Tình hình nghiên cứu đề tài
Đề tài mà tác giả lựa chọn là một vấn đề thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà quản lý, nhà khoa học và báo chí Qua quá trình nghiên cứu, tác giả đã phát hiện ra một số tác phẩm liên quan đến đề tài này.
* Về các sách chuyên khảo, giáo trình:
Thứ nhất, giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của PGS.TS Nguyễn Cửu
Việt, nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 2013 và Giáo trình Luật Hành chính Việt
Nam của Trường Đại học Luật Tp Hồ Chí Minh, nhà xuất bản Hồng Đức năm
Hai cuốn giáo trình năm 2018 cung cấp kiến thức tổng quan về cưỡng chế hành chính, trách nhiệm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính, đồng thời trình bày các vấn đề lý luận và pháp lý liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính.
Cuốn sách "Chế tài hành chính - Lý luận và thực tiễn" của tác giả Vũ Thư, xuất bản năm 2000, cung cấp cái nhìn tổng quan về lý luận và thực tiễn liên quan đến chế tài hành chính Chế tài hành chính được định nghĩa là hậu quả bất lợi mà các chủ thể vi phạm hành chính phải chịu, do người có thẩm quyền áp dụng theo quy trình pháp luật hành chính, với mục tiêu phục hồi trật tự pháp luật và ngăn ngừa vi phạm Các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả cũng được trình bày chi tiết trong cuốn sách này.
Sách chuyên khảo “Bình luận khoa học Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012” do PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp biên soạn và xuất bản bởi Hồng Đức năm 2017, cung cấp nghiên cứu sâu sắc về các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Tác phẩm này chủ yếu tập trung vào các quy định liên quan đến vi phạm hành chính và xử phạt vi phạm hành chính Tuy nhiên, nội dung cuốn sách chưa phân tích và đánh giá toàn diện các quy định xử phạt đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng.
Cuốn sách "Một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính: Thực trạng và hướng hoàn thiện" do TS Cao Vũ Minh chủ biên, xuất bản năm 2019, là một nghiên cứu chuyên sâu về các biện pháp khắc phục hậu quả theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2017) và các nghị định liên quan Nội dung sách phân tích cơ sở lý luận và pháp lý của các biện pháp này, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong xử phạt vi phạm hành chính.
Sách chuyên khảo “Bình luận các quy định về xử phạt vi phạm hành chính” của TS Cao Vũ Minh và ThS Nguyễn Nhật Khanh, xuất bản năm 2019, là một công trình nghiên cứu sâu sắc về các quy định xử phạt vi phạm hành chính Tuy nhiên, trong lĩnh vực xây dựng, cuốn sách chỉ đề cập một cách khái quát mà chưa phân tích chi tiết các vi phạm và hình thức xử phạt liên quan đến việc tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng.
* Về các luận văn, luận án:
Luận văn thạc sĩ Luật học "Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn, chiếm đất đai" của tác giả Nguyễn Bá Tòng đã nghiên cứu sâu các vấn đề về lý luận và pháp lý, đồng thời đề xuất giải pháp tích cực cho việc sửa đổi, bổ sung hoàn thiện quy định pháp luật Một trong những đề xuất đáng chú ý là bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả "buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do hành vi vi phạm" Ngoài ra, luận văn cũng đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai, góp phần hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường hiệu quả quản lý đất đai.
Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Tế Ngọc Đức, trường Đại học, nghiên cứu về việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng, nhằm làm rõ các quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng trong lĩnh vực này.
Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2016 đã thiết lập các quy định nhằm bảo vệ quyền lợi trong lĩnh vực xây dựng Luận văn này tập trung nghiên cứu các thủ tục và biện pháp đảm bảo thi hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến hoạt động xây dựng.
Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Dương tập trung vào chủ đề "Trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính của người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính" Bài viết phân tích vai trò và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc chứng minh các vi phạm hành chính, góp phần làm rõ quy trình xử lý vi phạm và đảm bảo tính công bằng trong pháp luật Nội dung nghiên cứu không chỉ mang tính lý thuyết mà còn thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực xử phạt hành chính.
