Đề tài nghiên cứu nhằm các mục tiêu: Hệ thống lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và phương pháp phân tích bao dữ liệu; phân tích thực trạng và đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu.
Tính cấp thiết của đề tài
Hệ thống ngân hàng ở các nền kinh tế đang phát triển đã trải qua những biến chuyển quan trọng từ những năm 1990, đối mặt với toàn cầu hóa tài chính, thay đổi công nghệ và cạnh tranh gay gắt Các ngân hàng phải chịu chi phí gia tăng để đáp ứng yêu cầu quản lý, đổi mới công nghệ và các thách thức từ khủng hoảng tài chính gần đây Ngành ngân hàng cũng đang thay đổi nhờ vào ứng dụng công nghệ cao và sự ra đời của nhiều công cụ tài chính mới Điều này dẫn đến sự quan tâm ngày càng tăng của các nhà nghiên cứu đối với việc phân tích hiệu quả hoạt động của các ngân hàng.
Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực hiện chính sách tiền tệ chủ yếu qua hệ thống ngân hàng, do đó, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng là rất quan trọng cho sự ổn định của hệ thống tài chính Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gia tăng, các ngân hàng Việt Nam cần tập trung nguồn lực để nâng cao hiệu quả kinh doanh nhằm phát triển bền vững Chính vì lý do này, đề tài “Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu” đã được lựa chọn để nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và phương pháp phân tích bao dữ liệu
- Phân tích thực trạng và đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu
- Đề xuất giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2013
Luận văn này tập trung nghiên cứu hiệu quả hoạt động kinh doanh của 15 ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam trong giai đoạn 2010 đến nay, do hạn chế về dữ liệu.
Phương pháp được sử dụng trong luận văn là phương pháp định tính kết hợp phương pháp định lượng
Luận văn áp dụng phương pháp định tính thông qua việc thu thập và phân tích dữ liệu có sẵn, bao gồm việc lập bảng biểu và vẽ đồ thị để so sánh và đánh giá nội dung nghiên cứu Ngoài ra, phương pháp quan sát từ các nghiên cứu trước và tài liệu tham khảo cũng được sử dụng để xác định các biến đầu vào và đầu ra cho mô hình nghiên cứu.
Luận văn áp dụng phương pháp định lượng với mẫu được chọn theo phương pháp phi xác suất thuận tiện Bằng cách sử dụng phân tích bao dữ liệu, nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
5 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết cấu luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1: Tổng quan về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và phương pháp phân tích bao dữ liệu
- Chương 2: Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu
- Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH BAO
1.1 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
1.1.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
Hiệu quả là khái niệm phổ biến trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, kỹ thuật và khoa học, và có thể được định nghĩa đơn giản là tỷ lệ giữa đầu ra và đầu vào.
Hiệu quả=(đầu ra)/(đầu vào)
Nguồn lực đầu vào của doanh nghiệp bao gồm vốn, lao động và kỹ thuật, trong khi đầu ra thể hiện kết quả kinh tế như sản phẩm, doanh thu và lợi nhuận.
Theo Farrell (1957), hiệu quả của doanh nghiệp bao gồm hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ Hiệu quả kỹ thuật liên quan đến việc chuyển hóa đầu vào vật lý như nhân công và máy móc thành đầu ra với cách làm tốt nhất Một đơn vị được coi là đạt hiệu quả kỹ thuật khi tối đa hóa đầu ra trong điều kiện đầu vào cho trước hoặc tối thiểu hóa đầu vào để sản xuất một lượng đầu ra nhất định Khi có sự lựa chọn giữa các yếu tố đầu vào, mỗi đơn vị có thể kết hợp chúng một cách tối ưu Dựa trên giá tương đối của các đầu vào, một đơn vị đạt hiệu quả phân bổ khi tìm ra cách kết hợp đầu vào để sản xuất đầu ra với chi phí thấp nhất.
Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại (NHTM) được đánh giá qua việc so sánh kết quả đầu ra với các yếu tố nguồn lực đầu vào, từ đó phản ánh khả năng khai thác nguồn lực trong quá trình hoạt động để đạt được mục tiêu kinh doanh.
1.1.2 Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
1.1.2.1 Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh thông qua chỉ tiêu tài chính
Phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là Ngân hàng Thương mại (NHTM), thường dựa vào các chỉ tiêu tài chính Có nhiều chỉ tiêu tài chính khác nhau được áp dụng để đo lường hiệu quả kinh doanh của NHTM, và các nhóm chỉ tiêu này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tình hình tài chính và hoạt động của ngân hàng.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lợi
Bài viết này đề cập đến các chỉ số tài chính quan trọng, bao gồm tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), hệ số thu nhập trên cổ phiếu (EPS), tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) và tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NM) Những chỉ số này giúp đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và khả năng sinh lời.
ROA, hay tỷ suất lợi nhuận trên tài sản, là chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả quản lý của ngân hàng, phản ánh khả năng chuyển đổi tài sản thành thu nhập ròng.
ROE là chỉ số đo lường tỷ lệ thu nhập mà cổ đông ngân hàng nhận được từ khoản đầu tư vốn của họ, phản ánh hiệu quả sinh lời của ngân hàng đối với các cổ đông.
NIM, hay còn gọi là Biên lãi ròng, là chỉ số đo lường chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi, được tính trên tổng tài sản có sinh lãi Chỉ số này rất quan trọng đối với các ngân hàng, giúp họ dự đoán khả năng sinh lãi trong tương lai thông qua việc quản lý hiệu quả tài sản sinh lời và tìm kiếm nguồn vốn với chi phí thấp nhất.
NIM =(Thu nhập lãi – Chi phí lãi)
Tài sản có sinh lãi
NM đo lường sự khác biệt giữa nguồn thu ngoài lãi từ dịch vụ và chi phí ngoài lãi bao gồm tiền lương, sửa chữa, bảo hành thiết bị, và chi phí tổn thất tín dụng.
NM =(Thu nhập ngoài lãi – Chi phí ngoài lãi)
Tài sản có sinh lãi
Để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại (NHTM), các mô hình phân tích khả năng sinh lời như mô hình đánh đổi rủi ro và lợi nhuận, tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu, và các chỉ số lợi nhuận trên tài sản (ROA, ROE) được áp dụng Bằng cách tách các tỷ lệ ROA, ROE thành nhiều tỷ lệ khác và phân tích mối quan hệ giữa chúng, nhà quản trị có thể có cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả hoạt động của NHTM.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng kinh doanh
Tổng chi phí hoạt động so với tổng thu từ hoạt động là chỉ tiêu quan trọng, phản ánh mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra, đồng thời cho thấy khả năng bù đắp chi phí trong hoạt động của ngân hàng thương mại.