Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học học phần công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh đại học thái nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN XUÂN HẢO SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH” Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH -Đ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN HẢO

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH”

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

-ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN HẢO

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH”

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

-ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Ngành: LL&PPDH bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng

dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Hường trường Đại học Sư phạm - Đại học

Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trungthực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác và thông tin tríchdẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

rn r _ _*2 1

Tác giả luận văn

Nguyễn Xuân Hảo

1

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáođang công tác tại trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Khoa Giáo dục Chínhtrị đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Thị Hường người đã

trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em trongsuốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, lãnh đạo Phòng, Khoa và tậpthể đội ngũ giảng viên trong Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đạihọc Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình họctập và triển khai đề tài Cảm ơn gia đình và tập thể lớp Cao học K26 đã gắn bó,động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

rn r *2 1 _

Tác giả luận văn

Nguyễn Xuân Hảo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

7 Những đóng góp mới của đề tài 4

8 Kết cấu của đề tài 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH” Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 6

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 8

1.2 Những vấn đề lý luận chung về phương pháp đóng vai trong tổ chức dạy học 12

1.2.1 Quan niệm về phương pháp dạy học và phương pháp đóng vai trong dạy học 12

1.2.2 Ưu, nhược điểm của phương pháp đóng vai trong dạy học 18

1.2.3 Sự cần thiết sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh hiện nay 22

Chương 2 THựC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI

TRONG DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH” Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN .302.1 Khái quát về Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học TháiNguyên 302.2 Những kết quả đạt được trong sử dụng phương pháp đóng vai vào dạyhọc học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốcphòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 342.3 Những hạn chế của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy họchọc phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốcphòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 452.4 Nguyên nhân của những kết quả đạt được và hạn chế trong sử dụngphương

pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ởTrung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 482.4.1 Nguyên nhân của những kết quả đạt được trong sử dụng phương phápđóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ởTrung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 48

2.4.2 Nguyên nhân của những hạn chế trong sử dụng phương pháp đóng vaivào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm

Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 492.5 Sự cần thiết của đổi mới sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học họcphần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng

và an ninh - Đại học Thái Nguyên 502.5.1 Đổi mới việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần:

“Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và anninh - Đại học Thái Nguyên xuất phát từ cấu trúc chương trình môn học

50

2.5.2 Đổi mới việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần:

“Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và anninh - Đại học Thái Nguyên nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạyhọc

52

2.5.3 Đổi mới việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần:

“Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên góp phần nâng cao năng lực giảng viên và

sinh viên trong quá trình dạy học 54

Chương 3 BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH” Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 58

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 58

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan 58

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 59

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 60

3.2 Biện pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 62

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho giảng viên và sinh viên về vai trò của phương pháp đóng vai trong dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 62

3.2.2 Xây dựng quy trình dạy học đóng vai ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên theo định hướng năng lực 63

3.2.3 Kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp đóng vai vào tổ chức dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 66

3.2.4 Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học trong học tập học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 69 3.2.5 Đảm bảo những điều kiện vật chất trong quá trình vận dụng phương

pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở

Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 72

3.3 Thực nghiệm sư phạm 73

3.3.1 Mục đích, nguyên tắc, nội dung, phương pháp và quy trình thực nghiệm 73 3.3.2 Tiêu chí và cách đánh giá kết quả thực nghiệm 74

3.3.3 Giả thuyết thực nghiệm 75

3.3.4 Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm và đối chúng 75

3.4 Quy trình thực hiện 75

3.4.1 Thiết kế bài thực nghiệm số 1 75

3.4.2 Thiết kế bài thực nghiệm số 2 81

Kết luận chương 3 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

1 Kết luận 93

2 Khuyến nghị 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

4 GDQP&AN - ĐHTN Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng:

Bảng 2.1 Nhận thức của sinh viên về vai trò của việc sử dụng phương pháp

đóng vai vào dạy học các học phần Công tác quốc phòng, an ninh 35Bảng 2.2 Nhận thức của sinh viên về mục tiêu sử dụng phương pháp đóng vai

vào dạy học học phần Công tác quốc phòng, an ninh 36Bảng 2.3 Mức độ tham gia của sinh viên trong quá trình sử dụng phương

pháp đóng vai ở học phần Công tác quốc phòng, an ninh 38Bảng 2.4 Mức độ yêu thích của sinh viên và ý kiến về hiệu quả của quá trình tổ

chức các hoạt động đóng vai 38Bảng 2.5 Nhận thức của giảng viên về tầm quan trọng của sử dụng phương

pháp đóng vai vào dạy học tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN 39Bảng 2.6 Đánh giá của giảng viên về hiệu quả tổ chức sử dụng phương pháp

đóng vai trong dạy học tại Trung GDQP&AN - ĐHTN 40Bảng 2.7 Đánh giá của giảng viên về thái độ của sinh viên trong giờ học sử

dụng phương pháp đóng vai đối với học phần Công tác quốc phòng, an ninh 40Bảng 2.8 Những ưu điểm của tổ chức sử dụng phương pháp đóng vai vào

dạy học học phần Công tác quốc phòng, an ninh tại Trung tâm củacác biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp đóngvai tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN 42Bảng 2.10 Đánh giá của Ban Giám đốc và các phòng ban chức năng về tầm

quan trọng sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN 43Bảng 2.11 Đánh giá của Ban giám đốc và các phòng ban chức năng về hiệu quả

tổ chức phương pháp đóng vai vào dạy học ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN 44 Bảng 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối

chứngtại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN (Sinh viên ĐHKTCN) 86Bảng 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN (Sinh viên ĐHKTCN) 88

Biểu đồ:

Biểu đồ 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN (Sinh viên ĐHKTCN) 87Biểu đồ 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN (Sinh viên ĐHKTCN) 89

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới đương đại đã và đang có những biến đổi mạnh mẽ nhờ tác độngnhiều chiều của kỉ nguyên công nghệ và cuộc cách mạng 4.0 Cùng với nhiềuquốc gia trên thế giới, kỉ nguyên số mang đến cho Việt Nam những cơ hội vàđồng thời là cả những thách thức Điều đó cho thấy, trong xu thế hội nhập vàphát triển, tri thức được xem là yếu tố cơ bản và là sức mạnh để Việt Nam vươntầm và khẳng định vị thế Nhận thức được thời cơ và vận hội, Đảng và Nhà nước

ta chủ trương đẩy mạnh, đổi mới giáo dục đào tạo, thực sự coi “Giáo dục, đào

tạo là quổc sách hàng đầu ” đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển.

Giáo dục vừa là điều kiện tiên quyết góp phần phát triển kinh tế vừa góp phần ổnđịnh chính trị xã hội đồng thời nâng cao chỉ số phát triển con người

Cùng với các lĩnh vực giáo dục khác, GDQP - AN là một nội dung quantrọng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, là chủ trươnglớn của Đảng, Nhà nước trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc Đại hội Đảng toàn

quốc lần thứ XI đã khẳng định: “Tăng cường Quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ

trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân” Quan niệm của

Đảng về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân trong giai đoạnhiện nay đã có nhiều đổi mới Điều này thể hiện rõ ở việc đẩy mạnh và tăngcường bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh cho mọi đối tượng, làm chomọi người dân trong xã hội thấy được những thách thức, tác động trực tiếp đếnlĩnh vực quốc phòng, an ninh; thấy được trách nhiệm của bản thân trong xâydựng nền quốc phòng toàn dân, giữ vững thế trận an ninh nhân dân, bảo vệ Tổquốc XHCN trong điều kiện mới

Mục tiêu của Quốc phòng và an ninh là giáo dục cho công dân lòng yêunước, yêu Chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thốngcủa dân tộc, trang bị cho họ những kiến thức cơ bản về quốc phòng, an ninh vànhững kỹ năng quân sự cần thiết, để cho công dân Việt Nam nhận thức đầy đủ

1

hơn quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc, góp phần nâng cao chất lượng toàn diện nguồn lực con người.

Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên là một trong nhữngnội dung của chiến lược đào tạo con người, nhằm đào tạo ra những con ngườimới có đủ trình độ năng lực để thực hiện tốt hai nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam XHCN Chính vì vậy ngày 28/4/1981 Ban Bí thư Trung ương

Đảng đã ra Chỉ thị 107-CT/TW về “Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng

nhân dân, chuẩn bị cho thể hệ trẻ sẵn sàng làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quổc ”.

Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN hiện nay đang đảm nhiệm nhiệm vụ giáodục quốc phòng và an ninh cho sinh viên các trường đại học và cao đẳng thuộcĐại học Thái Nguyên Nhận thức đúng tầm quan trọng của việc tổ chức, quản lý,giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Giáo dục quốc phòng - anninh nói chung, nâng cao chất lượng giảng dạy cho sinh viên học tại Trung tâmGDQP&AN - ĐHTN nói riêng Những năm qua Trung tâm GDQP&AN -ĐHTN đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng trong công tác giảngdạy và quản lý nhờ đó mà chất lượng dạy học ở Trung tâm đã có nhiều tiến bộtrên một số mặt Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đã đạt được thì vẫn cònmột số hạn chế nhất định cần phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung,hình thức tổ chức và đặc biệt là phương pháp dạy học

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho người học thực hành, “làm thử” một

số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằmgiúp người học nâng cao nhận thức, năng lực của bản thân qua thực hiện vaidiễn hoặc quan sát cách xử lý tình huống của người khác Việc “diễn” khôngphải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sauphần diễn ấy Với đặc thù kiến thức và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực

mà môn học Giáo dục quốc phòng - an ninh sẽ hình thành ở người học thìphương pháp đóng vai là một trong những phương pháp thích hợp và phát huytốt hiệu quả giáo dục

Trong thực tế, phương pháp đóng vai đã được áp dụng khá phổ biến trongcác nhà trường THPT và đạt được những thành quả nhất định Tuy nhiên, tronggiảng dạy chương trình Giáo dục quốc phòng - an ninh nói chung và học phần

2

Công tác quốc phòng, an ninh nói riêng thì việc sử dụng phương pháp này cònnhiều hạn chế.

Với mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học cũng như thực hiện chủ trương

đổi mới phương pháp trong giảng dạy cho sinh viên, tôi lựa chọn đề tài: “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Công tác quốc phòng,

an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên” để làm đề tài luận văn cao học, chuyên ngành LL&PPDH bộ môn Lý

luận Chính trị

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng vận dụng phương pháp đóng

vai trong giảng dạy học phần: “Công tác quổc phòng, an ninh” ở Trung tâm

GDQP&AN - ĐHTN Từ đó, đề xuất biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụngphương pháp này vào giảng dạy học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ởTrung tâm GDQP&AN - ĐHTN trong thời gian tới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Xây dựng cơ sở lý luận vận dụng phương pháp đóng vai trong giảng dạyhọc phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN

- Khảo sát và đánh giá thực trạng vận dụng phương pháp đóng vai vàogiảng dạy học phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN -ĐHTN

- Đề xuất biện pháp sử dụng phương pháp đóng vai vào giảng dạy họcphần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN

- Tiến hành thực nghiệm một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vậndụng phương pháp đóng vai vào giảng dạy học phần: “Công tác quốc phòng, anninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy họchọc phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học học phần: “Công tác quốc

3

phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy họchọc phần: “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTNtrong năm học 2018 - 2019 và 2019 - 2020

5 Giả thuyết nghiên cứu

Trong quá trình dạy học, nếu giáo viên xây dựng được các tình huống trongphương pháp đóng vai thích hợp với từng bài, từng chương và sử dụng đúng đắn

sẽ giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập Qua quá trình thực hiện phươngpháp đóng vai, học sinh sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động trong nhậnthức góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo môn học Giáo dục quốcphòng - an ninh, góp phần giáo dục con người phát triển toàn diện, đáp ứng yêucầu nhiệm vụ giáo dục đào tạo trong tình hình hiện nay

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu lý luận: Đề tài tập trung nghiên cứu cácvăn bản, văn kiện của Đảng, Nhà nước; các chỉ thị và thông tư của Bộ GD&ĐT;nghiên cứu lí luận dạy học, tâm lí học, cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạyhọc; nghiên cứu cơ sở lí luận về phương pháp đóng vai, nghiên cứu chươngtrình, nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu tham khảo của họcphần “Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp

+ Phương pháp diễn dịch và quy nạp

+ Phương pháp phân loại, hệ thống hoá

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra xã hội học,phương pháp thực nghiệm sư phạm ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN, phươngpháp thống kê toán học

7 Những đóng góp mới của đề tài

4

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn tài liệu bổ sung cho việc nghiêncứu và sử dụng hiệu quả phương pháp đóng vai vào dạy học học phần: “Côngtác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN Các bài giảng đượcthiết kế theo phương án dạy học đóng vai trong học phần: “Công tác quốcphòng, an ninh” ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN là nguồn tài liệu tham khảocho giáo viên Giáo dục quốc phòng, các sinh viên sư phạm ngành Giáo dục quốcphòng; học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và phươngpháp dạy học bộ môn lý luận Chính trị, Giáo dục học

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Danh mục tài liệu thamkhảo và Phụ lục thì nội dung đề tài gồm có 3 chương

5

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI

VÀO DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH”

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Trong lịch sử giáo dục, đóng vai là một trong những phương pháp dạy họcxuất hiện từ rất sớm Ban đầu, đóng vai được vận dụng chủ yếu trong lĩnh vựcnghệ thuật Dần dần, với những tính năng và công dụng của nó, đóng vai trởthành một trong những phương pháp dạy học được nhiều nhà sư phạm áp dụng.Cùng với đó, đóng vai và phương pháp đóng vai cũng trở thành một trong nhữngchủ đề được tranh luận ở nhiều diễn đàn giáo dục Trong nhiều năm trở lại đây, ở

cả phạm vi trong nước và quốc tế đã có không ít công trình nghiên cứu, các bàiviết khoa học bàn về phương pháp đóng vai Có thể kể đơn cử một số công trìnhtiêu biểu như:

- Nhóm tác giả: Brierley Gary; Devonshire Liz and Hillman Mick trong:

"Learning to Participate: Responding to Changes in Australian Land and Water

Management Policy and Practice” cho rằng: Đóng vai là phương pháp dạy học

dựa trên việc giao cho người học giải quyết một tình huống cụ thể thông quahình thức sắm vai, đặt mình vào tình huống, vào hoàn cảnh, bối cảnh cụ thể củatình huống để giải quyết vấn đề Tác giả Brierley còn khẳng định, dạy học bằngphương pháp đóng vai góp phần phát triển kỹ năng giao tiếp - một kỹ năng cầnthiết và quan trọng để người học hoạt động được trong một tập thể, cộng đồng.[26]

- Bài viết của Alden Dave với nhan đề "Experience with Scripted Role Play

in Environmental Economics" lại tiếp cận phương pháp đóng vai ở góc độ giáo

dục kỹ năng kinh tế Ông cho rằng, đóng vai chính là quá trình người học đượclàm thử, thực hành thử vai trò nào đó trong kịch bản Việc người học được trải

nghiệm khi thực hành những vai trò được lên trong kịch bản giúp họ có thêmnhiều kỹ năng để có thể thích ứng trong thực tế [25]

- Các tác giả: Hirsch Philip and Lloyd Kate trong bài viết: "Real and

Virtual Experiential Learning on the Mekong: Field Schools, e-sims and Cultural Challenge," đã đề cập đến phương pháp mô phỏng nói chung và mô

phỏng điện tử nói riêng, qua đó khẳng định, đóng vai bao gồm các yếu tố thenchốt của học tập kinh nghiệm Thông qua đóng vai các kinh nghiệm của ngườihọc được bộc lộ và các kiến thức sẽ được tạo ra thông qua sự biến đổi của kinhnghiệm [28]

- Tác giả Fisher Bob với "Role play as a teaching method in

multi-stakeholder natural resource management" của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân

dân Lào cũng đã khẳng định, đóng vai là một phương pháp giảng dạy hiệu quảtrong quản lý tài nguyên thiên nhiên nhiều bên [27]

