NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Theo phép biện chứng duy vật của chú nghĩa Mác - Lênin, nguyên nhân là phạm trù chỉ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ CÔNG TUẤN

NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI

VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – năm 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ CÔNG TUẤN

NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI

VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số: 8.38.01.05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS HỒ SỸ SƠN

HÀ NỘI – năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi Các số liệu dùng sử dụng phân tích trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng đã công bố công khai đúng qui định Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, khách quan, phù hợp với thực tiễn và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ luận văn nào khác

Tác giả luận văn

Lê Công Tuấn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 6

1.1 Khái niệm, bản chất, các mối liên hệ và ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 6 1.2 Cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giáo thống đường bộ 16 1.3 Phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 18

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 25

2.1 Khái quát tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở thành phố Đà Nẵng 25 2.2 Thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tại thành phố Đà Nẵng 32

CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 58

3.1 Tăng cường nhận thức lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 58 3.2 Các giải pháp khắc phục những hạn chế, khiếm khuyết trong giáo dục của gia đình và nhà trường 62 3.3 Các giải pháp khắc phục những hạn chế, yếu kém, vi phạm trong công tác

tổ chức - quản lý Nhà nước, xã hội trong lĩnh vực giao thông đường bộ 64

3.4 Giải pháp khắc phục nguyên nhân và điều kiện thuộc về yếu tố nạn nhân 74

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ATGTĐB : An toàn giao thông đường bộ

BLHS : Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

ĐKPTGTĐB : Điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

LGTĐB : Luật giao thông đường bộ năm 2008

PTGTĐB : Phương tiện giao thông đường bộ

TTATGT : Trật tự an toàn giao thông

VPQĐ về TGGTĐB : Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ XPVPHC : Xử phạt vi phạm hành chính

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Tương quan số vụ TNGT, TNGT nghiêm trọng, số vụ TNGT khởi

tố, điều tra, truy tố, xét xử từ năm 2016 – 2020 27 Biểu đồ 2.2 Số vụ án phân theo hoạt động kinh doanh, vận tải và không kinh doanh vận tải 47

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Thành phố Đà Nẵng nằm ở khu vực miền Trung của đất nước, giáp với ba di sản văn hóa thế giới là cố đô Huế (tỉnh Thừa Thiên Huế), phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn (tỉnh Quảng Nam) Với diện tích 1.284,4 km2 và dân số khoảng 1.230.000 người, Đà Nẵng gồm 8 đơn vị hành chính cấp huyện đó là 6 quận (Liên Chiểu, Thanh Khê, Hải Châu, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Cẩm Lệ) và 2 huyện (Hòa Vang và Hoàng Sa), ngoại trừ quận Cẩm Lệ, huyện Hòa Vang, các quận khác đều giáp biển Đông Đây còn là đầu mối giao thông lớn nhất khu vực miền Trung - Tây Nguyên về đường sắt Bắc-Nam, đường thủy, đường bộ (quốc lộ 1A, 14B), sở hữu cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng Cùng với đó, cảng Tiên Sa là cửa ngõ ra biển quan trọng của Tây Nguyên, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanma và là điểm đầu - cuối của tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) và các quốc gia ASEAN

Trong những năm qua, nhờ tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng, kết cấu giao thông đường bộ theo hướng đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm mà Đà Nẵng đã có 2.440 tuyến đường với tổng chiều dài 1.463,63 km và 74 cây cầu với 181 nút đèn tín hiệu giao thông Kinh tế - xã hội phát triển kéo theo lượng phương tiện cơ giới gia tăng nhanh Thống kê mới nhất của Phòng CSGT Công an Đà Nẵng cho thấy thành phố đang có 966.752 xe mô tô, gắn máy và 96.600 xe ô tô cá nhân Tuy nhiên, chính điều này cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, trong đó có tình hình tai nạn giao thông (TNGT) và tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ (VPQĐ về TGGTĐB)

Đơn cử, trong giai đoạn 2016 - 2020, Tòa án Nhân dân hai cấp tại Đà Nẵng

đã xử sơ thẩm 270 vụ VPQĐ về TGGTĐB với 276 bị cáo, tức trung bình mỗi năm

có 54 vụ với 55,2 bị cáo đã bị xét xử về tội danh nói trên So với tổng số các vụ phạm tội và số bị cáo đã bị xét xử trên địa bàn, số vụ phạm tội VPQĐ về TGGTĐB chiếm 4,43% và số bị cáo chiếm 4,53%

Con số thống kê cũng cho thấy, trong số 295 vụ phạm tội VPQĐ về TGGTĐB được khởi tố, điều tra chỉ có 270 vụ được xét xử (chiếm 91,52%), số còn

2

lại đã đình chỉ điều tra Mặt khác việc áp dụng pháp luật trong xử lý vi phạm và tội phạm ở lĩnh vực này chưa nghiêm, chưa triệt để, còn nặng về xử phạt hành chính và thỏa thuận bồi thường dân sự, một số vụ không được tiến hành khởi tố, điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật, ý thức của đại bộ phận quần chúng Nhân dân vẫn còn xem nhẹ các hành vi vi phạm luật giao thông đường

bộ, tư tưởng “trọng tình hơn trọng lý” nên việc áp dụng pháp luật còn nhiều vướng mắc Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến yêu cầu xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và tất nhiên ảnh hưởng không nhỏ đến công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn Đà Nẵng, và thực tế tình hình tội này đang diễn biến phức tạp

Ngoài hạn chế trong xử lý về hình sự đối với tội này như đã nói ở trên, còn

có cả những nguyên nhân và điều kiện khác, như hạn chế của pháp luật, hạn chế trong nhận thức nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm (THTP) nói chung

và của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB nói riêng, cần được nghiên cứu khắc phục

Trong khi đó, về mặt lý luận, nguyên nhân và điều kiện của THTP mới chỉ được đề cập nghiên cứu đối với tội khác, hoặc đối với THTP nói chung trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Nói cách khác, cho đến nay, chưa có công trình nào đề cập một cách toàn diện, chuyên sâu về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu làm rõ hơn, từ đó, đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm khắc phục một cách có hiệu quả, tiến tới kiềm chế, kéo giảm và dần loại bỏ THTP này ra khỏi địa bàn Do đó, học viên lựa chọn đề tài

“Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành

phố Đà Nẵng” để làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ ngành Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Về mặt lý luận, vấn đề nguyên nhân và điều kiện của THTP (nói chung), nguyên nhân và điều kiện của THTP (cụ thể) ngày càng thu hút được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu

Có thể nêu ra một số công trình đã được công bố như như Đề tài cấp Bộ

3

“Nguyên nhân và điều kiện của THTP ở nước ta hiện nay” của PGS TS Hồ Sỹ Sơn, Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam làm chủ nhiệm, Hà Nội, năm 2018

Đề tài cấp Bộ “Tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam - Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp của lực lượng CSGT” do tác giả Đại tá Trần Đào, nguyên Cục trưởng Cục CSGT ĐB-ĐS, Bộ Công an, làm chủ nhiệm, Hà Nội, năm

“Tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn huyện Hòa Vang - thành phố Đà Nẵng: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam của tác giả Đặng Ngọc Thủy, năm 2018

Có thể thấy, các công trình trên đây hoặc chỉ mới nghiên cứu nguyên nhân của tình hình vi phạm ATGT đường bộ nói chung hay nghiên cứu tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên phạm vi cả nước hoặc ở một số địa phương nào đó của thành phố Đà Nẵng thông qua cách tiếp cận đi từ THTP rồi tới nguyên nhân và điều kiện tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB mà chưa tìm hiểu một cách tổng thể nguyên nhân và điều kiện tình hình tội này trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Qua phân tích những vấn đề lý luận, thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục những nguyên nhân và điều kiện đó, tiến tới kiềm chế, kéo giảm và dần loại bỏ THTP này ra khỏi địa bàn thành phố Đà Nẵng

4

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài phải thực hiện một số nhiệm vụ sau:

- Phân tích, làm rõ vấn đề lý luận về các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB

- Phân tích, đánh giá thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Đề xuất các giải pháp khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là các quan điểm khoa học được nêu ra trong tội phạm học; thực tiễn tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB và thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội này trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; thực tiễn

xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ tại thành phố Đà Nẵng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: luận văn nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Về không gian: thành phố Đà Nẵng

- Thời gian: giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Sử dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về phòng ngừa tội phạm, về cải cách tư pháp, về quyền con người…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Học viên sử dụng các phương pháp như thống kê, phân tích, tổng hợp, so

có hiệu quả

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn là một trong những nguồn tài liệu tham khảo cho việc hoạch định chính sách phòng ngừa tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Luận văn còn được dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy về hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội VPQĐ về TGGTĐB nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung của luận văn được kết cấu thành 03 chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Chương 2: Thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 3: Các giải pháp khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

