản lượng hàng năm trên

1000 kg hạt giống (dẫn từ Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [21]

Tổng hợp các nghiên cứu về sinh trưởng của các xuất xứ, tác giả Kamis Awang nhận định rằng: sinh trưởng của cây rừng trong các khảo nghiệm xuất xứ là kết quả của sự tương tác giữa điều kiện lập địa và nguồn gốc xuất xứ Với các xuất

xứ có nguồn gốc từ Papua New Guinea có sinh trưởng tốt nhất cả về đường kính, chiều cao và dạng thân, kế đến là xuất xứ từ Claudie River của Úc, sinh trưởng thấp hơn là các xuất xứ vùng Cairns của Queensland nước Úc và hai xuất xứ Ceram và Irian Jaya của Indonesia (trích theo Lê Đình Khả, 2003 [16]

Nghiên cứu về đa dạng di truyền đã giúp các nhà khoa học rút ngắn quy trình chọn giống, tạo ra những giống mới có năng suất cao và chất lượng tốt hơn Nghiên cứu để so sánh mức độ đa dạng di truyền ở các quần thụ tự nhiên và ở vườn giống cho thấy chỉ có 56% biến dị di truyền của các quần thể tự nhiên có mặt trong rừng giống mà thôi [21] Như vậy, cần phải có một chương trình cải thiện giống phù hợp nhằm nâng cao chất lượng di truyền của các nguồn giống

1.4 Các nghiên cứu về lĩnh vực cải thiện giống ở Việt Nam

Công tác chọn giống Keo đã được tiến hành từ những năm 1980, một loạt các loài Keo đã được nhập khẩu phục vụ các khảo nghiệm loài, xuất xứ và được tiến hành trên nhiều vùng sinh thái Nguồn hạt giống chủ yếu do các dự án và tổ chức quốc tế tài trợ như các dự án của FAO, PAM, SIDA, SAREC, CSIRO… Đây đều là các lô hạt giống chuẩn có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có số lượng cây mẹ đủ lớn để bảo đảm mức độ đa dạng di truyền cao của nguồn giống cung cấp cho trồng rừng sau này, trong đó Keo lá tràm đã được gây trồng trên diện rộng trong cả nước

và cho kết quả khả quan ở nhiều vùng sinh thái

1.4.1 Các kết quả về khảo nghiệm xuất xứ

Trong các năm 1982 - 1984, các lô hạt của một số loài Keo vùng thấp trong

đó có cây Keo lá tràm đã được đưa vào trồng thử có tính chất thăm dò ở một số địa phương của nước ta Từ kết quả trong thời gian ấy cho thấy Keo lá tràm là một trong những loài sinh trưởng nhanh chỉ sau Keo tai tượng [19]

Đến năm 1990 - 1991, thông qua dự án UNDP, một bộ giống gồm 39 xuất

xứ của 5 loài Keo vùng thấp gồm Keo lá tràm (A auriculiformis), Keo tai tượng (A mangium), Keo lá liềm (A crasscicarpa), Keo nâu (A aulacocarpa), Keo quả xoắn (A cincinnata) đã được xây dựng tại Đá Chông (Hà Nội), Đông Hà (Quảng

Trị), Đại Lải (Vĩnh Phúc) và La Ngà (Đồng Nai) Kết quả nghiên cứu trong giai

đoạn đầu cho thấy sau 4 đến 5 tuổi các loài có sinh trưởng cao nhất là: A

crasscicarpa, A auriculiformis, A mangium, A cincinnata và A aulacocarpa có

sinh trưởng kém nhất Trong đó, các xuất xứ đáng chú ý đối với loài Keo lá tràm là Coen River, Manton River, Mibini, Elizabeth và Kings Plains Đối với khảo nghiệm tại Đông Hà cho 5 loài Keo với 34 xuất xứ sau 52 tháng tuổi, thứ tự xếp hạng về sinh trưởng Keo tai tượng tốt nhất, sau đến Keo lá liềm, đứng thứ ba là Keo lá tràm, xếp thứ tư là Keo quả xoắn và cuối cùng là Keo nâu Kết quả về sinh trưởng của các xuất xứ tương tự như ở Đá Chông Với khảo nghiệm ở La Ngà cho

4 loài Keo với 34 xuất xứ (không có loài Keo quả xoắn A cincinnata) kết quả thu

được sau 16 tháng cho thấy Keo lá tràm là loài có sinh trưởng nhanh nhất, kế đến

là Keo lưỡi liềm, Keo tai tượng, kém nhất là Keo nâu [11]; [17]; [18]

Sau đó, trong các năm 1992 - 1994 một số khảo nghiệm khác được thực hiện tại Sông Mây (Đồng Nai), Bầu Bàng (Bình Dương), Măng Giang (Gia Lai) và Bãi Bằng (Phú Thọ) Kết quả khảo nghiệm đã cho thấy trong 5 loài Keo được khảo nghiệm thì chỉ có 3 loài sinh trưởng nhanh là Keo lá tràm, Keo tai tượng và Keo lá liềm Về sinh trưởng của các xuất xứ đã có sự khác biệt rõ rệt, những xuất xứ tốt nhất có thể tích cây bình quân gấp đôi những xuất xứ kém nhất Sau 3 năm khảo nghiệm đã chọn được 3 xuất xứ Keo lá tràm có triển vọng là Morehead River (Australia), Mai kusa (PNG) và Noogoo Swamp (NT) Kết quả khảo nghiệm cho thấy ở các tỉnh miền Bắc các xuất xứ Mibini (PNG), Coen River (Qld), Manton (NT) và Kings Plains (Qld) là có triển vọng; trong khi đó tại Mang Giang (Gia Lai) xuất xứ Coen River (Qld) và Kings Plains (Qld) có sinh trưởng nhanh hơn so với

hai xuất xứ còn lại [13] ; [21]

