Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa nông học trường đại học nông lâm thái nguyên

Ở Việt Nam bưởi đượctrồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùngbưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như: bưởi Đoan Hùng Phú Thọ,bưởi Diễn Từ Liê

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

: Chính quy : Khoa học cây trồng : Nông học

: TS Dương Trung Dũng

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

: 2016 - 2020 : TS Dương Trung Dũng

Thái Nguyên, năm 2020

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới ban lãnh đạotrường đại học nông lâm thái nguyên, ban chủ nhiệm khoa nông học, các thầygiáo cô giáo trong khoa, đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy giáo:

TS Dương Trung Dũng người đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn em trong suốt

quá trình nghiên cứu và thực hiện khóa luận này

Trong quá trình thực hiện đề tài “Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn

tại mô hìnhkhoa Nông học Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” em đã

nhận được nhiều sự giúp đỡ của các thầy, cô, bác và các anh chị tại mô hình mà

em đã thực tập, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn

Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đãđộng viên và giúp đỡ em về vật chất cũng như tinh thần trong quá trình thực tập

và thực hiện đề tài này

Trong quá trình hình thành khóa luận, em đã có nhiều cố gắng Tuy nhiên,khóa luận này không thể tránh khỏi nhiều thiếu sót vì vậy, em kính mong được

sự chỉ bảo, góp ý của quý các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luậnđược hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng năm 2020

Sinh viên thực hiện

Giàng A Xình

3

DANH MỤC CÁC BẢNG

4

DANH MỤC CÁC HÌNH

Chữ viết tắt Ý nghĩa

GLOBALGAP: Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu

HCVS: Phân hữu cơ vi sinh

NNHC: Nông nghiệp hữu cơ

ODT: Ô điều tra

VAC Mô hình vườn ao chuồng

VIETGAP:

Các quy định về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho các sản phẩm nông nghiệp, thủy sản ở Việt Nam

MỤC LỤC

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ SÂU, BỆNH HẠI VÀ VIỆC LÀM HÀNG NGÀY TẠI MÔ HÌNH

6

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài.

Sản phẩm hoa quả là một trong những loại sản phẩm có ý nghĩa quantrọng và không thể thiếu được trong tiêu dùng hàng ngày của con người Khi xãhội càng phát triển thì nhu cầu đó cũng ngày càng tăng Trong các loại sản phẩm

về hoa quả, thì sản phẩm cây ăn quả có múi, nhất là bưởi luôn có một vị trí quantrọng và chiếm tỷ trọng lớn

Cây bưởi có tên khoa học là (Citrus grandis Osbeck), thuộc chi (genus)Citrus, nhóm cam quýt, họ (familia) Rutaceae, là loại cây được trồng lâu đời vàphân bố rộng khắp từ Bắc đến Nam Việt Nam Là một trong số cây ăn quả cómúi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước thuộc vùng châu Á:Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin vv Ở Việt Nam bưởi đượctrồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùngbưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như: bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ),bưởi Diễn (Từ Liêm - Hà Nội), bưởi Phúc Trạch (Hương Khê - Hà Tĩnh), bưởiThanh Trà (Huế), bưởi Năm Roi (Vĩnh Long) và gần đây là bưởi da xanh (MỏCày - Bến Tre), vv

Bưởi là đặc sản quý có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong yhọc cổ truyền của dân tộc, là một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao và có vaitrò quan trọng trong mô hình VAC cũng như sản xuất trang trại Theo Trần ThếTục thì thành phần hoá học có trong 100g quả bưởi tươi phần ăn được: đường 6

- 12%, lipit 0,1g, protein 0,9g, vitamin C 90mg, P205 12mg, xenluloza 0,2g,ngoài ra còn có các loại vitamin B1, B2, caroten 0,2mg, các khoáng chất ởdạng vi lượng rất cần thiết cho cơ thể con người Trong 1kg bưởi phần ăn đượccung cấp 530 - 600 calo nguồn năng lượng dễ tiêu

Ngoài dùng ăn tươi bưởi còn được chế biến thành rất nhiều sản phẩm cógiá trị như: nước quả, mứt, trong công nghiệp chế biến vỏ, hạt để lấy tinh dầu,

7

bã tép để sản xuất pectin có tác dụng bồi bổ cơ thể, đặc biệt bưởi có tác dụng rấttốt để chữa các bệnh đường ruột, tim mạch Khi xã hội ngày một phát triểnnhu cầu của con người về đồ ăn, thức uống tươi ngày càng được quan tâm và sửdụng, những thực phẩm tươi đó chủ yếu được lấy từ các loại cây ăn quả, vậy nênphát triển cây ăn quả nói chung, cây bưởi nói riêng là cần thiết.

