Mục tiêu tổng quát
Nghiên cứu thực trạng phát triển làng nghề chổi chít tại thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang nhằm đề xuất định hướng và giải pháp chủ yếu cho sự phát triển bền vững của làng nghề này trong tương lai.
Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển làng nghề
- Đánh giá thực trạng phát triển của làng nghề chổi chít ở Thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, Tỉnh Hà Giang
- Xác định các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển làng nghề chổi chít ở Thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, Tỉnh Hà Giang
Để phát triển làng nghề chổi chít tại thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang trong thời gian tới, cần đề xuất các định hướng và giải pháp chủ yếu Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đào tạo nghề cho người dân, và phát triển thương hiệu là những yếu tố quan trọng Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm thông qua các kênh phân phối hiện đại và tăng cường quảng bá sản phẩm đến thị trường trong và ngoài tỉnh.
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu
Thu thập số liệu từ tài liệu, hồ sơ và báo cáo liên quan đến dân số, phát triển kinh tế - xã hội, cùng các dữ liệu khác của UBND thị trấn Việt Lâm là một nhiệm vụ quan trọng để nắm bắt tình hình và xu hướng phát triển của địa phương.
5.1.1.Thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp:
Tài liệu thứ cấp, hay còn gọi là số liệu đã công bố, là nguồn thông tin thiết yếu cho bất kỳ nghiên cứu nào, giúp đảm bảo tính hiện thực của đề tài Để thu thập nguồn số liệu này, tôi đã tham khảo nhiều sách báo, tài liệu, cũng như sử dụng các báo cáo thống kê từ thị trấn Việt Lâm, bao gồm các phòng như thống kê, công thương, nông nghiệp và tài chính kế hoạch Ngoài ra, tôi cũng đã sử dụng số liệu thứ cấp từ các Sở, Ban, Ngành cấp huyện và tỉnh thuộc các Bộ, Ngành liên quan.
STT Loại thông tin Nguồn thu nhập Phương pháp thu thập
1 Số liệu cơ sở lý luận, thực tiễn ở trong nước và trên thế giới
Sách, báo, tạp chí, nguồn từ internet, văn bản pháp luật, chính sách của nhà nước Đọc, chọn lọc, tìm kiếm
Số liệu địa bàn nghiên cứu: dân số,lực lượng lao động, tình hình phát triển kinh tế xã hội qua 3 năm, điều kiện cơ sở hạ tầng, …
Phòng thống kê thị trấn Việt Lâm
Tìm hiểu, xử lý tổng hợp, phân tích số liệu từ các báo cáo
Số liệu về đề án phát triển sản xuất chổi chít
Văn phòng UBND thị trấn Việt Lâm
Tìm hiểu, khảo sát, tổng hợp
4 Các nghiên cứu có liên quan
Các báo cáo, nghiên cứu khoa học đã công bố
5.1.2.Thu thập số liệu sơ cấp:
Thông tin số liệu sơ cấp là những dữ liệu chưa được công bố, được thu thập thông qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp Để đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong quá trình sản xuất chổi chít, tôi đã tiến hành điều tra ngẫu nhiên 40 hộ gia đình chuyên sản xuất loại sản phẩm này.
4 tổ 7, 8, 9, 10 của thị trấn Việt Lâm
Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
5.2.1.Phương pháp phân tích số liệu:
+) Phương pháp thống kê kinh tế:
Phương pháp phân tổ thống kê giúp chia các nhóm hộ nông dân theo tiêu chí khác nhau để phân tích và so sánh các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập Điều này nhằm đưa ra giải pháp phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho hộ nông dân Cụ thể, có hai nhóm hộ được phân loại dựa trên hình thức sản xuất: hộ chuyên và hộ kiêm.
+) Phương pháp thống kê mô tả:
Sử dụng các công thức thống kê như số tuyệt đối, số tương đối và số bình quân để phân tích kết quả nghiên cứu, từ đó đánh giá quy mô, tốc độ phát triển và hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ nông dân.