- Nhóm nghiên cứu Robert J Marzand, Debra J Pickering, Jane E Pollock

trong công trình ““Các phương pháp dạy học hiệu quả ” cũng đã phân tích ưu

thế và hạn chế của một số phương pháp dạy học tích cực, trong đó đề cập nhiềuđến ưu, nhược điểm của phương pháp đóng vai Từ lập luận cho rằng, đóng vai

là không chỉ đòi hỏi nhân vật vào vai phải nhận thức đúng đắn, đầy đủ về nộidung mà còn đòi hỏi kỹ thuật biểu lộ xúc cảm, kỹ năng tư duy và xử lý tìnhhuống; nhóm nghiên cứu khẳng định: Đóng vai càng thiết thực bao nhiêu thì kỹnăng tương ứng của người học càng được hình thành và phát triển bấy nhiêu.[30]

- Kanokwan Manorom and Zoe Pollock, ““Role play as a Teaching

Method: A Practical Guide ” - Báo cáo của Tiến sĩ Kanokwan Manorom and

Zoe Pollock lại tiếp cận vấn đề đóng vai trên phương diện phương pháp dạy học.Tác giả đã chỉ ra tính ưu việt của phương pháp này trong việc cuốn hút học sinhtham gia tích cực vào hoạt động nhận thức và hình thành kỹ năng đàm phán,phản biện theo tư duy lôgic Theo tác giả, phương pháp đóng vai đòi hỏi ngườihọc chủ động tiếp cận vấn đề, chủ động xử lý tình huống và “cho phép họ hoạt

động như là các bên liên quan trong một kịch bản tưởng tượng hay có thực”.Kanokwan Manorom and Zoe Pollock cũng đã phác thảo quy trình của dạy họcbằng phương pháp đóng vai gồm bốn bước: “Chỉ dẫn, tương tác, diễn đàn vàphỏng vấn” [29]

Tựu chung lại, xuất phát từ nhiều cách tiếp cận, các nhà khoa học trên thếgiới đã đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về đóng vai và phương pháp đóng vai

Dù còn một vài nội dung chưa thật đồng nhất, song về cơ bản, các nhà nghiêncứu đã đánh giá cao vai trò của phương pháp đóng vai và coi đây là một trongnhững phương pháp dạy học cần được áp dụng ở môi trường giáo dục

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây, phương pháp đóng vai cũng được

sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, có thể khái quát một số công trình tiêubiểu sau đây:

* Những công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách tham khảo

- Nhà nghiên cứu Phạm Viết Vượng trong ấn phẩm “Giáo dục học ” đã xác

định: Sắm vai là một hình thức của phương pháp trò chơi thuộc nhóm cácphương pháp thực hành Qua đó, tác giả chỉ rõ ưu điểm, những tồn tại trong vậndụng phương pháp đóng vai trong thực tiễn dạy học [23, tr102]

- Học giả Phan Trọng Ngọ với công trình “Dạy học và phương pháp dạy

học trong nhà trường" trên cơ sở nghiên cứu, hệ thống hóa những quan niệm

khác nhau về dạy học và phương pháp dạy học Trong đó, tác giả tập trung làm

rõ vai trò của phương pháp đóng vai và khẳng định sự cần thiết của việc sử dụngphương pháp này trong dạy học [16]

- Các tác giả Nguyễn Văn Cư và Nguyễn Duy Nhiên trong: “Dạy và học

môn Giảo dục công dân ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn"",

cũng đã đưa ra những luận giải khái quát về dạy học và đổi mới phương phápdạy học môn Giáo dục công dân theo hướng tích cực, phát huy năng lực củangười học Trên cơ sở đó, các nhà nghiên cứu cũng đánh giá thực trạng dạy vàhọc môn Giáo dục công dân ở trường THPT, đồng thời chỉ rõ sự cần thiết phải

kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học trong đó có phương pháp đóng vai.Theo các tác giả phương pháp đóng vai là một trong những phương pháp chútrọng kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn để phát triểnnăng lực cá nhân [6]

- Tác giả Vũ Hồng Tiến trong bài viết: “Dạy và học môn Giáo dục công

dân ở trường THPT, những vấn đề lý luận và thực tiễn ”, đã chỉ rõ: Phương pháp

đóng vai có ưu điểm gây được hứng thú của học sinh, tạo điều kiện làm nảy sinh

óc sáng tạo, giúp cho học sinh rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày

tỏ thái độ hành vi theo chuẩn mực đạo đức và chính trị xã hội [20, tr61- 63]

- Nguyễn Văn Cường trong bài viết: “Lý luận dạy học hiện đại, cơ sở đổi

mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học ” lại khẳng định: Đóng vai là

một phương pháp dạy học thông qua mô phỏng và thường có tính chất trò chơihay còn gọi là trò chơi đóng vai Cùng với việc phân tích các đặc trưng củaphương pháp đóng vai, tác giả còn chỉ rõ tiến trình, ưu, nhược điểm của vậndụng phương pháp này trong thực tiễn [7]

* Những bài viết về phương pháp đóng vai được đăng trong tạp chí và hội thảo

- Tác giả Trịnh Quang Từ trong bài viết: “Phương pháp đóng vai mô hình

hóa hoạt động nghề nghiệp trong dạy học các môn khoa học kỹ thuật ”, đã làm

rõ khái niệm, đặc điểm, ưu thế và những điều kiện đảm bảo khi vận dụngphương pháp đóng vai mô hình hóa hoạt động nghề nghiệp trong dạy học cácmôn khoa học kỹ thuật [21]

- Tác giả Lưu Thu Thủy với bài viết “Đổi mới phương pháp dạy học môn

Giáo dục công dân sau năm 2015 theo định hưởng phát triển năng lực cho học sinh”, tập trung làm rõ tác dụng, vai trò của phương pháp đóng vai đối với việc

phát triển năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy phêphán, năng lực sáng tạo của học sinh [19]

- Tiếp cận vai trò của phương pháp đóng vai trong phát triển năng lực

người học, tác giả Nguyễn Thị Chính với bài viết: “Một sổ suy nghĩ từ việc sử

dụng phương pháp đóng vai khi giảng chuyên đề kỹ năng giao tiếp”, cho rằng

đặc trưng cơ bản của phương pháp đóng vai là người học được tham gia giảiquyết các tình huống cụ thể, đó có thể là tình huống trong đời sống cũng có thể

là tình huống giả định được thiết kế và xây dựng theo chủ đề, nội dung bài học.Qua đó, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng phân tích, đánh giá, giải quyết vấn đề của

người học được hình thành, rèn luyện và phát triển.

- Lê Thị May (2019), Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn

ngữ văn ở trường THPT Nghĩa Dân, khẳng định: Đóng vai là phương pháp tổ

chức cho học sinh thực hành để trình bày những suy nghĩ, cảm nhận và ứng xửtheo một vai giả định Từ đó, giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằngcách đứng từ chỗ đứng, góc nhìn của người trong cuộc [12]

* Một sổ luận văn, luận án, sáng kiến kinh nghiệm bàn về phương pháp đóng vai:

- Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục của tác giả Lưu Thị Biên (2010) với

đề tài: Vận dụng phương pháp đóng vai vào dạy học phần "Công dân với đạo

đức" môn Giáo dục công dân ở trường THPTĐoàn Thị Điểm - Hà Nội, đã chỉ ra

vai trò của phương pháp đóng vai trong dạy học Giáo dục công dân ở các trườngTHPT nói chung Từ đó, tác giả khái quát thực trạng và đề xuất một số biện pháp

để nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp đóng vai vào tổ chức dạy học phần

“Công dân với đạo đức” cho học sinh ở trường THPT Đoàn Thị Điểm, Hà Nội.[1]

- Luận văn thạc sĩ khoa học của tác giả Đào Thị Hường (2011): Sử dụng

phương pháp tình huổng kết hợp với phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 (qua khảo sát thực tế tại trường THPTLê Viết Thuận, Thành phổ Vinh), cũng chia sẻ những kinh nghiệm quý báu trong vận dụng tình

huống vào đóng vai để thực hiện thành công môn Giáo dục công dân lớp 12 ởTHPT [11]