Năm 1994, khảo nghiệm các xuất xứ Keo lá tràm được tiến hành theo dự án ACIAR 9310 Khảo nghiệm được tiến hành tại Cẩm Quỳ (Ba Vì), Đông Hà (Quảng Trị) và Sông Mây (Đồng Nai) Kết quả chọn được xuất xứ Morehead (PNG) có sinh trưởng tốt tại Sông Mây và Đông Hà, Goomadeer (Qld) sinh trưởng tốt tại Cẩm Quỳ và Đông Hà, trong khi đó xuất xứ Coen River (Qld) sinh trưởng tốt ở cả

ba nơi Riêng nòi địa phương Đồng Nai thuộc nhóm sinh trưởng trung bình và kém

ở cả ba nơi khảo nghiệm Kết quả khảo nghiệm cũng cho thấy rằng trong các lô hạt của xuất xứ Coen River thì lô hạt số 16142 là có sinh trưởng và hình dáng thân cây đẹp nhất Điều này chứng tỏ rằng các quần thể khác nhau và lô hạt khác nhau của cùng một địa phương vẫn có sinh trưởng rất khác nhau [15]

Giai đoa ̣n 1996-1999, dự án FORTIP (Regional Project on Forest Tree Impovement) về cải thiện giống cây rừng do Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng hợp tác với CSIRO của Australia đã trồng 8 ha vườn giống Keo lá tràm tại Ba Vì (Hà Nội) và Chơn Thành (Bình Phước) từ hạt giống được thu ở các cây trội đã được chọn lọc tại Papua New Guinea (PNG), các bang của Australia và từ Thái Lan Các vùng lấy giống là những xuất xứ đã được khảo nghiệm trước đây tại Việt Nam và Thái Lan được đánh giá là những xuất xứ tốt nhất Sau 3 năm tiến hành đánh giá sinh trưởng giữ lại những gia đình tốt đồng thời tỉa bỏ những cá thể và những gia đình xấu để chuyển thành vườn giống lấy hạt cung cấp giống trồng rừng

ở Việt Nam [29] Đánh giá sinh trưởng sau 4 năm cho thấy các xuất xứ có triển vọng nhất tại hai vườn giống là Rocky Creek (Qld) và Coen River (Qld) Ngoài ra, một số xuất xứ khác thuộc nhóm đứng đầu về sinh trưởng là Olive River (Qld), Archer River & Tribs (Qld) và Sakaerat (Thái Lan) [15]

1.4.2 Các nghiên cứu về chọn lọc cây trội và nhân giống vô tính

Năm 1996, nghiên cứu chọn cây trội và khảo nghiệm dòng vô tính cho Keo

lá tràm đã được thực hiện, qua đánh giá sớm xác định được một số dòng có triển vọng ở Ba Vì (Hà Nội) như 81, 82, 83, 84, và 85 Tuy nhiên, việc đánh giá để chọn lọc cây ưu việt vẫn đang được tiếp tục [8]

Nghiên cứu nhân giống giâm hom Keo lá tràm cho thấy: giâm hom vào tháng 7, với hom lấy từ cây mẹ 1 năm tuổi cho tỷ lệ ra rễ rất cao Nếu không xử lý thuốc kích thích vẫn đạt tỷ lệ ra rễ hơn 90% Việc xử lý thuốc IBA làm tăng số lượng rễ trong tất cả các trường hợp và tăng chiều dài rễ ở một số trường hợp Nồng độ thuốc bột TTG thích hợp nhất cho Keo lá tràm là 0,75% (TTG là một loại

thuốc kích thích ra rễ) Trong đoạn thân cây non, đoạn ngọn cho tỷ lệ ra rễ cao nhất, đoạn gốc thấp nhất [25]

Như vậy, trong những năm gần đây, qua những công trình nghiên cứu, các báo cáo và các tài liệu khoa học đã công bố về Keo lá tràm, có thể thấy rằng:

- Keo lá tràm là một loài cây mọc nhanh, sinh trưởng tốt và có vùng sinh thái rất rộng, có thể trồng ở nhiều nơi khác nhau, nhiều hoàn cảnh khác nhau

- Keo lá tràm là một loài cây vừa đáp ứng được nhu cầu phong phú, đa dạng của xã hội, vừa có tác dụng cải tạo đất, bảo vệ cảnh quan môi trường

- Keo lá tràm là một loại cây có nhiều ưu điểm, để khai thác hết tác dụng của loài cây này cần phải có các công trình nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn, nhất là các công trình về cải thiện giống một số cá thể tốt nhất trong các vườn giống được xây dựng trước đây Việc đánh giá khả năng di truyền của chúng là hết sức cần thiết nhằm tìm ra các dòng vô tính có triển vọng nhất đưa vào sản xuất

Cũng qua các nghiên cứu của TTNCGCR thấy rằng, từ chọn lọc cây trội và khảo nghiệm dòng vô tính có thể cho ̣n tạo ra một số dòng có năng suất cao, chất lượng thân cây tốt hơn giống địa phương hiện có cũng như giống đại trà của những xuất xứ tốt nhất khi nhập nội Tuy vậy, đối với Keo lá tràm những nghiên cứu này mới được tiến hành trong 4 - 5 năm đầu ở Ba Vì (Hà Nội) và Sông Mây (Đồng Nai) Do đó việc xây dựng và đánh giá các khảo nghiệm dòng vô tính ở một số nơi khác là cần thiết Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn, để tiếp tục chọn lọc được những dòng Keo lá tràm có năng suất cao, đề tài này góp phần hoàn thiện công trình đó

Tóm lại:

Điểm qua các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy các loài

Keo Acacia nói chung và loài Keo lá tràm (A auriculiformis) nói riêng đã và đang

là những cây trồng rất được quan tâm hiện nay, điều đó thể hiện qua nhiều công trình nghiên cứu từ công tác chọn giống cải thiện giống cho đến các biện pháp kỹ

thuật thâm canh rừng trồng các loài cây này Một trong những hướng đi mang lại hiệu quả tốt nhất cho mục tiêu nâng cao sản lượng rừng là : hướng trọng tâm vào công tác chọn tạo giống có năng suất cao, nhằm tạo ra rừng trồng năng suất ngày càng cao thì công tác nghiên cứu chọn tạo giống mới càng trở nên cần thiết Chính

vì vậy, công tác chọn tạo giống cần phải thường xuyên và liên tục nhằm cung cấp nguồn giống chất lượng tốt cho trồng rừng Xuất phát từ những quan điểm đó mà nghiên cứu này được tiến hành nhằm góp phần nâng cao năng suất và chất lượng

rừng trồng

Chương 2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

1/ Đánh giá khả năng sinh trưởng của các dòng Keo lá tràm đưa vào thử nghiệm cho từng khu vực nghiên cứu làm cơ sở đề xuất giống mới cho trồng rừng tại mỗi vùng sinh thái

2/ Chọn được 2 – 3 dòng Keo lá tràm có năng suất, chất lượng cao nhất cho trồng rừng dòng vô tính ở mỗi vùng sinh thái để bổ sung vào danh mục giống cây trồng lâm nghiệp của Việt Nam

2.2 Nội dung nghiên cứu

1/ Các chỉ tiêu sinh trưởng (D1,3, Hvn,, Vcây) và chất lượng sinh trưởng của các dòng vô tính Keo lá tràm đưa vào khảo nghiệm

2/ So sánh, đánh giá quá trình sinh trưởng của các dòng vô tính Keo lá tràm tại 2 địa điểm khảo nghiệm và giữa 2 khu vực nghiên cứu với nhau

2.3 Vật liệu nghiên cứu

1/ Vật liệu nghiên cứu là các dòng vô tính Keo lá tràm có mặt trong 2 khu khảo nghiệm dòng vô tính được xây dựng năm 2005 (bảng 2.1) Khảo nghiệm dòng

vô tính Keo lá tràm tại Trạm thực nghiệm lâm nghiệp Bầu Bàng (Bình Dương) với

30 dòng và Trạm thực nghiệm lâm nghiệp Cẩm Quỳ (Hà Nội) với 25 dòng Trong đó: nguồn giống để khảo nghiệm ở cả hai địa điểm được chọn từ các dòng có triển vọng ở giai đoạn 2 tuổi của khảo nghiệm 102 dòng vô tính trồng năm 2002 và một

số các lô được trồng từ hạt để so sánh và làm đối chứng, bao gồm: lô hạt nguyên sản Úc (NS), hỗn hợp cây trội vườn giống FORTIP Ba Vì (CT), lô hạt cây trung bình vườn giống FORTIP Ba Vì (TB), lô hạt sản xuất công ty giống (DT) và hỗn

hợp các dòng 83, 84, 85 (HH) Mật độ trồng 1100 cây/ha (3m x 3m) Phân bón lót gồm 3 kg phân chuồng và 200g phân NPK Tất cả các vật liệu thí nghiệm được thiết kế bởi Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng - Viện KHLN Việt Nam

Bảng 2.1: Các dòng Keo lá tràm được dùng tại các khảo nghiệm

STT Tại Bầu Bàng Tại Cẩm Quỳ

2/ Khảo nghiệm dòng vô tính Keo lá tràm tại Trạm thực nghiệm lâm nghiệp Bầu Bàng (Bình Dương) có 30 dòng Đối chứng gồm: lô hạt nguyên sản úc 19035 (Hat-UC) và hạt giống cây trung bình vườn giống Ba Vì (H-BV) Thí nghiệm được

bố trí theo kiểu hàng cô ̣t với 3 lần lặp lại, trong đó mỗi dòng được bố trí thành một

ô, mỗi ô có 20 cây trồng thành 2 hàng

3/ Khảo nghiệm dòng vô tính Keo lá tràm tại Trạm thực nghiệm lâm nghiệp Cẩm Quỳ (Hà Nội) được bố trí gồm 25 dòng trong đó đối chứng gồm: lô hạt sản xuất đại trà Công ty giống (DT), cây hạt từ cây trung bình vườn giống Ba Vì (TB),

lô hạt nguyên sản úc (NS) và cây trô ̣i vườn giống Ba Vì; HH là hỗn hợp các dòng Thí nghiệm được bố trí dưới dạng khối ngẫu nhiên đầy đủ với 4 lần lặp, 10 cây/ô và trồng thành 1 hàng

2.4 Hiện trường nghiên cứu

Bảng 2.2: Điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu

Khu vực Bầu Bàng Khu vực Cẩm Quỳ

Vị trí địa lý

Tọa độ địa lý: 110 15 vĩ độ Bắc

và 1060 38 kinh độ Đông

- Phía Bắc giáp xã Tân Hưng

- Phía Nam giáp Nông trường Chiến

Thắng

- Phía Tây giáp giáp xã Lai Uyên

- Phía Đông giáp xã Lai Hưng

Tọa độ địa lý: 21007’ vĩ độ Bắc và

1050 26’ kinh độ Đông

- Phía Bắc giáp Suối Hai

- Phía Nam giáp xã Tản Lĩnh

- Phía Tây giáp Ba Trại

- Phía Đông giáp Đầm Long

100

Khí hậu - Thủy văn

Thuộc vùng Đông Nam Bộ là khu vực

nhiệt đới điển hình với 2 mùa khô, mưa

chuyển tiếp rõ rệt: Mùa mưa từ tháng 5

- 10 và mùa khô từ tháng 11 -4 năm sau

Lượng mưa bình quân hàng năm từ

1800 mm - 2200 mm, tập trung 80%

vào 6 tháng mùa mưa, nhiệt độ bình

quân là 26 - 270C; nhiệt độ tối thiểu

trong năm là 21,30C và trung bình tối

cao là 34,70C (bảng 2.2)

Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có hai mùa khá rõ rệt là mùa khô và mùa mưa, lượng mưa trung bình hàng năm

1600 - 1800 mm Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10, có nhiệt độ bình quân là 27.480C Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau với nhiệt độ bình quân là 18.420C Nhiệt

độ bình quân năm là 23.20C (bảng 2.2)

Điều kiện đất đai nơi khảo nghiệm

Đất cát pha hình thành trên tàn tích phù

sa cổ, thành phần cơ giới nhẹ tầng đất

dày 1,5 - 2,0 m, nghèo dinh dưỡng và bị

glây hoá mạnh, lớp trên có thành phần

cơ giới nhẹ, nhưng phía dưới là tầng sét

nặng nên đất vừa dễ bị khô lại vừa dễ bị

ngập úng, có ống phèn sắt ở tầng sét thể

hiện qua bảng 2.3

Đất có độ phì kém, bị đá ong hoá nặng ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng của cây trồng Tại khu vực nghiên cứu đất thuộc nhóm feralit màu nâu vàng phát triển trên đá mẹ sa thạch,

độ sâu tầng đất khoảng 30 cm, nghèo dinh dưỡng, thể hiện tính chất hoá học và vật lý ở địa điểm khảo nghiệm giống (bảng 2.3)

Ba ̉ ng 2.3: Đă ̣c điểm khí hâ ̣u của vùng trồng khảo nghiê ̣m

Tháng mưa

>100

mm

Lươ ̣ng bốc hơi (mm)

Nhiê ̣t đô ̣

TB năm

Tối cao tuyệt đối

Tối thấp tuyệt đối

Bảng 2.4: Tính chất hoá học và vật lý của đất ở các khu vực nghiên cứu

Mùn (%)

Đạm (%)

Chất dễ tiêu (mg/100g)

Cation trao đổi (1đl/100mg)

Thành phần

cơ giới

P2O5 K2O Ca++ Mg++ Al+++ 2-0,02

0,02- 0,002 <0,002

(Nguồn: theo Lê Đình Khả, 2003 [16]; Đỗ Đình Sâm, 1994 [22].)

2.5 Phương pháp nghiên cứu

2.5.1 Phương pháp kế thừa tài liệu

Kế thừa tài liệu của đề tài “Nghiên cứu cải thiê ̣n giống nhằm tăng năng

suất, chất lươ ̣ng cho một số loài cây trồng rừng chủ lực” giai đoạn 2005-2010 do

TS Hà Huy Thi ̣nh làm chủ nhiệm

Đề tài này là một phần của các thí nghiệm khảo nghiệm giống ở cây Keo lá tràm của Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng (TTNCGCR) thuộc Viện khoa học Lâm nghiệp Việt Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài được thừa kế từ một phần thiết kế của TTNCGCR Tác giả đồng thời là người thực hiện tất cả các khâu của thiết kế này

2.5.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm

Các thí nghiệm khảo nghiệm giống tại 2 địa điểm được tiến hành như trình bày trong bảng 2.5

Bảng 2.5: Phương pháp bố trí thí nghiệm tại Bầu Bàng và Cẩm Qùy

Thí nghiệm tại Bầu Bàng

Bến Ca ́ t – Bình Dương

Thí nghiệm tại Cẩm Quỳ

Ba Vi ̀ – Hà Nô ̣i

- Làm đất: Ủi thực bì, cày theo rạch,

- Cây giống: cây giâm hom cao 25-30

cm, được tạo trong túi bầu PE 7x14 cm

- Bón lót: 3kg phân chuồng + 0.2kg NPK

- Cây giống: cây giâm hom cao 25-30

cm, được tạo trong túi bầu PE 7x14 cm

- Số lần lặp: 4 lần; mỗi ô trong một lần lặp bố trí trồng 1 dòng với 10 cây bố trí trồng thành 1 hàng

- Số dòng: 25

- Ô thí nghiệm:

Hàng: X X X X X X X X X X

3 mét Cây số 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

2.5.3 Phương pháp chọn lọc cây trội

Chọn lọc cây trội theo quy phạm xây dựng rừng giống và vườn giống (QPN 15-93), quy phạm kỹ thuật xây dựng rừng giống chuyển hoá (QPN 16-93)

Cây trội cần có độ vượt so với số trung bình của lâm phần từ 1,5 đến 3 lần

độ lệch chuẩn (Bộ Lâm nghiệp, 1994) [1]

Công thức chung là: T =X + 1,5 * Sx đến T =X + 3 * Sx (2.1) Trong đó: T: Tiêu chuẩn cần đánh giá của cây trội

X: Trị số trung bình của đám rừng xung quanh cây trội Sx: Độ lệch tiêu chuẩn

Các cây trội được chọn lọc là những cây có các chỉ tiêu định lượng như đường kính, chiều cao, thể tích thân cây đảm bảo độ vượt chuẩn đồng thời có các chỉ tiêu định tính như độ thẳng thân, độ nhỏ cành, mức độ sâu bệnh hại đạt yêu cầu của quy phạm xây dựng rừng giống và vườn giống và có sức sinh trưởng tốt

2.5.4 Phương pháp thu thập số liệu

+ Thu thập số liệu về sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng của rừng trồng có liên quan đến sinh trưởng thể tích thân cây, năng suất và chất lượng, nghĩa là cả chỉ tiêu định tính và định lượng cần quan tâm có thể đo đếm được Chúng bao gồm: đường kính ngang ngực (D1.3,cm), chiều cao vút ngọn (Hvn, m) và thể tích thân cây (Vcây, dm3), độ thẳng thân, độ nhỏ cành và mức độ sâu bệnh (điểm)

