Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Về chuyên ngành tội phạm học: Có các công trình như: Luận án tiến sĩ: "Hoạt động phòng ngừa tội xâm phạm an toàn giao thông vận tải đường bộ của lực lượng Cảnh sát nhân dân" của tác giả

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN TRUNG THÀNH

HÀ NỘI - năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phạm Minh Tuyên Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Đặng Ngọc Tài

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 5

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 5 1.2 Mục đích, nhiệm vụ, nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 11 1.3 Chủ thể và nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 23

CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH, ĐẶC ĐIỂM CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN TP ĐÀ NẴNG 33

2.1 Tình hình, đặc điểm có liên quan đến phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng 33 2.2 Thực trạng phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng 47

CHƯƠNG 3 DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 57

3.1 Dự báo những yếu tố liên quan đến phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng 57 3.2 Quan điểm chỉ đạo, mục tiêu và giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng 61

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự CSGT : CSGT

TTATGT : Trật tự an toàn giao thông XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân và điều kiện khách quan và chủ quan khác nhau, tình hình tội phạm nói chung, tình hình các tội xâm phạm TTATGT nói riêng (trong đó có tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ) diễn biến phức tạp gây ra hậu quả hết sức nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân, nhất là ở những thành phố lớn như Đà Nẵng

Theo thống kế của Phòng CSGT Công an TP Đà Nẵng trong 5 năm gần đây (từ năm 2016 đến năm 2020) trên địa bàn TP đã phát hiện 333.297 trường hợp vi phạm quy định về bảo đảm TTATGT đường bộ, trong đó lập biên bản xử lý 322.656 trường hợp (chiếm 96,8%) Trong tổng số các vụ vi phạm TTATGT đường bộ có 89 vụ khởi

tố hình sự

Trước tình trạng trên, Đảng bộ, chính quyền và toàn thể nhân dân TP Đà Nẵng đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp khác nhau, bước đầu đã kiềm chế được sự gia tăng các trường hợp vi phạm, kéo giảm được cả ba tiêu chí về tai nạn giao thông Mặc dù vậy, tình hình TTATGT đường bộ trên địa bàn TP Đà Nẵng tuy có giảm nhưng không bền vững, tính chất vi phạm vẫn hết sức phức tạp, hậu quả do tai nạn giao thông đường

bộ gây ra vẫn còn rất nghiêm trọng

Nguyên nhân của tình trạng này có cả những yếu tố thuộc môi trường địa lý tự nhiên - xã hôi, có cả những yếu tố thuộc về chủ thể vi phạm, đặc biệt là ý thức tuân thủ pháp luật khi tham gia giao thông của người dân

Về lý luận, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn TP Đà Nẵng Do vậy, có nhiều vấn đề lý luận về vấn đề này cần phải làm sáng tỏ

để chỉ dẫn thực tiễn

Như vậy, cả thực tiễn và lý luận đòi hỏi phải có một công trình nghiên cứu toàn diện, hệ thống chuyên sâu về phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn một thành phố lớn ở nước ta

Vì lý do trên, học viên lựa chọn đề tài: "Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy

định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng" để nghiên

cứu làm Luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Tội phạm học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, phòng ngừa tình hình nhóm tội phạm cũng như từng loại tội phạm cụ thể nói riêng được nhiều nhà tội phạm học quan tâm nghiên cứu Do vậy, có khá nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố về chủ

đề này thuộc hai chuyên ngành: Luật hình sự và tội phạm học

Trước hết, về chuyên ngành Luật hình sự có các công trình tiêu biểu như: Luận

văn thạc sĩ "Tội phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo

pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng" của tác giả Võ Văn Hòa,

công bố năm 2014; luận văn thạc sĩ "Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện

giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình" của

tác giả Nguyễn Thị Bích Hồng, công bố năm 2016; luận án tiến sĩ "Các tội xâm phạm

an toàn giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn xét xử của Tòa án quân sự ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Văn Nam, công bố năm 2019, v.v

Các công trình này đã đề cập đến những vấn đề lý luận, quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ và thực tiễn áp dụng ở một số địa bàn cụ thể

Về chuyên ngành tội phạm học: Có các công trình như: Luận án tiến sĩ: "Hoạt

động phòng ngừa tội xâm phạm an toàn giao thông vận tải đường bộ của lực lượng Cảnh sát nhân dân" của tác giả Vũ Văn Thiết, công bố năm 2017; Luận án tiến sĩ:

"Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm TTATGT đường bộ trên địa bàn các tỉnh Tây Nam Bộ", công bố năm 2020; Luận văn thạc sĩ: "Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ: tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa"

của tác giả Đặng Tuấn Vũ, công bố năm 2014; Luận văn thạc sĩ: "Tội vi phạm quy

định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng: tình hình, nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa" của tác giả Hồ Ngọc Hải, công bố năm

2020; Luận án tiến sĩ: "Đấu tranh phòng, chống tình hình tội vi phạm quy định về điều

khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn TP Hải Phòng" của tác giả

Nguyễn Thế Anh, v.v Những công trình này đã đề cập đến những vấn đề lý luận, thực tiễn đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm TTATGT nói chung, hoặc tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực này, trên phạm vi địa

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Để đạt được mục đích trên, cần thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: + Nghiên cứu, luận giải làm rõ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên các phương diện: khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, nội dung, biện pháp, nguyên tắc và chủ thể phòng ngừa

+ Khảo sát, đánh giá thực tiễn phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, rút ra những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, thiếu sót cần khắc phục

+ Dự báo những yếu tố tác động đến phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, trên cơ sở đó đề ra mục tiêu, quan điểm chỉ đạo và giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm này trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: bao gồm những vấn đề lý luận và thực tiễn phòng

ngừa tình hình tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: nghiên cứu hoạt động phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ dưới góc độ tội phạm học

+ Về không gian, thời gian: nghiên cứu thực tiễn phòng ngừa tình hình tội phạm này trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, trong 5 năm, từ năm 2016 đến năm 2020

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về bảo đảm TTATGT, về đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức cũng như lợi ích chung của xã hội

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành tội phạm học

để làm rõ những nội dung nghiên cứu như: phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, quan sát, v.v

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn là một công trình nghiên cứu tương đối toàn diện, chuyên sâu về phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cả về lý luận và thực tiễn

Do vậy, kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sau đây:

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ

Chương 2: Tình hình, đặc điểm có liên quan và thực trạng phòng ngừa tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 3: Dự báo và giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội vi phạm

quy định về tham gia giao thông đường bộ

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI

VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm

Phòng ngừa tình hình tội phạm là một trong những đối tượng, nội dung nghiên cứu quan trọng của tội phạm học, đồng thời cũng là mục đích cuối cùng của tội phạm học Tội phạm học nghiên cứu tình hình tội phạm, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, nhân thân người phạm tội, phát hiện quy luật phát sinh tồn tại và vận động của tình hình tội phạm, trên cơ sở đó đề ra các giải pháp tác động vào quy luật đó nhằm mục đích cuối cùng là không để cho tội phạm xảy ra Tuy nhiên, cho đến nay, khi đề cập đến khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm vẫn còn nhiều quan điểm

khác như: "Phòng ngừa tội phạm được hiểu là tổng hợp các biện pháp do cơ quan, tổ

chức và mọi công dân tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng cầm quyền nhằm tác động vào các yếu tố làm phát sinh tội phạm cũng như loại trừ các yếu tố này vì mục đích ngăn chặn và tiến tới đẩy lùi tội phạm ra khỏi đời sống xã hội" [23, tr.59], hoặc:

"Phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính nhà nước, xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu, hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm" [32, tr.154]; "Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của các cơ quan, tổ chức và công dân, thực hiện tổng thể các biện pháp tác động trực tiếp vào các nhóm nguyên nhân của tội phạm để kiểm soát, hạn chế tác động của tội phạm để kiểm soát, hạn chế tác động và loại trừ những nhóm nguyên nhân này " [11, tr.31]

Mặc dù cách diễn đạt có khác nhau, nhưng các quan điểm về phòng ngừa tình hình tội phạm nêu trên đều thống nhất ở chỗ phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng tổng thể các biện pháp khác nhau nhằm khắc phục, hạn chế, triệt tiêu những yếu

tố là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tình hình tội phạm, ngăn ngừa không để cho tội phạm xảy ra Đây là những quan điểm về phòng ngừa tình hình tội phạm theo

nghĩa hẹp, tức là theo đúng nghĩa của từ "phòng ngừa" Tuy nhiên hiện nay, trong lý

luận cũng như thực tiễn, phòng ngừa tình hình tội phạm còn được hiểu theo nghĩa

rộng, theo đó: "Phòng ngừa tội phạm bao hàm một mặt, không để cho tội phạm xảy ra,

thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội; mặt khác, bằng mọi cách để ngăn chặn tội phạm, kịp thời phát kiện tội phạm, xử lý nghiêm minh các trường hợp phạm tội, đưa

họ trở thành công dân có ích cho xã hội" [19, tr.97] Với quan niệm như vậy, hoạt

động phòng ngừa tội phạm được triển khai theo hai phướng cơ bản: Một là, tập trung vao việc không để cho tội phạm xảy ra, tức là hướng vào việc hạn chế, tiến tới loại trừ, thủ tiêu những yếu tố là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm; hai là, bằng mọi cách để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm minh tội phạm, giáo dục cải tạo người phạm tội trở thành công dân có ích cho xã hội Như vậy, hiểu theo nghĩa rộng, phòng ngừa tình hình tội phạm bao hàm cả hoạt động phòng và cả hoạt động chống (hay đấu tranh chống) tội phạm Đấu tranh chống tội phạm là hoạt động phát hiện và xử lý tội phạm đã xảy ra Trái lại, phòng ngừa tội phạm (theo đúng nghĩa) là hoạt động nhằm không để cho tội phạm xảy ra Với bản chất như vậy, hoạt động đấu tranh chống tội phạm và hoạt động phòng ngừa tội phạm là hai hoạt động có nội dung riêng không đồng nhất với nhau Song, hai hoạt động này không độc lập hoàn toàn với nhau mà có mối quan hệ biện chứng với nhau Có thể coi phòng ngừa tội phạm và đấu tranh chống tội phạm là hai mặt không thể tách rời của một tổng thể thống nhất, chống tội phạm vừa là một bộ phận không thể thiếu của phòng ngừa tội phạm, nhưng đồng thời cũng là mặt khác của phòng ngừa tội phạm, có ý nghĩa không nhỏ đối với phòng ngừa tội phạm Tuy nhiên, không nên coi đấu tranh chống tội phạm là phương hướng

cơ bản, vì hoạt động này không thể giải quyết tận gốc vấn đề tội phạm trong xã hội, là biện pháp mang tính chất thụ động Ngược lại, phòng ngừa tội phạm theo đúng nghĩa của nó là hoạt động nhằm hạn chế, tiến tới xóa bỏ những yếu tố có thể trở thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm, không để cho tội phạm xảy ra Hoạt động này có ưu điểm là xã hội không phải gánh chịu những hậu quả của tội phạm, cơ quan bảo vệ pháp luật không phải bỏ ra những chi phí cần thiết cho việc giải quyết vấn