Bên cạnh đó, cũng còn một vài luận văn, khoá luận trên cơ sở hệ thống hóaquan niệm, đặc điểm, ưu thế của phương pháp đóng vai Từ đó, đánh giá thựctrạng vận dụng phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng dạy - học ở một

số lĩnh vực hiện nay như:

- Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Nga (2014), Vận dụng phương pháp

đóng vai vào dạy học môn Giảo dục công dân phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông, Thành phổ Hà Nội [14]

- Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, chuyên ngành Giáo dục học của tác

giả Lê Thị Ngọc Hà (2015), Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học Tiếng

Việt để rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh lớp 2 [9]

- Luận văn của tác giả Đỗ Khánh Năm (2016), Sử dụng phương pháp đóng

vai kết hợp với thảo luận nhóm trong dạy học môn khoa học nhằm giảo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học [13]

- Luận văn Khoa học Giáo dục, chuyên ngành Lý luận và Phương pháp

giảng dạy Giáo dục Chính trị của tác giả Vũ Thị Bốn (2017), Vận dụng phương

pháp đóng vai trong dạy học phần công dân với pháp luật ở trường THPT Lương Tài 2 Bắc Ninh [3]

- Luận văn Khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh (2017),

Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh [10]

Ngoài ra, cũng phải kể đến một số khoá luận tốt nghiệp của sinh viên cáctrường Đại học Sư phạm cũng đưa ra những kiến giải về vận dụng phương phápđóng vai vào dạy học các môn học đặc thù ở các trường THPT như:

- Khoá luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Thương (2011), Vận dụng

phương pháp đóng vai trong giảng dạy môn Giáo dục công dân phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT [18]

- Khoá luận tốt nghiệp của tác giả Mai Thị Kim Chi (2014), Vận dụng

phương pháp đóng vai trong dạy học lịch sử Việt Nam (Thế kỉ X - giữa thế kỉ XIX), lớp 10, Trung học phổ thông - Chương trình chuẩn (Khoa lịch sử, Trường

Đại học Quốc gia, Hà Nội) 14|

Dù còn có những quan điểm chưa thật đồng nhất, song hầu hết các nhànghiên cứu đều khẳng định, đóng vai là phương pháp dạy học cần thiết với nhiều

ưu điểm Để nâng cao hiệu quả của phương pháp đóng vai cần được sử dụng kếthợp với các phương pháp dạy học khác Hơn nữa, thông qua quá trình phân tích

vị trí, vai trò, ưu điểm, hạn chế của phương pháp đóng vai, các công trình nghiêncứu nêu trên ở các mức độ khác nhau đã đánh giá thực trạng vận dụng phươngpháp dạy học này trên các địa bàn nghiên cứu Trên cơ sở đó, bước đầu đề xuấtquy trình, điều kiện, giải pháp để nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp đóngvai trong dạy học nói chung Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu nào

đề cập đến việc đổi mới sử dụng phương pháp đóng vai vào giảng dạy môn họcGiáo dục quốc phòng - an ninh

1.2 Những vấn đề lý luận chung về phương pháp đóng vai trong tổ chức dạy học

1.2.1 Quan niệm về phương pháp dạy học và phương pháp đóng vai trong dạy học

ì.2.1.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học

* Khái niệm phương pháp

Thuật ngữ “phương pháp” có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là “Methodos” cónghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định.Đây cũng là cách hiểu thông thường và chung nhất về khái niệm phương pháp

Có thể xem phương pháp như một nghệ thuật đòi hỏi mỗi chủ thể phải biếtsắp xếp các biện pháp, cách thức hoạt động sao cho khoa học, hiệu quả nhằm đạtđược mục tiêu đặt ra Theo đó, phương pháp thường thể hiện và phản ánh trình

độ, năng lực của chủ thể khi tham gia vào các hoạt động Để hiện thực hóa mộtmục tiêu, mỗi người có thể sử dụng các phương pháp không giống nhau nên kháiniệm phương pháp còn bao hàm cả sự sáng tạo trong cách thức hoạt động củamỗi chủ thể tạo nên tính đa dạng, phong phú, nhiều chiều của khái niệm phươngpháp

* Khái niệm phương pháp dạy học

Dạy học là một lĩnh vực hoạt động đặc trưng, bởi cả chủ thể và đối tượngcủa hoạt động đều là con người Hoạt động dạy học là quá trình tương tác giữa

giáo viên và học sinh, đó là quá trình chuyển giao, xử lí thông tin, định hướngcủa giáo viên và quá trình tiếp nhận, xử lí, tái tạo thông tin, chiếm lĩnh tri thức,hình thành và phát triển năng lực của học sinh Như vậy, bản chất của quá trìnhdạy học là việc sử dụng hệ thống phương pháp dạy và học, trong đó phươngpháp dạy của giáo viên quyết định, tác động và chi phối đến phương pháp họccủa học sinh.

Tác giả Đinh Văn Đức - Dương Thị Thúy Nga đã cho rằng: “Phương phápdạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới

sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực tự lực đạt tới mục đíchdạy học” [8, tr.45] Theo quan niệm này, giáo viên sử dụng phương pháp dạy họcnhằm thực hiện mục đích trang bị tri thức cho học sinh, giúp học sinh lĩnh hội trithức, hình thành kỹ năng nghề nghiệp tương ứng

Tác giả Phan Thị Hồng Vinh quan niệm: “Phương pháp dạy học là cáchthức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trìnhdạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưumục tiêu và các nhiệm vụ dạy học” [22, tr.204] Với cách tiếp cận này, phươngpháp dạy học được quan niệm là phương thức phối hợp giữa hoạt động dạy củagiáo viên và hoạt động học của học sinh Trong đó, giáo viên đóng vai trò chủđạo, định hướng, dẫn dắt hoạt động nhận thức của học sinh

Từ việc chỉ ra mối tương quan giữa dạy và học, tác giả Phạm Viết Vượngcho rằng: “Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợpcủa giáo viên và học sinh, trong đó phương pháp dạy chỉ đạo phương pháp học,nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệthống kỹ năng, kỹ xảo thực hành sáng tạo” [24; tr.102]

Như vậy, theo cách hiểu chung nhất, phần lớn các ý kiến đều thống nhất khicho rằng: Phương pháp dạy học là cách thức tương tác hay giao tiếp giữa thầy vàtrò để giải quyết các nhiệm vụ dạy học, giúp học sinh lĩnh hội tri thức và pháttriển năng lực

Thống nhất với những cách tiếp cận cơ bản nêu trên, có thể khẳng định:

Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh

trong quá trình dạy học dưới sự định hướng của giáo viên nhằm giúp học sinh

tự giác, tích cực khám phá, chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển các kỹ năng tương ứng.

ì.2.1.2 Quan niệm về phương pháp đóng vai và thiết kế các tình huống đóng vai trong dạy học

* Quan niệm phương pháp đóng vai trong dạy học

Xuất phát từ quan niệm, coi đóng vai là một phương pháp mang tính tròchơi nhằm tạo hứng thú cho người học, tác giả Nguyễn Văn Cường khẳng định:

“Đóng vai là một phương pháp dạy học thông qua mô phỏng và có tính chất tròchơi hay còn gọi là trò chơi đóng vai” [7,tr.42]

Cùng với quan điểm đó, tác giả Phan Trọng Ngọ cho rằng: “Phương phápđóng kịch trong dạy học là giáo viên cung cấp kịch bản và đạo diễn, học sinhhành động theo các vai diễn Qua đó, học sinh học được cách suy nghĩ, thể hiệnthái độ và hành động cũng như các kỹ năng ứng xử khác của nhân vật trong kịchbản” [16, tr.283] Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh lại khẳng định: “Đóng kịch làphương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức quá trình dạy học bằng cáchxây dựng kịch bản và thực hiện kịch bản đó nhằm giúp học sinh hiểu sâu sắc nộidung học tập” [17, tr.227] Tác giả Phùng Văn Bộ đưa ra ý kiến: “Đóng vai làphương pháp tổ chức cho người học thực hành, “làm thử” một số cách ứng xửnào đó trong một tình huống giả định” [2, tr.17]