Mô hình khoa Nông Học trường Đại học Nông LâmThái Nuyên Là mộtvùng đất phát triển về cây ăn quả, cây công nghiệp và vườn ươm sản xuất câycon tổng diện tích là 8 ha Trong đó tổng diện tích trồng cây ăn quả là 3.5 hatrồng cây ăn quả như bưởi, cam, ổi, nhãn, mít và một số loại cây khác Thuộcvùng đất màu mỡ điều kiện khí hậu phát triển tốt, giao thông vận tải thuận tiệncho việc cung cấp cho thị trường và đi lại vì vậy để hiểu biết hơn mô hình cũngnhư về cách chăm sóc bưởi và tìm hiểu về cách sử dụng phân bón, những giốngbưởi và những kinh nghiệm của mô hình nên em đã thực tập tại mô hình làm vềcây bưởi với tên đề tài

Xuất phát từ thực tế và những vấn đề nêu trên,em đã tiến hành thực hiện đề

tài:“ Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa Nông học

Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”.

1.2 Mục tiêu của đề tài.

- Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa Nông Học trườngĐại học Nông LâmThái Nuyên

1.3 Yêu cầu của đề tài.

- Đánh giá hiện trạng sản xuất cây ăn quả tại mô hình

- Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình

- Đánh giá sâu, bệnh hại trên cây bưởi tại mô hình

- Một số biện pháp kỹ thuật trong sản xuất bưởi diễn tại mô hình

1.4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

1.4.1 Ý nghĩa khoa học.

8

Thực hiện đề tài giúp cho tôi củng cố được những kiến thức chuyên môn,vận dụng các kiến thức đã học áp dụng vào thực tế sản xuất Tự thiết lập được

kế hoạch đánh giá, nắm được các kiến thức thực tế hơn trong việc nghiêm cáctài liệu có sẵn và kiến thức mô hình qua các hoạt động thực tế Em có cơ hội tiếpcận tham gia các hoạt động sản xuất, tìm hiểu về quy trình sản xuất từ đó rút ranhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và em có ý thức tự lập, tự chịutrách nhiệm trong lĩnh vực sản xuất sau này

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ kết quả thực tiễn với bưởi diễn của đề tài giúp tôi vận dụng tốt quy trình sản xuất trên các đối tượng cây trồng khác, tiêu chuẩn chất lượng đối với nông nghiệp và xu hướng phát triển của niềm sản xuất nông nghiệp.

9

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới và ở Việt Nam

2.1.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới.

* Tình hình sản xuất

Trên thế giới sản xuất khoảng 8-9 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm(Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), trong đó chủ yếu là bưởi chùm chiếm6,5-6,8 triệu tấn Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ,châu Âu dùng cho chế biến nước quả Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nướcthuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ,Philipines, Thái Lan, Bangladesh, được sử dụng để ăn tươi Trong nhiều thập

kỷ qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế giới không ngừng tăng

Hiện nay vùng trồng bưởi ở Việt Nam, Thái Lan, Cu Ba, Malaixia vàmiền Nam Trung Quốc, đang gặp những khó khăn lớn về phát triển bưởi domột số bệnh hại trên cây có múi như bệnh Greening, Tristeza Sức tàn phá củacác loại dịch bệnh này kiến cho diện tích cây có múi, trong đó có bưởi của một

số nước nằm trong vùng nhiệt đới bị thu hẹp hoặc không tăng lên được

Tính đến năm 2018 diện tích trồng cây bưởi đạt 373.735 (ha), năng suấtbình quân đạt 250.839 (ta/ha )và sản lượng đạt 9.374.739 ( tấn) Trong vòng gần

10 năm từ 2008-2018, diện tích bưởi mặc dù giảm nhưng sản lượng tăng,nguyên nhân chủ yếu do năng suất được tăng lên bởi áp dụng các tiến bộ khoahọc trọng sản xuất bưởi.[5]

Bảng 2.1 Diện tích, năng suất, sản lượng trên thế gới.

Chỉ tiêu 2008 Năm Năm 2011 Năm 2014 Năm 2016 Năm 2018

Diện tích (ha) 310.66

7

324.518

319.105

359.950

373.735

Năng suất

(ta/ha)

241,294

244,255

260,276

248,845

250,839

Sản lượng

(tấn) 7.496.457 7.926.536 8.321.196 8.957.158 9.374.739

(Nguồn faostart 2020)

Bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở một số vùng, nước

trồng nhiều bưởi trên thế giới năm 2018

Diện tích (ha)

Năng suất (ta/ha)

Sản lượng (tấn)

Châu Á: là cái nôi của cam quýt và cây bưởi và cũng là khu vực sản xuấtbưởi lớn nhất trên thế giới, năm 2018 với diện tích cho thu hoạch là 243.394 ha,năng suất 281.888 tạ/ha thì sản lượng đạt được là 6.860.971 tấn Một số nước ởchâu Á tuy có sản lượng bưởi cao như Trung Quốc, Ấn Độ và Đài Loan, nhưng

do hạn chế về trình độ canh tác nên năng xuất và chất lượng các giống bưởi ởvùng này còn thấp so với các vùng khác Công tác chọn tạo giống, kỹ thuật canh

tác (trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) còn rất nhiều hạn chế so với các vùngtrồng bưởi khác trên thế giới Tuy nhiên nghề trồng cam quýt ở châu Á là sự phatrộn của kỹ thuật hiện đại (Nhật Bản, Đài Loan) và sự canh tác truyền thốngnhư: Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, ở vùng này, hiện nay tình hình sâu bệnhhại trên cây có múi xảy ra nghiêm trọng.[5]

