Để việc giảng dạy và giáo dục của thầy giáo và việc học tập của học sinh đạt được các mục tiêu về kiến thức, kỷ năng và thái độ cho từng bài dạy của môn Công nghệ 8, không thật dễ dàng, [r]
Trang 1PHÒNG GD-ĐT THĂNG BÌNH
TRƯỜNG THCS LÝ THƯỜNG KIỆT
*************
Đề tài:
VẬN DỤNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG “PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH VÀ VẬN DỤNG CÔNG NGHỆ TIN HỌC”
TRONG DẠY VÀ HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 8
Người thực hiện : PHAN TẤN ANH
Chức vụ : Giáo viên kiêm Phó CTCĐ,
Trưởng ban TTND trường
Tổ : Lý - Tin - Mỹ Thuật Năm học : 2009-2010
Tháng 02 năm 2010
I TÊN ĐỀ TÀI:
Trang 2VẬN DỤNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG
“PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH
VÀ VẬN DỤNG CÔNG NGHỆ TIN HỌC” TRONG DẠY VÀ HỌC
MÔN CÔNG NGHỆ 8
II ĐẶT VẤN ĐỀ:
1 Tầm quan trọng của vấn đề được nghiên cứu:
Môn Công nghệ của bậc THCS là tiếp nối chương trình bậc tiểu học và được bắt đầu từ phân môn kinh tế gia đình (ở lớp 6), nông - lâm - ngư nghiệp (ở lớp 7), công nghệ (ở lớp 8, 9)
Trong chương trình THCS, môn Công nghệ là môn học thể hiện cao nhất tính liên thông giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, là cầu nối giữa các bộ môn khoa học như Vật lý, Hoá học, Sinh học và các môn học khác với cuộc sống hằng ngày của mỗi người cũng như với công việc lao động sản xuất của mỗi gia đình và xã hội
Do vậy môn Công nghệ có nhiệm vụ góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh (HS), chuẩn bị hành trang cho các em bước vào cuộc sống trong một xã hội văn minh, hiện đại, góp phần hướng nghiệp và tạo điều kiện để các em có thể chọn ngành nghề phù hợp để tiếp tục học lên hoặc có thể vào đời lao động Chính vì vậy mà môn học Công nghệ mang tính giáo dục và tính thực tiễn cao Đồng thời cũng mang đậm nét của sự khác biệt giữa các vùng kinh tế và vùng lãnh thổ
Để việc giảng dạy và giáo dục của thầy giáo và việc học tập của học sinh đạt được các mục tiêu về kiến thức, kỷ năng và thái độ cho từng bài dạy của môn Công nghệ 8, không thật dễ dàng, không thể một sớm, một chiều mà hình thành được các kỷ năng, kiến thức cần đạt, nó đòi hỏi phải có quy trình giáo dục phù hợp, đòi hỏi trong từng tiết dạy người thầy giáo phải thiết kế được các hoạt động của học sinh, các hoạt động tổ chức, điều khiển tương ứng của giáo viên, cùng việc sử dụng các thiết bị giáo dục, các công nghệ phục vụ việc dạy học phù hợp
và linh hoạt, nhằm tạo được sự tích cực hoạt động của học sinh, rèn luyện được cho các em khả năng tự học, tự phát hiện vấn đề mới và biết tìm cách giải quyết vấn đề, hình thành và phát triển được ở các em tư duy tích cực, độc lập và sáng tạo
Hơn nữa, trong thời điểm hiện nay, việc ứng dụng công nghệ tin học vào tiết dạy trên lớp cũng tạo được niềm say mê, hứng thú, kích thích được óc tò mò, ham muốn khám phá, nghiên cứu, sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả qua mỗi tiết dạy, nâng cao được chất lượng học tập của học sinh
2 Tóm tắt thực trạng liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu:
Trang 3Trong những năm học 2006-2007, 2007-2008, do điều kiện CSVC, kinh phí còn thiếu, hạn hẹp, các phòng ốc chưa đảm bảo đủ để bố trí các phòng thực hành bộ môn, các trang thiết bị tuy có mua sắm song chưa đảm bảo về số lượng