Số liệu được thu thâ ̣p đi ̣nh vi ̣ theo định kỳ hàng năm từ năm 2007 đến thời điểm 2010 Việc thu thập các số liệu sinh trưởng được tiến hành trên toàn bộ các ô thí nghiệm, trong mỗi ô bố trí trồng một dòng

Các chỉ tiêu sinh trưởng đường kính, chiều cao (D1.3, Hvn…) được thu thập theo hướng dẫn từ giáo trình Điều tra rừng của Trường Đại học Lâm nghiệp:

- Đường kính ngang ngực (D1.3): Đo chu vi thân cây nơi độ cao 1,3 m bằng

thước dây với sai số 0,1 cm, sau đó quy đổi ra đường kính, đơn vi ̣ cm

- Chiều cao vút ngọn: Đo bằng sào đo cao có chia mét Đo từ mặt đất đến đỉnh sinh trưởng cao nhất với sai số là 20 cm Khi chiều cao cây lớn hơn 10 mét dùng thước Blume-Leiss với sai số 50 cm

+ Thu thập các chỉ tiêu chất lượng

Đánh giá về chất lượng cây theo phương pháp cho điểm của Lê Đình Khả và

Dương Mộng Hùng (1998) [12]

Một số chỉ tiêu chất lượng được thu thập như: độ thẳng thân, độ nhỏ cành,

mứ c đô ̣ sâu bê ̣nh ; Thang điểm được thể hiện ở bảng 2.6

Bảng 2.6: Các tiêu chí cho điểm về chất lượng cây Keo lá tràm

Cây rất cong (75% - 100% đoạn thân bị cong) 1

Cây cong vừa (25% - 50% đoạn thân bị cong) 2

Cây cong nhẹ (< 25% đoạn thân bị cong) 3

Cây hơi cong (rất ít thấy cong) 4

2.5.5 Phương pháp xử lý số liệu

Từ số liệu thu thập ở hiện trường được xử lý, phân tích trên máy tính để xác định các thông số thống kê và được tiến hành bằng phân tích phương sai (ANOVA) nhằm xác định được quy mô biến dị và mức độ sai khác về sinh trưởng và một số chỉ tiêu chất lượng giữa các dòng thông qua chương trình phần mềm chuyên dụng DATAPLUS, GENSTAT và phần mềm EXCEL 5.0 (Nguyễn Hải Tuất và Ngô Kim Khôi, 1996)

+ Thể tích thân cây cả vỏ (Vcây): xác đi ̣nh bằng công thức:

V = G * H * f (2.2)

hay

V(dm3) = п * D1.32 * Hvn * f/40 (2.3) Trong đó:

D1.3: đường kính ngang ngực (đơn vi ̣ cm)

Hvn: Chiều cao vút ngo ̣n (đơn vi ̣ m) f: là hình số (giả đi ̣nh bằng 0.5) + Từ kết quả phân tích phương sai (ANOVA) có thể đánh giá sự sai khác giữa các yếu tố thí nghiê ̣m dựa theo chỉ tiêu Fpr Nếu Fpr < 0.001 thì sự sai khác giữa các nghiê ̣m thức thí nghiê ̣m có ý nghĩa về mă ̣t thống kê Nếu Fpr > 0.001 thì

sự sai khác giữa các nghiê ̣m thức thí nghiê ̣m không có ý nghĩa về mă ̣t thống kê

+ Sed (Standard Error Deviation) là đô ̣ lê ̣ch tiêu chuẩn giữa các nghiê ̣m thứ c thí nghiê ̣m

+ Lsd (Least Square Difference) là sai khác bình phương nhỏ nhất giữa các nghiệm thức thí nghiê ̣m, được xác định theo công thức:

Lsd = Sed * TINV(df,05) (2.4) + Trung bình mẫu: ( X) được tính theo công thức:

X = 1/n ∑ Xi (2.5)

+ Hệ số biến đô ̣ng Cv (%)được tính theo công thức:

Sd

Cv (%) = - * 100 (2.6) X

+ Xác định độ vượt của cây trội theo độ lệch chuẩn

Trong chọn giống cây rừng, giá trị kiểu hình của các cây trội được đánh giá

và so sánh với nhau thông qua độ vượt tính theo độ lệch chuẩn so với trị số bình quân của đám rừng có cây trội và được xác định bằng công thức sau:

(X tr -X)

Độ vượt = - (2.7)

Sd Trong đó: Xtr: Số đo của cây trội

X : Trị số trung bình của đám rừng xung quanh cây trội Sd: Sai tiêu chuẩn của quần thể so sánh

Các cây trội được chọn đòi hỏi đều phải đảm bảo có độ vượt về đường kính, chiều cao và thể tích thân cây lớn hơn hoă ̣c bằng từ 1,5 lần độ lệch chuẩn so với trị

số trung bình của đám rừng (Xtr ≥ 1,5 Sd + XTB)

So sánh trung bình của các chỉ tiêu định lượng giữa dòng và giữa các khu vực bằng các trắc nghiệm thống kê thông dụng như LSD hoặc Duncan (Nguyễn Hải Tuất và Ngô Kim Khôi, 1996)

+ Đánh giá chỉ số chất lượng tổng hợp (Icl) được xác định theo phương pháp của Lê Đình Khả (1999) [13], được tính bằng công thức:

Icl = (Đtt * Đnc * Sb) (2.8) Trong đó:

 Icl: Chỉ số chất lượng tổng hợp

 Đtt: Độ thẳng thân cây

 Đnc: Độ nhỏ cành

 Sb: Sâu bệnh

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Mục tiêu của khảo nghiệm giống là cho ̣n lo ̣c được giống phù hợp với mu ̣c đích kinh doanh, đồng thời đạt tiêu chí vượt trô ̣i về sinh trưởng của cây rừng cũng như đảm bảo chất lượng về gỗ Với cây lâm nghiê ̣p có chu kỳ kinh doanh dài, viê ̣c chọn giống ở tuổi nhỏ (cây non) khó đem la ̣i kết quả chính xác cao Keo lá tràm là loài cây gỗ cũng mang những tính chất và đă ̣c điểm đó Chính vì vâ ̣y, để so sánh, đánh giá nhằm chọn được các dòng Keo lá tràm có sinh trưởng nhanh, chất lượng tốt, đề tài đã tiến hành so sánh và đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng của cây được khảo nghiệm từ tuổi 2 trở đi (năm trồng 2005, đa ̣t 2 tuổi vào năm 2007) để xác đi ̣nh sự ưu trội của các dòng Keo lá tràm

Khảo nghiệm dòng được thiết lập tại Trạm thực nghiê ̣m lâm nghiê ̣p Cẩm Quỳ, Ba Vì, Hà Nô ̣i và Tra ̣m thực nghiê ̣m lâm nghiê ̣p Bầu Bàng, Bến Cát, Bình Dương vào năm 2005 Số liệu được thu thập đi ̣nh vi ̣ từng năm vào cuối mùa sinh trưởng, các chỉ tiêu được thu thập là: tỷ lệ sống, các chỉ tiêu hình thái quyết định tới chất lượng gồ m độ thẳng thân, đô ̣ nhỏ cành, sâu bê ̣nh và các chỉ tiêu sinh trưởng như đường kính thân cây ở tầm cao 1,3 m (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn)

Từ các số liệu thu thập và được phân tích thông qua phần mềm Dataplus, Genstat, và Excel, chúng tôi có được các kết quả cần thiết Báo cáo sẽ lần lượt trình

bày các kết quả phân tích về biến đô ̣ng của các chỉ tiêu tăng trưởng đường kính, chiều cao, thể tích thân cây và các chỉ tiêu chất lượng tổng hợp (gồm đô ̣ thẳng thân,

độ nhỏ cành và sâu bệnh của khảo nghiê ̣m) từ tuổi 2; 3; 4 đến tuổi 5 Đồng thời chọn dòng có năng suất cho từng giai đoạn tuổi nhằm đáp ứng theo mu ̣c đích kinh doanh củ a người trồng rừng

3.1 Biến động về sinh trươ ̉ ng và chất lươ ̣ng của các dòng Keo lá tràm

Kết quả thu được về sinh trưởng và chất lượng của các dòng Keo lá tràm

theo tuổi củ a từng đi ̣a điểm khảo nghiê ̣m được trình bày như bảng 3.1 và 3.2

Ba ̉ ng 3.1: Biến động về sinh trưởng và chất lượng của các dòng Keo lá tràm

tại khảo nghiê ̣m Cẩm Quỳ – Ba Vì – Hà Nô ̣i

Hê ̣ số biến đô ̣ng% Fpr

Tuổi 2

2005 - 2007

Đường kính (cm) 4.25 2.30 - 7.40 5.70 <0.001 Chiều cao (m) 4.55 2.83 - 7.75 4.70 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 2.41 1.00 - 3.33 13.50 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 2.85 1.67 - 3.71 10.50 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 2.96 1.75 - 4.00 7.20 0.005 Thể tích (dm3/cây) 3.98 0.62 - 16.21 19.70 <0.001

Tuổi 3

2005 - 2008

Đường kính (cm) 5.37 3.03 -8.91 7.80 <0.001 Chiều cao (m) 5.80 3.33 - 9.43 6.50 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 2.43 1.00 - 3.40 13.50 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 2.90 1.67 - 3.90 9.00 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 3.55 2.50 - 4.75 8.30 0.900 Thể tích (dm3/cây) 8.02 1.34 -28.23 22.60 <0.001

Tuổi 4

2005 - 2009

Đường kính (cm) 6.71 4.00 - 0.79 9.60 <0.001 Chiều cao (m) 7.00 3.83 - 0.79 7.20 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 2.50 1.00 - 3.90 14.00 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 2.93 1.67 - 4.00 9.60 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 4.29 2.78 - 5.00 9.00 0.387 Thể tích (dm3/cây) 15.00 2.41 - 46.52 19.70 <0.001

Tuổi 5

2005 - 2010

Đường kính (cm) 8.42 5.00 -12.68 11.00 <0.001 Chiều cao (m) 8.64 5.33 -12.14 6.60 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 3.11 2.00 - 4.00 5.10 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 2.84 1.75 – 4.00 9.20 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 3.92 2.67 – 5.00 5.60 <0.001 Thể tích (dm3/cây) 28.02 5.69 – 75.79 15.20 <0.001

Ba ̉ ng 3.2: Biến động về sinh trưởng và chất lươ ̣ng của các dòng Keo

lá tràm ta ̣i khảo nghiê ̣m Bầu Bàng – Bến Cát – Bình Dương

Tuổi cây

(năm) Chi ̉ tiêu theo dõi Trung

bi ̀nh

Pha ̣m vi biến đô ̣ng

Hê ̣ số biến đô ̣ng% Fpr

Tuổi 2

2005 - 2007

Đường kính (cm) 7.20 5.94 – 9.22 9.30 0.018 Chiều cao (m) 5.81 3.92 – 8.94 9.20 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 3.55 2.41 – 4.37 6.40 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 3.68 2.63 – 4.65 9.00 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 2.08 2.00 – 2.33 3.20 0.393 Thể tích (dm3/cây) 12.64 5.98 – 28.82 22.90 <0.001

Tuổi 3

2005- 2008

Đường kính (cm) 8.52 7.34 – 0.59 6.30 <0.001 Chiều cao (m) 8.58 6.82 -11.67 4.60 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 3.56 2.41 – 4.37 8.10 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 3.68 2.63 – 4.68 9.00 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 2.66 2.41 – 3.00 7.70 0.697 Thể tích (dm3/cây) 25.09 15.9 -47.68 13.20 <0.001