+) Phương pháp thống kê so sánh:
Bài viết này so sánh sự phát triển của làng nghề qua các năm, giữa các khu vực và các hình thức tổ chức sản xuất, dựa trên các chỉ tiêu về sản xuất, tiêu thụ, hiệu quả và kết quả Qua đó, chúng ta có thể nhận diện được những mặt tích cực và hạn chế của hiện tượng này, đồng thời đề xuất các giải pháp khắc phục Ngoài ra, việc so sánh các chỉ tiêu kinh tế giữa các nhóm hộ điều tra cũng giúp làm rõ những điểm mạnh và điểm yếu của từng nhóm hộ.
5.2.2.Phương pháp xử lý số liệu:
- Xử lý bằng MS Office Excel, Word để tính toán các số liệu thu thập được (cộng, trừ, nhân, chia,…), tính tỷ trọng (%),
Kết cấu khóa luận
Kết cấu gồm 3 chương chính:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển làng nghề
- Chương 2: Đặc điểm cơ bản của thị trấn Việt Lâm
- Chương 3: Thực trạng phát triển làng nghề chổi chít tại thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
Cơ sở lý luận của phát triển làng nghề
1.1.1.Một số quan điểm về phát triển làng nghề:
1.1.1.1.Quan điểm về phát triển:
* Quan điểm về phát triển:
Trong thời đại hiện nay, sự phát triển được hiểu theo nhiều cách khác nhau Theo Raaman Weitz, phát triển là một quá trình liên tục thay đổi, nhằm nâng cao mức sống của con người và đảm bảo sự phân phối công bằng các thành quả từ sự tăng trưởng trong xã hội.
Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh tầm quan trọng của các thuộc tính liên quan đến hệ thống giá trị của con người, bao gồm sự bình đẳng về cơ hội, tự do chính trị và quyền tự do công dân Những yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố niềm tin của con người vào cuộc sống và các mối quan hệ với Nhà nước cũng như cộng đồng.
Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, kỹ thuật, văn hoá vv
Phát triển kinh tế xã hội của con người là quá trình nâng cao đời sống vật chất và tinh thần thông qua việc phát triển sản xuất và cải thiện chất lượng hoạt động văn hóa.
Sự phát triển được hiểu qua nhiều khía cạnh, nhưng chủ yếu bao gồm phát triển vật chất, tinh thần và hệ thống giá trị con người Mục tiêu cốt lõi của phát triển là nâng cao quyền lợi kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội và quyền tự do công dân cho tất cả mọi người.
1.1.1.2.Quan điểm về làng nghề:
Hệ thống hành chính của các triều đại phong kiến Việt Nam, theo nhiều tài liệu lịch sử, đã trải qua sự phát triển từ làng xã truyền thống đến các tổ chức chính quyền hiện đại ngày nay.
Chính quyền phong kiến trung ương, hay còn gọi là triều đình, do vua (chúa) đứng đầu, với sự hỗ trợ của tể tướng Triều đình bao gồm các bộ phận quan trọng như bộ binh, bộ lĩnh, bộ hình, bộ hộ, bộ công và bộ lễ.
+ Chính quyền địa phương có tỉnh (châu) Đứng đầu tỉnh là quan tuần phủ
Dưới tỉnh có các huyện hoặc phủ, trong đó tri phủ là người đứng đầu phủ và tri huyện là người đứng đầu huyện Việc thành lập các phủ dưới tỉnh nhằm giải quyết vấn đề giao thông vận tải khó khăn Tri phủ có trách nhiệm hỗ trợ tuần phủ trong việc giám sát các phủ, đồng thời chuyển giao công văn và giấy tờ giữa tỉnh và huyện.