Một số quốc gia sản xuất bưởi chủ yếu trên thế giới gồm các quốc giaChâu Mỹ gồm: Mỹ, Ý,Braxin, Mehico , Châu Á gồm: Trung Quốc, Ấn Độ,Mailayxia, Thái Lan.[5]

Năm 2018 diện tích bưởi ở trung quốc là 92.289 ha, năng suất đạt caonhất thế giới (547,880 tạ/ha) và đạt sản lượng là 5.056.331 tấn quả Trung Quốc

là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi Ở Trung Quốc bưởi được trồngnhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang,Phúc kiến và Đài Loan Theo một số tài liệu mới đây cho rằng: Các loại cây ănquả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác.Đặc biệt có một số giống bưởi nổi tiếng như: Bưởi Văn Đán, Sa Điền, bưởi ngọtQuân Khê, được Bộ Nông nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệpchất lượng cao

Thái Lan: bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần củamiền Bắc và miền Đông, với các giống bưởi nổi tiếng như Cao phuang, Caofan, Năm 1987, Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giátrị 28 triệu đôla Mỹ Đến năm 2007, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 34.354 ha

và sản lượng khoảng 197.716 tấn, bao gồm cả bưởi chùm

Năm 2012, Thái Lan trồng 14.136 ha và đạt sản lượng 19.326 tấn Đếnnăm 2018, Thái Lan trồng với diện tích 24.644 ha và đạt sản lượng 219.838 tấn

Ấn Độ: Bưởi và bưởi chùm trồng trên quy mô thương mại ở một số vùng.Bưởi chùm là loại quả dùng để ăn sáng phổ biến ở nhiều nước Những vùng khôhạn như Punjab là nơi lý tưởng với bưởi chùm Bưởi có thể trồng được ở nhữngvùng có lượng mưa lớn và phát triển tốt ở vùng KonKan Năm 2005, Ấn Độ sản

xuất được 142.000 tấn bưởi và bưởi chùm Năm 2012, sản lượng bưởi quả đạt183.922 tấn xếp thứ 2 về sản xuất bưởi quả ở các nước châu Á.

Dự kiến năm 2015, Ấn Độ sẽ tăng gấp đôi diện tích trồng bưởi chùm choxuất khẩu và sản lượng dự kiến tăng 30%

* Tình hình tiêu thụ:

Nhật Bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi Trong năm2004/2005 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.755.972 thùng (80.851tấn) bưởi tươi, năm 2005/2006: 6 - 7 triệu thùng (102-119 nghìn tấn), năm2006/2007: 8 triệu thùng (136 nghìn tấn) Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng

6 triệu thùng (96.721 tấn) bưởi trong năm 2004/2005, tăng gần 1,55 triệu thùng

so với năm 2003/2004

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưathích Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi làloại quả có múi quý hiếm Năm 2004, Nga nhập 4 nghìn tấn bưởi, tăng so với 32nghìn tấn năm 2003, 33 nghìn tấn của năm 2002 và 22 nghìn tấn năm 2001.Trong 9 tháng đầu năm 2005 Nga đã nhập 30 ngàn tấn bưởi Như vậy, Nga đứngthứ ba thế giới về nhập khẩu bưởi, sau Nhật bản (288 nghìn tấn) và Canada (51nghìn tấn), trong tổng số 464 nghìn tấn của toàn thế giới Các nước cung cấpbưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Ixraen, Nam Phi và Achentina

2.1.2 Tình hình sản xuất, tiêu thụ và xuất nhập khẩu ở việt Nam

* Tình hình sản xuất ở Việt Nam

- Cây ăn quả có múi là một trong nhóm cây trồng chủ lực của nước ta,diện tích cây ăn quả có múi nói chung và diện tích bưởi nói riêng trong nhữngnăm trở lại đây ngày một tăng về diện tích và sản lượng Bưởi ngày càng đadạng về loại giống, chủng loại quả ngày càng được thị trường ưa chuộng,nêndiện tích bưởi hiện nay ngày một được mở rộng , bưởi không chỉ được tiêu thụtrong nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu sang nước ngoài

Bảng 2.3: Tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam giai đoạn 2009-2018

Năm Diện tích(ha) Năng suất(tạ/ha) Sản lượng(tấn)

52450 ha Năng suất bưởi cao đạt trên 100 tạ/ha, năng suất cao nhất là 129,225

tạ /ha vào năm 2014,sau đó giảm còn 76,145 tạ/ha vào năm 2018.[5]

- Năng suất có sự thay đổi nhưng sản lượng bưởi vẫn tăng đều qua cácnăm, năm 2009 sản lượng bưởi đạt 381458 tấn đến năng 2018 đã tăng lên và đạt

657660 tấn.[5]

- Năm 2018 sản lượng tụt chỉ còn 76,145 tạ/ha có thể do một số nguyênnhân sau: diện tích bưởi non, trồng mới chưa cho thu hoạch tăng; nhiều sâu bệnh

và thiên tai hạ hán do diễn biến của thời tiết những năm gần đây.[5]

- Cây ăn quả nói chung và bưởi nói riêng chúng đều có tính thích nghi

rộng với điều kiện khí hậu tại Việt Nam, bưởi được ở hầu hết các vùng sản xuấtcủa nước ta Theo các tác giả Vũ Mạnh Hải và các cộng sự, (2000) [3] nước ta

có 3 vùng trồng cây có múi chủ yếu là: Ở nước ta có có ba vùng trồng cây ănquả có múi chính như: Đồng bằng Sông Cửu long, vùng Bắc Trung Bộ, vùng

Trung du và Miền Bắc Bộ.

• Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: cây có múi (cam, quýt, bưởi, chanh)với tổng diện tích 74.400ha, chiếm 54% và sản lượng 880.800 tấn/năm,chiếm 65% so với cây có múi của cả nước Đặc biệt, Đồng bằng sông CửuLong có các giống cây có múi đặc sản nổi tiếng được người tiêu dùng ưachuộng, sẵn sàng mua với giá cao bưởi Da Xanh - Bến Tre, bưởi Năm Roi

- Vĩnh Long - Hậu Giang, quýt hồng - Đồng Tháp, quýt Đường - TràVinh, cam Sành và bưởi Lông Cổ Cò - Tiền Giang

• Vùng Bắc Trung bộ: theo thống kê năm 2009 diện tích cây có múi toànvùng là 16.550 ha, trong đó có 12.520 ha cho thu hoạch Trong vùng này

có hai vùng bưởi đặc sản, đó là bưởi Thanh Trà của Huế, bưởi Phúc Trạchcủa Hương Khê, Hà Tĩnh Với ưu việt của mình, diện tích bưởi PhúcTrạch ngày được mở rộng Trong năm 2008, diện tích trồng bưởi PhúcTrạch lên đến 1.600 ha, trong đó có khoảng 1.250 ha đã cho quả, sảnlượng quả bình quân những năm gần đây đạt 15-17 nghìn tấn/năm

• Vùng trung du và miền núi phía Bắc: cây có múi ở vùng này được trồng ởnhững vùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sôngChảy Hiện chỉ còn một số vùng tương đối tập trung là Bắc Sơn, BắcQuang , riêng cây bưởi ở vùng này có 474 ha, chiếm 17,5% diện tích cây

có múi với giống bưởi Đoan Hùng ngon nổi tiếng

- Cả nước có 832.000 ha cây ăn quả, sản lượng đạt 930 nghìn tấn, trong

đó diện tích cam quýt là 73,4 nghìn ha, diện tích bưởi, bòng là 45,2 nghìn ha.Cũng dễ dàng nhận thấy rằng ở nước ta bưởi được trồng ở hầu khắp các tỉnhtrong cả nước, và có nhiều vùng sản xuất tập trung nổi tiếng tới hàng trăm habưởi là: vùng bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ (khoảng 300 ha), bưởi Diễn - Hà Nội(riêng xã Phú Diễn có khoảng 53 ha với 600 hộ trồng, xã Thượng Mỗ, huyệnHoài Đức - Hà Tây diện tích bưởi Diễn khoảng 125 ha), Phúc Trạch - Hà Tĩnh

(1.250 ha), Thanh Trà - Thừa Thiên Huế (165,2 ha), Biên Hòa - Đồng Nai vv ,

đặc biệt là vùng bưởi Đồng bằng sông Cửu Long Theo Viện Nghiên cứu Cây ănquả miền Nam, chỉ riêng bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long diện tích

đã khoảng 10.000 ha, sản lượng đạt 60.000 tấn/năm, phân bố chính ở tỉnh VĩnhLong với diện tích 4,5 nghìn ha, cho sản lượng 31,3 nghìn tấn, chiếm 48,6% vềdiện tích và 54,3% về sản lượng Năm Roi của cả nước, trong đó tập trung ởhuyện Bình Minh: 3,4 nghìn ha với sản lượng gần 30 nghìn tấn Tiếp theo là tỉnhHậu Giang: 1,3 nghìn ha Giống bưởi Da Xanh mới chọn lọc cách đây khoảngchục năm nhưng diện tích trồng giống bưởi này ở Bến Tre đã có 1.544 ha Trồngbưởi mang lại hiệu quả kinh tế cao Ở Thượng Mỗ, Hà Tây người ta tính đượchiệu quả kinh tế của trồng bưởi gấp 4 - 5 lần so với trồng lúa Giá trị thu nhậpcủa 1 sào bưởi lên khoảng trên 10 triệu đồng Còn đối với bưởi Đoan Hùng,thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi cũng thu được mỗi năm 15 - 20 triệuđồng/năm Các hộ trồng bưởi Da Xanh ở tỉnh Bến Tre đều thu nhập trên 150triệu đồng/ha