đề tội phạm, người dân không phải chịu sự trừng phạt của pháp luật Vì vậy, phòng ngừa tội phạm luôn được coi là phương hướng chính, cơ bản trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm Để đạt được mục tiêu ngăn chặn, tiến tới đẩy lùi, loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội cần kết hợp chặt chẽ giữa chủ động, tích cực phòng ngừa với kiên quyết đấu tranh chống tội phạm Đây là phương châm chỉ đạo trong chính

sách phòng, chống tội phạm của Đảng và Nhà nước ta

Để có thể đưa ra một khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm chính xác về mặt khoa học và phù hợp với thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta cần thống nhất nhận thức những vấn đề sau đây:

+ Một là, phòng ngừa tình hình tội phạm là trách nhiệm của tất cả các cơ quan

nhà nước, các tổ chức và mọi người dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nước;

+ Hai là, phòng ngừa tình tội phạm xét về bản chất là hoạt động hạn chế, từng

bước loại trừ những yếu tố đóng vai trò là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm, do vậy cần được tiến hành, thường xuyên liên tục, lâu dài mới có thể giải quyết tận gốc vấn đề tội phạm

+ Ba là, phòng ngừa tình hình tội phạm có mối quan hệ chặt chẽ với đấu tranh

phòng chống tội phạm, mà chủ yếu là phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng,nghiêm minh tội phạm đã xảy ra, giáo dục cải tạo người phạm tội hoàn lương, không tái phạm

+ Bốn là, phòng ngừa tình hình tội phạm cần phải được triển khai bằng nhiều

biện pháp khác nhau, với nhiều cấp độ khác nhau

Tóm lại, trên cơ sở kế thừa những yếu tố hợp lý trong các quan điểm khoa học về phòng ngừa tình hình tội phạm nêu trên, kết hợp với thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta hiện nay, chúng tôi cho rằng phòng ngừa tình hình tội phạm cần

phải hiểu là: "Hoạt động do tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức và toàn thể nhân

dân tiến hành thông qua việc áp dụng tổng thể các biện pháp cần thiết nhằm hạn chế, xóa bỏ những yếu tố hình thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm, không

để tội phạm xảy ra trong đời sống xã hội"

Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là phòng ngừa tình hình một loại tội phạm cụ thể, do vậy khái niệm phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham giao giao thông đường bộ cũng được xây dựng trên cơ

sở khái niệm chung về phòng ngừa tình hình tội phạm

Với cách tiếp cận như vậy, có thể đưa ra khái niệm phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ như sau:

"Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hoạt động của tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi cá nhân thông qua việc áp dụng tổng thể các biện pháp cần thiết nhằm hạn chế, xóa bỏ những yếu tố hình

thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ không để tội phạm này xảy ra trong đời sống xã hội"

Từ khái niệm trên, đồng thời qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn phòng ngừa tình hình tội phạm cho thấy, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có một số đặc điểm sau đây:

+ Thứ nhất, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, của các cấp, các ngành, các tổ chức, các địa phương và mọi người dân, trong đó các cơ quan, lực lượng chuyên trách giữ vai trò nòng cốt

Ở nước ta, phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng là trách nhiệm chung của toàn xã hội, chứ không phải là trách nhiệm riêng của một cơ quan, tổ chức nào Chỉ khi nào có sự tham gia của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, của tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế và mọi người dân thì hoạt động này mới có thể đạt được hiệu quả thiết thực Vì vậy, để cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm (trong đó có tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ) giành được kết quả thiết thực cần phải xây dựng và thực hiện cơ chế phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng tham gia phòng, chống tội phạm, phát huy vai trò nòng cốt của cơ quan, lực lượng chuyên trách, nhất là lực lượng CSGT, cũng như những người tham gia giao thông Mặt khác, để bảo đảm thắng lợi, cuộc đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ phải đặt dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng,

sự quản lý điều hành thống nhất của chính quyền các cấp từ trung ương đến địa phương, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phòng, chống tội phạm Đây là vấn đề có tính nguyên tắc đảm bảo thắng lợi cuộc đấu tranh này

+ Thứ hai, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ chủ yếu tập trung vào việc hạn chế, xóa bỏ những yếu tố là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm này

Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng (hiểu trong phạm vi nguyên nghĩa của nó) là những hoạt động hạn chế, loại trừ, làm thay đổi nguyên nhân, điều kiện của tội phạm hoặc khống chế tác dụng của nó nhằm ngăn chặn tội phạm xảy ra Do vậy, để phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có hiệu quả, thì

mọi biện pháp phòng ngừa cần tập trung vào việc hạn chế, xóa bỏ những thành tố là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm này

Tội phạm nói chung, tội vi phạm những quy định về tham gia giao thông đường

bộ nói riêng phát sinh, tồn tại, vận động trong đời sống xã hội luôn là kết quả của sự tác động qua lại giữa những yếu tố tiêu cực trong môi trường sống và những yếu tố tâm sinh lý- xã hội tiêu cực thuộc bản thân con người sống trong môi trường ấy Do vậy, hoạt động phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, trước hết phải hướng vào việc hạn chế, loại bỏ những yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị- tư tưởng, văn hóa- giáo dục, tổ chức quản lý xã hội, chính sách, pháp luật

Mặt khác, tội vi phạm theo quy định về tham gia giao thông đường bộ là do con người gây ra, vì thế hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm này còn phải hướng vào việc khắc phục những phẩm chất cá nhân tiêu cực và những yếu tố không thuận lợi trong đời sống của họ, nhất là những người tham gia giao thông đường bộ, người có nguy cơ phạm tội cao

Tuy nhiên, nếu tội phạm này đã xảy ra trên thực tế thì cần tập trung phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh người phạm tội, giáo dục cải tạo họ trở thành người có ý thức tuân thủ các quy định về tham gia giao thông đường bộ, không tái phạm Điều cần lưu

ý là, trong hai hướng phòng, chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ nêu trên thì hoạt động hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm này là phương hướng chính, phương hướng cơ bản

+ Thứ ba, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ phải được tiến hành bằng nhiều biện pháp thiết thực khác nhau, trong đó có

cả những biện pháp phòng ngừa xã hội và cả những biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ (chuyên biệt) của các cơ quan, lực lượng chức năng

Tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng xảy ra trong đời sống xã hội hết sức đa dạng với những nguyên nhân, điều kiện cụ thể khác nhau Điều đó đòi hỏi hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm này cần phải sử dụng đồng bộ các biện pháp khác nhau mới có thể ngăn chặn, loại trừ được tội phạm này trong đời sống xã hội

Đây có thể là những biện pháp do Đảng, Nhà nước, các tổ chức, đoàn thể xã hội

và mọi người dân tiến hành nhằm nâng cao mọi mặt đời sống xã hội, hạn chế, loại trừ những yếu tố tiêu cực ảnh hưởng xấu đến lối sống cộng đồng, đến trật tự an toàn công cộng (trong đó có trật tự, an toàn giao thông đường bộ) cũng như ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách của từng cá nhân khi tham gia giao thông đường bộ

Bên cạnh những biện pháp phòng ngừa xã hội chung, các cơ quan và lực lượng chức năng (nhất là lực lượng CSGT Thanh tra giao thông ) còn triển khai thực hiện các biện pháp phòng ngừa có tính chất chuyên môn, nghiệp vụ (phòng ngừa chuyên biệt) nhằm trực tiếp hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện của tội vi phạm quy định

về tham giao giao thông đường bộ, ngăn chặn tội phạm này xảy ra

1.1.2 Ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

- Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc bảo đảm trật tự công cộng an toàn, bảo vệ tính mạng, sức khỏe của con người, tài sản của Nhà nước, của các tổ chức và tài sản riêng của công dân

Với bản chất là hoạt động nhằm hạn chế, xóa bỏ những yếu tố tiêu cực cực hình thành nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm, không để cho tội phạm xảy ra, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có hiệu quả thì xã hội không phải gánh chịu những thiệt hại về người, về của do tội phạm này gây ra, người dân (nhất là những người tham gia giao thông đường bộ) không phải chịu sự trừng phạt của pháp luật Với nghĩa đó, phòng ngừa tình hình tội phạm này có giá trị nhân đạo và tiến bộ xã hội to lớn

- Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có hiệu quả còn đem lại những lợi ích kinh tế nhất định Điều này thể hiện ở chỗ hoạt động phòng ngừa có hiệu quả tình hình tội phạm này không chỉ có tác dụng hạn chế được những thiệt hại to lớn về kinh tế do tội phạm trực tiếp gây ra, mà còn có tác dụng giảm bớt những chi phí mà Nhà nước, xã hội phải bỏ ra để khắc phục những hậu quả của tội phạm (hậu quả gián tiếp của tội phạm) Mặt khác, tổ chức phòng ngừa tốt tình hình tội phạm này thì tỷ lệ tội phạm xảy ra trên thực tế sẽ giảm Điều đó sẽ kéo theo khả năng giảm ngân sách nhà nước dành cho hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm

- Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ còn góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh trật tự nhất là

quản lý nhà nước về bảo đảm TTATGT thông

Ở khía cạnh quản lý xã hội, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là một "kênh", một mặt quản lý xã hội, đó là quản lý nhà nước

về an ninh trật tự, mà trực tiếp là quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ Thông qua hoạt động phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, các cơ quan chức năng của nhà nước có khả năng kiểm soát được tình hình tội phạm này, từ đó đề ra các quyết định quản lý đúng đắn, phù hợp với thực tế Mặt khác, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm, nhất

là biện pháp tổ chức quản lý mọi mặt đời sống xã hội không chỉ có tác dụng phòng ngừa tội phạm này mà còn có tác dụng duy trì trật tự xã hội, trong đó có trật tự giao thông đường bộ Với nghĩa đó, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có ý nghĩa không nhỏ về mặt quản lý xã hội nói chung, quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ nói riêng

1.2 Mục đích, nhiệm vụ, nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể ở mỗi thời kỳ, giai đoạn cụ thể của đất nước cũng như từng địa phương mà mục đích phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được đặt ra với những mức độ khác nhau Căn cứ vào tình hình hiện nay ở nước ta, cũng như ở từng địa phương, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cần hướng tới

mục đích: kiềm chế, làm giảm mức độ xảy ra của tội phạm này, tạo môi trường xã hội lành mạnh, an toàn, trật tự phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội, bảo

vệ cuộc sống hạnh phúc, bình yên cho nhân dân

Để đạt được mục đích này, đòi hỏi phải đưa ra được hệ thống các biện pháp phòng ngừa phù hợp với thực trạng, diễn biến của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong phạm vi cả nước cũng như ở từng địa phương; đồng thời phải tổ chức triển khai thực hiện các biện pháp phòng ngừa một cách đồng

bộ và có hiệu quả trên thực tế

Muốn vậy, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ phải được xây dựng trên cơ sở: khảo sát, đánh giá đầy đủ, toàn diện tình hình tội phạm đã xảy ra, dự báo được tình hình tội phạm này trong thời gian tới; xác định đúng nguyên nhân, điều kiện của tội phạm Mặt khác, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm này còn phải phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của đất nước cũng như ở từng địa bàn cụ thể nhằm đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa

* Nhiệm vụ phòng ngừa

Nhiệm vụ phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là những cộng việc cụ thể phải thực hiện để đạt được mục đích đặt ra Đây là những công việc mà tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi người dân đều phải tham gia thực hiện tùy thuộc vào chức năng, thẩm quyền, trách nhiệm của mình

Để có thể đạt được mục đích phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nêu trên, cần tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ sau đây:

+ Thứ nhất, tiến hành nghiên cứu nhằm phác họa được bức tranh toàn cảnh về tình

hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong phạm vi cả nước cũng như ở từng khu vực, từng địa bàn cụ thể; xác định chính xác nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm này Đây là nhiệm vụ đầu tiên có ý nghĩa rất quan trọng, đảm bảo cho việc xây dựng phương án, đề xuất nội dung, biện pháp phòng ngừa phù hợp

Nhiệm vụ này đòi hỏi sự tham gia của các nhà tội phạm học và các lực lượng chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm

+ Thứ hai, dự báo diễn biến của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao

thông đường bộ, những yếu tố ảnh hưởng, tác động đến tội phạm này trong thời gian tới Đây cũng là nhiệm vụ không kém phần quan trọng đối với việc chủ động xác

định phương hướng, xây dựng chương trình, kế hoạch, đề ra biện pháp cũng như chuẩn bị lực lượng, phương tiện để phòng ngừa tình hình tội phạm có hiệu quả

Nội dung dự báo cần tập trung vào các vấn đề như: Trạng thái và xu hướng vận động của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ; những yếu

tố sẽ tác động, ảnh hưởng đến tình hình tội phạm này, nhất là những yếu tố có khả năng sẽ trở thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm; khả năng phòng ngừa các cơ quan chức năng, v.v

Đây là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, nhất là trong điều kiện ở nước ta hiện nay công tác dự báo tình hình tội phạm ít được quan tâm đúng mức

+ Thứ ba, xây dựng chiến lược, chương trình, kế hoạch, xác định phương hướng,

nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta cho thấy, phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ nói riêng là hoạt động có định hướng, mục tiêu, nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể; mặt khác đây là hoạt động do nhiều lực lượng tiến hành Vì vậy, để hoạt động phòng ngừa có hiệu quả cần thiết phải xây dựng chương trình, đề án, kế hoạch, xác định nội dung, biện pháp phòng ngừa phù hợp đối với từng hệ, loại đối ượng, từng tuyến địa bàn cụ thể, cũng như phù hợp với khả năng của từng loại chủ thể phòng ngừa trong những điều kiện địa lý, kinh tế- xã hội cụ thể Trong mỗi chương trình, đề án, kế hoạch phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cần xác định rõ mục đích, yêu cầu, nội dung, biện pháp phòng ngừa phù hợp, có tính khả thi; xác định

rõ trách nhiệm tham gia và mối quan hệ phối kết hợp giữa các lực lượng tham gia phòng, chống tội phạm

Đây là nhiệm vụ của Nhà nước và các chủ thể có chức năng, nhiệm vụ phòng ngừa tình hình tội phạm mà luật định

+ Thứ tư, tổ chức thực hiện chương trình, đề án, kế hoạch, nội dung, biện pháp

phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên thực

tế Nếu chỉ dừng lại ở việc soạn thảo chương trình, kề án, kế hoạch, xác định nội dung, biện pháp phòng ngừa thì chưa đủ cơ sở để đạt được mục đích phòng ngừa tội phạm này Vì thế, điều quan trọng là phải tổ chức thực hiện chương trình, đề án, kế hoạch, biện pháp phòng ngừa một cách khoa học và hiệu quả nhất

Công việc đầu tiên khi thực hiện nhiệm vụ này là tiến hành phổ biến, quán triệt chương trình, đề án, kế hoạch, nhằm tạo sự đồng thuận về mục đích, yêu cầu, nội dung, biện pháp tiến hành đối với các chủ thể có trách nhiệm phòng ngừa tình hình tội phạm này Tiếp theo, là triển khai thực hiện từng nội dung, biện pháp phòng ngừa cụ thể ở địa bàn, lĩnh vực nhất định

Trong quá trình triển khai thực hiện chương trình, đề án, kế hoạch, biện pháp phòng ngừa cần thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, điều hành hoạt động phòng ngừa theo chương trình, đề án, kế hoạch đã vạch ra

Sau khi kết thúc từng phần hoặc toàn bộ chương trình, đề án, kế hoạch phòng ngừa cần tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá công việc đã thực hiện, rút ra những kết quả đã đạt được, cũng như những tồn tại, hạn chế cần khắc phục Trên cơ sở đó đề ra phương hướng, biện pháp phát huy những kết quả đạt được cũng như khắc phục những vấn đề còn tồn tại, hạn chế

1.2.2 Nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.2.2.1 Nội dung phòng ngừa

Cho đến nay xoay quanh vấn đề nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm (trong

đó có tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ) vẫn còn những quan điểm và cách tiếp cận khác nhau:

Có quan điểm cho rằng, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm là tất cả những mặt hoạt động cần tiến hành để phòng ngừa tội phạm đạt hiệu quả Với quan điểm và cách tiếp cận như vậy, những người theo quan điểm này đã chỉ ra hai mặt (phương diện) hoạt động cơ bản cần tiến hành để phòng ngừa tội phạm, đó là: 1) Tiến hành các hoạt động nhằm hạn chế, loại bỏ những yếu tố hình thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm như cải thiện các quan hệ xã hội, hoàn thiện hệ thống pháp luật, xóa bỏ những yếu tố tiêu cực để tình hình tội phạm không có cơ sở phát sinh, tồn tại; 2) Phát hiện, xử lý tội phạm mà trọng tâm là hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, cải tạo giáo dục người phạm tội Như vậy, theo quan điểm này, thì nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm bao hàm cả hoạt động phòng và cả hoạt động chống (đấu tranh chống) tội phạm Theo quan điểm khác, thì phòng ngừa tình hình tội phạm bao gồm hai bộ phận:

một bộ phận gồm các hoạt động tác động vào "nhân" được gọi là hoạt động loại trừ tội phạm; bộ phận khác tác động vào "quả", được gọi là hoạt động ngăn chặn tội phạm

Chúng tôi đồng tình quan điểm này, bởi mục đích của phòng ngừa tình hình tội phạm là ngăn chặn, loại trừ tội phạm trong xã hội Để đạt được mục đích này, phòng ngừa tình hình tội phạm phải được triển khai theo hai hướng: một là, hoạt động loại trừ tội phạm và hai là, hoạt động ngăn chặn tội phạm Đây là hai nội dụng cơ bản của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm

* Hoạt động loại trừ tội phạm chính là những hoạt động do các cơ quan nhà nước, các tổ chức, đoàn thể xã hội và mọi người dân tiến hành nhằm hạn chế, triệt tiêu các yếu tố hình thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm

Tội phạm phát sinh luôn là kết quả của sự tác động qua lại giữa những yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống bên ngoài và những yếu tố tâm- sinh lý xã hội, phẩm chất cá nhân tiêu cực thuộc bản thân người phạm tội Do vậy, hoạt động loại trừ tội phạm cần tác động tới cả môi trường xã hội và cả con người sống trong môi trường đó Trong hai hướng tác động đó, thì hoạt động tác động vào môi trường xã hội là hướng cơ bản, bởi môi trường xã hội vừa ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách cá nhân vừa là một thành

tố tương tác với con người tạo thành nguyên nhân của tình hình tội phạm

Tóm lại, hoạt động loại trừ tội phạm thực chất là hoạt động loại trừ những yếu tố tiêu cực trong môi trường xã hội và những yếu tố tâm- sinh lý tiêu cực của cá nhân sống trong môi trường đó mà trong sự tương tác lẫn nhau làm phát sinh tội phạm