Mỗi làng trong huyện được quản lý bởi lý trưởng, người chịu trách nhiệm về các vấn đề nhà nước như quản lý dân cư, tài chính, thu thuế và đảm bảo trật tự an ninh Đình làng là biểu tượng đặc trưng của mỗi cộng đồng làng, thể hiện nét văn hóa và truyền thống riêng biệt.
Từ những năm 1945 khi nước ta giành độc lập, theo Hiến pháp 1946,
Hiến pháp 1992, cùng với các quy định từ năm 1959 và 1980, đã xác định rõ ràng hệ thống chính quyền Việt Nam với 4 cấp: trung ương, tỉnh, huyện và xã Dưới cấp xã, tổ chức hành chính được phân chia thành các thôn, xóm, bản hoặc phường, trong đó khái niệm "làng" được sử dụng để chỉ địa danh của một cụm dân cư bao gồm nhiều thôn và bản.
Từ những lý giải trên đây chúng ta có thể rút ra kết luận khái niệm
“làng “ là một phạm trù lịch sử và văn hóa có sự thay đổi từ thời đại này sang thời đại khác
Cùng với trồng trọt và chăn nuôi, cư dân nông thôn thường tham gia vào các nghề thủ công nhằm sản xuất hàng gia dụng phục vụ đời sống và sản xuất của gia đình, dựa trên nguyên liệu sẵn có Qua thời gian, sự phát triển về tay nghề và kinh nghiệm đã dẫn đến chuyên môn hóa, cho phép các sản phẩm được đưa ra thị trường như hàng hóa Sản phẩm địa phương không chỉ bền đẹp mà còn có giá thành hợp lý, được xã hội chấp nhận Tuy nhiên, để được coi là nghề, các hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp cần tạo ra khối lượng sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thường xuyên, và nguồn thu chính của người sản xuất phải từ nghề đó.
* Quan điểm về làng nghề:
Làng nghề là các cụm dân cư như thôn, ấp, bản, làng, buôn, hoặc các điểm dân cư tương tự trong một xã hoặc thị trấn, nơi diễn ra các hoạt động sản xuất nông thôn và tạo ra nhiều loại sản phẩm khác nhau Tiêu chí để công nhận làng nghề bao gồm các yếu tố liên quan đến hoạt động sản xuất và sự phát triển bền vững của cộng đồng.
- Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn
- Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận
- Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước
Làng nghề là những cộng đồng nông nghiệp, nơi mà một số cá nhân hoặc gia đình tham gia vào các hoạt động thủ công, có thể thực hiện theo cách chuyên nghiệp hoặc trong thời gian rảnh rỗi từ nông nghiệp.
Nhiều ý kiến hiện nay đã thống nhất phân chia các ngành nghề thủcông truyền thống thành các nhóm chính là:
Các ngành nghề sản xuất thủ công mỹ nghệ bao gồm gốm sứ, sơn mài, thêu, ren, khảm, thảm, chạm khắc gỗ, chạm khắc đá, chạm mạ vàng bạc, dệt tơ tằm, thổ cẩm, và các sản phẩm từ mây tre đan.
- Các ngành nghềsản xuất sản phẩm như: rèn sắt, làm cầy bừa, nông cụ đóng thuyền,
Các ngành nghề sản xuất hàng tiêu dùng thông thường bao gồm dệt chiếu, làm nón, đan mành, và sản xuất các vật dụng như rổ, rá, nong, nia, sọt, bồ, và chổi Ngoài ra, còn có các hoạt động bện thừng và dệt vải, góp phần vào sự đa dạng của sản phẩm tiêu dùng.
