giúp cho học sinh nhanh chóng lĩnh hội kiến thức, giảm thiểu sự ghi nhớ máy móc và dễ dàng vận dụng để giải quyết nhiều câu hỏi khác nhau trong học môn Địa lý; - Trong dạy học môn Địa lý[r]
Trang 1UBND TỈNH QUẢNG NINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Số: 2987/SGD&ĐT-GDTrH
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do - Hạnh phúc
Quảng Ninh, ngày 10 tháng 10 năm 2012
V/v hướng dẫn dạy học môn Địa lý cấp
THCS và THPT năm học 2012- 2013
Kính gửi:
- Các phòng Giáo dục và Đào tạo;
- Các trường Phổ thông Dân tộc nội trú;
- Các trường Trung học phổ thông
I YÊU CẦU CHUNG
Thực hiện theo chỉ đạo tại công văn số 2135/SGD&ĐT-GDTrH ngày 26/7/2011 của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) về việc hướng dẫn thực hiện hệ thống hồ sơ trong Trường trung học từ năm học 2011-2012; Công văn số 2391/SGD&ĐT- GDTrH ngày 24/8/2012 của Sở GD&ĐT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục Trung học năm học 2012-2013 và các nội dung chuyên môn đã được Sở GD&ĐT tập huấn
II MỘT SỐ YÊU CẦU CỤ THỂ
1 Thực hiện phân phối chương trình
Các trường Trung học cơ sở (THCS), Trung học phổ thông (THPT) chủ động xây dựng phân phối chương trình chi tiết môn Địa lý phù hợp với địa phương, phù hợp với trường trên cơ sở Chương trình môn Địa lý toàn cấp học do Bộ GD&ĐT ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006 và được điều chỉnh nội dung dạy học tại công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01/9/2011 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, Phân phối chương trình môn Địa lý do Sở GD&ĐT biên soạn năm 2011 theo tinh thần chỉ đạo tại công văn số 2391/SGD&ĐT- GDTrH ngày 24/8/2012 Riêng trường THPT Chuyên Hạ Long xây dựng thêm phân phối chương trình cho học sinh học chuyên Địa với
đủ các chuyên đề theo qui định tại công văn số 10803/BGDĐT - GDTrH ngày 16/12/2009 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn thực hiện chương trình chuyên sâu các môn chuyên cấp THPT
2 Về phương pháp dạy học
- Giáo viên cần bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng để soạn bài, giảng dạy và ra đề kiểm tra đánh giá học sinh;
- Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng cần chú trọng tới việc rèn luyện các kỹ năng khai thác Atlat, kĩ năng đọc bản đồ, phân tích các biểu đồ, số liệu thống kê…từ đó
Trang 2giúp cho học sinh nhanh chóng lĩnh hội kiến thức, giảm thiểu sự ghi nhớ máy móc và dễ dàng vận dụng để giải quyết nhiều câu hỏi khác nhau trong học môn Địa lý;
- Trong dạy học môn Địa lý cần kết hợp linh hoạt giữa các phương pháp dạy học
truyền thống với phương pháp hiện đại nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động
của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học cho học sinh, kiên quyết loại bỏ cách dạy thầy đọc, trò chép;
- Sử dụng hệ thống câu hỏi, vở Hướng dẫn thực hành Địa lý, Atlat như là nguồn tri thức để học sinh tích cực, chủ động nhận thức kiến thức, hình thành kĩ năng và vận dụng các kiến thức và kĩ năng Địa lý đã học;
- Sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học trong danh mục đã qui định Ngoài ra giáo viên và học sinh cần tăng cường làm thêm các đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung học tập
3 Dạy học tích hợp
- Yêu cầu triển khai thực hiện đầy đủ việc tích hợp nội dung Giáo dục kỹ năng sống; Giáo dục dân số; Giáo dục môi trường; Giáo dục về tài nguyên và môi trường biển, hải đảo; Giáo dục sử dụng tiết kiệm năng lượng… theo theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT
- Yêu cầu chung về tích hợp là chuyển tải các nội dung tích hợp vào bài học một
cách tự nhiên, phù hợp, làm cho bài học thêm sinh động, gắn với thực tế, không làm quá tải bài học song vẫn giữ được đặc trưng môn học Phương pháp tích hợp là góp phần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập
4 Về bài soạn
- Về hình thức trình bày bài soạn (giáo án), trên cơ sở khung bài soạn quy định trong công văn số 2135/SGD&ĐT-GDTrH ngày 26/7/2011 nêu trên của Sở GD&ĐT, giáo viên cần tham khảo các bài soạn đã được Bộ GD&ĐT giới thiệu trong sách giáo viên, tài liệu bồi dưỡng giáo viên và các tài liệu tham khảo khác để có cách trình bày sáng tạo (không cững nhắc về hình thức trình bài soạn), phù hợp với từng kiểu bài dạy, theo yêu cầu của chuẩn kiến thức- kĩ năng, thể hiện được việc đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với đặc thù môn Địa lý;
- Đối với các bài dạy có từ 02 tiết trở lên giáo viên có thể ghi chung các phần
Mục tiêu cần đạt, Công tác chuẩn bị, Phương pháp dạy học vào phần đầu của bài soạn Phần tiến trình bài dạy phải ghi rõ Tiết 1, Tiết 2… vào đầu mỗi tiết.