* Hoạt động ngăn chặn tội phạm là tổng thể những hoạt động nhằm ngăn ngừa các tội phạm tiềm tàng trong xã hội, không để chúng xảy ra, không để cho chúng thực hiện được đến cùng và không để xảy ra tái phạm

Với bản chất như vậy, hoạt động ngăn chặn tội phạm có đối tượng tác động không phải là các yếu tố tiêu cực đóng vai trò là nguyên nhân, điều kiện của tội phạm

mà là tội phạm tiềm tàng (hay tình hình tội phạm tiềm tàng)

Tội phạm tiềm tàng có ba trạng thái khác nhau, đó là: trạng thái tội phạm chưa xảy ra, trạng thái tội phạm đang xảy ra nhưng chưa kết thúc, tức là vẫn tiếp tục tiếp diễn và trạng thái tội phạm đã bị xử lý nhưng vẫn có khả năng tiếp tục xảy ra (tái phạm) Thích ứng với ba trạng thái này, có ba dạng hoạt động (biện pháp) ngăn chặn tội phạm, đó là:

- Thứ nhất, những hoạt động ngăn chặn không để tội phạm xảy ra Đây là những

hoạt động kiểm soát và quản lý xã hội đối với những điều kiện tồn tại của hành vi phạm tội tiềm tàng, người phạm tội tiềm tàng và nạn nhân tiềm tàng của tội phạm

nhằm làm tê liệt việc phạm tội, hay nói cách khác là không để tội phạm xảy ra

Những điều kiện tồn tại của hành vi phạm tội thường là những môi trường, hoàn cảnh, tình huống thuận lợi cho việc phạm tội, tức là những môi trường, hoàn cảnh, tình huống cụ thể mà ở đó hành vi phạm tội tiềm tàng có khả năng xảy ra, người phạm tôi tiềm tàng có khả năng thực hiện tội phạm, nạn nhân tiềm tàng của tội phạm có khả năng trở thành nạn nhân hiện thực của tội phạm Đây cũng chính là cơ sở thực tế để dựa vào đó mà thiết lập các biện pháp ngăn chặn tội phạm thích ứng

Đối với trạng thái tội phạm chưa xảy ra, nhưng có khả năng hiện thực sẽ xảy ra thì việc ngăn chặn không cho tội phạm xảy ra đòi hỏi phải tiến hành ba nhóm biện pháp, đó là:

1) Nhóm biện pháp làm tê liệt quá trình hiện thực hóa hành vi phạm tội tiềm tàng Đây là những biện pháp tác động vào môi trường hoàn cảnh, tình huống có khả năng xảy ra tội phạm đã được nhận diện nhằm làm tê liệt quá trình hiện thực hóa hành

2) Nhóm biện pháp quản lý, kiểm tra, giám sát người phạm tội tiềm tàng (người

có nguy cơ phạm tội cao) được nhận diện trên cơ sở phân tích tình hình tội phạm của một số đối tượng trong các năm trước đó

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở nước ta cho thấy, số đối tượng có nguy cơ phạm tội này thường là những người điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nghiện ma túy, rượu và các chất kích thích khác Đối với số đối tượng này không thể áp dụng các biện pháp quản lý, kiểm tra, kiểm soát (như kiểm tra nồng độ cồn có trong hơi thở của lái xe) để họ không

có điều kiện gây ra tai nạn giao thông, dẫn tới phạm tội

3) Nhóm biện pháp tác động vào nạn nhân tiềm tàng của tội phạm Đây là nhóm biện pháp hướng tới việc triệt tiêu những nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm đối với một số đối tượng

Thực tế đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ ở nước ta trong những năm qua cho thấy, nạn nhân tiềm tàng của tội phạm này thường

là những người không có ý thức bảo vệ an toàn cho chính mình, không có ý thức chấp hành quy định của pháp luật về tham gia giao thông đường bộ, hoặc là trẻ em

- Thứ hai, những hoạt động ngăn chặn không để tội phạm tiếp tục diễn ra Đây là

những hoạt động mang tính cấp bách thể hiện sự phản ứng của Nhà nước và xã hội đối với hành vi phạm tội đang diễn ra hoặc có khả năng lặp đi, lặp lại nhiều lần nhằm chặn đứng hành vi phạm tội đang được thực hiện, không để cho hành vi phạm tội tiếp tục gây thiệt hại cho xã hội hoặc nhằm chặn đứng quá trình lặp lại của hành vi phạm tội, không để cho hành vi phạm tội được thực hiện nhiều lần Với tính chất như vậy, những hoạt động (biện pháp) này chủ yếu do lực lượng chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm của ngành Công an thực hiện, đặc biệt là lực lượng CSGT

- Thứ ba, những hoạt động ngăn chặn không để xảy ra tái phạm Đây là những hoạt

động (biện pháp) được triển khai thực hiện đối với trạng thái tội phạm đã xảy ra, đã được

xử lý hình sự nhưng sau đó vẫn có khả năng tiếp tục xảy ra nhằm ngăn chặn hành vi tái phạm Những biện pháp này chủ yếu do Cơ quan thi hành án hình sự tiến hành thông qua việc giáo dục, cải tạo người phạm tội hoàn lương, trở thành người có ích cho xã hội Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta cho thấy, nếu tội phạm xảy

ra mà được phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh theo đúng pháp luật và bảo đảm thi hành án có hiệu quả sẽ: gây được lòng tin của nhân dân đối với cơ quan bảo vệ pháp luật, qua đó nâng cao được tính tích cực của mọi người dân trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; làm mất hy vọng trốn tránh pháp luật của người phạm tội, vô hiệu hóa điều kiện tiếp tục phạm tội; người phạm tội nhận thức được tội lỗi của mình và quyết tâm cải tạo hoàn lương, không tái phạm

thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tình hình tội phạm này, ngăn chặn không

để tội phạm xảy ra

- Căn cứ vào tính chất, chủ thể và mục đích áp dụng, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có thể được phân thành hai tiểu hệ thống; đó là: hệ thống các biện pháp phòng ngừa xã hội và hệ thống các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt (hay còn gọi là các biện pháp phòng ngừa chuyên môn, nghiệp vụ)

+ Hệ thống các biện pháp phòng ngừa xã hội bao gồm những biện pháp kinh tế, chính trị- tư tưởng, văn hóa- giáo dục; tổ chức- quản lý xã hội, chính sách pháp luật do tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức, đoàn thể xã hội và mọi người dân tiến hành dưới nhiều hình thức khác nhau trong quá trình xây dựng và phát triển mọi mặt đời sống

xã hội nhằm tạo ra một mội trường xã hội tích cực làm tiền đề cho việc hạn chế, loại trừ những yếu tố có thể trở thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm này

Với bản chất như vậy, các biện pháp phòng ngừa xã hội có một số đặc trưng cơ bản sau đây:

 Về tính chất: Các biện pháp phòng ngừa xã hội đều là những biện pháp mang tính xã hội, thể hiện sự phản ứng phòng vệ của xã hội mà mục đích của sự phản ứng

đó là phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm Việc áp dụng các biện pháp kinh tế, chính trị-

tư tưởng, văn hóa- giáo dục, tổ chức- quản lý xã hội và chính sách- pháp luật đều hướng tới việc cải thiện mọi mặt đời sống xã hội, tổ chức tốt đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, giáo dục lối sống tuân thủ các chuẩn mực xã hội, nhất là các quy định của pháp luật về tham gia giao thông đường bộ nhằm tạo ra môi trường xã hội tích cực, thuận lợi cho việc hình thành nhân cách con người, hạn chế tối đa những yêu

tố tiêu cực có thể trở thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm

 Về chủ thể: Chủ thể phòng ngừa xã hội tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ hết sức đa dạng, bao gồm tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức, đoàn thể quần chúng và mọi người dân dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, sự điều hành, quản lý của chính quyền các cấp với vai trò làm chủ của nhân dân

 Về mục đích, các biện pháp phòng ngừa xã hội không nhằm mục đích trực tiếp hạn chế, loại bỏ nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm mà hướng tới việc cải thiện toàn diện các điều kiện kinh tế, chính trị- tư tưởng, văn hóa- giáo dục, tổ chức-

quản lý xã hội (nhất là quản lý nhà nước về an ninh trật tự), pháp luật làm tiền đề căn bản cho việc loại trừ các yếu tố tiêu cực có thể trở thành nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

 Về phạm vi tác động: Các biện pháp phòng ngừa xã hội có phạm vi tác động rộng đến nhiều yếu tố, nhiều đối tượng trong xã hội và có khả năng giải quyết tận gốc vấn đề tội phạm trong xã hội

+ Hệ thống các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt bao gồm chủ yếu các biện pháp có tính chất chuyên môn- nghiệp vụ do các cơ quan bảo vệ pháp luật có chức năng trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm tiến hành nhằm trực tiếp phát hiện, ngăn chặn, loại trừ những nguyên nhân, điều kiện của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, ngăn chặn không để tội phạm này xảy ra

Như vậy, các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt có một số đặc trưng khác với phòng ngừa xã hội, đó là:

Về tính chất: Các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt không mang tính xã hội chung mà mang tính chuyên môn, nghiệp vụ riêng của từng cơ quan có chức năng trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm

Về chủ thể: Chủ thể phòng ngừa chuyên biệt chỉ bao gồm những cơ quan, lực lượng có chức năng trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ như: Lực lượng CSGT của ngành Công an, Thanh tra giao thông, Viện Kiểm sát, Tòa án, Cơ quan thi hành hình sự, v.v