6

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO

THÔNG ĐƯỜNG BỘ

1.1 Khái niệm, bản chất, các mối liên hệ và ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1 Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Theo phép biện chứng duy vật của chú nghĩa Mác - Lênin, nguyên nhân là phạm trù chỉ sự tác động qua lại giữa các mặt trong một sự vật, một hiện tượng hoặc giữa các sự vật, các hiện tượng với nhau gây ra sự biến đổi nhất định gọi là kết quả

[11, tr.308] Như vậy, về bản chất, nguyên nhân không phải là hiện tượng, sự vật

nào đó, mà nguyên nhân chỉ có thể là sự tác động qua lại giữa các mặt trong một sự vật, một hiện tượng hoặc giữa các sự vật, các hiện tượng với nhau để sinh ra kết

quả

Điều kiện là những yếu tố đóng vai trò xúc tác, tuy không sản sinh ra kết

quả, song tạo thuận lợi, hỗ trợ, thúc đẩy sự tương tác sinh ra kết quả [11, tr.308]

Như vậy, về bản chất, điều kiện là những sự kiện, tình huống, hoàn cảnh nhất định

có vai trò thúc đẩy quá trình từ nguyên nhân gây ra kết quả

Trên cơ sở nguyên lý chung đó, việc nhận thức nguyên nhân và điều kiện trong lĩnh vực xã hội (vốn gắn với yếu tố con người) có điểm đặc thù là “sự tác động” đó được tiến hành (thực hiện) thông qua đầu óc con người Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm được nhận thức gắn với cơ chế tâm lý của của họ như: nhu cầu, khả năng đáp ứng nhu cầu, định hướng giá trị, lựa chọn phương thức thỏa mãn nhu cầu… Tuy nhiên, hiện nay, trong tội phạm học có khá nhiều quan điểm khác nhau về cái gọi là nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm Chẳng hạn, có quan điểm cho rằng, trong cơ chế hành vi phạm tội, kết quả chính là

7

hành vi phạm tội; còn nguyên nhân chỉ có thể là sự tác động qua lại, không phải là

sự tác động trực tiếp (S-R) mà là sự tác động gián tiếp thông qua đầu óc con người, tâm lí học gọi là kích thích phương tiện (X) Vì thế, công thức của sự tác động này phải là kích thích khách thể (S), kích thích phương tiện (X), trả lời các kích thích

(R) [11, tr.309] Tổng hợp nguyên nhân của từng hành vi phạm tội cho thấy nguyên

nhân của tình hình tội phạm Quan điểm này, thiết nghĩ chưa đi đến tận cùng vấn đề nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm Vấn đề là ở chỗ, tội phạm cụ thể

là do con người thực hiện (dù chủ thể của tội phạm là pháp nhân thương mại thì thực hiện tội phạm vẫn là cá nhân), mà con người sinh ra ai cũng như nhau, không phải là người phạm tội Thêm nữa, có người phạm tội lại có người không phạm tội,

có người phạm tội này lại có người phạm tội khác…Như vậy, đối với người phạm tội, chắc chắn phải có cái gì đó tác động đến họ làm sản sinh ra ở họ “tiềm năng phạm tội” Cái gì đó chắc chắn không phải là sự tác động mà có tên gọi: hoặc là hiện tượng tiêu cực, hoặc là yếu tố tiêu cực hoặc là nhân tố tiêu cực hoặc là tình tiết tiêu cực…Những cái gì tiêu cực đó tác động lẫn nhau và tác động đến con người trong quá trình sống của họ, làm hình thành ở họ “động cơ phạm tội” hoặc “tiềm năng phạm tội đặc điểm nhân thân tiêu cực”…Những thứ đó thúc đẩy con người thực hiện tội phạm cụ thể khi xuất hiện tình huống phạm tội cụ thể Từ những phân

tích khái quát đó, học viên chia sẽ quan điểm cho rằng “Nguyên nhân của THTP là

những hiện tượng xã hội tiêu cực ở trong mối liên hệ tương tác hai mức độ sinh ra

và tái sản xuất ra THTP như là hậu quả tất yếu của mình [39, tr.87]

Trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm, sự phân biệt nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm cũng chỉ mang tính chất tương đối Cho nên, để kìm hãm, làm giảm thiểu, dần loại bỏ tình hình tội phạm cần phải khắc phục, dần xóa bỏ không chỉ nguyên nhân mà còn cả điều kiện của tình hình tội phạm, tại vì cả nguyên nhân và điều kiện của THTP trong một tổng thể tác động mới làm phát sinh ra kết quả là THTP

Vận dụng lý thuyết về nguyên nhân và điều kiện của triết học Mác-Lênin, các quan điểm khoa học được nêu ra trong tội phạm học và những lập luận, phân

8

tích trên đây vào nghiên cứu cụ thể tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, có thể xác

định: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là những hiện

tượng xã hội tiêu cực, trong sự tác động qua lại lẫn nhau và tác động với con người hình thành ở họ đặc điểm nhân thân tiêu cực (hay tính động cơ phạm tội hoặc tiềm năng phạm tội) để rồi trong sự tác động với tình huống phạm tội VPQĐ về TGGTĐB, làm phát sinh tội này trên thực tế

1.1.2 Bản chất của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Bởi tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là hiện tượng xã hội có nguồn gốc và bản chất xã hội, nên “những cái làm phát sinh ra nó”, tức nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội này cũng có nguồn gốc và bản chất xã hội Cũng bởi tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là hiện tượng xã hội tiêu cực, nguy hiểm cho xã hội, có hại cho

xã hội và “nằm trong hệ thống các mâu thuẫn xã hội”, nên nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB cũng là hiện tượng xã hội tiêu cực, nguy hiểm cho xã hội, có hại cho xã hội và nằm trong hệ thống các mâu thuẫn xã hội Vì vậy, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, chẳng những

có mối liên hệ chặt chẽ với chính bản thân tình hình tội này, mà còn có mối liên hệ với những hiện tượng xã hội khác thuộc nội dung nghiên cứu của tội phạm học như nhân thân người phạm tội, dự báo tình hình tội phạm, phòng ngừa tình hình tội phạm và với những mâu thuẫn xã hội

1.1.3 Các mối liên hệ của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.3.1 Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao đường bộ với tình hình tội này

Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB với chính bản thân tình hình tội này không chỉ được quyết định bởi chúng mà còn những vấn đề thuộc đối tượng nghiên cứu của tội phạm học, những hiện tượng xã hội tiêu cực khác, có sự thay đổi về mặt lịch sử, có tính chất nguy hiểm cho xã hội và còn có mối liên hệ tác động qua lại với các hiện tượng xã hội

9

khác…mà còn bởi:

Thứ nhất, chính tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là “sản phẩm” “hệ quả” hay là “cái phản ánh” của nguyên nhân và điều kiện của nó, còn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là cái quyết định của chính tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Chính vì vậy, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB có mối quan hệ tác động qua lại với tình hình tội VPQĐ về TGTGTĐB và ngược lại (đây là mối hệ tác động qua lại hai chiều)

Thứ hai, tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là cơ sở để nhận thức nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, còn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB cho phép nhận thức một cách đúng đắn

và toàn diện về tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Phân tích về THTP thì sẽ biết được các chỉ số về lượng và chất của THTP tức thực trạng cơ cấu và tính chất của THTP, qua đó có thể làm rõ được nguyên nhân và điều kiện tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB

Mối quan hệ giữa tình hình tội VPQQĐ về TGGTĐB với nguyên nhân và điều kiện của nó thể hiện rõ nét thông qua phòng ngừa tình hình tội này Thể hiện ở chỗ, muốn dần kiềm chế, giảm thiểu, dần xóa bỏ tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, cần phải thông qua các hoạt động phòng và chống để hạn chế, khắc phục, dần loại

bỏ nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tình hình tội này Đó cũng là nội dung của phòng ngừa tình hình tội phạm

1.1.3.2 Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đuờng bộ với nhân thân người phạm tội này

Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm với nhân thân người phạm tội thể hiện ở chỗ không thể nhận thức được nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm nếu thiếu việc cân nhắc bản chất, các đặc điểm và quá trình hình thành nhân thân tiêu cực của người phạm tội Bởi tội VPQĐ về TGGTĐB

là do con người cụ thể thực hiện Nên trong cơ chế hành vi phạm tội luôn có nhân thân người phạm tội với những đặc điểm tâm sinh lý-xã hội tiêu cực của cá nhân trong sự tác động với các hiện tượng xã hội tiêu cực khác làm phát sinh tội cụ thể