và chất lượng, các máy vi tính, máy chiếu chưa trang bị được Do vậy việc vận dụng đổi mới phương pháp giảng dạy theo phương tích cực hoá các hoạt động, lấy học sinh làm trung tâm của các hoạt động dạy và học trên lớp còn nhiều hạn chế Việc tổ chức các hoạt động nhóm, tổ học tập còn ít, chưa thường xuyên, việc vận dụng công nghệ tin học chưa thực hiện được Do vậy chất lượng học tập các môn có phần hạn chế Việc học tập của học sinh có lúc còn mang tính thụ động, chưa phát huy được sự nổ lực học tập ở học sinh, chưa phát huy được tính tích cực, sáng tạo trong học sinh Chất lượng học tập học sinh môn Công nghệ đạt 80-90%
Trong hai năm 2008-2009 và 2009-2010, nhà trường đã xây dựng hoàn chỉnh các cơ sở vật chất, phòng ốc, tạo được cảnh quang sư phạm, bố trí được đầy đủ các phòng thực hành 4 bộ môn: Vật lý, Hoá học, Sinh học và Công nghệ, Tin học… Ban giám hiệu cũng đã đầu tư mua sắm, thêm nhiều trang thiết bị mới, đảm bảo đủ về mặt số lượng, chất lượng, có trang bị thêm một máy chiếu, và một
số máy vi tính và nhiều máy casset… phục vụ tốt cho việc dạy học trên lớp và dạy thực hành ở các bộ môn, vận dụng công nghệ tin học vào bài dạy
3 Lí do chọn đề tài:
Từ những thực trạng như trên, bản thân tôi đã chọn đề tài SKKN: Vận
dụng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “Phát huy tính tích cực sáng
tạo của học sinh và ứng dụng công nghệ tin học” trong dạy học môn Công
nghệ 8 nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn công nghệ ở trường
III CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Môn Công nghệ là một trong những môn học chính khoá của cấp THCS,
có vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục THCS, giúp HS tiếp cận được với lao động nghề nghiệp, với cuộc sống gia đình
và xã hội, để nâng cao năng lực bản thân, chuẩn bị cho các em trở thành ông chủ,
bà chủ của gia đình trong tương lai, trở thành những người hữu ích cho xã hội
Mục dích của môn học là “Hình thành cho học sinh tác phong công
nghiệp, thói quen sống, lao động phù hợp với một xã hội văn minh, hiện đại”,
một xã hội mà mọi công việc từ nhỏ đến lớn (như nấu một món ăn hằng ngày cho đến sửa chữa một thiết bị hay sản xuất một sản phẩm) đều được tiến hành theo một quy trình công nghệ để đạt được năng suất lao dộng cao, chất lượng sản phẩm tốt và không lao động một cách tự do, tuỳ tiện
Trang 4Trong một xã hội công nghiệp, nhiều lĩnh vực trước đây được coi là phi
công nghệ, ngày nay đã được “công nghệ hoá” như “công nghệ dệt may”, “công
nghệ chiến biến lương thực, thực phẩm”, “côngnghệ dạy học”.
Đã nói đến “công nghệ dạy học” thì người thầy giáo phải luôn nghĩ đến
“qui trình công nghệ” trong bước lập kế hoạch ở từng bài dạy Quy trình công
nghệ trên được tóm tắt qua sơ đồ sau:
Mục tiêu cụ thể
Hình thức tổ chức
Phương tiện dạy học
Các hoạt động dạy học
Đánh giá
Điều chỉnh kế hoạch tiếp
- Trên cơ sở qui trình trong bước lập kế hoạch bài học, chúng ta dễ dàng nhìn thấy rõ mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện dạy học, các hoạt động dạy học, việc đánh giá, điều chỉnh kế hoạch bài dạy qua kinh nghiệm thực tiễn
- Để có một mục tiêu tốt, chúng ta cũng cần xác định các tiêu chí để đạt được mục tiêu tốt, đó là:
- Mục tiêu phải đơn giản, cụ thể
- Có thể lượng hoá, đo đếm được
- Thực tế
- Có giới hạn thời gian
+ Về nội dung, trên cơ sở SGK và sách giáo viên chúng ta cũng cần lưu ý các yếu tố để xác định nội dung dạy - học tốt; đó là:
Trang 5- Nội dung phải rõ ràng, cụ thể.