- Đến năm 2018 cả nước có 86.370 ha, sản lượng đạt 657.660 tấn[5] Dễ

dàng nhận thấy ở nước ta bưởi được trồng ở hầu khắp các tỉnh trong cả nước, và

có nhiều vùng sản xuất tập trung nổi tiếng tới hàng trăm hecta bưởi là: vùngbưởi Đoan Hùng - Phú Thọ (khoảng 300 ha), bưởi Diễn - Hà Nội (riêng xã PhúDiễn có khoảng 53 ha với 600 hộ trồng, xã Thượng Mỗ, huyện Hoài Đức - HàTây diện tích bưởi Diễn khoảng 125 ha), bưởi Phúc Trạch - Hà Tĩnh (1.250 ha),bưởi Thanh Trà - Thừa Thiên Huế (165,2), bưởi Biên Hòa - Đồng Nai vv , đặcbiệt là bưởi vùng đồng bằng sông Cửu Long Theo viện nghiên cứu cây ăn quảmiền Nam, chỉ riêng bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long diện tích đãkhoảng trên 10.000 ha, sản lượng đạt 60.000 tấn/năm, phân bố chính ở tỉnh VĩnhLong với diện tích 4,5 nghìn ha Với giống bưởi Da Xanh mới chọn lọc cách đâyhơn 20 năm tại tỉnh bến tre diện tích tăng rất nhanh, vì vậy trồng bưởi là một lợithế, là một nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân, các hộ trồng bưởi

da xanh ở tỉnh Biến tre đều thu nhập trên 150 triệu đồng/ha Ở Trung Mỗ, Hà

Tây người ta tính được hiệu quả kinh tế của trồng bưởi gấp 4 - 5 lần so với trồnglúa Giá trị thu nhập của một sào bưởi lên khoảng trên 40 triệu đồng Còn đốivới bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi cũng thu được

• Bưởi Da Xanh: Có nguồn gốc từ ấp Thanh Sơn, xã Thanh Tân, huyện MỏCày, tỉnh Bến Tre, hiện được trồng nhiều nhất tại xã Mỹ Thạnh An, thị xãBến Tre Toàn tỉnh Bến Tre hiện tại có trên 4000 ha Ngoài tiêu thụ nộiđịa, bưởi Da Xanh được xuất khẩu sang một số nước như Mỹ, Thái Lan

• Bưởi Năm Roi: trồng nhiều trên đất phù sa ven sông Hậu ở huyện BìnhMinh tỉnh Vĩnh Long và tỉnh Hậu Giang Theo Viện Quy hoạch thiết kếNông nghiệp - Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn, đến năm 2018diện tích trồng bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long là 13.000 ha,

• Bưởi Lông Cổ Cò: là giống bưởi đặc sản của huyện Cái Bè, tỉnh TiềnGiang Hiện nay, diện tích bưởi Lông Cổ Cò vào khoảng 1.700 ha, sảnphẩm chủ yếu dùng tiêu thụ nội địa.

• Bưởi Thanh Trà: là một trong những đặc sản của tỉnh Thừa Thiên Huế, đãtrở thành biểu trưng của văn hoá ẩm thực Cố đô Huế Diện tích bưởiThanh Trà ước khoảng 1.114 ha, phân bố chủ yếu tại các huyện HươngTrà, Phong Điền, Hương Thủy và thành phố Huế Trong quy hoạch củatỉnh, diện tích bưởi Thanh Trà tiếp tục được mở rộng, tiến tới ổn định ởmức 1.400 ha

• Bưởi Đoan Hùng: trồng tập chung chủ yếu ở các xã Chí Đám, Bằng Luân

và Cát Lâm của huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ, trên đất phù sa ven sông

Lô và sông Chảy Bưởi Đoan Hùng có 2 giống là bưởi Tộc Sửu, nguồngốc ở xã Chí Đám và bưởi Khả Lĩnh, nguồn gốc ở thôn Khả Lĩnh xã ĐạiMinh, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái với diện tích cây cho quả khoảngtrên 300 ha Trong những năm gần đây bưởi Đoan Hùng liên tục mất mùa,năng suất, sản lượng suy giảm một cách rõ rệt, sản phẩm hiện không đủcho tiêu thụ nội tỉnh

• Bưởi Diễn: có nguồn gốc từ Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, trước đây đượctrồng nhiều ở xã Phú Diễn, xã Phú Minh huyện Từ Liêm, Hà Nội, hiệnnay đã được trồng và phát triển tốt tại một số địa phương như: Hà Nội(Đan Phượng, Phúc Thọ, Hoài đức, Chương Mỹ, Quốc Oai), Bắc Giang

(Hiệp Hoà, Tân Yên, Yên Thế), Hưng Yên (Văn Giang, Tiên Lữ) với diệntích ước khoảng trên 1.000 ha và đang tiếp tục được mở rộng.