Về tổng quan, các quan niệm đã nêu đều xem đóng vai là phương pháp dạyhọc mà vai trò của người giáo viên là xây dựng kịch bản và tổ chức cho học sinhnhập vai theo các nhân vật có trong kịch bản Trên cơ sở đó, người học rút rađược kiến thức, kỹ năng gắn với nội dung kiến thức của bài học

Ngoài cách tiếp cận nêu trên, nhiều nhà nghiên cứu còn căn cứ trên ưu thế

và tác dụng của phương pháp đóng vai trong dạy học để đưa ra quan niệm vềđóng vai và vận dụng phương pháp đóng vai Ví như, tác giả Vũ Hồng Tiến chorằng: “Phương pháp đóng vai có ưu điểm là gây được hứng thú của học sinh, tạođiều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo, giúp cho học sinh rèn luyện thực hành những

kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ hành vi theo chuẩn mực đạo đức và chính trị xã

hội” [20; tr.61-63] Tác giả cũng khẳng định: Khi vận dụng phương pháp đóngvai, người giáo viên nên cho tình huống mở, không nên cho trước, hoặc áp đặthoàn toàn “kịch bản” Trong quá trình thực hiện, người học sẽ tự sáng tạo thêmlời thoại liên quan đến nội dung kiến thức, thái độ, kỹ năng cần đạt được của bàihọc để diễn cho nhập tâm, tự nhiên và phù hợp với sở trường và ngôn ngữ Nhưvậy, phương pháp đóng vai thường được thực hiện thông qua các tiểu phẩm do

học sinh tự dàn dựng dưới sự cổ vấn, trợ giúp của giáo viên.

Tác giả Đinh Văn Đức - Dương Thị Thúy Nga cho rằng, “Phương phápđóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào

đó trong tình huống giả định để nắm vững nội dung bài học” [8; tr.22] Theo cácgiả, đây là phương pháp thực hành mang tính chủ động, sáng tạo, gây sự chú ý,thu hút người học tham gia vào bài giảng, từ đó phát triển tư duy, trí tuệ, kỹ năngthực hành, tạo ra bầu không khí sôi nổi cho lớp học, người dạy và người học trởlên thân thiện gần gũi với nhau hơn, nhờ đó giờ học đạt hiệu quả cao

Tác giả Trịnh Quang Từ trong bài viết: “Phương pháp đóng vai mô hình

hóa hoạt động nghề nghiệp trong dạy học các môn khoa học kỹ thuật ” cũng cho

rằng, trong quá trình thực hiện đóng vai, học viên tương tác, ràng buộc với nhautheo một kịch bản nhất định phù hợp với mục đích và nhiệm vụ dạy học Kịchbản đó cho phép và đòi hỏi học viên phải chủ động thể hiện hành động, suy nghĩcủa mình như trong một trò chơi chứ không phải như các vai diễn của các kịchbản nghệ thuật Chính do học viên được chủ động, sáng tạo thể hiện vai diễn nhưthế nên họ lĩnh hội được nội dung dạy học đã thiết kế trong tình huống với sựhứng thú và nỗ lực rất cao [21]

Ngoài ra, cũng còn có một số quan niệm cho rằng, phương pháp đóng vai làphương pháp dạy học thông qua hình thức đóng kịch, diễn xuất - sự nhập tâm,hoá thân của học sinh vào những nhân vật cụ thể và thể hiện thái độ, tư tưởng,hành vi ứng xử của những nhân vật đó, trên cơ sở đó giúp học sinh thực hành,trải nghiệm và rút ra những bài học nhận thức và kỹ năng sống phù hợp, tíchcực

Trên cơ sở kế thừa các quan niệm, quan điểm về đóng vai và phương pháp

đóng vai, có thể hiểu: Đóng vai là phương pháp dạy học hướng đến phát triển

năng lực người học thông qua vai tro chủ đạo của giáo viên trong hoạt động định hướng, tổ chức quá trình xây dựng kịch bản, tổ chức cho người học sắm vai nhằm thể hiện chính kiến, quan điểm, lập trường cá nhân; thể hiện thái độ, tư tưởng và cách ứng xử, cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn, qua

đó học sinh tự giác chiếm lĩnh tri thức và hình thành kỹ năng tương ứng.

* Thiết kế các tình huổng đóng vai trong dạy học

Dù cùng là đóng vai (diễn xuất gắn với nhân vật và kịch bản cụ thể), songđóng vai trong dạy học khác hoàn toàn với diễn kịch Mục tiêu của đóng vaitrong dạy học không đặt nặng về góc độ diễn xuất mà quan trọng là mục tiêu cầnđạt, những kinh nghiệm và kỹ năng được hình thành và rèn luyện sau quá trìnhdiễn xuất Vì vậy, xây dựng các tình huống phù hợp với nội dung bài học là vôcùng quan trọng của vận dụng phương pháp này Để nâng cao hiệu quả vậndụng, người giáo viên cần chú ý đến những đặc điểm cơ bản của phương phápđóng vai, cụ thể:

Thứ nhất, phương pháp đóng vai là phương pháp dạy học dựa trên việc

giao cho người học giải quyết một tình huống cụ thể thông qua đóng vai

Thứ hai, tình huống trong phương pháp đóng vai khác với tình huống trong

nêu vấn đề ở chỗ, tình huống này thường được thiết kế dưới dạng kịch bản dogiáo viên xây dựng, lựa chọn hoặc do học sinh tự xây dựng theo yêu cầu nộidung bài học cũng có thể là tình huống đã và đang nảy sinh trong thực tiễn

Thứ ba, đóng vai là phương pháp được đặc trưng bởi việc học sinh đặt

mình vào tình huống cần giải quyết, hóa thân vào các nhân vật giả định Cáchành động của học sinh, cách giải quyết vấn đề, cách ứng xử của học sinh đượcxuất phát từ chính sự hiểu biết, óc tưởng tượng và trí sáng tạo của học sinh thậmchí có những tình huống không nhất thiết phải mất thời gian tập dượt hay dàndựng

Bổn là, phương pháp đóng vai không phải là sự chuyển hóa một cách tuyệt

đối, học sinh có thể mang vào đó những cách cảm, cách nghĩ, cách ứng xử của

riêng mình trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc, chuẩn mực của xã hội Đâychính là tiền đề để học sinh phát huy được khả năng sáng tạo của mình.

Năm là, bản chất của phương pháp đóng vai trong dạy học chính là việc

ứng dụng các giá trị của nghệ thuật đóng kịch vào dạy học, nhưng không bó hẹpkhuôn khổ của hình thức đóng kịch - một loại hình nghệ thuật mà điều quantrọng là từ việc đóng vai ấy, học sinh rút ra được bài học nhận thức, hình thànhđược thái độ tích cực, đúng đắn và các kỹ năng tương ứng

Hơn nữa, trong thiết kế tình huống đóng vai cần phân loại tình huống chophù hợp với nội dung bài học và dụng ý của người dạy Tình huống đóng vai cóthể chia thành:

• Tình huổng nghịch lý: là tình huống vấn đề mới thoạt nhìn dường như vô

lý, không phù hợp với lý thuyết, quy luật đã được thừa nhận Việc xử lý tìnhhuống ở hình thức này, giúp học sinh rèn luyện được năng lực tư duy, kỹ năng raquyết định và xử lý tình huống trong thực tiễn

• Tình huổng lựa chọn: là tình huống vấn đề xuất hiện khi đứng trước một

sự lựa chọn rất khó khăn giữa hai hay nhiều phương án giải quyết

• Tình huổng bác bỏ: là tình huống đòi hỏi phải bác bỏ một luận điểm, kết

luận sai lầm Để đạt được điều đó, học sinh phải tìm ra được chỗ yếu, chỗ sai,chỗ thiếu chính xác của luận điểm hoặc kết luận đó và chứng minh tính chất sailầm của chúng

• Tình huổng tại sao: là tình huống khá phổ biến trong dạy học Trên cơ sở

nội dung bài học, người giáo viên xây dựng các tình huống phù hợp với năng lựcnhận thức của người học Đối với những tình huống ở dạng thức này, học sinhphải tự đưa ra câu trả lời thông qua vai diễn mà mình đảm nhận