10

mà tổng hợp các tội đó là tình hình tội phạm Những đặc điểm nhân thân người phạm tội, nhất là các đặc điểm tâm lý - đạo đức của họ vốn được quyết định bởi nhu cầu, lợi ích, nhận thức nhu cầu và định hướng giá trị của cá nhân (người phạm tội) giữ vai trò quan trọng trong sự hình thành động cơ và trong sự lựa chọn phương án hành vi phạm tội trong những tình huống phạm tội cụ thể, cho phép nhận diện nguyên nhân và điều kiện của tội cụ thể Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm và nhân thân người phạm tội còn được thể hiện ở mối quan

hệ của chúng với phòng ngừa tình hình tội phạm

Trong cơ chế hành vi phạm tội có cả những đặc điểm chủ quan của người phạm tội Vì vậy, để nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm đòi hỏi phải nghiên cứu nhân thân người phạm tội Liên quan đến vấn đề này không thể không đồng ý với quan điểm cho rằng:"Việc phân tích các nguyên nhân và điều kiện của THTP và của tội phạm đã chỉ ra rằng không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội,

bản chất, các đặc điểm và quá trình hình thành nó [39, tr.126]; "Nhân thân người

phạm tội là một bộ phận cấu thành tất yếu và rất quan trọng của cơ chế hành vi phạm tội, còn các hoàn cảnh của sự hình thành các đặc điểm tâm lí - xã hội tiêu cực của cá nhân xuất hiện trước các đặc điểm của cá nhân nằm trong mỗi quan hệ nhân

quả với THTP" [39, tr.126]

Như vậy, càng làm rõ bao nhiêu được nhân thân người phạm tội VPQĐ về TGGTĐB thì càng hiểu rõ được bấy nhiêu nguyên nhân và điều kiện tình hình tội tội VPQĐ về TGGTĐB Người có khả năng phạm tội cao là nhân thân của họ có nhiều đặc điểm xấu Thực tiễn cho thấy rằng những người thực hiện hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB là những người có thái độ coi thường pháp luật, tài sản, tính mạng, sức khỏe của người khác…

1.1.3.3 Mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ với phòng ngừa tình hình tội này

Mối liên hệ đó, trước hết thể hiện ở sự cần thiết phải dự báo tình hình tội phạm thông qua dự báo các nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh ra nó mà phòng

11

ngừa hướng vào khắc phục, hạn chế, dần xóa bỏ Sự dự báo về tình hình tội phạm, xét về thực chất là dự báo về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm và khả năng phòng ngừa nó trong tương lai Kết quả dự báo về diễn biến trong tương lai của những hiện tượng xã hội tiêu cực cho phép xác định các hướng hạn chế, khắc phục, dần loại bỏ những hiện tượng xã hội tiêu cực đó Ở nghĩa này, chính nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm là một trong cơ sở của dự báo tình hình tội phạm Trong mối liên hệ với phòng ngừa tình hình tội phạm, dự báo tình hình tội phạm, đến lượt mình tạo ra những điều kiện cần thiết để khắc phục, hạn chế, ngăn ngừa sự xuất hiện của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội trong tương lai

Phòng ngừa tình hình tội VPQQĐ về TGGTĐB phải được tiến hành theo nguyên tắc, cơ sở và cơ chế nhất định Việc xác định các yếu tố thuộc cơ chế phòng ngừa như nội dung phòng ngừa, chủ thể phòng ngừa, các biện pháp phòng ngừa…phải xuất phát từ những nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ

về TGGTĐB đã được nhận thức một cách thấu đáo, toàn diện, được lập luận về mặt khoa học

Mối liên hệ giữa nhưng bộ phận trên đây còn gắn với phạm trù tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, thể hiện ở chỗ, tình hình tội này là đối tượng phòng ngừa; muốn phòng ngừa được phải nhận thức được nội dung phòng ngừa là khắc phục, hạn chế, dần loại bỏ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội

Khi nghiên cứu mối liên hệ giữa nguyên nhân và điều kiện tình tội VPQĐ về TGGTĐB để xác định được đâu là địa bàn trọng yếu, trọng điểm, lĩnh vực nào yêu

tố nào tác động dẫn đến tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB diễn biến phức tạp….trên

cơ sở đó các chủ thể phòng ngừa đề ra giải pháp căn cơ, chủ yếu, tập trung nguồn lực vào đâu để cho phòng ngừa tình hình tội phạm đạt hiệu quả, kiểm soát, kìm hãm hạn chế đến mức thấp nhất và dần loại bỏ tội phạm

Phòng ngừa THTP là hoạt động đồng bộ của các cơ quan bảo vệ pháp luật, các cơ quan Nhà nước và các tổ chức xã hội xử dụng các biện pháp khác nhau nhằm

12

kìm hãm, kiểm soát, hạn chế hướng đến thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện tình hình tội phạm Bản chất của phòng ngừa THTP là áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế, kiểm soát những yếu tố là nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm

Từ những điều phân tích, khái quát trên đây có thể thấy, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB có mối quan hệ tác động qua lại với tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, với nhân thân người phạm tội VPQĐ về TGGTĐB và với phòng ngừa tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Để nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB cần nghiên cứu một cách thấu đáo tất cả những vấn đề nêu trên, đặc biệt là mối liên hệ giữa chúng với nhau

1.1.3.4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Kết quả nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn, thể hiện:

Thứ nhất, kết quả nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB góp phần hoàn thiện “khung lý luận” của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm; nâng cao nhận thức đầy đủ và chuẩn xác những vấn đề

lý luận về khái niệm, bản chất, các mối liên hệ, cơ chế tác động, phân loại nguyên

nhân và điều kiện của tình hình tội phạm

Thứ hai, kết quả nghiên cứu lý luận, nhất là phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB cho phép nhận diện một cách có cơ sở khoa học và thực tiễn thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội này trên một địa bàn nhất định trong khoảng thời gian nhất định

Thứ ba, kết quả nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm đặt ra những yêu cầu đối với những vấn đề cần nghiên cứu phục vụ cho phòng ngừa tình hình tội phạm như: nhân thân người người phạm tội, khía cạnh nạn nhân học trong tội phạm học, dự báo tình hình tội phạm và chính bản thân phòng ngừa tình hình tội phạm

Như vậy, việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, xét đến cùng là cơ sở để xây dựng và tổ chức thực hiện các

13

biện pháp phòng ngừa tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB một cách khoa học và hiệu quả Vấn đề là ở chỗ, chỉ trên cơ sở phân tích làm rõ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB mới xây dựng được hệ thống các biện pháp phòng ngừa tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB một cách toàn diện Phòng ngừa tình hình tội phạm, xét đến cùng là hệ thống nhiều mức độ và các biện pháp mang tính chất Nhà nước - xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách làm giảm và dần dần loại

tội phạm [38, tr.92] Theo suy nghĩ của chúng tôi, để có được hệ thống các biện

pháp phòng ngừa bao gồm các biện pháp phòng ngừa tội phạm và các biện pháp đấu tranh chống tội phạm, cần thiết phải làm rõ những nguyên nhân và điều kiện dẫn tới THTP ở nuớc ta trong những năm gần đây Từ phân tích làm rõ đâu là nguyên nhân cơ bản, đâu là nguyên nhân chủ yếu chủ yếu phát sinh THTP khi đó mới có hoạch định chính sách phòng ngừa hữu hiệu, như: Hoạch định nguồn lực ở địa bàn nào, địa phương nào; tập trung giải quyết vào những vấn đề gì… nhằm đấu tranh, phòng ngừa có hiệu quả với tinh hình tội phạm

Có nhiều nguyên nhân và điều kiện khác nhau làm phát sinh tội VPQĐ về TGGTĐB, như do nạn nhân có lỗi (yếu tố nạn nhân), do tình huống tiêu cực thuận lợi, do ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường sống, địa nguyên nhân tình hình tội phạm,

do yếu tố thời thiết, do môi trường giáo dục, môi trường cộng đồng, yếu tố lợi ích

Như vậy, để có những giải pháp căn cơ giúp cho cơ quan chức năng, chính quyền địa phương hoạch định được chính sách, tập trung nguồn lực, đề ra giải pháp nhằm hạn chế, kiểm soát được tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB thì phải xác định được nguyên nhân cơ bản, nguyên nhân chủ yếu của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, khi xác định được rồi mới có những giải pháp cơ bản mới chọn được địa bàn, chọn đối tượng phòng ngừa đúng, không tràng lan, dàng trãi… Ví dụ: Công tác tuyên truyền, ngoài tuyên truyền rộng rãi thì cần tập trung vào đối tượng nào; tập trung và nâng cao hiệu quả công tác TTKS xử lý VPHC về TTATGT vào hành vi nào là nguyên nhân dẫn đến TNGT và tội VPQĐ về TGGTĐB; khẩn trương khắc phục các điểm đen, các điểm tiềm ẩn TNGT; về kinh doanh vận tải: cần có giải pháp nâng cao chất lượng và công tác quản lý hoạt động kinh doanh vận tải khoa học và đúng quy định của pháp luật; hạ tầng giao thông đường bộ: phải đề ra phương án, phân bổ, cân đối ngân sách để hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ……có như thế mới phần nào làm giảm được TNGT và cũng là giải pháp

cơ bản phòng ngừa tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB

Nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của THTP phải gắn với địa bàn cụ thể với tính cách là “xã hội thu nhỏ”, ở đó có các quá trình kinh tế-xã hội, vắn hóa-giáo dục, tổ chức-quản lý nhà nước…diễn ra hàng giờ, hàng ngày, hàng tháng Việc nghiên cứu những hiện tượng xã hội tiêu cực tại địa bàn đó có khả năng làm phát