- Chính xác, ngắn gọn
- Dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng
- Phù hợp với mức độ nhận thức của học sinh
- Phù hợp với xu hướng, giá trị xã hội nói chung
- Góp phần đạt tới mục tiêu bài học
- Định hướng rõ hoạt động cho học sinh
- Gắn với thực tế đời sống
+ Về mặt phương pháp, chúng ta cũng cần chuẩn bị chu đáo, để có một phương pháp giảng dạy phù hợp cho từng bài công nghệ, chúng ta cũng phải có
cơ sở để lựa chọn phương pháp dạy học, đó là:
- Dựa vào mục tiêu bài học cụ thể
- Dựa vào nội dung (kiến thức, kỹ năng cần đạt)
- Dựa vào phương tiện dạy học
+ Trong phương pháp dạy học tích cực, thường có bốn đặc trưng mà người thầy giáo chúng ta phải luôn tìm cách vận dụng linh hoạt trong quá trình dạy học trên lớp, đó là:
- Thông qua hoạt động học tập của học sinh
- Phải chú trọng việc rèn luyện phương pháp tự học, tự nghiên cứu cho học sinh
- Phải kết hợp việc học cá thể với học tập hợp tác (tổ, nhóm học tập)
- Kết hợp việc đánh giá của thầy và việc tự đánh giá của trò
Với kiểu bài dạy thực hành môn công nghệ thì chúng ta phải đảm bảo qui trình:
Thầy và trò chuẩn bị Thầy làm mẫu và học sinh quan sát Học sinh thực hành
+ Về phương tiện dạy học (thiết bị giáo dục) Việc đổi mới phương pháp dạy học, nhất thiết phải thường xuyên sử dụng thiết bị dạy cho mọi bài học Để làm được điều đó, người thầy giáo phải hiểu rõ vai trò của thiết bị giáo dục và việc sử dụng nó như thế nào để có hiệu quả Theo tôi được biết:
* Vai trò của thiết bị giáo dục môn công nghệ
- Góp phần hướng dẫn và đẩy mạnh hoạt động nhận thức của HS, giúp học sinh nhận thức bài học nhanh hơn
Trang 6- Kích thích sự hứng thú nhận thức của học sinh.