- Đối với lớp 9 và lớp 12 có nội dung Chương trình Địa lý địa phương, giáo viên thực hiện bộ tài liệu dạy học Chương trình Địa lý địa phương do Sở GD&ĐT ban hành
5 Hướng dẫn dạy học thực hành
Trang 3Yêu cầu dạy đủ số tiết thực hành của từng chương và của cả năm học Tuyệt đối không được bỏ bài thực hành, đối với các bài thực hành khó, tổ (nhóm) chuyên môn chủ động xây dựng phân phối chương trình cho phù hợp ngay từ đầu năm học
6 Sử dụng thiết bị và phương tiện dạy học, ứng dụng CNTT
- Tận dụng triệt để thiết bị đã có của nhà trường như hệ thống tranh ảnh, bản đồ, máy chiếu, băng hình trong hoạt động dạy học, đồng thời khuyến khích việc tự làm thiết bị và đồ dùng dạy học của giáo viên
- Khi ứng dụng CNTT, giáo viên phải chủ động, tích cực, sáng tạo trong thiết kế bài giảng để hình thành được cách dạy khoa học, phù hợp với từng bước lên lớp, nhằm đảm bảo yêu cầu về giờ dạy, trong 45 phút phải đủ các bước lên lớp, đủ kiến thức cơ bản, nổi rõ trọng tâm để thể hiện đúng đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học mới: tích cực và tích hợp
- Việc sử dụng trình chiếu ở mức độ nhất định sao cho học sinh nắm được nội dung của bài học, ghi chép được những kiến thức cơ bản để về nhà có thể học được bài
cũ (tránh tình trạng giáo viên đưa nội dung kiến thức lên trình chiếu rồi tắt đi quá nhanh khiến học sinh không kịp lĩnh hội hết vấn đề, lạm dụng trình chiếu khiến giờ học thụ động: xem-chép) Việc trình chiếu chỉ là hỗ trợ như là bảng phụ, nội dung bài học cần được trình bày hệ thống, đầy đủ trên bảng đen
- Phát huy tối đa tác dụng của bài tập hay vấn đề đưa lên trình chiếu, chú ý khai thác, phục vụ cho nhiều khía cạnh của bài học: các kênh hình, kênh tiếng khác như tranh ảnh, video, flash cần được giáo viên cân nhắc lựa chọn và sử dụng có hiệu quả; tránh lạm dụng các hiệu ứng cầu kì, các kiểu chữ, phông nền, màu…không hợp lí, làm phân tán sự chú ý của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức
- Tổ bộ môn cần thảo luận lựa chọn bài dạy có ứng dụng CNTT, tránh hiện tượng quá lạm dụng và mang tính hình thức
7 Tăng cường đổi mới kiểm tra đánh giá
- Khi ra đề kiểm tra phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình Không ra đề kiểm tra đánh giá vào những bài đọc thêm, những nội dung đã giảm tải
- Đề kiểm tra đánh giá có thể kết hợp cả hai hình thức trắc nghiệm khách luận và tự luận hoặc hoàn toàn tự luận (nội dung câu hỏi trắc nghiệm không nên quá 30% số điểm toàn bài)
- Việc phân phối điểm cho mỗi mức độ nhận thức phù hợp với mỗi vùng miền, đối tượng học sinh, thống nhất mức độ nhận biết và thông hiểu chiếm từ 50% đến 60% tổng số điểm của bài kiểm tra đánh giá
Trang 4- Phải đảm bảo thực hiện đúng, đủ các tiết kiểm tra, bài kiểm tra học kì theo qui định
- Việc ra đề kiểm tra 45 phút và kiểm tra học kì cần phải có ma trận đề kiểm tra
và được thống nhất trong tổ bộ môn
8 Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
8.1 Cấp trung học cơ sở
KHỐI
LỚP
NỘI DUNG ÔN TẬP
6 Phần 1: Trái đất
- Đặc điểm vị trí, hình dạng, kích
thước của Trái Đất- Ý nghĩa
- Các chuyển động chính của Trái
Đất và hệ quả của chúng
- Đặc điểm hệ thống kinh vĩ tuyến,
xác định phương hướng trên bản đồ
Phần 2: Các thành phần tự nhiên
của Trái Đất.