Dù xây dựng tình huống dưới dạng thức nào, giáo viên cần quan tâm đếnđặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức của học sinh Mặt khác, thiết kế tìnhhuống không nên chỉ tập trung vào những tri thức học thuật mà cần chú ý đếntính hợp lý, những vấn đề thời sự, những sự kiện thường nhật để học sinh dễ vậndụng và có đủ khả năng để đưa ra những kiến giải của bản thân

1.2.2 Ưu, nhược điểm của phương pháp đóng vai trong dạy học

1.2.2.1 Ưu điểm của phương pháp đóng vai trong dạy học

Thứ nhất, học sinh được rèn luyện, thực hành kỹ năng giao tiếp, ứng xử và

bày tỏ thái độ trong môi trường giáo dục an toàn trước khi thực hành trong thựctiễn Học sinh có được nhiều cơ hội để giao tiếp với nhau, qua đó tăng thêm sựđoàn kết, tinh thần tập thể làm việc theo nhóm, biết quan tâm và chia sẻ lẫn nhau

để cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao Thông qua việc hóa thân vào các vaidiễn, xử lý các tình huống giả định sẽ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn kiến thức

lý thuyết được học, có thêm kinh nghiệm, sự tự tin để bước vào cuộc sống Đồngthời, qua những lời nhận xét, đánh giá của bạn bè và thầy cô sẽ khích lệ cho cácvai diễn, các em sẽ có những nỗ lực cho những giờ học sau và tự dần hoàn thiệnchính mình, rút ra được những bài học cần thiết cho cuộc sống Bởi bản chất củaphương pháp đóng vai phần chính không phải là ở việc “diễn” mà là những thảoluận ở sau phần diễn ấy

Thứ hai, Phương pháp đóng vai đem lại cho học sinh sự hứng thú, tập trung

cao, tạo điều kiện thuận lợi để các em được khám phá, tìm tòi tri thức Chính bởivậy nên các em sẽ cảm thấy hào hứng hơn trong các giờ học khi giáo viên sửdụng phương pháp này Bởi chính các em là người chủ động chiếm lĩnh tri thứcdưới sự dẫn dắt của giáo viên, các em đang dần biến những kiến thức hàn lâm từsách vở thành kiến thức thực tiễn, sinh động cho bản thân, tạo bầu không khí vui

vẻ, thoải mái cho lớp học Nhờ đó, chất lượng của môn học cũng được nâng lên

Thứ ba, khi sử dụng phương pháp đóng vai, học sinh sẽ được hóa thân

thành các nhân vật, trở thành các diễn viên để bộc lộ tính cách, tâm hồn theonhân vật chính diện hoặc phản diện Điều đó sẽ khích lệ sự thay đổi thái độ, hành

vi của học sinh theo hướng tích cực Học sinh biết phân biệt được những hành viđúng, sai trong thực tế Do đó các em sẽ tự điều chỉnh hành vi của mình sao chophù hợp với chuẩn mực của xã hội Chính quá trình tham gia đóng vai thành cácnhân vật, việc ứng xử và xử lý các tình huống giả định của nhân vật mà các em

hóa thân đã giúp phát triển ở người học tư duy phản biện, năng lực giải quyếtvấn đề, óc sáng tạo, trí tưởng tượng, khả năng quan sát, phân tích vấn đề nảysinh

Thứ tư, sử dụng phương pháp đóng vai, học sinh thông qua vai diễn có thể

thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm mà các vai diễn đã thựchiện Bởi lẽ, mỗi một vai diễn đều mang một nội dung truyền tải nhất định tớingười xem Thông qua những lời nói và việc làm của vai diễn đó, người xem sẽđánh giá được điều đó là phù hợp hay không phù hợp Vì vậy, từng cử chỉ, lờinói của nhân vật đều có sức lan tỏa nhất định tới nhận thức, hành vi, cử chỉ củangười xem

Thứ năm, phương pháp đóng vai thúc đẩy nhiều hơn sự tương tác giữa học

sinh với giáo viên, học sinh với học sinh Cơ hội để được bộc lộ bản thân của cảngười tham ra diễn lẫn người quan sát, đưa ra những nhận xét đánh giá Qua đó,giáo viên kịp thời uốn nắn người học, điều chỉnh những hành vi lệch chuẩn và cổ

vũ, khích lệ, định hướng để những lời nói, ý nghĩ, hành động tốt, những tài năngsớm được phát hiện, bộc lộ có điều kiện phát triển, nở rộ hơn

Thứ sáu, phương pháp đóng vai còn giúp học sinh trở nên tự tin hơn, mạnh

dạn và trưởng thành hơn trong cuộc sống, loại bỏ những e ngại, tự ti ngại giaotiếp, ngại thể hiện mình trước đám đông Việc tham gia đóng vai đã lôi kéo, thuhút được đông đảo các em học sinh cùng tham gia, tâm lý sợ sệt, quan ngại, lo sợmình không làm được sẽ dần được cởi bỏ khỏi các em Khi hóa thân thành cácnhân vật sẽ giúp các em thêm tự tin để bộc lộ sự sáng tạo, đam mê nghệ thuậtcủa mình Đồng thời, với PPDH này còn giúp thay đổi không khí, phương thứchọc tập nên giờ học trở nên hứng thú và hấp dẫn hơn

I.2.2.2 Nhược điểm của phương pháp đóng vai trong dạy học

Thứ nhất, khi sử dụng phương pháp đóng vai nếu học sinh tham gia đóng

vai mà không hiểu rõ vai diễn của mình, diễn sai nội dung, yêu cầu của nhân vật,khi đó kết quả sẽ không đạt được như mong muốn, giờ học sẽ thất bại Khi đóngvai, một trong những yêu cầu không thể thiếu để góp phần tạo nên sự thành công

của vai diễn đó là sự nhập vai của các nhân vật Nếu học sinh không hiểu rõ vaidiễn của mình thì sẽ không thể truyền tải đúng thông điệp tới người khác và kếtquả giáo dục cũng sẽ bị sai lệch Đồng thời, việc thể hiện hoặc diễn chưa tròn vai

dễ gây cho học sinh trong lớp học và bản thân người hóa vai mất phương hướng,thay vì mục đích rèn luyện sự tự tin cho người học, giờ đây có khi lại khiếnnhững học sinh đó khó có thể dám diễn xuất thêm lần nào nữa

Thứ hai, phương pháp đóng vai chỉ có thể tiến hành thuận lợi với những nơi

có cơ sở vật chất phù hợp Ví dụ, khuôn viên lớp học cần phải đủ rộng; cần cókinh phí để chuẩn bị đạo cụ, trang phục; học sinh cần mạnh dạn, có hứng thútham gia vào các vai diễn Trong thực tế đóng vai, nếu không được hóa tranghoặc đạo cụ dù chỉ sơ giản cũng ít nhiều giảm hiệu quả vận dụng phương phápđóng vai trong giờ học hoặc cũng sẽ làm giảm hứng thú cho người xem là cácthành viên trong lớp Hơn nữa, học sinh tham gia đóng vai nếu ít có kinh nghiệm

và khả năng diễn đạt cũng sẽ làm cho lớp học không tập trung hoặc rối nhiễu,xuất hiện những nhận xét không hay, không khách quan hoặc cực đoan làm ảnhhưởng không tốt tới chính tâm lý của người diễn, tạo cho họ ít nhiều mặc cảm, tựti

Thứ ba, sử dụng phương pháp đóng vai mất nhiều thời gian, nếu giáo viên

không có kinh nghiệm tổ chức sẽ ảnh hưởng đến các nội dung tiếp theo của mônhọc Mặt khác, khi tổ chức cho học sinh sắm vai nếu giáo viên không bao quát,quản lý lớp tốt dễ dẫn tới hiện tượng lớp học mất trật tự, ảnh hưởng đến giờ họccủa các lớp khác Học sinh cũng thể có quá phấn khích qua vai diễn có thể xuấthiện những hành vi bột phát thiếu kiềm chế, ảnh hưởng đến hiệu quả, chất lượngcủa giờ học

Thứ tư, nếu giáo viên không có sự chuẩn bị kĩ lưỡng khi thực hiện phương

pháp đóng vai hoặc sử dụng nhiều lần một tình huống đóng vai sẽ khiến học sinhthấy nhàm chán và sẽ không còn hứng thú với môn học

Thứ năm, kết thúc giờ đóng vai, rất dễ dẫn tới hiện tường mất tập trung từ

phía người học Điều này xuất hiện từ tâm lý tự nhiên Trong thực tế, dù vai diễn

đã kết thúc, nhưng dư âm của vai diễn thường sẽ đọng lại trong tâm trí khiếnnhiều cá nhân mất tập trung, phân tâm và chưa thể bắt nhịp vào bài giảng củagiáo viên ngay được Giáo viên phải lại phải giành thời gian để ổn định lớp vàtiếp tục phần dạy của mình nên cũng cần có những biện pháp để giảm thiểu hoặctăng thời lượng tiết học.