- Phát triển kỷ năng thực hành của học sinh
- Phát triển trí tuệ của học sinh
- Giáo dục nhân cách học sinh
- Hợp lí hoá quá trình hoạt động của giáo viên và học
* Việc sử dụng thiết bị giáo dục (TBGD) như thế nào cho có hiệu quả Việc sử dụng thiết bị giáo dục không phải trong bất kỳ bài dạy nào, thời điểm nào cũng đem lại hiệu quả và có tác dụng tốt được Nếu chủ quan không kiểm tra tính chính xác của thiết bị giáo viên cũng dễ thất bại, đánh mất lòng tin trong học sinh Do vậy, giáo viên cần thường xuyên nắm vững 6 vấn đề sau:
- Sử dụng TBGD phải gắn với nội dung SGK, sách giáo viên (SGV)
- Phải phù hợp với hình thức tổ chức dạy học
- Phù hợp với phương pháp dạy học
- Phù hợp với hoạt động dạy và học trên lớp
- Sử dụng TBGD đúng mục tiêu bài học, đúng mục tiêu của từng nội dung hoạt động
- Sử dụng TBGD đúng cường độ
Trong các thiết bị giáo dục, ngoài các đồ dùng trực quan, dụng cụ thí nghiệm, việc sử dụng máy chiếu trong dạy học là một công việc khá phức tạp; nó đòi hỏi giáo viên phải đầu tư thích đáng, phân bố thời gian hợp lý, tạo được kênh chữ, kênh hình cho dúng thời điểm thích hợp, rõ ràng sẽ giúp học sinh có đủ thời gian thảo luận nhóm, phát triển khả năng tư duy sáng tạo, tính ham hiểu biết say
mê khám phá, nghiên cứu vấn đề mới, sẽ làm tiết dạy thêm sinh động, tạo được
sự hưng phấn học tập trong học sinh Do vậy hiệu quả bài dạy sẽ cao Nói tóm lại tiết dạy có sử dụng công nghệ tin học sẽ lôi cuốn được sự tò mò, ham hiểu biết, kích thích được sự say mê hứng thú học tập, chất lượng học tập sẽ được nâng cao
IV CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Với nội dung vấn đề đang nghiên cứu: Vận dụng đổi mới phương pháp dạy
học theo định hướng “Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh và ứng dụng
công nghệ tin học trong dạy học môn công nghệ 8”, trong phạm vi của trường
cũng chưa được ai nghiên cứu
Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, các giáo viên dạy môn công nghệ 8 cũng đã thường xuyên sử dụng các đồ dùng trực quan, mô hình, tổ
Trang 7chức các hoạt động theo nhóm, tổ học tập, nêu được vấn đề cho học sinh tập trung tìm hiểu các thông tin từ SGK và giúp các em xử lí các thông tin, tìm được các nội dung kiến thức trọng tâm của bài học tương đối linh hoạt, xây dựng được
kỷ năng tự học, tự nghiên cứu ở học sinh Tuy vậy phần lớn tiết dạy còn khô khan, thiếu sinh động, chưa có tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh
V NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
- Xuất phát từ tình hình trên, bản thân tôi và vài đồng chí khác cũng được đào tạo theo chuyên ngành vật lý - kỹ thuật, thường được Ban giám hiệu phân công phụ trách môn công nghệ 8, đã tiến hành việc vận dụng đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng “Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh và ứng
dụng công nghệ tin học trong dạy và học môn công nghệ 8”.
Qua thực tiễn từ hai năm học 2007-2008, 2008-2009 đã có hiệu quả thiết thực, xuất phát từ các lẽ sau:
Việc vận dụng đổi mới phương pháp dạy học trong dạy và học môn công nghệ THCS có đem lại hiệuq ủa hay không cũng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trình độ, nhận thức của học sinh, phương pháp sư phạm của người thầy, sự nổ lực của trò và các phương tiện dạy học…
Bản thân môn học, các bài dạy lý thuyết, thực hành cũng có những đặc thù riêng, quy trình dạy học cho mỗi dạng bài cũng có nhiều bước khác nhau Các thiết bị giáo dục, công nghệ tin học nếu được sử dụng tốt cũng sẽ góp phần kích thích óc tò mò, sự đam mê, khám phá của học sinh trong học tập bộ môn