 Về mục đích: Các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt đều hướng tới việc hạn chế, loại trừ nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, ngăn chặn không cho tội phạm này xảy ra, thực hiện đến cùng và tái phạm

 Về phạm vi tác động: Các biện pháp phòng ngừa chuyên biệt có phạm vi tác động hẹp, đối với từng lĩnh vực, hệ loại đối tượng cụ thể tùy thuộc vào chức năng của chủ thể tiến hành

Mối quan hệ giữa phòng ngừa xã hội và phòng ngừa chuyên biệt có sự khác nhau nhất định về tính chất biện pháp, chủ thể tiến hành, phạm vi, mục đích áp dụng nhưng có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động hỗ trợ cho nhau để đạt được mục đích chung là hạn chế, loại trừ tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ra

khỏi đời sống xã hội

- Căn cứ vào phạm vi tác động, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có thể chia thành hai nhóm: Các biện pháp phòng ngừa chung và các biện pháp phòng ngừa cá biệt

+ Các biện pháp phòng ngừa chung có phạm vi đối tượng tác động là những yếu

tố là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có tính phổ biến nhằm ngăn ngừa tội phạm này trên diện rộng

+ Các biện pháp phòng ngừa cá biệt là những biện pháp tác động trực tiếp đến những đối tượng cụ thể nhằm hạn chế, loại trừ nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh hành vi phạm tội của đối tượng trong những tình huống xác định

Mục đích của phòng ngừa cá biệt là ngăn chặn trước, ngăn chặn trực tiếp tội phạm xảy ra và phòng ngừa sự tái phạm của một loại đối tượng cụ thể

Là một trong những biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, phòng ngừa cá biệt có ý nghĩa hết sức quan trọng trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm Những biện pháp này có khả năng tác động trực tiếp đến những cá nhân có nguy cơ phạm tội cao, sống làm việc trong một môi trường với những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể Do vậy, việc xác định đúng đối tượng cần phải phòng ngừa cá biệt và các biện pháp cụ thể cần phải áp dụng không chỉ đảm bảo cho hoạt động phòng ngừa có trọng tâm, trọng điểm, mà còn hạn chế được tình trạng phân tán, dài trải, gây lãng phí, kém hiệu quả Muốn vậy, trong từng lĩnh vực, từng địa bàn cụ thể thì lực lượng có chức năng phòng ngừa cần phải xác định được những đối tượng cần áp dụng biện pháp phòng ngừa cá biệt

- Căn cứ vào nội dung, tính chất tác động, các biện pháp phòng ngừa có thể chia thành: Biện pháp kinh tế- xã hội; biện pháp chính trị, tư tưởng; biện pháp văn hóa, giáo dục; biện pháp tổ chức, quản lý và biện pháp pháp luật

+ Biện pháp kinh tế- xã hội là biện pháp tác động về mặt kinh tế- xã hội thông qua việc phát huy tính tích cực của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đồng thời khắc phục, hạn chế sự tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, giải quyết thỏa đáng những vấn đề xã hội bức xúc như công ăn, việc làm, đói nghèo, tệ nạn xã hội, mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, v.v

Thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta cho thấy, tình hình tội phạm,

trong đó có tình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ phát sinh, tồn tại, vận động trong đời sống xã hội có nguyên nhân, điều kiện từ lĩnh vực kinh tế- xã hội Vì vậy, để chủ động phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ thì một trong những biện pháp có hiệu quẳ là tập trung phát triển kinh

tế, tăng cường tiềm lực kinh tế của đất nước cũng như ở từng địa phương Qua đó tạo tiền đề cho việc giải quyết những vấn đề xã hội như: Tạo công ăn việc làm cho người lao động, chống thất nghiệp; xóa đói giảm nghèo nâng cao đời sống vật chất cho người dân Cùng với việc phát triển kinh tế, cần tập trung khắc phục những biểu hiện mặt trái của nền kinh tế thị trường, những tệ nạn xã hội, nhất là tệ nạn ma túy

Những biện pháp mang tính kinh tế- xã hội nêu trên nếu được tiến hành thường xuyên, toàn diện chắc chẵn sẽ tạo tiền đề vững chắc về kinh tế- xã hội, góp phần kiềm chế, nhằm khắc phục và dần loại trừ nguyên nhân, điều kiện trong lĩnh vực kinh tế- xã hội của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

+ Biện pháp chính trị, tư tưởng là biện pháp hướng vào giữ vững ổn định về chính trị tư tưởng, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội; nâng cao ý thức giác ngộ chính trị trong nhân dân, củng cố lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào chế độ XHCN; kích thích lòng yêu nước,

tự tôn dân tộc, trách nhiệm công dân; phát huy tư tưởng nhân ái; bao dung của con người Việt Nam, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc trong công cuộc xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc, đổi mới đất nước, đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm an toàn, trật tự xã hội, nhất là TTATGT đường bộ

+ Biện pháp văn hóa, giáo dục là biện pháp hướng tới việc cải thiện, nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho người dân; mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nâng cao trình độ dân trí, hình thành nhân cách, lối sống, thói quen, sở thích lành mạnh, phù hợp với các chuẩn mực xã hội Qua đó tạo ra một môi trường xã hội có văn hóa, nhất là văn hóa tham gia giao thông, góp phần tích cực vào việc hạn chế sự hình thành các phẩm chất cá nhân tiêu cực, những thói quen, tật xấu đóng vai trò là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Văn hóa giao thông cũng như giáo dục về pháp luật về giao thông đường bộ là trách nhiệm của các cấp các ngành và của toàn xã hội tuy nhiên ở TP Đà Nẵng hay ở nhiều địa phương khác cũng vậy, văn hóa giao thông cũng như việc chấp hành các quy

định của pháp luật giao thông lại thường được coi là trách nhiệm của cơ quan công an, chính vì vậy nên công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục về pháp luật giao thông đường bộ trên địa bàn còn nhiều khó khăn hạn chế, không được chú trọng quan tâm

Có những đối tượng sinh ra và sinh sống trong những gia đình có điều kiện không thuận lợi trong sự phát triển nhân cách, đã hình thành trong mình những tâm lý sai lệch, có thể dẫn đến tội vi phạm quy định về TGGTĐB

Gia đình là nền tảng của xã hội vai trò của gia đình có ý nghĩa rất to lớn đến việc hình thành nhân cách cũng như thói quen và sở thích của mỗi cá nhân, cha mẹ ông bà

là tấm gương để cho con cháu noi theo đối với những gia đình thường xuyên chăm lo cho con cái thì hình thành những nhân cách tốt cho con cái, tuy nhiên bên cạnh đó những gia đình không thường xuyên quan tâm con cái hay những gia đình khuyết thiếu, thiếu sự quan tâm dậy dỗ của cha mẹ hình thành nên những thói quen tùy tiện thích gì làm đấy thậm chí làm những điều trái với đạo đức và lương tâm vi phạm pháp luật.Đối với tội vi phạm quy định về TGGTĐB cũng vậy gia đình thiếu quan tâm hay gia đình khuyết thiếu cha hoặc mẹ tạo cho các em những thói quen xấu, thường xuyên

tụ tập tụm năm tụm ba khi nổi hứng lên có thể là tổ chức đua xe gọi là cho vui hoặc điều khiển phương tiện giao thông đường bộ mà chạy qua tốc độ rú ga, lạng lách, đánh võng trên đường

Môi trường nhà trường đây cũng là môi trường quan trọng trong việc hình thành đạo đức nhân cách của một con người, người xưa có câu “tiên học lễ, hậu học văn” trước tiên là học đạo đức lối sống sau đó mới học văn Môi trường nhà trường mà có

kỷ luật nghiêm thường xuyên tu dưỡng rèn luyện các em về đạo đức, lối sống và kỹ năng sống giúp các học sinh có thể nhận thức và định hướng các hành vi của mình Còn ngược lại môi trường nhà trường mà kỷ luật lỏng lẻo, thiếu quan tâm đến cán bộ

và học viên, cán bộ giáo viên còn vi phạm quy định nhà trường, vi phạm đạo đức lối sống hay vi phạm pháp luật dẫn đến hình thành trong ý thức của học viên là thiếu sự tôn trọng, sự coi thường và việc giáo dục đạo đức, lối sống trong môi trường nhà trường chỉ còn là hình thưc không đạt được hiệu quả đề ra

Đối với lĩnh vực trật tự an toàn giao thông môi trường là nơi tuyên truyền có ý nghĩa nhất ngay từ bậc học mầm non đến tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông hay bậc đại học đều có những tiết học tìm hiểu về luật giao thông ngay khi còn

ngồi trên ghế nhà trường các em đã được trang bị một cách đầy đủ các kiến thức về pháp luật giao thông đường bộ cũng như các kỹ năng khi tham gia giao thông chính vì vậy nhà trường nào mà thường xuyên quan tâm đến trật tự an toàn giao thông thì nhà trường đó tỉ lệ học sinh khi tham gia giao thông là vi phạm rất ít

Nơi công tác đây cũng là nơi mà việc chấp hành các quy định trở thành phong trào có sức lan tỏa rộng Ở những cơ quan đơn vị kỷ luật nghiêm coi việc vi phạm luật giao thông đường bộ là vi phạm nội quy và quy định thi đua của cá nhân và đơn vị thì nơi đó việc chấp hành rất tốt, còn những nơi mà lơ là coi nhẹ xem nhẹ kỷ luật của người đứng đầu không nghiêm thi ở nơi đó việc chấp hành các quy định nội quy nói chung của cơ quan đơn vị kém

+ Biện pháp tổ chức, quản lý là biện pháp nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý mọi mặt đời sống xã hội, khắc phục những sơ hở, yếu kém trong quản lý, nhất

là quản lý nhà nước về an ninh, trật tự; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất chính trị vững vàng, có lối sống trong sáng, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ giỏi đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới

+ Biện pháp luật là biện pháp hướng vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng chống tội phạm và tổ chức thực hiện áp dụng pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, trong đó có tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.3 Chủ thể và nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.3.1 Chủ thể phòng ngừa

Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng là trách nhiệm của toàn xã hội, của mọi cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, tổ chức kinh tế, các đoàn thể quần chúng

và mọi người dân, trong đó các cơ quan bảo vệ pháp luật (Cơ quan Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án ) giữ vai trò nòng cốt, xung kích

Như vậy, chủ thể phòng ngừa tình hình tội phạm (trong đó có tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ) hết sức đa dạng, đó là:

* Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Điều 4 Hiến pháp năm 2013

khẳng định: "Đảng Cộng sản Việt Nam- Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng

thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tàng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội"

Với trọng trách như vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi phòng ngừa tình hình tội phạm, trong đó có phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là vấn đề quan trọng của các cấp ủy, tổ chức Đảng

Đảng lãnh đạo hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm bằng đường lối, chính sách, bằng biện pháp kiểm tra, giám sát và công tác tư tưởng, công tác tổ chức cán bộ

Sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng là một trong những đảm bảo để hoạt động phòng ngừa tội phạm được triển khai đúng hướng và có hiệu quả Để phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động phòng ngừa tội phạm, Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị để chỉ đạo, định hướng hoạt động phòng ngừa tội phạm, điển hình là Chỉ thị số 48CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ

Chính trị về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội

phạm trong tình hình mới"

Ngoài ra, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm còn được phát huy thông qua sự gương mẫu của Đảng viên trong phòng phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ nói riêng

* Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu của nhân dân

có vai trò đặc biệt quan trọng đối với công tác phòng chống tội phạm, trong đó có tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Vai trò của cơ quan này trong phòng ngừa tình hình tội phạm được thể hiện trên nhiều phương diện như:

Ban hành nghị quyết, đạo luật làm cơ sở pháp lý cho hoạt động phòng, chống tội phạm; tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện chương trình quốc gia phòng chống tội phạm trong phạm vi cả nước cũng như ở từng địa phương; giám sát chặt chẽ việc tuân thủ pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân

Hội đồng nhân dân các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương cũng có vai trò không nhỏ trong phòng, chống tội phạm ở địa phương Trong phạm vi thẩm quyền của mình, Hội đồng nhân dân các cấp ban hành các văn bản quy phạm pháp luật

có liên quan đến đấu tranh phòng, chống tội phạm Quyết định các chủ trương chính sách, các biện pháp phát triển kinh tế- xã hội, văn hóa- giáo dục tạo tiền đề cho việc phòng chống tội phạm ở địa phương; kiểm tra, giám sát các cơ quan, tổ chức và nhân dân ở địa phương thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm

* Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp

Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc Hội Do vậy, Chính phủ có vai trò vô cùng quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, trong

đó có tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Vai trò phòng ngừa tình hình tội phạm của Chính phủ được thể hiện thông qua nhiều hoạt động của Chính phủ liên quan đến phòng, chống tội phạm như: Thống nhất quản lý, điều hành hoạt động phòng ngừa tội phạm trong phạm vi cả nước; ban hành các văn bản pháp quy, tổ chức thi hành pháp luật có liên quan đến công tác phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh trật tự; xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình quốc gia, các đề án, kế hoạch phòng ngừa tội phạm; đảm bảo cơ sở vật chất cho hoạt động phòng ngừa tội phạm Ngoài ra, Chính phủ còn xây dựng và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế-

xã hội, văn hóa- giáo dục, an ninh- quốc phòng, đối ngoại qua đó tạo tiền đề cho hoạt động phòng, chống tội phạm đạt được kết quả

Ủy ban nhân dân các cấp là cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương, có nhiệm vụ triển khai các chương trình, đề án, kế hoạch phòng ngừa tình hình tội phạm của Chính phủ, các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân các cấp về phòng, chống tội phạm ở địa phương; xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch phòng, chống tội phạm tại địa phương, phát động phong trào toàn dân tích cực tham gia phòng, chống tội phạm, cảm hóa, giáo dục người phạm tội ở địa phương Ngoài ra, Ủy ban nhân dân các cấp còn có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, văn hóa, giáo dục, bảo đảm an ninh trật tự tại đại phương, tạo tiền đề cho hoạt động phòng, chống tội phạm

* Các cơ quan bảo vệ pháp luật

Đây là chủ thể chuyên trách, nòng cốt trong phòng ngừa và đấu tranh chống tội

phạm, trong đó có tội vi phạm quy định về tham giao giao thông đường bộ Các cơ quan bảo vệ pháp luật gồm: Cơ quan Công an, Viện Kiểm sát và Tòa án, trong đó:

- Lực lượng Công an nhân dân có vai trò tham mưu cho Đảng, Nhà nước trong việc hoạch định các chương trình, đề án đấu tranh phòng, chống tội phạm; thực hiện quản lý nhà nước về an ninh trật tự, trong đó có quản lý nhà nước về bảo đảm TTATGT thông đường bộ; trực tiếp triển khai các hoạt động phòng, chống tội phạm bằng các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ; chủ động mở các đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm; trực tiếp quản lý, giáo dục, cải tạo người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội Ngoài ra, lực lượng Công an nhân dân còn có trách nhiệm hướng dẫn, giúp đỡ các cơ quan khác của Nhà nước, các tổ chức, cá nhân phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, giám sát giáo dục người phạm tội tại cộng đồng

- Viện Kiểm sát nhân dân

Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của VKSND, Khoản 3 Điều 20 BLTTHS năm

2015 khẳng định: "Viện Kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo

pháp luật trong tố tụng hình sự, quyết định việc buộc tội, phát hiện vi phạm pháp luật nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội, người phạm tội đều phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội không làm oan người vô tội"

Từ quy định này cho thấy, Viện Kiểm sát là chủ thể có vai trò quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm Vai trò này của Viện Kiểm sát được thể hiện ở hai phương diện:

Một là, Viện Kiểm sát thực hiện tổng thể các biện pháp phòng ngừa tội phạm

thông qua việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Ở phương diện này, Viện Kiểm sát sử dụng các biện pháp đặc thù thuộc thẩm quyền của mình do pháp luật quy định để phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh các loại tội phạm (trong đó có tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ), đảm bảo không để bất cứ hành vi phạm tội nào xảy ra mà không bị phát hiện, xử lý Ngoài ra, Viện Kiểm sát còn đóng vai trò đầu mối phối hợp hoạt động giữa các chủ thể nhằm đảm bảo việc điều tra, truy tố, xét xử tội phạm được chính xác, đúng quy định của pháp luật Có thể thấy rằng, các biện pháp thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKSND có tác dụng trực tiếp ngăn chặn tội phạm, hạn chế

hậu quả thiệt hại do tội phạm gây ra, góp phần tích cực vào việc kiềm chế, đẩy lùi từng bước và tiến tới loại trừ tội phạm trong xã hội

Hai là, VKSND trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm với tính chất

là một cơ quan nhà nước Ở phương diện này, VKSND áp dụng các biện pháp chuyên môn của một chủ thể phòng ngừa trong phạm vi trách nhiệm của mình nhằm hướng tới mục tiêu chung của hoạt động phòng ngừa tội phạm như: Tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, thống kê tội phạm; nghiên cứu tổng kết thực tiễn và kiến nghị áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm; tham gia xây dựng hoàn thiện pháp luật làm cơ sở cho hoạt động phòng ngừa tội phạm; hướng dẫn, giúp đỡ các cơ quan khác của Nhà nước, các tổ chức cá nhân phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, giám sát giáo dục người phạm tội tại cộng đồng

- Tòa án nhân dân

Với tính chất là một trong những cơ quan bảo vệ pháp luật, TAND thực hiện chức năng, nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm thông qua hoạt động xét xử các vụ án hình sự Cụ

thể là: "Bằng hoạt động của mình, TAND góp phần giáo dục công dân có ý thức đấu

tranh phòng, chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác" (khoản 1 Điều 2 Luật Tổ

chức TAND năm 2014); đồng thời, "cùng với cơ quan, tổ chức nghiên cứu, đề xuất các

chủ trương, chính sách, pháp luật về phòng, chống tội phạm, bảo đoảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội" (khoản 2 Điều 17 Luật Tổ chức TAND năm 2014)

Bên cạnh đó, thông qua hoạt động xét xử, TAND phát hiện nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm, từ đó yêu cầu cơ quan, tổ chức hữu quan khắc phục Đồng thời phối hợp với các chủ thể khác trong xây dựng các chương trình, kế hoạch phòng, chống tội phạm

* Các tổ chức, đoàn thể quần chúng và cá nhân

Đây là lực lượng kết sức đông đảo, giữ vai trò hết sức quan trọng trong phòng ngừa tình hình tội phạm, trong đó có tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao

thông đường bộ Điều 46 Hiến pháp năm 2013 quy định: "Công dân có nghĩa vụ tuân

theo Hiến pháp và pháp luật; tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội

và chấp hành những quy tắc sinh hoạt cộng đồng" Cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013,

khoản 2, 3 Điều 4 BLHS năm 2015 quy định: "Cơ quan, tổ chức có nhiệm vụ giáo dục

người thuộc quyền quản lý của mình nâng cao cảnh giác, ý thức bảo vệ và tuân theo

pháp luật, tôn trọng các quy tắc của cuộc sống XHCN; kịp thời có biện pháp loại trừ nguyên nhân điều kiện gây ra tội phạm trong cơ quan tổ chức mình Mọi công dân có nghĩa vụ tích cực tham gia phòng, chống tội phạm" Đồng thời, khoản 2 Điều 5

BLTTHS năm 2015 cũng quy định: "Tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ phát hiện,

tố giác, tin báo về tội phạm; tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm " tiếp đó

khoản 3 Điều 5 BLTTHS năm 2015 quy định: "Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố

tụng có trách nhiệm tạo điều kiện để cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm"