- Các ngành nghề phục vụ cho sản xuất và đời sống như: nề, mộc,hàn,đúc, đồng, gang, sản xuất vật liệu xây dựng,
- Các ngành nghề chế biến lương thực, thực phẩm như: xay xát làmbún, bánh, đường mật, làm đậu tương, đậu phụ, miến, nấu rượu, chế biến hảisản các loại,
Sự phát triển của các ngành nghề thủ công ở làng quê bắt đầu từ những nghề phụ trong gia đình tiểu nông, chủ yếu được thực hiện trong thời gian nông nhàn Theo thời gian, các ngành nghề này tách khỏi nông nghiệp nhưng vẫn phục vụ cho lĩnh vực này, dẫn đến việc một số thợ thủ công không còn làm nông nghiệp mà vẫn gắn bó với quê hương Số lượng người chuyên làm nghề thủ công ngày càng gia tăng, tạo ra nguồn thu nhập chính cho họ ngay trong các làng quê Để xác định một làng nghề, tiêu chí thường được xem xét là tỷ lệ hộ hoặc người chuyên làm nghề và thu nhập từ nghề đó Thực tế cho thấy, trong một số làng nghề, tỷ lệ hộ chuyên làm nghề thủ công thường chiếm từ 35 - 40% trở lên.
ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA THỊ TRẤN VIỆT LÂM
Điều kiện tự nhiên
Thị trấn Việt lâm được thành lập vào ngày 29/8/1994 trên cơ sở một số lãnh thổ của 2 xã Việt Lâm và Bạch Ngọc
Hình 2.1 Địa giới hành chính thị trấn Việt Lâm
Việt Lâm là một thị trấn của huyện Vị Xuyên Quốc Lộ 2 đi qua thị trấn, cách trung tâm huyện 7km
Phía Bắc giáp xã Việt Lâm, thị trấn Vị Xuyên
Phía Đông giáp xã Ngọc Linh, xã Trung Thành
Phía Nam giáp xã Trung Thành
Phía Tây giáp xã Việt Lâm
Thị trấn Việt Lâm, thuộc huyện Vị Xuyên, là khu vực đông dân cư và phát triển Quốc lộ 2 đi qua thị trấn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất và kinh doanh các sản phẩm phục vụ nhu cầu của người dân.
31 trên toàn thị trấn và các khu vực lân cận đặc biệt là các xã vùng sâu vùng xa, vùng 3
Thị trấn có các trường tiểu học, trung học và trung học phổ thông, thu hút đông đảo học sinh và lao động, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương Điều này đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng và phong phú của người dân.
Vì vậy, việc sản xuất và kinh doanh hàng hóa, dịch vụ ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt là quản lý các hoạt động này đã trở thành một yêu cầu thiết yếu.
Địa hình khu vực này được chia thành hai loại chính, do sự chuyển tiếp giữa các huyện núi đá vùng cao và huyện núi đất vùng thấp, với cấu trúc địa hình phức tạp nghiêng dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông.
- Địa hình đồi núi: Hai dãy núi chạy theo hướng Bắc Nam, dọc theo 2 bờ sông Lô
Địa hình thung lũng ven Sông Lô bao gồm các dải đất bằng phẳng, dốc thoải và lượn sóng, được hình thành từ các sản phẩm bồi tụ Trong lòng thung lũng có nhiều đồi núi nhỏ, tạo nên giá trị cảnh quan phong phú Thung lũng chủ yếu tập trung ở bờ Tây sông Lô.
Thị trấn Việt Lâm có khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc Nơi đây có 4 mùa trong năm, nhưng chủ yếu được chia thành 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau.
- Gió: Hướng gió chính là hướng Đông Nam
- Lượng mưa: Thị trấn Việt Lâm có lượng mưa trung bình năm là 2430mm
- Số giờ nắng: Số giờ nắng trong năm là 1437 giờ
- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm 22,70C
- Độ ẩm tương đối trung bình năm: 84%
Thị trấn Việt Lâm nằm bên dòng sông Lô dài khoảng 6km, chảy theo hướng Bắc Nam với lưu lượng trung bình 156m3/s, đóng vai trò quan trọng trong tưới tiêu và sinh hoạt của người dân Ngoài ra, các suối nhỏ như Suối Mực và Suối Đồng cũng góp phần đáng kể vào hoạt động sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Thị trấn Việt Lâm có tổng diện tích tự nhiên là 1901,22 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 1068,62 ha, đất lâm nghiệp là 753,6 ha và đất phi nông nghiệp đạt 232,19 ha, theo thông tin từ Ban Thống kê thị trấn Việt Lâm.