15

sinh tội VPQĐ về TGGTĐB giúp cho địa phương có cơ sở hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội một cách phù hợp trong công tác phòng ngừa tội VPQĐ về TGGTĐB, từ đó các cơ quan chức năng có cơ sở đề ra các giải pháp phù hợp, tập trung vào đâu, lĩnh vực nào, địa bàn nào là trọng yếu, trọng điểm để có giải pháp phòng chống tội phạm có hiệu quả, giảm thiếu các tiêu cực xã hội là nguyên nhân làm phát sinh tình hình tội phạm

Chính sách phát triển kinh tế-xã hội của địa phương có ảnh hưởng rất lớn đến tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Nếu địa phương nào kinh tế - xã hội phát triển,

cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ đảm bảo, đời sống người dân được cải thiện, cuộc sống khá giả, có việc làm ổn định, mức sống cao…thì có điều kiện sử dụng các loại PTGT an toàn hơn và tất yếu người dân sẽ ý thức cao khi tham gia giao thông Từ đó tình hình TNGT sẽ được đảm bảo và tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB được kiểm soát tốt hơn

Vì vậy, để góp phần tích cực trong công tác phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội VPQT về TGGTĐB nói riêng cần phải xác định những tồn tại yếu kém trong phát triển kinh tế - xã hội Tại sao làm rỏ vấn đề này, vì lĩnh vực kinh tế - xã hội là gần như ảnh đến tất cả các yếu tố khác trong một vùng, một địa phương, một tỉnh nói rộng ra là của một đất nước Nó là nguyên nhân chủ yếu,

cơ bản phát phát sinh nguyên nhân điều kiện tội VPQĐ về TGGTĐB Từ đó giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở địa phương hoạch định chính sách, tập trung nguồn lực cho công tác phòng ngừa, giảm thiểu và kiểm soát nguyên nhân tình hình tội phạm Đề ra chính sách kinh tế, chính sách xã hội phù hợp, nâng cao đời sống người dân, tạo công ăn việc làm, tạo việc làm ổn định, nâng lương cho người lao động, tăng các phúc lợi xã hội cho người lao động, xó đói giảm nghèo, cảm hóa người lầm lỗi, các chính sách an sinh xã hội cho những người nhóm yếu… tạo các sân chơi văn hóa nghệ thuật lành mạnh, thể dục thể thao, các điểm sinh hoạt

cộng đồng, xây dựng các phong trào phòng chống tội phạm như: “4 phòng – 4 tự”;

tổ dân phố không có tội phạm, không tệ nạn xã hội; gia đình văn hóa, khu phố văn hóa; diễn đàn “tuổi trẻ sống đẹp”…

Cơ chế được hiểu là chỉnh thể, là hệ thống tổng thể cơ chế tác động tương tác của nhiều yếu tố khác nhau Vì vậy, nghiên cứu cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là nghiên cứu sự tác động qua lại lẫn nhau của tất cả những hiện tượng xã hội (yếu tố) tiêu cực tạo ra “kết quả” là THTP

Nói về tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB là nói về tình hình một tội phạm

cụ thể gồm tổng thể các trường hợp phạm tội này đã xảy ra và tất cả những người thực hiện chúng trong một không gian, thời gian nhất định Như vậy, để xem xét cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, cần bắt đầu từ cơ chế hành vi phạm tội vốn được biết đến là sự tác động giữa cá nhân có đặc điểm nhân thân tiêu cực (hay là tiềm năng phạm tội hay tính động cơ phạm tội) với tình huống phạm tội, làm phát sinh hành vi phạm tội cụ thể Cơ chế hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB, vì vậy bao hàm cả cơ chế bên trong lẫn cả cơ chế bên ngoài (xã hội) Vậy thì, đặc điểm nhân thân tiêu cực của người phạm tội từ đâu mà có? Phải chăng nó mang tính bẩm sinh, di truyền? Câu trả lời là không phải bẩm sinh, di truyền bởi đặc điểm nhân thân tiêu cực được hình thành ở cá nhân trong quá trình con người đó sống trong những môi trường, điều kiện, hoàn cảnh không thuận lợi, có nhiều hiện tượng xã hội tiêu cưc…Vì vậy, theo học viên trước khi có hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB xảy ra trên thực tế, đã có sự tác động của những hiện tượng xã hội tiêu cực đến cá nhân con người làm hình thành ở cá nhân đó nhân thân xấu Tổng thể những hiện tượng xã hội tiêu cực tác động với nhau trong một tổng thể tạo ra “sản phẩm” là tình hình tội phạm Những lập luận vừa được nêu ra học viên dùng để khẳng định về cơ chế tác động của nguyên nhân

và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Tội phạm học Việt Nam dần thừa nhận rằng, đối với tình hình tội phạm nói chung, bao hàm trong nó các cơ chế

17

tác đông, đó là cơ chế bên trong, cơ chế xã hội, cơ chế nhóm và cơ chế một tội cụ thể Trong luận văn này, học viên không đi phân tích sâu cơ chế xã hội và cơ chế nhóm của sự tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm mà tập trung vào cơ chế bên trong và cơ chế của tình hình tội cụ thể, nói ở đây là tình tội VPQĐ về TGGTĐB Tất nhiên, cũng cần lưu ý rằng, trong cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình một tội cụ thể có cả những hiện tượng xã hội tiêu cực chung “ở tầm xã hội” và “ở tầm lĩnh vực nhất định” gắn với những mâu thuẫn xã hội ở tầm xã hội và ở tầm lĩnh vực cụ thể

Cơ chế bên trong gồm các tương tác của nhiều yếu tố khác nhau gắn với cá nhân (con người) như nhu cầu và khả năng đáp ứng nhu cầu cá nhân được thỏa mãn, nhận thức về văn hóa, về lối sống, về xã hội, hành vi đối với xã hội của cá nhân đó…Như vậy, cơ chế bên trong của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB gắn với sự lệch lạc trong nhận thức về nhu cầu, về định hướng giá trị, về lựa chọn phương thức đáp ứng nhu cầu Bên cạnh đó là khả năng của cá nhân và của xã hội trong việc làm thõa mãn nhu cầu của họ Vì vậy, khi đánh giá, xem xét nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGĐB thì phải đi từ những xuất phát đó, có thể từ môi trường gia đình, xã hội (yếu tố tiêu cực) nơi cá nhan đó sinh sống, các tệ nạn xã hội, kinh tế

- xã hội khó khăn phân hóa giàu nghèo Những hiện tượng xã hội tiêu cực này tác động với nhau hoặc tác động với những hiện tiện tiêu cực khác dần dần tạo cho cá nhân đó những nhận thức lệch chuẩn, tiêu cực (nhân thân), khi gặp tình huống hay hoàn cảnh thuận lợi (điều kiện) thì xuất hiện tính động cơ phạm tội VPQĐ về TGGTĐB và hành vi phạm tội cụ thể hóa hành vi phạm tội đó

Bởi các trường hợp phạm tội cụ thể là rất đa dạng, nên khi nghiên cứu, phân tích cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tội cụ thể phải nghiên cứu nhiều dạng nguyên nhân và điều kiện tội phạm khác nhau, bởi vì nhân thân của người phạm tội cũng có những đặc điểm khác nhau, như: các đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm về kinh tế - văn hóa-xã hội, thời gian, điạ điểm rồi nghiên cứu khía cạnh nạn nhân trong các tình huống dẫn đến tội phạm của cá nhân thực hiện hành vi

18

phạm tội

Các đặc điểm về thể chất của người bị hại (nạn nhân), của vật thể và các đối tượng tác động khác, các tình huống phạm tội cũng nằm trong cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội mVPQĐ về TGGTĐB Những tình huống phạm tội có thể do chính người phạm tội tạo ra trước đó, cũng có thể do hoạt động các hoạt động trái đạo đức, trái pháp luật của những người khác tạo ra Những hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong các hoạt động của các cơ quan, tổ chức cũng có thể được xếp vào tình huống phạm tội Tình huống phạm tội cũng có thể do thiên tai tạo ra Trong số những tình huống phạm tội có thể kể đến thái độ thiếu thận trọng,

vô ý, quá tự tin về an toàn cá nhân và tài sản của nạn nhân; trạng thái thể lực, tâm lý hay sự tham gia của nạn nhân vào các hoạt động bất hợp pháp Với tính cách là tình huống phạm tội, khía cạnh nạn nhân chỉ có trong cơ chế hành vi phạm tội của một

số tội cụ thể, trong đó có tội VPQĐ về TGGTĐB

1.3 Phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Tội VPQĐ về TGGTĐB phát sinh bởi tổng thể các nguyên nhân và điều kiện chứ không do một nguyên nhân và điều kiện nào đó nhất định Bởi vậy, nhu cầu đặt

ra là phải tiến hành phân loại chúng để trên cơ sở đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa có hiệu quả Về nguyên tắc, có bao nhiêu nguyên nhân và điều kiện thì có bấy nhiêu cách phân loại và có bao nhiêu cách phân loại thì có bấy nhiệu loại và tương ứng có bấy nhiêu biện pháp phòng ngừa Trong tội phạm học, các nhà khoa học dựa vào các căn cứ khác nhau đưa ra các cách phân loại khác nhau:

1.3.1 Phân loại căn cứ vào phạm vi và mức độ tác động của nguyên nhân

và điều kiện của tình hình tội phạm

Căn cứ vào phạm vi và mức độ tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm có thể phân loại, theo mức độ nói chung, mức độ nhóm tội phạm, tội phạm cụ thể Cách phân loại này dựa vào mối liên hệ giữa cái chung, cái riêng, cái đơn nhất của nguyên nhân và điều kiện của THTP Mức độ khái quát cao nhất

là khái niệm nguyên nhân và điều kiện của THTP nói chung và cụ thể nhất là khái

19

niệm nguyên nhân và điều kiện của các loại tội phạm [39, tr.90] Theo nhận thức

đó, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, có:

- Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội trên toàn thành phố Đà Nẵng Tội VPQĐ về TGGTĐB là một tội trong tổng số các tội phạm xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nên nó cũng xuất phát từ một số nguyên nhân chung làm phát sinh THTP nói chung trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Bàn về cách phân loại này GS TS Võ Khánh Vinh viết: "Các nguyên nhân và điều kiện của THTP nói chung cũng như của các loại tội phạm hoạt động, tác động trong những vùng tương đối lớn và trong phạm vi cả nước Các nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm

cụ thể chỉ có tác động đối với tội phạm đó" [39, tr.90]

- Nguyên nhân và điều kiện của loại tội pham, nói ở đây là các tội xâm phạm

an toàn công cộng, trật tự công cộng Trong BLHS 2015 sữa đổi 2017, tội VPQĐ về

TGGTĐB thuộc nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, Bộ luật hình sự 2015 sữa đổi đã mở rộng chủ thể từ người điều khiển phương tiện (BLHS 2015) thì BLHS 2015 sữa đổi 2017 là người tham gia giao thông Như vậy, để rút ra

được các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa

bàn thành phố Đà Nẵng thì ta phải đi nghiên cứu tổng hợp tất cả các nguyên nhân

và điều kiện của từng hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng

- Nguyên nhân và điều kiện của tội phạm cụ thể: Đây là mức độ nghiên cứu có phạm vi hẹp nhất, nghiên cứu từng hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB cụ thể Cặp phạm trù cái chung và cái riêng trong triết học biện chứng cho thấy, muốn nhận thức được cái chung (nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng) cần phải dựa trên cơ sở cái riêng, cái đơn nhất (từng hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng)

1.3.2 Phân loại căn cứ vào nội dung của sự tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm

Theo căn cứ này, việc phân loại được tiến hành theo các lĩnh vực khác nhau

20

của đời sống xã hội mà ở đó xuất hiện, tồn tại những hiện tượng xã hội tiêu cực gắn với đặc trưng của từng lĩnh vực và trong sự tác động qua lại lẫn nhau và tác động đến con người hình thành ở họ tính động cơ phạm tội (hay còn gọi là đặc điểm nhân thân tiêu cực hau tiềm năng phạm tội VPQĐ về TGGTĐB, để ròi gặp phải (tác động) với các tình huống (điều kiện) phạm tội này, thực hiện hành vi phạm tội VPQĐ về TGGTĐB cụ thể Theo cách phân loại này có các nguyên nhân và điều kiện về kinh tế, văn hóa, xã hội; tâm lý xã hội; tổ chức-quản lý…Đó là những hiện tượng xã hội tiêu cực (bất cập, hạn chế, vi phạm các chuẩn mực pháp lý và xã hội…) trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Về vấn đề này, học viên chia sẻ với quan điểm cho rằng "Các hiện tượng mang tính chất tâm lí xã hội thể hiện với tư cách là các nguyên nhân của THTP và của các tội phạm Phân tích những nguyên nhân về kinh tế có thể thấy rằng, nền kinh tế có ảnh hưởng rất lớn đến tình hình tội phạm nói chung và tội VPQĐ về TGGTĐB nói riêng Nếu nền kinh tế khó khăn, có nhiều hạn chế, tiêu cực, có những yếu tố bất cập: đời sống nhân dân khó khăn, đói

nghèo, thất nghiệp, phân hóa giàu nghèo, thiếu thốn, thì không có nguồn lực cho

việc đầu tư hạ tầng giao thông hiện đại, đảm bảo an toàn, kết cấu hạ tầng giao thông lạc hậu, xuống cấp, người dân không có phương tiện giao thông hiện đại, đảm bảo

an toàn để đi lại sẽ tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra TNGT những nguyên nhân trên nó

sẽ gián tiếp tác động làm cho tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB ngày càng phức tạp Những bất cập, hạn chế, tiêu cực trong lĩnh vực văn hóa- giáo dục- xã hội… thực tiễn cho thấy rằng đa số người dân Việt Nam tham gia giao thông rất tự do tùy tiện, đi theo sở thích của mình, thích thì phóng nhanh, vượt ẩu; thích thì rẽ trái, rẽ phải; thích thì quay đầu xe bất cứ đâu; thích thì dừng cả phương tiện giữa đường nghe điện thoại; đường đôi hay một chiều nếu đi được thì cũng đi; xe máy đi trên làn xe ô tô; từ trong ngõ, hẻm bất ngờ phóng ra đường chính; không chấp hành tín hiệu đèn; bất kỳ chổ trống nào cũng được người đi xe máy hay ô tô ngay lập tức

“điền” vào chổ trống… những thói quen trên lâu đời ăn sâu vào trong tiềm thức trong tâm trí của con người Việt Nam, đó là di hại của xã hội phong kiến, không phép tắc, không theo quy tắc giao thông, tâm lý đám đông, là lối sống của nền nông

21

nghiệp tiểu nông và xem như một “bản sắc riêng” của người Việt Và đây cũng là một nhân tố ảnh hưởng đến tình hình đảm bảo TTATGT nói chung cũng như phòng ngừa tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB nói riêng

Những hạn chế, bất cập, vi phạm…trong lĩnh vực văn hóa- giáo dục- xã hội cũng có mặt trong cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Trong trường học, môn LGTĐB chỉ tính hình thức Nội dung giảng dạy cho từng hệ học, cấp học không phù hợp, khô khan, thiếu sinh động, học sinh, sinh viên cũng học cho xong tiết, xong giờ không xem môn luật GTĐB là một phần của cuộc sống, vì vậy việc đảm bảo an toàn giao thông và chấp hành pháp luật khi tham gia giao thông của học sinh, sinh viên hiện nay còn nhiều hạn chế Công tác đào tạo, sát hạch ở các Trung tâm dạy lái xe còn nhiều bất cập, chưa chú trọng vào đào tạo kỹ năng lái xe cho học viên Đào tạo theo phương pháp “cổ điển” đó là học lái xe số sàn, không được đào tạo lái xe số tự động, nên khi vận hành xe số tự động do không có kỹ năng nên nguy cơ gây TNGT rất cao và thực tế đã xảy ra nhiều vụ TNGT nghiêm trọng Hiện nay các cơ sở đào tạo lái xe đang có hiện tượng cạnh tranh gây gắt, đua nhau giảm giá gây “loạn” phí đào tạo, tuyển sinh thiếu chặt chẽ, học viên thiếu tự giác, nghiêm túc trong việc học….môn văn hóa đạo đức ngưới lái xe và các kỹ năng khác khi lái xe chưa được chú trọng, luật GTĐB thì dạy qua loa, học viên thì học vẹt, học mẹo, giáo viên thì dạy kỹ xảo để thi dẫn đến sau khóa học thì người lái xe cũng không còn kiến thức

Lĩnh vực giáo dục liên quan đến cả giáo dục gia đình và giáo dục nhà trường

và giáo dục xã hội Những hiện tượng xã hội tiêu cực trong môi trường gia đình, trong đó có giáo dục gia đình như gia đình khuyết thiếu (thiếu cha hoặc mẹ), gia đình không hạnh phúc, gia đình không quan tâm đến nhau, gia đình không biết cách giáo dục con cái, những hạn chế, bất cập, vi phạm…phương pháp giảng dạy mang tính thụ động, áp đặt, chất lượng và đạo đức của một số giáo viên chưa cao; quàn lý học sinh lỏng lẽo, xử lý học sinh không nghiêm, không công bằng thì con cái, học sinh trong những gia đình đó sẽ bị tác động tiêu cực rất lớn đến việc chấp hành luật LGTĐB và pháp luật khác Đặc biệt, những vi phạm trong lĩnh vực tham gia giao