Tuổi 4

2005 - 2009

Đường kính (cm) 10.00 8.76 -12.00 5.30 <0.001 Chiều cao (m) 10.79 8.07 -14.26 6.50 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 3.55 2.44 – 4.37 8.10 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 3.17 2.89 – 3.79 3.90 0.002 Sâu bệnh (điểm) 3.28 3.00 – 4.06 4.20 <0.001 Thể tích (dm3/cây) 43.24 25.63-75.16 9.90 <0.001

Tuổi 5

2005 - 2010

Đường kính (cm) 11.62 9.97 -14.90 5.70 <0.001 Chiều cao (m) 12.08 8.00 -15.00 9.60 <0.001

Độ thẳng thân (điểm) 3.19 2.50 – 3.89 4.20 <0.001

Độ nhỏ cành (điểm) 3.77 3.05 – 4.68 7.30 <0.001 Sâu bệnh (điểm) 4.60 3.93 – 5.00 4.60 <0.001 Thể tích (dm3/cây) 65.77 35.44-129.8 8.00 <0.001

Hi ̀nh 3.1: Biểu đồ sinh trưởng thể tích thân cây theo tuổi của Keo lá

tràm ta ̣i hai địa điểm khảo nghiê ̣m

Số liệu bảng 3.1; 3.2 và hình 3.1 cho thấy biến động về các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng trong khảo nghiệm dòng từ năm thứ 2 đến năm thứ 5 sai khác nhau rõ rê ̣t và đều rất có ý nghĩa về mă ̣t thống kê

- Các chỉ tiêu về sinh trưởng cho thấy các dòng Keo lá tràm sinh trưởng khá nhanh Về sinh trưởng khi so sánh giữa hai địa điểm thể hiện, tại Bầu Bàng nhanh hơn so với ở Cẩm Quỳ (hình 3.1) Tại Cẩm Quỳ các giá tri ̣ trung bình đa ̣t 1.89 cm/năm về đường kính, 1.78 m/năm về chiều cao và 5.70 dm3/cây về thể tích thân cây Tại Bầu Bàng, sinh trưởng đường kính trung bình đa ̣t 2.33 cm/năm, chiều cao cây là 2.42 m/năm và thể tích thân cây đa ̣t 13.15 dm3/cây

- Bên cạnh đó, tại mỗi địa điểm thì pha ̣m vi biến đô ̣ng và hê ̣ số biến đô ̣ng

củ a các chỉ tiêu D1.3, Hvn và thể tích thân cây giữa các dòng là rất lớn Điều đó cho thấy sinh trưởng giữa các dòng có sự phân hóa ma ̣nh Nhưng mă ̣t khác, các dòng Keo lá tràm trong khảo nghiê ̣m đều được nhân giống vô tính (cây hom) nên sự biến

đô ̣ng trong cùng một dòng là rất nhỏ Chính những đă ̣c tính này đã tạo cho việc lựa chọn được dòng có sinh trưởng nhanh và năng suất cao mô ̣t cách khá chính xác

Đây cũng chính là cơ sở lý luâ ̣n và thực tiễn quan tro ̣ng cho viê ̣c cho ̣n lo ̣c giống dựa trên các đặc điểm định lượng

- Đối vớ i các chỉ tiêu chất lượng:

(i) Kết quả về đô ̣ thẳng thân: tại địa điểm khảo nghiê ̣m ở Cẩm Quỳ nhâ ̣n thấy vào năm thứ 2 đa ̣t trung bình là 2.41 điểm (cây cong vừa) sau đó chỉ tiêu này tăng dần theo tuổi của cây và đa ̣t 3.11 điểm ở tuổi 5 (cây cong nhẹ), trong khi đó chỉ số trung bình của đô ̣ thẳng thân ta ̣i khảo nghiê ̣m Bầu Bàng tương ứng thay đổi rất nhỏ từ 3.55 điểm năm thứ 2 đến 3.56 điểm ở tuổi 3 và 4 sau đó giảm xuống còn 3.19 điểm ở tuổi 5 Điều này chứng tỏ Keo lá tràm biến đổi về hình da ̣ng thân từ cong ở thời điểm đầu đến thẳng ở thời điểm sau là rất châ ̣m, hoàn toàn phản ánh đúng đă ̣c điểm di truyền của loài Keo lá tràm

(ii) Về đô ̣ nhỏ cành cũng tuân theo quy luật như đô ̣ thẳng thân, chỉ số trung bình về đô ̣ nhỏ cành ta ̣i Cẩm Quỳ thay đổi từ 2.85 điểm ở tuổi 2 (cành trung bình) lên 2.90 và 2.93 điểm ở tuổi 3 và 4 sau đó giảm xuống 2.84 ở tuổi 5 (cành trung bình), trong khi đó chỉ số độ nhỏ cành của Keo lá tràm ta ̣i Bầu Bàng thay đổi từ 3.17 điểm (cành trung bình) đến 3.68 điểm (cành nhỏ) Kết quả đó cho thấy mức đô ̣

tỉa cành tự nhiên của Keo lá tràm kém làm cho chỉ tiêu độ nhỏ cành tăng rất châ ̣m

và thể hiện không rõ ràng So sánh về đô ̣ thẳng thân, đô ̣ nhỏ cành ta ̣i 2 khảo nghiệm ở Cẩm Quỳ và Bầu Bàng cũng cho thấy chất lượng về thân cây và đô ̣ nhỏ

cành ta ̣i khảo nghiê ̣m ở Bầu Bàng là tốt hơn so với ở Cẩm Quỳ

(iii) Chỉ tiêu chất lượng về sâu bê ̣nh: ta ̣i khảo nghiê ̣m ở Cẩm Quỳ cho thấy năm thứ 2 đa ̣t 2.96 điểm (cây bi ̣ bê ̣nh trung bình) đến năm thứ 3 (3.55 điểm) và thứ