Do vậy việc thiết kế kế hoạch dạy học phù hợp cho mỗi bài dạy, có quy trình công nghệ hợp lí cho mỗi dạng bài, vận dụng tốt công nghệ tin học vào bài dạy sao cho có hiệu quả là những vấn đề mà bản thân, tổ chuyên môn và nhà trường đang quan tâm
Vì lẽ đó năm học 2008-2009 và năm học 2009-2010, tổ Lý - Tin - Mĩ thuật chúng tôi đã tiến hành biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn công nghệ qua các vấn đề sau:
1 Thiết kế kế hoạch dạy học (KHDH) theo hướng “Phát huy tính tích cực,
sáng tạo của học sinh và ứng dụng công nghệ tin học vào bài dạy” (khi có điều
kiện phòng ốc)
2 Tập trung tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp sao cho có hiệu quả
3 Thực hiện đảm bảo các bước trong qui trình công nghệ của một tiết dạy thực hành môn công nghệ
Trang 8* Trong việc thiết kế KHDH theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh và kết hợp ứng dụng CNTH: (Có 4 vấn đề mà giáo viên cần quan tâm nhiều hơn trong các bài dạy):
+ Xác định được mục tiêu bài học một cách rõ ràng (Mục tiêu về KT, mục tiêu về kỷ năng, mục tiêu về thái độ) mà sau khi học xong bài học sinh cần đạt được
+ Xác định những đơn vị kiến thức chính của bài, hình dung ra được các vấn đề liên quan như:
- Phương pháp dạy học thích hợp
- Những hoạt động thích hợp
- Phân bố thời gian hợp lý
- Cần những phương tiện dạy học nào thích hợp? để dạy với từng đơn vị kiến thức đó
+ Tiến hành thiết kế được các hoạt động của học sinh và các hoạt động tổ chức, điều khiển tương ứng của giáo viên, cùng với việc chuẩn bị các thiết bị giáo dục (thiết bị TN, mô hình, mẫu vật, máy chiếu…) cần được tiến hành trong mỗi hoạt động với thời lượng thích hợp, sao cho việc dẫn dắt học sinh rút ra các kết luận đảm bảo tính lo gíc, mạch lạc, không áp đặt, khô cứng mà phải sáng tạo,
có nghệ thuật sư phạm Điều đó có nghĩa là đã chuyển trọng tâm từ thiết kế hoạt động của giáo viên sang thiết kế hoạt động của học sinh
+ Thiết kế các câu hỏi, bài tập để điều khiển học sinh hoạt dộng dưới dạng phiếu bài tập, phiếu giao việc và hỏi trực tiếp sao cho phù hợp từng đối tượng học sinh nhằm dẫn dắt học sinh tới một kiến thức, một kỷ năng, một vấn đề… Cũng cần chú ý giảm các câu hỏi tái hiện sự kiện, tăng tỉ lệ các câu hỏi yêu cầu phải tư duy tích cực, sáng tạo
- Sau đây là một ví dụ minh hoạ
Tiết 42 Bài 46 “MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA”
- Mục tiêu của bài: (Giáo viên nêu ra trước lớp) 2 mục tiêu:
+ Giúp học sinh hiểu rõ được cấu tạo và nguyên lí làm việc của máy biến
áp một pha
+ Hiểu được chức năng và cách sử dụng MBA 1 pha
- Những đơn vị kiến thức của bài học:
+ Tìm hiểu cấu tạo của máy biến áp (1 pha)
+ Tìm hiểu nguyên lý làm việc của MBA
Trang 9- Các phương pháp dạy học thích hợp cho từng đơn vị kiến thức đó sẽ là: Phương pháp trực quan bằng tranh ảnh, mô hình, vật thật (1 MBA 1 pha phòng thí nghiệm); kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề, đàm thoại, gợi mở, phát vấn… Học sinh sẽ quan sát tranh ảnh, mô hình, máy biến áp thật mô tả cẩu tạo của MBA 1 pha (ứng với mục I - hoạt động 2) cũng sử dụng phương pháp trực quan, kết hợp đàm thoại, phân tích, suy luận dựa trên hình vẽ, học sinh hiểu được nguyên lí làm việc của MBA 1 pha là dựa vào hiện tượng cảm ứng điện từ (ứng với mục II - hoạt động 3)
- Việc thiết kế các câu hỏi cho bài MBA 1 pha
* Mục I: Cấu tạo của MBA 1 pha
- Dựa vào tranh vẽ mô hình, MBA thật giáo viên có thể đặt câu hỏi như sau:
Giáo viên: - Lõi thép của MBA được làm bằng vật liệu gì? Vì sao?