22

thông đường bộ, như không thuân thủ pháp luật giao thông, phóng nhanh, vượt ẩu, dừng đỗ không đúng quy định…xử lý không đúng pháp luật, không công bằng, có

vi phạm…tác động giáo dục xấu đến người tham gia giáo thông đường bộ

Những bất cập, những hiện tượng xã hội tiêu cực trong lĩnh vực tổ chức- quản lý nhà nước vẫn còn tồn tại Công tác xử lý vi phạm trật tự an toàn giao thông còn chưa nghiêm, hiện tượng tiêu cực giữa lực lượng CSGT, TTGT… và người lái xe đâu đấy vẫn còn diễn ra Công tác quản lý kiểm định an toàn kỹ thuật

và bảo vệ môi trường của phương tiện chưa đạt hiệu quả tất cả những yếu tố đó đã tác động làm phát sinh TNGT và tội VPQĐ về TGGTĐB trong thời gian qua Đặc biệt, tâm lý đám đông đối phó tiêu cực với yêu cầu tham gia giao thông hoặc các biện pháp được sử dụng để duy trì, bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ có mặt trong cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB tại thành phố Đà Nẵng Thống kê từ năm 2016 đến năm

2020 trong số 391 vụ án VPQĐ về TGGTĐB xảy ra, có đến 184 bị cáo điều khiển phương tiện không chấp hành pháp luật giao thông, chiếm tỷ lệ 62,37%, được biểu

thị ở một số hình thức [Bảng 2.15 Phụ lục]

Cần lưu ý rằng, đặc điểm nhân thân tiêu cực hay nói cách khác là tính động

cơ phạm tội hoặc tiềm năng phạm tội VPQĐ về TGGTĐB là kết quả của sự tác động của những hiện tượng xã hội tiêu cực khác nhau, song nó đến lượt mình là tiền

đề làm xuất hiện những hiện tượng xã hội tiêu cực khác Ở nghĩa này, những hiện tượng (đặc điểm) tiêu cực thuộc về cá nhân con người cũng có mặt trong cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB Về các yếu tố tâm sinh lý và nghề nghiệp, xã hội của người phạm tội Những người mà có nhiều (hoặc càng nhiều) đặc điểm nhân thân xấu thì khi gặp tình huống tiêu cực thuận lợi hoặc ở trong môi trường sống có hiện tượng tiêu cực thì sẽ thúc đẩy người

đó thực hiện hành vi phạm tội nhiều hơn Điển hình: Vụ TNGT xảy ra lục 0h45 phút

ngày 18.0.2019 do Phan Đình Hiển sinh năm 1999 trú tại 65 Âu Cơ, Hòa Khánh Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng điều khiển xe mô tô lưu thông trên đường Nguyễn Sinh Sắc chở theo sau 2 người, chạy với tốc độ lớn do không làm chủ tốc độ đã tự gây tai

23

nạn Hậu quả hai nười ngồi sau bị chấn thương sọ não thương tật hai người là 120%

Bố mẹ ly hôn, gia đình khó khăn, thiếu thốn tình cảm từ nhỏ, chỉ học hết lớp 7, thường xuyên tụ tập với bạn bè lêu lỏng, nhậu nhẹt… và khi vụ TNGT xãy ra Minh

có nồng độ cồn 0.06mg/lít khí thở Tòa tuyên bị cáo 24 tháng tù cho hưởng án treo

Những hiện tượng xã hội tiêu cực trong hoạt động phòng, chống tội phạm nói chung và tội VPQQĐ về TGGTĐB nói riêng, chẳng hạn như sự yếu kém, vi phạm trong khám nghiệm hiện trường, khám nhiệm tử thi và trong các hoạt động điều tra khác, trong các hoạt động truy tố, xét xử tội VPQĐ về TGGTĐB…làm giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng tác động đến sự hình thành

ý thức xấu của người tham gia giao thông

Ngoài ra, trong tội phạm học Việt Nam, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm còn được phân loại theo bản chất khách quan và chủ quan của chúng Chẳng hạn, có quan điểm phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm theo yếu tố thuộc môi trường sống - kích thích khách thể S, các yếu tố làm phát sinh tình hình tội phạm thuộc chủ thể hành vi phạm tội - Kích thích phương tiện (X), các yếu tố làm phát sinh tình hình tội phạm thuộc quá trình phản ứng trả

lời các kích thích (R) [11, tr.309] Phân tích kỹ cách phân loại của quan điểm vừa

nêu trên đây có thể thấy, đây là cách phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm thông qua cơ chế hành vi phạm tội vốn được biết đến như nguyên nhân và điều kiện của một tội cụ thể nhiều hơn là của tình hình tội phạm (thậm chí

là của tình hình tội cụ thể) Như vậy, cách phân loại này, xét đến cùng cũng là cách phân loại theo bản chất khách quan và chủ quan của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm mà thôi

Như vậy, về nguyên tắc, có bao nhiêu cách tiếp cận thì có bấy nhiêu việc phân loại Đồng thời, có bao nhiêu mối liên hệ cũng có bấy nhiêu cách phân loại Tuy nhiên, theo học viên, cách phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm tối ưu nhất là cách phân loại theo nội dung tác động (tức theo lĩnh vực của đời sống xã hội): kinh tế - xã hội, chính trị - tư tưởng; tâm lý - xã hội; văn hóa - xã hội;

tổ chức - quản lý ) Cách phân loại này không chỉ dựa vào mối liên hệ tác động

24

qua lại của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm; tính chất động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, mà còn dựa vào “địa tình hình tội phạm”, “địa nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm”, “địa nhân thân người phạm tội” và “địa phòng ngừa tình hình tội phạm”…để phân loại này, thiết nghĩ là cách phân loại tối ứu bởi nó cho phép nhận diện, đánh giá chính xác hơn thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm và quan trọng hơn là cho phép tìm kiếm các giải pháp khắc phục có hiệu quả các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm mà học viên đề cập xem xét ở cương tiếp theo

25

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG

BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.1 Khái quát tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở thành phố Đà Nẵng

Tình hình tội phạm, như đã nhấn mạnh, phát sinh bởi những nguyên nhân và

điều kiện nhất định Do vậy, để nhận diện được nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, ngoài những vấn đề

lý luận đã xem xét tại chương 1 luận văn này, còn cần làm rõ tình hình tội này tại địa bàn nói trên

Đã từ lâu, ATGT luôn là vấn đề nhức nhối của toàn xã hội Đặc biệt những năm gần đây, số vụ tai nạn giao thông xảy ra ở nước ta ngày càng nhiều Số người chết vì tai nạn giao thông tăng theo từng giờ, từng ngày đã lên đến mức báo động

đỏ Hàng năm tại Việt Nam có trên 11.000 người chết vì TNGTĐB, con số này lớn hơn nhiều so với trận sóng thần lịch sử tại Nhật Bản (năm 2011), thiệt hại về người lớn hơn 2 siêu bão Katrina tại Mỹ (năm 2005), gấp 3 lần số người chết do thảm họa hạt nhân Chernobyl tại Ukraina (năm 1986) Những con số thống kê đã nói lên sự thiệt hại nặng nề về con người và vật chất Cụ thể là khoảng 40.000 tỷ đồng bị thiệt hại mỗi năm, số tiền này chúng ta có thể xây dựng được hàng chục cây cầu hiện đại, trên 1000 trường học và bệnh viện mới, trên 600.000 nhà tình nghĩa, hàng triệu gia đình được hỗ trợ thoát nghèo

Tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là toàn bộ các trường hợp phạm tội này đã xảy ra trên thực tế và toàn bộ những người thực hiện chúng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong khoảng thời gian nhất định Tình hình tội này gồm hai phần vốn được gọi là phần tội phạm rõ (hay tội phạm hiện) và phần ẩn (hay còn gọi là tội phạm ẩn) Để xác định phần rõ của tình hình tội VPQĐ

về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, học viên thu thập số liệu các vụ án và

26

bị cáo phạm tội VPQĐ về TGGTĐB đã bị Tòa án nhân dân hai cấp tại thành phố Đà Nẵng xét xử sơ thẩm trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, rồi phân tích các chỉ số về lượng và chỉ số về chất của tình hình tội phạm Chỉ số về lượng gồm mức độ (thực trạng); động thái (diễn biến), còn chỉ số về chất gồm cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm Tùy thuộc vào yêu cầu của từng đề tài mà thể hiện các nội dung đó ở những mức độ phù hợp Đối với luận văn này, học viên chủ yếu thống kê, mô tả khái quát về mức độ (thực trạng) và cơ cấu của tình hình tội VPQĐ

về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian nghiên cứu nói trên, làm cơ sở cho việc nhận diện nguyên nhân và điều kiện của nó

Mức độ (thực trạng) của THTP là đặc điểm định lượng tiêu biểu, cho biết toàn bộ số người phạm tội cũng như số tội phạm do họ thực hiện trong một đơn vị

thời gian và không gian nhất định [11, tr.151] Mức độ của THTP nói chung được

thể hiện qua mức độ tổng quan, mức độ nhóm và mức độ hành vi Trong khuôn khổ luận văn học viên không đi sau nghiên cứu mức độ nhóm tội cũng như mức độ tổng thể của THTP mà chỉ đi nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Mức độ của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB được phản ảnh qua số vụ VPQĐ về TGGTĐB và số bị cáo đã đuợc xét xử sơ thẩm hình sự trên địa bàn thành

phố Đà Nẵng từ năm 2016 đến năm 2020 Qua số liệu [Bảng 2.2 phần phụ lục] có

thể nhận thấy, trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng có 270 vụ phạm tội VPQĐ về TGGTĐB với 276 bị cáo được xét xử sơ thẩm hình sự, trung bình mỗi năm trên địa bàn thành phố có 54 vụ với 55,2 bị cáo Như vậy, trong tổng số vụ án và số bị cáo bị xét xử tại thành phố Đà Nẵng trong thời gian nói trên, thì tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB chiếm tỉ lệ 4,43% số vụ,