Như vậy, có thể thấy việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học sẽkích thích sự hứng thú, thái độ tích cực, tự giác của người học Người học sẽđược cuốn hút trong các hoạt động do giáo viên thiết kế, tổ chức và chỉ đạo Qua

đó họ tự khám phá, chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợptác, tự chủ, tự học và sáng tạo Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tựgiác suy nghĩ, tìm tòi, độc lập nhận thức và tự đánh giá năng lực của mình Bàigiảng của giáo viên vì thế cũng trở nên sinh động, hấp dẫn hơn tránh được lốidạy học thụ động theo kiểu thầy đọc, trò chép, phát huy tối đa năng lực củangười học Đây là phương pháp dạy học sinh động, tạo điều kiện cho người họcđược chủ động bộc lộ các ưu điểm để phát huy và phát hiện được nhược điểmcủa bản thân để sửa chữa, khắc phục

1.2.3 Sự cần thiết sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần:

“Công tác quốc phòng, an ninh” ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh hiện nay

ì.2.3.1 Tổng quan về cấu trúc, nội dung chương trình môn Giảo dục Quổcphòng

và an ninh

Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN là cơ sở giáo dục quốc phòng và an ninhcho sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng thuộc Đại học Thái Nguyên và cácđơn vị liên kết Trong những năm qua, đội ngũ học giảng viên của Trung tâmluôn thực hiện tốt nội dung chương trình đào tạo theo quy định về khung chươngtrình giáo dục nội dung quốc phòng, an ninh mà Bộ Giáo dục, Đào tạo theoThông tư số: 31/2012/TT-BGDĐT ngày 12/09/2012 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐTvới khối lượng kiến thức 3 học phần, cụ thể:

1 Học phần I: Đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam

STT Nội dung

Thời gian (tiết)

Tổng số thuyết Lý

Thực hành

A1 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu môn học 2 2

A2

Quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác- Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh, quân đội

và bảo vệ Tổ quốc

A3

Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh

nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ

A6 Kết hợp phát triển kinh tế, xã hội với tăng

cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại 10 10

2 Học phần II: Công tác quốc phòng, an ninh

B1 Phòng, chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng

Việt Nam

B2 Phòng chống địch tiến công hỏa lực bằng vũ khí công

B3 Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị

động viên và động viên công nghiệp quốc phòng 4 4

B4 Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới

B5 Một số nội dung cơ bản về dân tộc, tôn giáo và đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn

giáo chống phá cách mạng Việt Nam

B6 Những vấn đề cơ bản về bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội 3 3

B7 Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc 2 2

B8 Những vấn đề cơ bản về đấu tranh phòng chống tội

C6 Cấp cứu ban đầu vết thương chiến tranh 5 3 2

C8-1 Từng người trong chiến đấu tiến công 5 1 4 C8-2 Từng người trong chiến đấu phòng ngự 5 1 4 C9 Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK (CKC)

C9-1 Lý thuyết bắn súng tiểu liên AK, CKC 5 1 4

C9-3 Điều kiện bắn bài 1B súng tiểu liên AK, CKC 5 1 4

Tổng chương trình 165 tiết 123 tiết 42 tiết

4 Đối tượng áp dụng

Chương trình Giáo dục quốc phòng - an ninh dùng cho sinh viên khốikhông chuyên ngành Giáo dục quốc phòng - an ninh trình độ Đại học, Cao đẳng,loại hình đào tạo chính quy

5 Mục tiêu đào tạo

a) Mục tiêu chung:

Trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về đường lối quân sự, công tácquốc phòng, an ninh của Đảng và Nhà nước; những kỹ năng quân sự, an ninhcần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố lực lượng vũ trang nhân dân,sẵn sàng tham gia lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên và làm nghĩa vụquân sự, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt NamXHCN

b) Mục tiêu cụ thể:

- Về kiến thức: Có kiến thức cơ bản về đường lối quân sự của Đảng trong

sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; các quan điểm của Đảng về xây dựng nền quốc phòngtoàn dân, chiến tranh nhân nhân, an ninh nhân dân; đấu tranh, phòng chốngchiến lược “Diễn biến hòa bình” bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch với cáchmạng Việt Nam trong tình hình mới

- Về kỹ năng: Thuần thục trong thao tác các kỹ năng quân sự cần thiết,

biết sử dụng một số loại vũ khí bộ binh, thành thạo trong sử dụng súng tiểu liên

AK (CKC)

- Về thái độ: Rèn luyện phẩm chất, bản lĩnh chính trị vững vàng, yêu

nước, yêu CNXH; xây dựng tác phong nhanh nhẹn; hình thành nếp sống có kỷluật trong sinh hoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp và khi ra công tác

- Chương trình bao gồm 3 học phần, thời lượng 165 tiết.

Với nội dung và cấu trúc chương trình tổng hợp Phân bố thời lượng giànhcho thực hành và thảo luận nên việc tổ chức dạy học cần phải thiết kế và thựchiện hết sức linh hoạt nhất là việc vận dụng các phương pháp, phương tiện và kỹ

thuật dạy học.

I.2.3.2 Tầm quan trọng của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học học phần: “Công tác quổc phòng, an ninh ” ở Trung tâm Giảo dục quổc phòng

và an ninh hiện nay

Những năm qua, cùng với những thành tựu vượt bậc của công cuộc đổi mớiđất nước, công tác quốc phòng, an ninh nước ta luôn được Đảng, Nhà nước,nhân dân chăm lo xây dựng, củng cố Vì vậy, tiềm lực và thế trận quốc phòngtoàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân được giữ vững, công tác giáo dụcquốc phòng an ninh ngày càng được tăng cường, củng cố Đại hội Đảng toàn

quốc lần thứ XII cũng đã khẳng định: ““Cần tăng cường quốc phòng, an ninh là

nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân Trong đó cần chú trọng công tác bồi dưỡng kiến thức quổc phòng và an ninh cho thế hệ trẻ nhằm nâng cao nhận thức và bồi đắp lý tưởng sổng, giá trị sổng gắn với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quổc trong điều kiện mới ”.

Nghị định 116/NĐ-CP ngày 10/7/2007 của Chính phủ về quốc phòng anninh chỉ rõ: Giáo dục quốc phòng - an ninh là bộ phận của nền giáo dục quốcdân, một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninhnhân dân; là môn học chính khoá trong chương trình giáo dục & đào tạo trunghọc phổ thông đến đại học và các trường chính trị, hành chính, đoàn thể Tuynhiên, trong tổ chức dạy học bộ môn này còn chưa quan tâm, đầu tư đúng mức

Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học nội dung này nói chung, tổ chức dạyhọc đóng vai đối với các học phần tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN nói riêng

là hết sức cần thiết, bởi:

Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW, ngày 4-11-2013 của Ban Chấp hành

Trung ương Đảng (khóa XI) “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào

tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quổc tế” [15], ngành giáo dục

đang triển khai đồng bộ các nội dung, biện pháp, nhằm đổi mới, tạo chuyển biếncăn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo, trong đó có côngtác giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên

Những năm qua, Bộ GD&ĐT đã quán triệt sâu sắc các chỉ thị, nghị địnhcủa Đảng, Nhà nước về công tác giáo dục quốc phòng và an ninh, triển khai thựchiện trong các cơ sở giáo dục, đào tạo bằng nhiều chủ trương, biện pháp sángtạo, sát với chức năng, nhiệm vụ của Ngành và đạt được kết quả quan trọng Bộ