Thị trấn sở hữu quỹ đất nông nghiệp rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa Đất đai đóng vai trò quan trọng như tư liệu sản xuất không thể thiếu đối với người nông dân.
Trong thời gian tới, xu hướng chuyển đổi từ đất lâm nghiệp sang đất sản xuất nông nghiệp sẽ gia tăng, nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên diện tích đất canh tác.
Bảng 2.2 Tình hình đất của thị trấn Việt Lâm:
STT Loại đất Diện tích (ha) Tỷ trọng (%)
1 Đất sản xuất nông nghiệp 833,12 43,82
3 Đất nuôi trồng thủy sản 21,9 1,15
(Nguồn: UBND thị trấn Việt Lâm)
Đặc điểm kinh tế - xã hội thị trấn Việt Lâm
2.2.1.Dân số, lao động thị trấn Việt Lâm:
Hiện nay thị trấn bao gồm 14 tổ dân phố từ tổ 01 đến tổ 14
Dân cư phân bố không đồng đều, dân cư tập trung đông ở các tổ 6, 8, 9,
10, 11 Theo thống kê của Ban thống kê thị trấn cho thấy trong những năm
33 qua dân số ở thị trấn Việt Lâm biến động theo xu hướng ngày càng tăng
Tổng dân số của thị trấn Việt Lâm tính đến tháng2/2018 là 6079 người phân bố trên 14 tổ dân phố
Thị trấn có sự đa dạng về dân tộc với 14 nhóm đang sinh sống, trong đó dân tộc Kinh chiếm ưu thế với 47% Các dân tộc thiểu số khác như Tày, Dao, và Nùng cùng nhau chiếm 53% dân số địa phương.
2.2.2.Tình hình phát triển kinh tế của thị trấn Việt Lâm:
Thị trấn Việt Lâm chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội dựa vào nông - lâm nghiệp Trong những năm gần đây, mặc dù gặp nhiều khó khăn, thị trấn đã có những chuyển biến tích cực, thích ứng với cơ chế kinh tế chung và áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất Nhờ đó, tốc độ phát triển kinh tế của thị trấn không ngừng gia tăng, từng bước đưa nền kinh tế vào trạng thái ổn định và phát triển bền vững.
Bảng 2.3: Tình hình phát triển kinh tế của thị trấn Việt Lâm trong các năm 2015 - 2017
(Nguồn: UBND thị trấn Việt Lâm)
Nền kinh tế của thị trấn chủ yếu vẫn dựa vào nông nghiệp, với tỷ trọng chiếm 61,3% vào năm 2017 Tuy nhiên, có xu hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ Cụ thể, ngành công nghiệp đã tăng từ 21,13% vào năm 2015 lên 22,58% vào năm 2016.
34 chiếm 15,88% sau khi bị giảm xuống 15,45% vào năm 2016 thì đến năm 2017 đã tăng lên 16,12%.
Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
Khí hậu tại thị trấn Việt Lâm rất thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp và nghề sản xuất chổi chít Trong mùa hè, nông dân tận dụng ánh nắng mặt trời để sấy khô nguyên liệu mà không cần đến lò sấy.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy và ủy ban nhân dân thị trấn, cùng với sự hỗ trợ từ các cấp, kinh tế thị trấn đã có những bước phát triển quan trọng Vị trí địa lý và điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi đã giúp sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ tăng trưởng mạnh mẽ Đồng thời, lĩnh vực nông lâm nghiệp cũng đang triển khai hiệu quả việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.