- Sự thay đổi của nhiệt độ không khí
( Phần 3 bài 18)
- Khí áp và gió trên Trái Đất
- Hơi nước trong không khí, mưa
(Phần 2)
-Mô tả và giải thích nội dung qua hình
vẽ
- Bài tập tính giờ, tọa độ địa lí
- Vẽ hình và mô tả các nội dung
- Nhận xét, giải thích sự phân bố nhiệt
độ, lượng mưa trên Trái Đất
- Nhận biết các biểu đồ khí hậu
8 Địa lí tự nhiên Việt Nam
- Đặc điểm vị trí, giới hạn, hình dạng
lãnh thổ
- Lịch sử phát triển tự nhiên VN
- Các thành phần tự nhiên VN
+ Khoáng sản, địa hình, khí hậu,
sông ngòi, đất, sinh vật
* Khai thác gắn với Átlát.
- Đọc bản đồ các miền địa hình, so sánh các miền địa hình
- Nhận xét, giải thích bản đồ, BSL nhiệt, mưa, đọc và so sánh các trạm khí hậu
- Giải thích nguyên nhân hình thành, sự hoạt động của gió mùa ở Việt Nam
- Nhận xét, giải thích đặc điểm, thuỷ chế của một số hệ thống sông ở nước ta (Dựa vào át lát, BSL, biểu đồ)
Trang 5- Đặc điểm 3 miền tự nhiên Việt
Nam
- Nhận xét, giải thích đặc điểm các miền
tự nhiên (Dựa vào átlát)
9 Toàn bộ nội dung chương trình
Phần 1: Địa lí dân cư.
- Đặc điểm và sự phân bố các dân
tộc
- Dân số và gia tăng dân số
- Cơ cấu dân số (nhóm tuổi, giới
tính)
- Phân bố dân cư và các loại hình
quần cư
- Lao động, việc làm
Phần 2: Địa lí kinh tế.
- Sự phát triển nền kinh tế VN (Phần
2)
- Địa lí các ngành kinh tế: nông
nghiệp, công nghiệp (Nhân tố, đặc
điểm phát triển, sự phân bố các
ngành kinh tế )
Phần 3: Sự phân hoá lãnh thổ
- Những thuận lợi và khó khăn về vị
trí địa lí, điều kiện tự nhiên và Kinh
tế- Xh ảnh hưởng đến sự phát triển
kinh tế của vùng
- Tình hình phát triển kinh tế
- Các dạng bài tập dân số ( gia tăng dân
số, cơ cấu dân số, phân bố dân cư, tháp dân số, cơ cấu lao động và sử dụng nguồn lao động ) Gắn với bảng số liệu (vẽ và nhận xét giải thích) và Átlát
- Các dạng bài tập từ bảng số liệu
- Bài tập khai thác từ Átlát
- Gắn với kĩ năng khai thác từ Átlát
8.2 Cấp trung học phổ thông
KHỐI
LỚP
NỘI DUNG ÔN TẬP
10 Phần 1: Vũ trụ Hệ quả các chuyển
động của Trái Đất
-Vũ trụ Hệ Mặt Trời và Trái Đất hệ
- Vẽ hình, mô tả, và giải thích nội dung
Trang 6quả chuyển động tự quay quanh trục
của Trái Đất
- Hệ quả chuyển động xung quanh
Mặt Trời của Trái Đất
Phần 2: Cấu trúc của Trái Đất.
Các quyển của lớp vỏ địa lí.
- Khí quyển Sự phân bố nhiệt độ
không khí trền Trái Đất (bỏ phần
cấu trúc của Khí quyển)
- Sự phân bố khí áp Một số loại gió
chính
- Những nhân tố ảnh hưởng đến
lượng mưa Sự phân bố mưa trên
Trái Đất
- Thủy quyển Một số nhân tố ảnh
hưởng tới chế độ nước sông
qua hình vẽ
- Bài tập tính giờ, tọa độ địa lí, bài tập tính góc nhập xạ
- Nhận xét, giải thích sự phân bố nhiệt
độ, lượng mưa trên Trái Đất
- Vẽ sơ đồ, giải thích sự hình thành và phân bố các vành đai khí áp và gió trên Trái Đất
- Đọc bản đồ sự phân hóa các đới khí hậu trên Trái Đất Phân tích (hoặc nhận biết) biểu đồ một số kiểu khí hậu
12 Phần 1: Địa lí tự nhiên Việt Nam.
- Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
- Đặc điểm chung của tự nhiên Việt
Nam
+ Đất nước nhiều đồi núi
+ Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu
sắc của biển
+ Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa
+ Thiên nhiên phân hóa đa dạng
Phần 2: Địa lí dân cư.