4,53% số bị cáo [Bảng 2.3 phần Phụ lục] Để có thể đánh giá toàn diện mức độ của

tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, học viên làm rõ thêm về cơ số tội phạm Cơ số tội phạm

là số vụ án hoặc số bị cáo trên 100.000 người dân trong một năm Cách tính chỉ số khái quát này là để so sánh và có giá trị toàn cầu Mức độ tội VPQĐ về TGGTĐB

27

hằng năm: Mức độ cao nhất là năm 2016, 100.000 người dân thì có 0,68 người phạm tội; có mức độ thấp nhất là năm 2020, 100.000 người dân thì có 0,4 người phạm tội Trong khoảng thời gian khảo sát, tính trung bình, mỗi năm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cứ 100.000 dân thì có 0,55 người phạm tội VPQĐ về TGGTÐB

[Bảng 2.4 phần phụ lục]

Để nghiên cứu mức độ của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB, học viên xem xét mối quan hệ tương quan giữa số vụ TNGT và số vụ phạm tội VPQĐ về TGGTĐB được biểu thị qua Biểu đồ 2.1

Biểu đồ 2.1 Tương quan số vụ TNGT, TNGT nghiêm trọng, số vụ TNGT khởi

tố, điều tra, truy tố, xét xử từ năm 2016 – 2020

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng

Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2016 đến năm 2020 xảy ra 504 vụ TNGT, trong đó có 295 vụ TNGT nghiêm trọng trở lên (chiếm 96,42%); số vụ được khởi tố điều tra 295 vụ (chiếm 100%) Số vụ TNGT nghiệm trọng trở lên được thống

kê là hơn một nữa số vụ TNGT và đã được khởi tố điều tra 295/295 vụ (chiếm 100%) Số vụ khởi tố điều tra từ năm 2016 – 2020 là 295 vụ, trong đó 270 vụ được

đưa ra xét xử (chiếm 91,52%) [Bảng 2.5 phần phụ lục] Từ bản thống kê cho thấy, số

vụ được đưa ra xét xử thấp hơn số vụ được khởi tố điều tra Số vụ TNGT đã được khởi tố điều tra nhưng không xét xử là do trong quá trình điều tra, truy tố, những vụ

Số vụ

28

đó đã được đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra: Như bị can tử vong, hậu quả ít nghiêm trọng (áp dụng Khoản 3 Điều 29 BLHS 2017 sữa đổi bổ sung BLHS 2015), trách nhiệm, năng lực của cán bộ điều tra… Số vụ bị đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ điều tra, vấn đề này ảnh hưởng không nhỏ đến tính nghiêm minh của pháp luật, đến việc xử lý đúng người đúng tội, số vụ đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra

từ năm 2016 - 2020 là 25 vụ, chiếm đến 8,47%

Cơ cấu của THTP là đặc điểm định tính của tình hình tội phạm Đặc điểm

định tính của THTP là đặc điểm đặc trưng của tội VPQĐ về TGGTĐB, cho biết cấu

tạo bên trong tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB như thế nào [11, tr.153] Do vậy, để

có thể nhận diện, đánh giá thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2016 đến năm 2020, học viên thống kê, mô tả, phân tích, đánh giá các cơ cấu chủ yếu của tình hình tội nói trên như sau:

- Cơ cấu hành chính lãnh thổ

Cơ cấu theo số dân: [Bảng 2.6 phần phụ lục] Cơ cấu mức độ của tình hình

tội VPQĐ về TGGTĐB theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tính theo số dân được phản ảnh ở cột dọc cuối cùng bên phải, hình thành dựa vào việc đánh giá theo thứ bậc từ thấp đến cao (từ 1 đến 7) của số dân trên một bị cáo theo từng địa bàn (cấp quận, huyện) Như thế quận có mức độ thấp nhất là quận Hải Châu với 11.648,63 người dân có một bị cáo; cao nhất là quận Liên Chiểu với 3.093,69 người dân thì có một bị cáo

Cơ cấu theo diện tích: [Bảng 2.7 phần phụ lục] Cơ cấu mức độ của tình hình

tội VPQĐ về TGGTĐB theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tính theo diện tích được phản ảnh ở cột dọc cuối cùng bên phải, hình thành dựa vào việc đánh giá theo thứ bậc từ thấp đến cao (từ 1 đến 7) của số dân trên một bị cáo theo từng địa bàn (cấp quận, huyện) Như thế thấp nhất là huyện Hòa Vang cứ 1km2 có 0,07 bị cáo; quận Thanh Khê là cao nhất cứ 1km2 có 5,15 bị cáo

Từ đánh giá trên (theo diện tích và dân số) nhận biết sự phân hóa của tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên từng địa bàn thành phố Để thấy được tại sao địa

29

bàn này có tình hình phức tạp nhiều địa bàn kia tình hình phức tạp lại ít từ đó đưa ra giải pháp hiệu quả phòng ngừa tội VPQĐ về TGGTĐB theo đặc điểm của từng địa bàn

- Cơ cấu xét theo mạng lưới đường bộ

Đường đô thị nằm trong hệ thống mạng lưới giao thông đường bộ, là hệ thống giao thông chính, đóng vai trò kết nối đô thị thành thể thống nhất từ bộ khung của các công trình dân sinh và xã hội trong toàn thành phố Đà Nẵng Người tham gia giao thông đông đúc và các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ trên các tuyến đường đô thị với mực độ lớn Ngoài những tuyến đường rộng, tổ chức giao thông tương đối tốt thì đa số các tuyến đường nhỏ hẹp đan xen nhau trong các khu dân cư đồng thời tạo thành các nút giao cắt liên tục với những tuyến đường chính, các nút giao cắt ở khoảng cách gần tạo nên những tiềm ẩn nguy cơ TNGT cao cho người ĐKPT lưu thông cả hai tuyến đường Trong 5 năm từ 2016 – 2020 số vụ án

VPQĐ về TGGTĐB trên đường đô thị là 83 vụ chiếm 30,74% [Bảng 2.8 phần phụ

lục] so với các loại đường khác thì đường đô thị chiếm tỷ lệ cao nhất và ít nhất là

tuyến đường xã có 27 vụ chiếm tỷ lệ 10%

Như vậy có thể thấy các vụ án VPQĐ về TGGTĐB chủ yếu xảy ra trên các tuyến đường đô thị, quốc lộ 1A và đường tỉnh lộ - đây là là những đường có mật độ phương tiện tham gia giao thông cao

Kết quả nghiên cứu 175 hồ sơ vụ án VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, cho thấy hiện trạng đường

và tổ chức giao thông đường bộ nơi xảy ra vụ án VPQĐ về TGGTĐB được tổng kết

ở [Bảng 2.9 phần Phụ lục] Theo thống kê thì số vụ VPQĐ về TGGTĐ xảy ra ở

đường nhựa là nhiều nhất với 125 vụ (chiếm tỷ lệ 71,42%) Xét theo mặt có ảnh

hưởng thời tiết thì tình trạng mặt đường ướt, trơn trược có 71 vụ (chiếm tỷ lệ 40,57%) Nếu xét theo loại đường giao thông thì các vụ VPQĐ về TGGTĐB tập trung chủ yếu trên đường hai chiều và đường đôi có vạch dọc liền (gọi chung là

đường không có dải phân cách) với 69 vụ (chiếm tý 1ệ 39,42%) Ngoài ra số vụ

VPQĐ về TGGTĐB xảy ra tại các giao lộ chiếm một phần ba trong tổng số vụ được

30

khảo sát, cao nhất là giao lộ không có vòng xuyến với 115 vụ (chiếm tỉ lệ 65,71%), trong đó số vụ xảy ra ở các giao lộ không có đèn tín hiệu giao thông có 138 vụ

(chiếm tỷ lệ 78,57%) và thấp nhất là đường một chiều có 11 vụ (chiếm tỷ lệ 6,28%)

- Cơ cấu xét theo thời gian phạm tội

Kết quả nghiên cứu các vụ TNGT được khởi tố điều tra trong các bản kêt luận của VKS nhân dân thành phố Đà Nẵng về thời gian xảy ra vụ án VPQĐ về

TGGTÐB được thể hiện ở [Bảng 2.10 phần Phụ lục] cho thấy thấy: khoảng thời

gian từ 18 giờ đến 24 giờ là thời gian có số vụ xảy ra nhiều nhất với 96 vụ (chiếm tỷ

lệ 33,68%), tiếp đến là khoảng thời gian từ 12 giờ đến 18 giờ có 86 vụ (chiếm tỷ lệ 29,15%), khoảng thời gian xảy ra ít nhất là từ 0 giờ đến 6 giờ có 44 vụ (chiếm tỷ lệ 15,43%)