đã phối hợp với các bộ, ngành ở Trung ương tham mưu cho Chính phủ và banhành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, tạo hành lang pháp lý để thực hiện tốtcông tác giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên Hệ thống cáctrung tâm, các khoa ở các trường đại học được quan tâm xây dựng, củng cố vềmọi mặt Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng và

an ninh được đẩy mạnh Nội dung, chương trình môn học từng bước được chuẩnhóa, phù hợp với yêu cầu thực tiễn Công tác giáo dục quốc phòng và an ninhcho học sinh, sinh viên đi vào nề nếp, chất lượng, hiệu quả ngày càng được nânglên Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học nóichung, tổ chức dạy học đóng vai nói riêng trong dạy học các học phần ở Trungtâm GDQP&AN - ĐHTN là hết sức cần thiết

Mục tiêu của chương trình Giáo dục quốc phòng - an ninh góp phần:

Giúp sinh viên có những hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân, anninh nhân dân; về truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũtrang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cần thiết

về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự,nghĩa vụ công an bảo vệ Tổ quốc

Giúp sinh viên có kiến thức cơ bản về quan điểm của Đảng, chính sách,pháp luật của Nhà nước về quốc phòng và an ninh; xây dựng nền quốc phòngtoàn dân, an ninh nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thếtrận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; bổ sung kiến thức

về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự,nghĩa vụ công an bảo vệ Tổ quốc Và 3 học phần giáo dục là: Giáo dục Đườnglối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam; Công tác quốc phòng, an ninh; Quân

sự chung, kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK (CKC) và Chiến thuật Như vậy, với

nội dung chương trình như trên cùng với thời lượng thực hành và rèn luyện kỹnăng nhiều thì việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, tổ chức dạy họcđóng vai nói riêng là vô cùng hữu ích.

Sử dụng phương pháp đóng vai trong giảng dạy các học phần trong môn học Giáo dục quổc phòng - an ninh còn đáp ứng chính yêu cầu thực tiễn của công tác dạy và học tại Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN.

Thực tiễn dạy và học tại Trung tâm cho thấy, để hoạt động dạy học thực sựđạt chất lượng và hiệu quả thì việc đổi mới phương pháp dạy học cần phải đượcquan tâm, đầu tư hàng đầu Trong nhiều phương pháp dạy học được sử dụng tạiTrung tâm GDQP&AN - ĐHTN thì phương pháp dạy học đóng vai với những

ưu điểm vượt trội đã góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng dạyhọc Với những kiến thức khô khan; với những yêu cầu khắt khe của kỷ luật thaotrường; với những đòi hỏi về sự linh hoạt trong kỹ thuật quân sự; với những trảinghiệm sáng tạo của nhiều hoạt động liên quan đến lĩnh vực quốc phòng an ninhthì hoạt động đóng vai trở thành một trong những hình thức vô cùng hiệu quả.Như vậy, dạy học đóng vai ở Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN đã và đangtrở thành một trong những hình thức tổ chức dạy học được vận dụng một cáchphổ biến trong cả 3 học phần giáo dục Cùng với nhiều hình thức tổ chức vàphương pháp dạy học khác, dạy học đóng vai góp phần quan trọng trong việcphát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Giúp các bạn SV càng ngàycàng trở nên yêu thích và đánh giá cao về ý nghĩa, vị thế của môn học này trongtổng thể chương trình đào tạo

Kết luận chương 1

Đổi mới phương pháp dạy học nói chung, việc sử dụng phương pháp đóngvai vào dạy học nói riêng đã trở thành một trong những vấn đề được bàn luận sôinổi ở nhiều diễn đàn giáo dục Phương pháp đóng vai (hay còn gọi là phươngpháp sắm vai) vốn không phải là phương pháp dạy học mới Nhiều nhà giáo dục

cả trong nước và quốc tế đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu việc áp

dụng phương pháp này trong thực tiễn Thậm trí nhiều nhà khoa học còn gọi đây

là phương pháp thực nghiệm, phương pháp “làm thử” hoặc diễn thử một vai diễnnào đó trước khi vận dụng và triển khai đại trà trong thực tế Chính từ những ưuđiểm và sự khác biệt về cách thức thực hiện nên đây là một trong những phươngpháp được áp dụng trong nhiều môn học ở bậc đại học, cao đẳng và trung họcchuyên nghiệp

Các học phần quốc phòng, an ninh là một trong những môn học bắt buộctrong hệ thống giáo dục quốc dân Cùng với các bộ môn khoa học khác, Giáodục quốc phòng và an ninh góp phần đào tạo con người Việt Nam phát triển toàndiện có đạo đức, có tri thức, sức khỏe thẩm mĩ và nghề nghiệp, hình thành và bồidưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân cũng như các kỹ năng quân

sự cần thiết để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong nhiều phương pháp dạy học được áp dụng hiện nay, phương phápđóng vai đã và đang được nhiều thầy cô giảng dạy Giáo dục quốc phòng và anninh lựa chọn để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học Tuy nhiên, việc ápdụng vẫn còn nhiều bất cập Trong giai đoạn hiện nay, để nâng cao hiệu quả vậndụng, điều quan trọng là đội ngũ giảng viên phải bám sát quan điểm chỉ đạo theohướng đổi mới phương pháp dạy học và nội dung học theo quy định của luậtGiáo dục quốc phòng và an ninh Cập nhật thông tin mới vì sự phát triển của xãhội và đất nước Gắn với thực tiễn giảng dạy các nội dung Giáo dục quốc phòng

và an ninh để phối hợp các phương pháp khác để nâng cao chất lượng môn học.Khơi dậy khả năng tiếp nhận và xử lí thông tin Hình thành các kĩ năng quân sựcần thiết cho SV Đặt SV làm đối tượng trung tâm phát triển năng lực SV Thựchiện bước chuyển trong chương trình giáo dục từ tiếp cận nội dung sang tiếp cậnnăng lực của người học Muốn vậy, cần phải có sự khảo cứu thực trạng và tổchức thực nghiệm một cách nghiêm túc

Chương 2 THựC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC HỌC PHẦN: “CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG,

AN NINH” Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

-ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

2.1. Khái quát về Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN được thành lập theo quyết định số TCCT ngày 17/12/1992 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN làTrung tâm GDQP&AN được thành lập đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam Với 28 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm ngày càng khẳng định được

2936/QĐ-vị trí của mình trong sự nghiệp giáo dục quốc phòng cho toàn dân nói chung, giáo dụcquốc phòng, an ninh cho học sinh sinh viên nói riêng Hiện nay, nhiệm vụ trọng tâmcủa Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN là giảng dạy các học phần Giáo dục quốc phòng -

an ninh cho các trường Đại học, Cao Đẳng thuộc Đại học Thái Nguyên Mỗi khóa, sinhviên có thời gian học tập và rèn luyện là 5 tuần

Trụ sở đầu tiên của Trung tâm đặt tại Khu B của trường Đại học Sư phạm Việt Bắc(Cao đẳng Sư phạm Việt Bắc cũ) Năm 1996, Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN chuyểnđịa điểm về Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp và là đơn vị trực thuộc Trường Đạihọc Kỹ thuật Công nghiệp

Giai đoạn 2002 đến nay, Thực hiện theo Quyết định số 170/QĐ-BGD&ĐT ngày08/01/2002 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, Trung tâm GDQP&AN - ĐHTN trở thành mộtđơn vị thành viên trực thuộc Đại học Thái Nguyên, theo quy hoạch của Đại học TháiNguyên Trụ sở của Trung tâm lại chuyển về địa điểm ban đầu thành lập, thuộc quản lýhành chính của Xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên

Tháng 5 năm 2008, Trụ sở của Trung tâm được di chuyển về địa điểm mới tạixóm Nước Hai, xã Quyết Thắng, TP Thái Nguyên Trung tâm được Nhà nước đầu tưxây dựng theo Quyết định số 07/2003/QĐ-TTg ngày 09 tháng 01 năm 2003 của Thủ