4 (4.29 điểm) (cây bi ̣ bê ̣nh nhe ̣) Chỉ số này tăng lên chứng tỏ khả năng nhiễm sâu

bệnh của Keo lá tràm có giảm Riêng đến năm thứ 5 chỉ số sâu bê ̣nh giảm xuống

đa ̣t tri ̣ số (3.92 điểm) tức là cây nhiễm bê ̣nh trở la ̣i, điều này là do theo thời gian sinh trưởng của Keo lá tràm càng tăng, không gian dinh dưỡng càng bi ̣ thu he ̣p làm cho ánh sáng không xuyên qua tán rừng được dẫn tới dưới tán luôn bi ̣ ẩm thấp là điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi cho sâu bê ̣nh tấn công Trong khi đó ta ̣i khảo nghiê ̣m ở Bầu

Bàng chỉ số sâu bê ̣nh tăng đều từ tuổi 2 đa ̣t 2.08 điểm (cây bi ̣ bê ̣nh nă ̣ng) cho tới tuổi 5 đạt giá tri ̣ 4.6 điểm (cây bi ̣ bê ̣nh nhe ̣ – cây không bi ̣ bê ̣nh), qua đó cho thấy khả năng thích nghi với điều kiê ̣n khí hâ ̣u của các dòng Keo lá tràm ta ̣i vùng khảo nghiệm ở Bầu Bàng là rất tốt

Cũng cần phải nói thêm rằng, do các dòng vô tính được nhân giống từ các cây trội đã qua chọn lọc trong vườn giống nên các chỉ tiêu chất lượng như độ thẳng thân, độ nhỏ cành, sâu bê ̣nh tương đối tốt, phần lớn các dòng vô tính đều chỉ có một thân Quan sát tại hiện trường cũng cho thấy hầu hết các dòng có sinh trưởng nhanh đều có chất lượng tương đối tốt và tỷ lê ̣ sống cao Vì vậy, trong tuyển chọn các dòng vô tính Keo lá tràm cho trồng rừng thì các chỉ tiêu về sinh trưởng được đề tài tập trung ưu tiên lựa cho ̣n cao hơn cả

3.2 Đa ́ nh giá khả năng thích nghi của các dòng Keo lá tràm khảo nghiệm

Tỷ lê ̣ sống của một giống cây trồng là một trong những chỉ tiêu thể hiê ̣n khả năng thích nghi của giống đó với điều kiê ̣n sinh thái và lâ ̣p đi ̣a nơi chúng sinh sống Trong khảo nghiệm loài, xuất xứ và dòng thì tỷ lê ̣ sống của loài, xuất xứ hoă ̣c dòng trên một điều kiê ̣n hoàn cảnh sống cu ̣ thể cũng là một trong những biểu hiê ̣n sớm nhất thể hiện đặc điểm thích ứng với điều kiê ̣n sinh thái nơi gây trồng Đối với khảo nghiệm dòng và xuất xứ từ các loài ngoa ̣i lai như Keo lá tràm được dẫn nhâ ̣p để trồng thử nghiê ̣m tại nơi đang khảo nghiệm có điều kiện hoàn cảnh ít nhiều đổi khác so với vùng nguyên sản củ a chúng thì chắc chắn khả năng này càng thể hiê ̣n

rõ hơn

Kết quả thu được về tỷ lê ̣ sống của các dòng Keo lá tràm trong khảo nghiê ̣m

này theo cấp tuổi sinh trưởng của cây rừng được trình bày ở các bảng 3.3; 3.4 và

hình 3.2

Ba ̉ ng 3.3: Tỷ lê ̣ sống của các dòng Keo lá tràm theo tuổi trong khảo nghiệm

tại Cẩm Quỳ – Ba Vì – Hà Nô ̣i

STT Do ̀ng Tuổi 2 Do ̀ng Tuổi 3 Do ̀ng Tuổi 4 Do ̀ng Tuổi 5

Bảng 3.4: Tỷ lê ̣ sống của các dòng Keo lá tràm theo tuổi tại khảo nghiê ̣m

Bầu Bàng – Bến Cát – Bình Dương

Fpr 0.197 0.042 0.029 <0.001

Lsd 10.39 11.95 15.99 16.51

0102030405060708090100

2 đến tuổi 5) nhưng năng lực thích ứng sinh thái của Keo lá tràm khá tốt, được thể hiện thông qua tỷ lê ̣ sống trung bình ở từng năm Về khả năng thích ứng với điều kiện sinh thái thì Keo lá tràm được khảo nghiê ̣m tại Bầu Bàng (thuô ̣c vùng Đông Nam Bộ) thể hiện khả năng thích nghi tốt hơn so với khảo nghiê ̣m ta ̣i Cẩm Quỳ (thuộc vùng trung tâm) xét ở cấp đô ̣ loài (hình 3.2)

Đánh giá về tỷ lê ̣ sống ở cấp đô ̣ dòng nhâ ̣n thấy năng lực thích ứng của các dòng thực sự khác biệt có ý nghĩa về mă ̣t thống kê được thể hiê ̣n từ năm thứ 2 đến năm thứ 4 ta ̣i đi ̣a điểm khảo nghiệm Cẩm Quỳ, trong khi đó sự khác biê ̣t này chỉ có ý nghĩa về thống kê vào năm thứ 5 ta ̣i đi ̣a điểm Bầu Bàng (Fpr < 0.001)

Xếp ha ̣ng về tỷ lê ̣ sống phu ̣c vu ̣ cho đánh giá khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái ta ̣i các khảo nghiê ̣m cần tâ ̣p trung quan tâm tới 2 nhóm: thứ nhất là