• Bưởi đỏ (Bưởi đào): giống bưởi này có nhiều dạng khác nhau, điển hình

là bưởi đỏ Mê Linh, trồng nhiều ở huyện Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc, bưởigấc ở Đại Hoàng, tỉnh Nam Định, huyện Hoài Đức, Hà Nội và một số tỉnhtrung du miền núi phía Bắc Ngoài những giống bưởi chính kể trên còn cónhiều giống bưởi ngon được trồng rải rác ở các tỉnh trong cả nước như:bưởi Ổi, bưởi Da Láng (Biên Hoà, Vĩnh Long), bưởi Luận Văn (ThanhHoá), bưởi Quế Dương (Hoài đức - Hà Nội), bưởi Hoàng Trạch (VănGiang - Hưng Yên) Ở mỗi vùng, các giống bưởi đều có vai trò nhất địnhtrong sản xuất nông nghiệp

- Tập đoàn bưởi ở nước ta rất đa dạng, nhiều nguồn gen quý, nhiều giống

có tiềm năng xuất khẩu với giá trị kinh tế cao Trồng bưởi mang lại hiệuquả kinh tế cao

- Tuy nhiên, sản xuất vẫn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch nên còn nhiềubất cập Trong những năm gần đây hiện tượng mất mùa liên tục xảy ra vớimột số giống bưởi đặc sản, nguyên nhân cụ thể chưa được nghiên cứu sâu

Để nâng cao và ổn định năng suất, phẩm chất các giống bưởi đặc sản cần

có những nghiên cứu cơ bản cho từng giống, ở mỗi vùng sinh thái khácnhau

* Tình hình xuất khẩu của nước ta

- Bưởi cũng như các mặt hàng cây trồng khác, đẩy mạnh việc sản xuất vàtiêu thụ là các phương hướng phát triển bền vững lâu dài hiện nay

Bảng 2.4 sản lượng xuất khẩu và giá trị xuất khẩu bưởi của nước ta từ

năm 2010-2017

Sản lượng

XK(tấn) 2193 4167 4160 1029 2076 1075 1145 5764

Giá trị XK

(1000USD) 2066 4461 4400 935 1793 1044 1079 3914

Nguồn faostart 2020.

- Theo số liệu FAO, năm 2010 Việt Nam xuất khẩu 2193 tấn bưởi đặt

2066000 USD, nhìn chung sản lượng xuất khẩu bưởi của nước ta những nămgần đây khôn ổn định, do thị trường xuất khẩu khắc khê về nguồn gốc sản phẩm,bưởi của Việt Nam không được nhiều thị trường biết đến

- Sản xuất bưởi tự phát với quy mô nhỏ, chưa dẩy mạnh sản xuất hàng đểxuất khẩu Năm 2017 là năm xuất khẩu sản lượng đạt cao nhất 5764 tấn với

3914000 USD tuy sản lượng cao nhưng giá trị xuất khẩu không cao so với sảnlượng xuất khẩu và giá trị xuất khẩu của năm 2010

- Bưởi của Việt Nam đã có mặt ở hầu hết thị trường khó tính như: Mỹ,

EU, Canada và các nước Trung Đông Nhiều thị trường tiềm năng khác có thểxuất khẩu bưởi như: Singapore, Nhật Bản, Nga

2.1.3 Thuận lợi, khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ bưởi tại Việt Nam

* Thuận lợi:

- Quả bưởi dễ bảo quản, vận chuyển, có thể để trên cây trong thời gian dài

sau khi chín, được xác định là loại quả tương đối an toàn, vì thế giá bưởi quảluôn cao hơn các loại quả có múi khác

- Bưởi có thể thích nghi rộng, có thể trồng được ở nhiều nơi và tạo nên

những vùng đặc sản cho từng vùng sinh thái

* Khó khăn:

- Hiện nay, kỹ thuật chăm sóc cây có múi nói chung và cây bưởi nói riêng

còn nhiều hạn chế

- Năng suất và chất lượng chưa thể hiện hết tiềm năng của giống là do kỹ

thuật bón phân chưa cân đối, hợp lý, công tác phòng trừ sâu bệnh hại thực hiện

chưa đúng, người nông dân sử dụng quá nhiều thuốc bảo vệ thực vật.

- Kỹ thuật quản lý độ ẩm chưa đảm bảo, chủ yếu là phụ thuộc vào tự

nhiên hoặc khi nào thấy lá héo mới tưới nước, quả còn bị nám, cháy, ruồi vànggây hại những tồn tại dẫn đến vườn cây sinh trưởng kém, tán không cân đối,sâu bệnh hại nặng

2.2 Một số kỹ thuật trong sản xuất bưởi trên thế giới và ở Việt Nam.

2.2.1 Một sổ kỹ thuật trong sản xuất bưởi trên thế giới.

- Thụ phấn là sự chuyển hạt phấn có chứa giao tử đực tới bầu nhụy củacùng một hoa hoặc khác hoa Thụ phấn được chia làm hai kiểu, thụ phấn sinhhọc và thụ phấn phi sinh học Trong tự nhiên có khoảng 80% loài thụ phấn sinhhọc và 20% loài thụ phấn phi sinh học

- Trong các loài thụ phấn phi sinh học thì có đến 98% số loài thụ phấnnhờ vào gió, phần còn lại thụ phấn nhờ các tác nhân khác như nước Theo CụcNông nghiệp Quảng Tây - Trung Quốc (2009) nghiên cứu về ảnh hưởng củanguồn hạt phấn đến tỷ lệ đậu quả và năng suất quả trên giống bưởi Sa Điền chothấy thụ phấn bằng bưởi chua nâng cao tỷ lệ đậu quả của bưởi Sa Điền từ 1,99%lên 25% và năng suất quả cũng tăng lên rõ rệt