Từ những quy định trên đây cho thấy, các tổ chức trong xã hội tham gia phòng, chống tội phạm thông qua hoạt động tuyên truyền, giáp dục cán bột hành viên thuộc tổ chức mình tuân thủ các quy định của pháp luật, các nguyên tắc của cuộc sống cộng động; kiểm tra, giám sát cán bộ, thành viên của tổ chức mình tham gia thực hiện các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm, tham gia vào việc xây dựng các chương trình,

kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân Các cá nhân tham gia phòng, chống tội phạm thông qua việc tuân thủ các quy định của pháp luật; phát hiện, tố cáo các hành vi phạm tội, kiến nghị với chính quyền hoặc cơ quan chuyên trách khắc phục những sơ hở, thiếu sots là nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm Bên cạnh đó, cá nhân còn giúp đỡ những đối tượng có tiền án, tiền sự, mãn hạn tù tái hòa nhập cộng đồng; tích cực hưởng ứng phong trào toàn dân tham gia bảo vệ an ninh trật tự, tham gia bảo vệ an ninh trật tự, tham gia phòng, chống tội phạm tại địa bàn dân cư, tham gia xây dựng khu phố, thôn, xóm an toàn

1.3.2 Các nguyên tắc phòng ngừa

Các nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là:

Một là, mọi hoạt động phòng ngừa tội phạm của nguyên tắc pháp chế các cơ

quan nhà nước, tổ chức, các công dân phải hợp hiến và hợp pháp

Hai là, nguyên tắc dân chủ xã hội chủ nghĩa cơ quan tổ chức công dân đều có thể

tham gia hoạt động phòng ngừa tội phạm và nhà nước phải tạo mọi điều kiện cho các phát huy chủ thể tham gia hoạt động phòng ngừa tội phạm được mọi nguồn lực trong

xã hội vào việc phòng ngừa tội phạm

Ba là, nguyên tắc nhân đạo trong phòng ngừa pháp phòng ngừa tội phạm không

được hạ thấp danh dự nhân phẩm con người mà phải nhằm khôi phục con người và tạo điều kiện để con người phát triển

Bốn là, nguyên tắc khoa học và tiến bộ trong phòng ngừa các biện pháp phòng

ngừa phải được xây dựng trên cơ sở khoa học, các thành tựu khoa học nhất định, phải ứng dụng các thành tựu của khoa học và công nghệ trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm Các biện pháp phòng ngừa tội phạm luôn phải đảm bảo cho mọi người có cơ hội phát triển bình đẳng, không được phân biệt chủng tộc, tôn giáo, giới tính, thái độ chính trị

Năm là, nguyên tắc phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể trong công tác phòng

ngừa tội phạm, mỗi chủ thể khi tham gia phòng ngừa tội phạm trong phạm vi và nhiệm

vụ phòng ngừa ở từng địa phương, từng ngành mà mình quản lý đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ với các chủ thể khác để có thể thực hiện một cách tốt nhất hoạt động phòng ngừa tội phạm

Sáu là, nguyên tắc cụ thể hóa trong phòng ngừa tội phạm: biện pháp phòng ngừa

tội phạm luôn được nhận thức rõ ràng, chứa đựng các giải pháp khả thi và phù hợp với điều kiện đặc thù về phòng chống tội phạm ở mỗi địa phương mỗi ngành mỗi lĩnh vực Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hoạt động phức tạp, tác động không chỉ đến xã hội

mà cả con người, do vậy cần phải tuân thủ một số nguyên tác nhất định

Đây là những tư tưởng cơ bản chỉ đạo toàn bộ các hoạt động phòng ngừa tội phạm để đạt được mục đích đề ra

Cả lý luận và thực tiễn phòng ngừa tội phạm ở nước ta cho thấy, việc phòng ngừa tội phạm dù ở cấp độ nào, phạm vi nào đi chăng nữa đều phải tuân thủ các nguyên tắc

cơ bản sau:

* Nguyên tắc pháp chế XHCN

Phòng ngừa tình hình tội phạm, trong đó có tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ do pháp luật điều chỉnh ở những mức độ khác nhau, do

đó cần phải tuân thủ nguyên tắc pháp chế XHCN

Nguyên tắc này đòi hỏi, việc triển khai các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm phải dựa trên và phù hợp với các quy định của Hiến pháp và pháp luật Bởi vậy, không vì bất cứ lý do gì (kể cả lý do an ninh, quốc phòng) việc phòng ngừa tình hình tội phạm thoát ly khỏi các quy định của Hiến pháp và pháp luật Chỉ trên cơ sở thực

hiện đúng quy định của pháp luật, thì hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm mới hợp pháp,mới có thể bảo vệ được quyền con người, quyền công dân, bảo vệ được lợi ích của Nhà nước và xã hội, đồng thời mới hạn chế được tình trạng vi phạm pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm

Để nguyên tắc pháp chế được thực hiện trên thực tế, một mặt phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, thống nhất, phù hợp, thực sự là công cụ pháp lý hữu hiệu trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; mặt khác, các chủ thể phòng ngừa tội phạm phải có ý thức tuân thủ pháp luật một cách nghiêm chỉnh khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ phòng, chống tội phạm

Tuân thủ nguyên tắc này là một trong những đảm bảo quan trọng để hoạt động phòng ngừa tội phạm được đúng luật, có tính hợp pháp

* Nguyên tắc dân chủ XHCN

Phòng ngừa tình hình tội phạm, trong đó có tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hoạt động có tính xã hội rộng rãi, do đó phải tuân thủ nguyên tắc dân chủ XHCN Nguyên tắc này đòi hỏi: Phải đảm bảo sự tham gia tích cực và có hiệu quả của mọi tầng lớp nhân dân vào công tác phòng ngừa tình hình tội phạm; phải coi hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm là công việc chung của toàn dân, là trách nhiệm của tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi người dân; phải đảm bảo cho mọi chủ thể phòng ngừa tình hình tội phạm đều có khả năng phát huy sáng kiến, khả năng của mình trong phòng ngừa tình hình tội phạm

Để nguyên tắc dân chủ được thực hiện trên thực tế, trước hết cần phải thực hiện tốt

cơ chế: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" công tác phòng ngừa tình hình tội

phạm Đồng thời phải tổ chức tốt phong trào toàn dân tích cực tham gia phòng, chống tội phạmm, cảm hóa, giáo dục người phạm tội tại cộng đồng dân cư Chính quyền các cấp cần tạo điều kiện, giúp đỡ người dân tích cực tham gia phòng, chống tội phạm thông qua các tổ chức, đoàn thể như: Đội tự quản, đội dân phòng, khu phố tự quản, thiết lập rộng rãi các hộp tin báo về tội phạm, số điện thoại nóng về tội phạm, v.v

Tuân thủ nguyên tắc này sẽ khai thác được tất cả các tiềm năng, sáng kiến, sức mạnh của nhân dân đấu tranh phòng, chống tội phạm

* Nguyên tắc nhân đạo XHCN

Nhân đạo là giá trị xã hội tiến bộ và được đề cao trong xã hội hiện đại Trong xã hội XHCN, mọi hoạt động của Nhà nước, xã hội đều phải hướng tới con người Phòng

ngừa tình hình tội phạm nói chung, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng cũng không nằm ngoài mục đích đó, bởi vì đối tượng tác động của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm trước hết là con người kể cả trường hợp họ là người phạm tội

Nguyên tắc này đòi hỏi mọi hoạt động, biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm (kể

cả biện pháp phòng ngừa chuyên biệt) cũng không được xâm phạm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt không được hạ thấp danh dự, nhân phẩm của con người Ngược lại, phải hướng tới việc giáo dục, cảm hóa, sửa chữa nhân cách lệch lạc của người phạm tội, giúp họ trở về với cuộc sống lương thiện Mặt khác, phải bằng mọi biện pháp không

để cho bất cứ ai, bất cứ thành viên nào của xã hội đi vào con đường phạm tội, vào vòng lao lý; để Nhà nước, xã hội và người dân không phải gánh ghịu những hậu quả tác hại do tội phạm gây ra, để không một ai phải chịu sự trừng phạt của pháp luật

Tuân thủ nguyên tắc này sẽ có tác dụng hạn chế được những tổn thương cho bản thân người phạm tội nói riêng, cho xã hội nói chung

* Nguyên tác khoa học

Xuất phát từ tính chất phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro khó khắc phục của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm vì thế hoạt động này cần phải tuân thủ nguyên tắc khoa học Nguyên tắc này đòi hỏi việc xây dựng chương trình, kế hoạch, biện pháp phòng ngừa tội phạm phải có cơ sở khoa học (có cơ sở lý luận và thực tiễn) để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm Để đáp ứng được yêu cầu này, việc xây dựng chương trình, kế hoạch, biện pháp phòng ngừa tội phạm không thể là việc làm bộc phát, thiếu luận cứ khoa học, mà phải dựa vào: kết quả nghiên cứu, đánh giá đúng tình hình tội phạm, nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm; kết quả dự báo về tình hình tội phạm và những yếu tố tác động đến tình hình tội phạm trong tương lai Có như vậy, chương trình, kế hoạch, biện pháp phòng ngừa tội phạm mới phù hợp với thực tế khách quan, mới có tính khả thi và đem lại hiệu quả thiết thực Mặt khác, phải đặc biệt chú ý sử dụng các thành tựu khoa học- kỹ thuật, công nghệ trong phòng ngừa tội phạm

Tuân thủ nguyên tắc này sẽ đảm bảo khả năng thành công, tiết kiệm nguồn lực và hạn chế được rủi ro, tổn thất trong phòng ngừa tội phạm

* Nguyên tắc đảm bảo sự phân công, phân cấp rõ, cụ thể, sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng phòng ngừa tội phạm