- Cơ cấu xét theo PTGTĐB

Từ năm 2016 – 2020, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng người điều khiển

phương tiện sử dụng PTGTĐB để phạm tội VPQĐ về TGGTĐB thể hiện ở [Bảng

2.11 phần phụ lục] Học viên nghiên cứu 175 hồ sơ vụ án VPQĐ về TGGTĐB thấy

rằng người điều khiển phương tiện xe mô tô, xe máy gây án có 140 vụ, chiếm tỷ lệ 47,45%; Xe tải (cả tải ben) gây ra 67 vụ, chiếm tỷ lệ 23,50%; xe kéo sơ mi rơ móc

29 vụ, chiếm tỷ lệ 10,17%; xe máy tự chế 23 vụ chiếm tỷ lệ 8,07%; xe ô tô chở trên

9 chổ ngồi có 12 vụ, chiếm tỷ lệ 4,21%; xe ô tô chở dưới 9 chổ ngồi có 16 vụ chiếm

tỷ lệ 5,61%; xe thô sơ có 8 vụ chiếm tỷ lệ 2,80%

- Cơ cấu xét theo hình thức hành vi vi phạm ATGT đường bộ

Kết quả nghiên cứu hồ sơ 175 bản án VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành

phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, các hành vi phạm tội thể

hiện như [Bảng 2.12 phần Phụ lục] liên quan đến vụ VPQĐ về TGGTÐB được sắp

xếp thứ tự theo số vụ từ cao đến thấp Các hành vi phạm tội chủ yếu là vi phạm quy tắc giao thông đường bộ Các hành vi vi phạm quy định phổ biến là thiếu chú ý quan sát: 23 vụ chiếm 13,14%; chạy quá tốc độ quy định: 15 vụ chiếm 8,57%; vi phạm về vượt: 16 vụ chiếm 9,14%; không giữ khoảng cách an toàn theo quy định:

21 vụ chiếm 12%; đi vào đường cấm, vi phạm phần đường; làn đường: 30 vụ chiếm

31

17,14%; Không chấp hành hiệu lệnh tín hiệu đèn giao thông có 16 vụ chiếm tỷ lệ 9,14%; do điều kiện về cơ sở hạ tầng giao thông không có vụ nào Trong đó số người điều khiển phương tiện vi phạm quy định về nồng độ cồn là 31 vụ chiếm tỷ lệ 17,71% Trong một vụ án cụ thể thì không thể tách riêng ra để xử lý người ĐKPT vi phạm có nồng độ cồn trong máu, trong khí thở, mà hành vi đó cũng đồng thời vi phạm quy tắc giao thông

- Cơ cấu xét theo độ tuổi, giới tính, quốc tịch của người phạm tội (nhân thân)

+ Theo độ tuổi, giới tính, dân tộc, quốc tịch

Nghiên cứu 175 hồ sơ vụ án VPQĐ về TGGTĐB và 177 bị cáo đã được xét

xử trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, có thể thấy đặc điểm nhân thân của người phạm tội xét theo độ tuổi, giới tính, dân tộc,

quốc tịch [Bảng 2.13 phần Phụ lục] như sau:

Về độ tuổi: dưới 18 tuổi là 6 bị cáo, chiếm 3,38%; từ đủ 18 đến dưới 27 tuổi

có 66 bị cáo, chiếm tỷ lệ 37,28%; từ 55 tuổi trở lên 10 bị cáo, chiếm 5,64%; độ tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là từ 27 đến dưới 55 tuổi, có 95 bị cáo chiếm 53,67%

Về giới tính: toàn bộ số bị cáo là nam giới trong 175 hồ sơ với 177 bị cáo, (chiếm 100%)

Về quốc tịch: 177 bị cáo vụ án VPQĐ về TGGTÐB thì tất cả là người có quốc tịch Việt Nam

+ Xét theo nơi thường trú (hộ khẩu), trình độ học vấn, nghể nghiệp của bị

cáo [Bảng 2.14 phần Phụ lục] Nghiên cứu 175 hồ sơ với 177 bị cáo vụ án VPQĐ

về TGGTĐB giai đoạn từ năm 2016 – 2020 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, cho

32

phức tạp

Về trình độ học vấn: Trong số 177 bị cáo thì trình độ học vấn của các bị cáo

từ THPT chiếm đa số, 74 bị cáo chiếm tỷ lệ 41,80%; bị cáo có trình độ THCS có 64

bị cáo, chiếm 36,15%; trung học phổ thông trở lên có 29 bị cáo, chiếm 16,38%; trình độ tiểu học có 10 bị cáo chiếm 5,64% Với tỷ lệ trên cho thấy, các bị cáo trong tội VPQĐ về TGGTĐB phần lớn có trình độ kiến thức và có sự hiểu biết nhất định

Về nghề nghiệp: Chiếm tỉ lệ cao nhất là lao động tự do với 85 bị cáo chiếm 48,02 %; rồi đến làm nghề lái xe có 41 bị cáo, chiếm 23,16%; công nhân là 38 bị cáo, chiếm 21,71%; công chức nhà nước, nhân viên văn phòng có tỷ lệ thấp nhất là

13 bị cáo, chiếm 5,5%

- Cơ cấu xét theo hoàn cảnh gia đình

Kết quả nghiên cứu 175 hồ sơ với 177 bị cáo vụ án VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, cho thấy

hoàn cảnh gia đình của người phạm tội được thể hiện như [Bảng 2.15 phần Phụ

lục], theo đó số bị cáo có hoàn cảnh gia đình quá nuông chiều con cái chiếm tỷ lệ

cao nhất 17,96 % với 31 bị cáo; bị cáo có hoàn cảnh gia đình không chú trọng giáo dục con cái tuân thủ pháp luật giao thông chiếm tỷ lệ 16,94% với 30 bị cáo; gia đình thiếu sự quan tâm đến con cái có 24 bị cáo chiếm tỷ lệ 13,55%; bị cáo có hoàn cảnh gia khá giả chiếm tỷ lệ 12,99% với 23 bị cáo; bị cáo có hoàn cảnh gia đình khó khăn chiếm tỷ lệ 10,16% với 18 bị cáo; bị cáo gia đình thiếu tôn trọng nhau chiếm

tỷ lệ 6,77% với 12 bị cáo; bị cáo có người trong gia đình vi phạm pháp luật chiếm

tỷ lệ 14,68% với 26 bị cáo; gia đình thiếu gương mẫu chiếm tỷ lệ 5,08% với 9 bị cáo; gia đình quan chức không có bị cáo nào

2.2 Thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tại thành phố Đà Nẵng

Như đã phân tích ở chương 1 luận văn này, tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB

tại thành phố Đà Nẵng là “hệ quả” của một loạt những hiện tượng xã hội tiêu cực xuất hiện và tồn tại trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội tại thành phố

Đà Nẵng với tính cách là một địa bàn nghiên cứu Trong phạm vi một luận văn thạc

33

sĩ luật học với dung lượng trang được xác định, thật khó mà nhận diện, mô tả và đánh giá hết những hiện tượng xã hội tiêu cực vốn được biết đến như là nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội nói trên, trong luận văn này, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, thực tiễn tình tình hình tội VPQĐ về TGGTĐB trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020, học viên chỉ nêu là đánh giá những nguyên nhân

và điều kiện tồn tại trong một số lĩnh vực nhất định của đời sống xã hội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng mà thôi

2.2.1 Nguyên nhân và điều kiện trong lĩnh vực kinh tế - xã hội

Một trong những vấn đề ảnh hưởng lớn đến tình hình tội phạm của một địa bàn đó chính là những tác động từ các yếu tố kinh tế - xã hội Tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ cũng không nằm ngoài quy luật đó Thành phố

Đà Nẵng vẫn không ngừng phát triển, đặc biệt trong đó có diện mạo phát triển hạ tầng giao thông với những chính sách phát triển đúng đắn Những công trình giao thông những cây cầu có ý nghĩa chiến lược đã được xây dựng Các công trình giao thông công cộng, công trình tiện ích xã hội được đầu tư, tất cả những điều đó đã làm nên một diện mạo thành phố trẻ đầy năng động, nhiều tiềm năng và cơ hội phát triển

Về mặt chính sách có liên quan đến lĩnh vực GTVT, có thể kể ra như Quyết định 882/QĐ-TTg ngày 23/6/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung xây dựng thành phố Đà Nẵng đến năm 2025 điều chỉnh quy hoạch đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, đề án “Nghiên cứu chiến lược phát triển liên kết thành phố Đà Nẵng và các vùng phụ cận tại Việt Nam” (DaCRISS) công bố ngày 13/10/2010, Quyết định 1866/QĐ-TTg ngày 08/10/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2020, Quyết định 5030/QĐ-UBND ngày 28/7/2014 của UBND thành phố Đà Nẵng về quy hoạch GTVT thành phố đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, đặc biệt là Nghị quyết 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị (khóa XII) về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045