- Nghiên cứu đậu quả trên giống bưởi Thái Lan cũng cho thấy tỷ lệ đậuquả của bưởi khi tự thụ phấn rất thấp chỉ đạt từ 0 - 2,8% Nhưng khi cho nguồnhạt phấn khác cây thì tỷ lệ đậu quả tăng lên 9 - 24%

số hạt không có sự sai khác

- Khi nghiên cứu ảnh hưởng của thụ phấn bổ sung tới tỷ lệ đậu quả và

chất lượng quả của giống bưởi Yongjia Zaoxiangyou 7 năm tuổi, các tác giảChen Qiu Xia và Huang Pinhu (2004) chỉ ra rằng: tỷ lệ đậu quả, phần trăm cáchợp chất tan trong dịch quả (độ Brix) ở công thức thụ phấn bổ sung cao hơn hẳn

so với đối chứng không thụ phấn bổ sung Tác giả Chen Qiu-xia1 và cộng sự(2005) cũng kết luận: thụ phấn bổ sung bằng tay cải thiện một cách rõ rệt chấtlượng quả của giống Yongjia Zaoxiangyou

* Biện pháp khoanh vỏ

- Khoanh vỏ là một biện pháp tiến hành khá đơn giản nhưng có hiệu quả

cao trong việc nâng cao tỷ lệ đậu quả cho hầu hết các giống bưởi hiện trồng tạiTrung Quốc Có 2 hình thức khoanh vỏ thường được áp dụng là tiện khoanh (tiệnthân/cành nhưng không bóc vỏ) và tiện bóc (tiện thân/cành có bóc vỏ), kỹ thuậtkhoanh vỏ được thực hiện liên tục 10 năm vẫn không phát hiện thấy ảnh hưởngđến thể trạng của cây

- Sử dụng kỹ thuật tiện khoanh và tiện bóc với giống bưởi Sa điền cho

thấy: Vào những ngày đầu sau tắt hoa tỷ lệ đậu quả của công thức tiện bóc đạttới 7,5%, của công thức tiện khoanh đạt 5,4%, trong khi đó tỷ lệ đậu quả củacông thức đối chứng chỉ đạt 1,8% đặc biệt, trải qua quá trình rụng quả sinh lýhiệu quả của tiện bóc so với tiện khoanh và với đối chứng là rất rõ rệt

- Khoanh vỏ có hai tác dụng chính là thúc đẩy quá trình ra hoa và nâng

cao tỷ lệ đậu quả, có thể áp dụng biện pháp này trên các loại bưởi nhằm thúc đẩycho ra hoa sớm cũng như nâng cao tỷ lệ đậu quả

* Kỹ thuật tưới nước tiên tiến, tiết kiệm

- Hệ thống tưới nhỏ giọt khá đơn giản bao gồm bơm hoặc tháp nước, hệ

thống lọc tạp chất hoặc xử lý chất thải, hệ thống phân bón hoặc chất dinh dưỡng

đi kèm, đường ống dẫn và thiết bị tạo giọt

- Hệ thống bơm và các van xả có thể điều khiển bằng tay hoặc tự động

bằng máy tính, hiện nay hệ thống tưới tiêu nhỏ giọt là biện pháp tưới tiêu tiết

kiệm nước nhất.

- Phương pháp tưới nước nhỏ giọt giúp phân bố lượng nước đồng đều cho

tất cả các điểm mà không làm xói mòn hoặc nén chặt đất trồng trọt Mặc dù rấthiện đại, nhưng công nghệ này dễ thao tác và lắp đặt, không cần hỗ trợ kỹ thuậtnhiều

- Tưới nhỏ giọt ít phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên như địa hình dốc hay

chia cắt, thành phần cũng như cấu trúc đất, giúp tiết kiệm nước so với phươngpháp tưới truyền thống có trên thị trường trong nước, lắp đặt một lần sử dụng lâudài

- Ở một số nước có thời tiết khí hậu khô hạn đã áp dụng biện pháp tưới

nhỏ giọt vừa tiết kiệm vừa giữ độ ẩm cho cây sinh trưởng phát triển

- Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy nếu tưới bằng các phương pháp

tưới nhỏ giọt thì năng suất cây trồng tăng lên khoảng 50% và lượng nước tiếtkiệm khoảng 40-70% so với các biện pháp tưới thông thường

* Sử dụng máy móc để thu hái và chăm sóc

- Hiện nay, các quốc gia đang phát triển, nơi công nghệ đang thay thế cho

mọi công đoạn trong quá trình sản xuất bao gồm có Mỹ, Nhật Bản, Hà Lan vànhiều cường quốc công nghệ khác

- Với sự bùng nổ của công nghệ máy móc, những cỗ máy tân tiến đồ xộ

đang dần làm thay hầu hết mọi việc của nông dân các nước này

* Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại

- Trên thế giới đã có rất nhiều công trình ứng dụng về sâu bệnh hại trêncây có múi trong đó có bưởi trên 30 giống khác nhau trong nhóm cây có múicho thấy bưởi bị sâu vẽ bùa gây hại nặng hơn so với các loài khác.Ngoài ra cònnhiều đối tượng gây hại như nhện, rệp