Phòng ngừa tình hình tội phạm, trong đó có tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là trách nhiệm của toàn xã hội, có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau, trong đó mỗi chủ thể có trách nhiệm, khả năng, điều kiện phòng ngừa tội phạm khác nhau, do đó cần có sự phân công, phân cấp cụ thể, rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, đồng thời phải có sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa các lực lượng tham gia phòng ngừa tình hình tội phạm

Để đáp ứng yêu cầu này, trước hết phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành tập trung thống nhất của Nhà nước mà trực tiếp là cơ quan đầu mối, cơ quan chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm Đặc biệt là không để xảy ra tình trạng

đùn đẩy trách nhiệm, tình trạng "quyền anh, quyền tôi" trong phòng ngừa tội phạm Mặt

khác, phải có một cơ chế phối hợp chặt chẽ, trong đó xác định cụ thể nội dung, hình thức phối hợp và trách nhiệm của các bên tham gia phòng ngừa tình hình tội phạm Tuân thủ nguyên tắc này chắc chắn sẽ phát huy nhiều lợi thế của các chủ thể và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm

Kết luận Chương 1

Với cách tiếp cận có hệ thống, trong Chương 1 của luận văn, tác giả tập trung phân tích, luận giải tương đối toàn diện những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên các bình diện: Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, biện pháp, chủ thể và nguyên tắc phòng ngừa Những vấn đề lý luận này được soạn thảo dựa trên những vấn đề lý luận chung về phòng ngừa tình hình tội phạm, do vậy có cơ sở khoa học

Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là một dạng, một cấp độ phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung Vì thế, ngoài những nội dung, đặc điểm chung, thì còn có nội dung và đặc điểm riêng về mục đích, nhiệm

vụ, biện pháp phòng ngừa

Nhận thức đầy đủ những vấn đề lý luận này là tiền đề quan trọng để khảo sát, đánh giá thực tiễn phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở địa bàn Thành phố Đà Nẵng Vấn đề này được đề cập ở Chương 2

CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH, ĐẶC ĐIỂM CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG

ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN TP ĐÀ NẴNG 2.1 Tình hình, đặc điểm có liên quan đến phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng

2.2.1 Đặc điểm địa lý tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội và cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ của Thành phố Đà Nẵng

* Về địa lý tự nhiên

TP Đà Nẵng là một trong những TP trực thuộc trung ương, nằm trong vùng duyên hải Nam Trung Bộ của Việt Nam có diện tích tự nhiên 1.284,88 km2, phía Bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía Đông giáp biển Đông Địa hình TP Đà Nẵng khá đa dạng, vừa có đồng bằng, vừa có đồi núi, biển đảo nhất là quần đảo Hoàng Sa với diện tích khoảng 30.500 ha Đà Nẵng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình, nhiệt

độ trung bình hàng năm khoảng 25,9oC, độ ẩm không khí trung bình là 83,4%, lượng mưa trung bình hàng năm là 2.504 mm/năm TP Đà Nẵng cũng là một trong những TP miền Trung chịu ảnh hưởng khá nặng nề của các hiện tượng thiên tai dịch bệnh, nhất

là năm 2020 vừa qua, điều đó cũng gây khó khăn cho việc tham gia giao thông của người dân, cũng như bảo đảm TTATGT đường bộ của cơ quan chức năng

* Về kinh tế - xã hội

TP Đà Nẵng là TP tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực, là trung tâm chính trị - kinh

tế - xã hội, có vị trí trọng yếu cả về kinh tế - xã hội, và quốc phòng, an ninh, đóng vai trò là hạt nhân quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung – Tây Nguyên Đồng thời, cũng là một trong 5 TP trực thuộc Trung ương, là đô thị loại I ở Việt Nam

TP Đà Nẵng có 6 quận gồm: Hải Châu, Thanh Khê, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Liên Chiểu, Cẩm Lệ và 2 huyện: Hòa Vang và huyện đảo Hoàng Sa

Theo kết quả điều tra dân số năm 2019, tổng dân số của TP Đà Nẵng là 1.134.310 người, trong đó dân số đô thị là 988.561 người (chiếm khoảng 87,2%), dân

số nông thôn là 145.749 người (chiếm khoảng 12,8%); mật độ dân số trung bình 828 người/1 km2

* Về cơ bản hạ tầng giao thông

TP Đà Nẵng nằm gần trung độ của trục giao thông Bắc – Nam về đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không; là cửa ngõ ra biển của hành lang kinh tế Đông – Tây, với điểm kết thúc là Cảng Tiên Sa

Hệ thống giao thông đường bộ của TP Đà Nẵng khá đa dạng, gồm nhiều tuyến đường khác nhau Tính đến thời điểm hiện nay, trên địa bàn TP Đà Nẵng có tổng cộng 2.342 tuyến đường với tổng chiều dài là 1.396,36 km, 72 cầu có chiều dài hơn 25m với tổng chiều dài 14.798m và hai bến xe liên tỉnh Các tuyến đường bộ trên địa bàn TP

Đà Nẵng tương đối đa dạng, trong đó có: đường cao tốc Đà Nẵng Quảng Nam (đoạn qua TP Đà Nẵng là 7,97 km); đường quốc lộ (gồm Quốc lộ 1A, 1B, quốc lộ 14B) có chiều dài 119,98 km Đường đô thị trên địa bàn TP Đà Nẵng là 1.039,17 km; đường tỉnh 75km; đường huyện: 64,65 km; đường xã: 46,09 km Ngoài ra, trên địa bàn TP Đà Nẵng có 2.446,72 km đường kẹt, hẻm và đường nông thôn khác

Hệ thống vận tải công cộng của TP Đà Nẵng hiện nay có 14 tuyến xe buýt, 7 công ty tắc – xi và 928.450 xe mô tô (xe máy) tham gia giao thông trên các tuyến đường bộ của TP

Với những đặc điểm về vị trí địa lý, kinh tế - xã hội cũng như hệ thống giao thông như vậy, nên lưu lượng phương tiện tham gia giao thông trên các tuyến đường

bộ của TP rất lớn, do đó tình hình TTATGT (nhất là giao thông đường bộ) diễn biến phức tạp, gây ra nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng

2.1.2 Tình hình vi phạm và tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn TP Đà Nẵng

Tình hình vi phạm và tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ hiện nay trên địa bàn TP Đà Nẵng chính là kết quả và là hệ quả của việc triển khai các biện pháp phòng ngừa ở địa bàn này vừa qua, đồng thời, cũng là đối tượng phòng ngừa trong thời gian tới Do vậy, tình hình vi phạm và tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là một trong những yếu tố tác động liên quan trực tiếp đến việc triển khai các biện pháp phòng ngừa

Qua nghiên cứu, đánh giá thực tiễn phòng ngừa ở địa bàn TP Đà Nẵng trong 5 năm qua thấy rằng, tình hình vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói chung, tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng đã được kiểm

soát, có xu hướng giảm nhưng không bền vững, đặc biệt là vẫn còn diễn biến phức tạp khó lường, gây ra nhiều hậu quả về tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân

Theo số liệu thống kê của Phòng CSGT Công an TP Đà Nẵng, từ năm 2016 đến năm 2020, trên địa bàn TP đã phát hiện 333.297 trường hợp, trong đó lập biên bản xử lý 322.656 trường hợp, chiếm 96,8% Các hình thức xử lý gồm: phạt tiền: 53.448 trường hợp (chiếm 10,98%); tạm giữ phương tiện: 16.948 trường hợp (chiếm 5,25%); tước quyền sử dụng giấy phép lái xe: 38.418 trường hợp (chiếm 11,90%), (xem Bảng 2.1 Phụ lục) Trong số những trường hợp vi phạm này có 504 trường hợp gây tai nạn giao thông (trong số đó có cả đường bộ, đường sắt và đường thủy) để lại hậu quả hết sức nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe và tài sản, cụ thể: làm chết 326 người, bị thương 341 người, thiệt hại về tài sản khoảng 2.808 triệu đồng (xem Bảng 2.2 Phụ lục)

Trong số 431/504 vụ tai nạn giao thông đường bộ thì có 89 vụ khởi tố hình sự (chiếm 20,64%), 157 không khởi tố hình sự (chiếm 36,42%), số vụ đang thụ lí giải quyết 185 vụ (chiếm 42,92%) Số vụ không khởi tố hình sự được chuyển xử phạt hành chính 81/157 trường hợp, trong đó: phạt tiền 55/81 trường hợp (chiếm 67,90%) tước quyền sử dụng giấy phép lái xe: 26/81 trường hợp tước quyền sử dụng giấy phép lái xe: 26/81 trường hợp (chiếm 32,09%) (Xem Bảng 2.3 Phụ lục)

Qua những số liệu thống kê nêu trên cho thấy, các vụ tai nạn giao thông đường

bộ có xu hướng giảm, nếu năm 2016 ở địa bàn TP Đà Nẵng xảy ra 137 vụ thì các năm sau đều giảm so với năm định gốc (năm 2016), cụ thể là: năm 2017: 112 vụ, năm 2018: 96 vụ, năm 2019: 83 vụ, năm 2020: 76 vụ Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe mà tai nạn giao thông gây ra cũng có xu hướng giảm: nếu năm 2016 (năm định gốc) có 89 trường hợp gây chết người và 99 trường hợp gây thương tích cho nạn nhân thì các năm tiếp theo như sau: năm 2017 có 70 trường hợp gây chết người và 76 trường hợp gây hậu quả thương tích; năm 2018 có 60 trường hợp gây hậu quả chết người và 65 trường hợp gây hậu quả thương tích; năm 2019 có 54 trường hợp gây hậu quả chết người và

43 trường hợp gây hậu quả thương tích; năm 2020 có 53 trường hợp gây hậu quả chết người và 58 trường hợp gây hậu quả thương tích Riêng hậu quả về tài sản thì càng ngày càng lớn (Xem Bảng 2.2 Phụ lục)

Tình hình vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ bị phát hiện, xử lý thì diễn biến phức tạp hơn Nếu lấy tổng số 59.062 vụ của năm 2016 để so sánh với