- Đặc điểm dân số và sự phân bố dân
Khai thác gắn với Átlát.
- Đọc bản đồ các miền địa hình, so sánh các miền địa hình
- Nhận xét, giải thích bản đồ, BSL nhiệt, mưa, đọc và so sánh các trạm khí hậu
- Giải thích nguyên nhân hình thành, sự hoạt động của gió mùa, bão ở Việt Nam
- Nhận xét, giải thích, đặc điểm của sông ngòi, thuỷ chế của một số hệ thống sông ở nước ta (Dựa vào át lát, BSL, biểu đồ), so sánh chế độ nước của một
số sông lớn
- Nhận xét, giải thích đặc điểm các miền địa lí tự nhiên (Dựa vào átlát)
-Các dạng bài tập dân số ( gia tăng dân
Trang 7cư nước ta.
- Lao động và việc làm
- Đô thị hóa
Phần 3: Địa lí kinh tế.
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Phần 4: Địa lí các ngành kinh tế
- Một số vấn đề phát triển và phân
bố nông nghiệp
+ Nguồn lực phát triển Nông nghiệp,
sản xuất lương thực, cây công
nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi, thủy
sản
-Một số vấn đề phát triển và phân bố
công nghiệp.
+Nguồn lực phát triển công nghiệp,
nguồn lực phát triển một số ngành
công nghiệp trọng điểm
-Vấn đề phát triển ngành Giao thông
vận tải.
- Vấn đề phát triển ngành thương
mại.
Phần 5: Địa lí các vùng kinh tế
- Nguồn lực phát triển kinh tế của
vùng và nguồn lực phát triển các
ngành kinh tế thế mạnh của vùng
số, cơ cấu dân số, phân bố dân cư, tháp dân số, cơ cấu lao động và sử dụng nguồn lao động, đặc điểm mạng lưới đô thị, ) Gắn với bảng số liệu (vẽ và nhận xét giải thích) và Átlát
- Các dạng câu hỏi so sánh tháp dân số, phân bố dân cư, đô thị…
-Vẽ, nhận xét và giải thích các biểu đồ thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu ngành,
cơ cấu thành phần và cơ cấu lãnh thổ (Dựa vào bảng số liệu hoặc Atslat)
Dựa vào Atslat và kiến thức đã học để đánh giá các nguồn lực
- Các dạng bài tập gắn với bảng số liệu
- Dựa vào Átlát nhận xét về hiện trạng (tình hình phát triển) của các ngành
- Gắn với kĩ năng khai thác từ Átlát +Phân tích nguồn lực của vùng hoặc một ngành trong vùng
+ So sánh nguồn lực, ngành kinh tế giữa các vùng
Trang 8Lưu ý
Trên đây là một số nội dung kiến thức và kĩ năng cơ bản để các trường tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi Đây chỉ là những nội dung mang tính định hướng, khi triển khai, các đơn vị phải thực hiện đầy đủ hướng dẫn hiện hành về công tác thi học sinh giỏi của
Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT,
9 Đổi mới về sinh hoạt chuyên môn và công tác bồi dưỡng giáo viên
- Phải khắc phục việc sinh hoạt tổ chuyên môn mang nặng tính hình thức, chỉ chủ yếu thông tin những nội dung hành chính sự vụ Cần luôn cải tiến nội dung và cách thức sinh hoạt tổ theo hướng dành phần lớn thời gian của buổi sinh hoạt Tổ, Nhóm chuyên môn để tiến hành các nội dung chuyên sâu như: rút kinh nghiệm các giờ dạy thao giảng, thảo luận các chuyên đề về kiến thức và phương pháp giảng dạy các bài khó, phần khó, các bài dài; cách ra đề kiểm tra,…
- Tổ chuyên môn cần làm tốt công tác quản lý và tổ chức thực hiện bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên
Trên đây là hướng dẫn dạy học môn Địa lý năm học 2012-2013, Sở GD&ĐT yêu cầu các đơn vị phổ biến hướng dẫn này tới các giáo viên dạy học môn Địa lý để thực hiện./
Nơi nhận:
- Như trên;
- Lãnh đạo Sở;
- Thanh tra;
- Phòng KT&KĐCL;
- Cổng TTĐT;
- Lưu: GDTrH, VT.
KT GIÁM ĐỐC PHÓ GIÁM ĐỐC
(đã kí) Ngô Văn Hợi