- Nhằm xây dựng quy trình phòng trừ sâu bệnh tổng hợp trên cây bưởi ởnhững vùng sản xuất tập trung

2.2.2 Một sổ kỹ thuật trong sản xuất bưởi ở Việt Nam.

- Trong những năm gần đây Việt Nam đã áp dụng nhiều tiến bộ khoa học

kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả trong sản xuất cây cómúi nói chung và cây bưởi nói riêng góp phần làm giàu, nâng cao đời sống chongười lao động Sản phẩm quả đảm bảo vệ sinh an toàn tực phẩm không gây ônhiễm môi trường, nâng cao sức khỏe cho người lao động và tiêu dùng

* Áp dụng biện pháp phun phân bón lá

- Cây trồng hút dinh dưỡng qua đường rễ, ngoài ra có thể lấy dinh dưỡngqua lá thông qua khí khổng và tầng citin (chủ yếu là qua tế bào khi khổng) Khiphun phân bón qua lá, cây trồng có thể hấp thu được tới 90-95% dưỡng chất cótrong phân và được đánh giá là cứ 1 tấn phân phun qua lá có hiệu suất bằng 20tấn phân bón dưới đất

- Chính vì vậy, việc bổ sung phân bón cho cây trồng nói chung và cây cómúi nói riêng qua đường lá là một việc làm rất cần thiết, nhằm bổ sung kịp thờidinh dưỡng để tăng chất lượng của quả

* Kỹ thuật sử dụng biện pháp khắc phục hiện tượng rụng quả

- Thường xuyên tạo hình, tỉa cành thông thoáng Tưới, tiêu nước hợp lý.Không để vườn cây bị quá ẩm

- Nếu vườn cây bị trũng, úng nước thì phải bổ sung thêm đất, lên luống,làm rãnh để thoát nước, Phòng trừ tốt các bệnh do nấm gây ra

- Sau các đợt mưa to, mưa kéo dài tiến hành phun thuốc có chứa gốc đồng(Cu) lên toàn bộ tán cây và đất xung quanh gốc cây hoặc vào mùa mưa định kỳphun thuốc phòng bệnh 15-20 ngày/lần Rải vôi bột sau mùa mưa

- Vào tháng 11-12 hàng năm, quét thuốc Boóc-đô 10% hoặc vôi dưới gốc

Sử dụng chế phẩm vi sinh Trichoderma trừ bệnh cây (Trico-DHCT-108 bàotử/gam) để phòng trừ nấm bệnh, tuyến trùng hại rễ cây, vừa tạo điều kiện tốt cho

vi sinh vật có ích trong đất phát triển, kích thích sự tăng trưởng và phục hồi bộ

rễ, phân giải các chất xơ, kết hợp với phân hữu cơ có tác dụng cải tạo đất xốp

hơn, chất mùn nhiều hơn, tăng mật độ côn trùng có ích và giữ được độ phì củađất Bón phân vô cơ, hữu cơ cân đối hợp lý.

- Bổ sung dinh dưỡng qua lá để cung cấp dinh dưỡng kịp thời cho cây vàonhững thời kỳ nhạy cảm như phát triển lộc, ra hoa đậu quả, điều kiện thời tiết bấtthuận

2.3 Đặc điểm, yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cây bưởi

2.3.1 Đặc điểm thực vật học cây bưởi

Đặc điểm thực vật học có liên quan đến kỹ thuật trồng trọt, để có các biệnpháp kỹ thuật thích hợp chúng ta cần phải tìm hiểu đặc điểm của các bộ phận: rễ,thân, lá, hoa, quả và hạt Theo Trần Như Ý và cộng sự (2000)[4] thì cây bưởi cóđặc điểm như sau:

* Bộ rễ

Sự phân bố của rễ bưởi phụ thuộc vào đặc tính nhân giống, mực nướcngầm, chế độ canh tác, chăm bón, nhưng nhìn chung rễ bưởi ăn nông từ (0-30cm) và hoạt động mạnh vào 3 thời kỳ: tháng 2-3; tháng 6- 8 và tháng 10

* Thân, cành, lá

Một năm cây bưởi ra nhiều đợt cành:

+ Cành Xuân ra vào tháng 2, 3, 4 gồm cành dinh dưỡng và cành mang hoa

và quả, cành dinh dưỡng mùa Xuân thường ngắn, mật độ lá dầy thích hợp để lấymắt ghép, ghép vào vụ Thu

+ Cành Hè được mọc ra từ cành Xuân cùng năm thường ra vào tháng 5

-7, cành hè thường dài, khỏe, lá to nhưng ra rải rác so với các loại cành khác

+ Cành Thu: ra vào tháng 8, 9 phát sinh ra chủ yếu từ cành Xuân và cành

Hè cùng năm Đây là cành mẹ tốt nhất cho vụ quả năm sau

+ Cành Đông: ra vào tháng 11-1 năm sau, loại cành này thường yếu ớt và

là cành vô hiệu

- Lá: theo quan điểm tiến hoá thì lá bưởi cũng như lá của các loại cây cómúi khác thuộc loại lá kép Dấu vết còn lại là eo lá dưới gốc lá đơn Eo lá to hay