Học sinh: Từng cá nhân học sinh quan sát hình vẽ, đọc SGK, có thể trả lời: (HS: Lõi thép được làm bằng các lá thép kĩ thuật điện ghép lại với nhau)
- Giáo viên: - Dây quấn làm bằng vật liệu gì? Vì sao?
(HS: Dây quấn được làm bằng dây điện từ…)
Giáo viên: - Chức năng của lõi thép và dây quấn là gì?
(HS: Lõi thép dùng để dẫn từ, dây quấn dùng để dẫn diện)
Giáo viên: - Để phân biệt giữa dây quấn sơ cấp và dây quấn thứ cấp người
ta kí hiệu như thế nào?
(HS: ………….N1, ………N2………)
Ứng với mỗi câu hỏi trên GV tổ chức điều khiển học sinh trả lời theo hiểu biết cá nhân và thảo luận nhóm vẽ các câu trả lời để đi đến thống nhất kết luận về cấu tạo của máy biến áp một pha như SGK
Với mục I này, khi điều kiện phương tiện dạy học cho phép cần ứng dụng công nghệ tin học phù hợp cho từng bước dạy nhất là việc thể hiện các tranh vẽ, hình ảnh phóng to về cấu tạo của MBA, về hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và các kết luận mà họpc sinh đã thảo luận rút ra được, có thể tiết học sẽ lôi cuốn, sinh động hơn
* Với mục II: Nguyên lí làm việc của MBA 1 pha
- Mục tiêu của đơn vị kiến thức này là: Giúp học sinh nắm vững được nguyên lí làm việc của MBA 1 pha
Trang 10- Hoạt động của HS sẽ là: Dựa vào tranh vẽ SGK, phân tích, suy luận theo điều khiển hướng dẫn của giáo viên
- Các câu hỏi cần thiết sẽ là:
Giáo viên: - MBA làm việc dựa trên nguyên lí nào? (Câu hỏi nêu vấn đề để
đi đến giải quyết vấn đề)
Giáo viên: - Dây quấn sơ cấp và thứ cấp có nối trực tiếp với nhau không? (HS: … không nối trực tiếp với nhau)
Giáo viên: - Sự xuất hiện điện áp ở dây quấn thứ cấp là hiện tượng gì? (HS suy luận dựa trên cơ sở SGK để tìm câu trả lời)
(HS: … là do hiện tượng cảm ứng điện từ)
Từ đó giáo viên tiến hành phân tích trên hình vẽ, giải thích nguyên lí làm việc của MBA 1 pha, đồng thời khắc sâu cho học sinh công thức của MBA:
U1
U2 = N1
N2 = K -> U2 = U1 N2
N1 …
* Phải tổ chức tốt các hoạt động trên lớp:
Song song với việc thiết kế kế hoạch bài dạy, việc tổ chức tốt các hoạt động trên lớp là việc làm cần thiết quyết định sự thành công và hiệu quả của mục tiêu bài học
Để làm tốt công việc này, đòi hỏi người thầy giáo phải:
+ Biết sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học bộ môn
+ Tổ chức tốt các hoạt động dạy và học trên lớp
Muốn vậy, giáo viên cần:
Xác định nội dung hoạt động ứng với từng đơn vị kiến thức
Dự kiến thời gian cho từng hoạt động sao cho hợp lí
Hệ thống câu hỏi phải rõ ràng lo gíc nhằm vào việc dẫn dắt học sinh tới một kiến thức, kỷ năng cần đạt
Sau đây là một ví dụ (cùng với bài MBA 1 pha tiết 42 môn Công nghệ 8)
* Mục I: Tìm hiểu cấu tạo máy biến áp (hoạt động 2)
- Phương pháp dạy học sẽ là: Phương pháp trực quan bằng tranh vẽ, mô hình, vật chất (MBA phòng TN) kết hợp sử dụng SGK, vấn đáp, kết hợp máy chiếu Computer
- Hoạt động của HS: Hoạt động cá nhân kết hợp hoạt động nhóm