Luận văn của Thu Thủy tại trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2016 đã nghiên cứu và bình luận về trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính của người có thẩm quyền xử phạt Nghiên cứu khẳng định rằng người bị xử phạt không có nghĩa vụ chứng minh mình không vi phạm, và nếu người có thẩm quyền không chứng minh được hành vi vi phạm của cá nhân hoặc tổ chức, họ sẽ không có quyền tiến hành xử phạt.
Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Chí Dũng, trường Đại học, tập trung vào "Các biện pháp đảm bảo thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính" Nghiên cứu này phân tích các phương thức và biện pháp pháp lý nhằm đảm bảo hiệu quả trong việc thực thi quyết định xử phạt vi phạm hành chính, góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật.
Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2017 quy định các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, bao gồm khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập, khấu trừ tiền từ tài khoản cá nhân hoặc tổ chức vi phạm, và kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá Ngoài ra, luật cũng cho phép thu tiền và tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế từ các cá nhân, tổ chức khác đang giữ, trong trường hợp đối tượng vi phạm cố tình tẩu tán tài sản.
Vào thứ năm, tác giả Lê Văn Hiền từ trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đã trình bày luận văn thạc sĩ Luật học với chủ đề “Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép”.
Luận văn năm 2018 của tác giả Chí Minh đã nghiên cứu lý luận và pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến việc chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa mà không có sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Dựa trên thực trạng pháp luật và tình hình thực thi xử phạt, bài viết đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả xử phạt đối với hành vi này.
* Về các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành luật:
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích của nghiên cứu này là làm rõ các vấn đề lý luận và phân tích, đánh giá toàn diện các quy định pháp luật liên quan đến xử phạt hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Dựa trên những phân tích đó, bài viết sẽ đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, đồng thời cải thiện công tác thi hành pháp luật trong thực tiễn.
Xuất phát từ mục đích trên, tác giả xác định:
- Tìm hiểu và làm sáng tỏ các vấn đề lý luận có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài.
Bài viết đánh giá và làm rõ các quy định pháp luật liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc thực hiện sai nội dung giấy phép xây dựng Nó cũng phân tích cách thức điều chỉnh của các cơ quan nhà nước trong quá trình này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định để đảm bảo an toàn và chất lượng công trình.
Bài viết này làm rõ thực trạng xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến việc tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Những vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình xử phạt này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc quản lý xây dựng Việc tuân thủ các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm là cần thiết nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong lĩnh vực xây dựng.
Để nâng cao hiệu quả xử phạt vi phạm hành chính đối với việc tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng, cần đề xuất các giải pháp hữu hiệu Trước tiên, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất nhằm phát hiện kịp thời các vi phạm Thứ hai, cần hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật để xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm, đồng thời nâng cao mức phạt để tạo tính răn đe Cuối cùng, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho các tổ chức và cá nhân liên quan để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tuân thủ giấy phép xây dựng.
Phương pháp nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đồng thời áp dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể để đảm bảo tính chính xác và sâu sắc của vấn đề được khảo sát.
Phương pháp phân tích và tổng hợp được áp dụng để xem xét các vấn đề lý luận và quy định pháp luật liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Đồng thời, phương pháp này cũng giúp tổng hợp và phân tích các vấn đề pháp lý liên quan từ thực tiễn áp dụng pháp luật.
Phương pháp phân tích luật viết là công cụ quan trọng để xác định các bất cập trong quy định pháp luật về xử phạt hành vi vi phạm, bao gồm việc thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Phân tích này giúp làm rõ các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.
Phương pháp so sánh là công cụ hữu hiệu trong việc đánh giá các quy định pháp luật liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Việc áp dụng phương pháp này giúp nhận diện sự thay đổi và phát triển của pháp luật qua các thời kỳ, từ đó làm rõ những điểm mới và cải tiến trong quy định xử phạt.
Phương pháp thống kê được áp dụng để thu thập các quy định pháp luật và số liệu liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính trong tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Việc này tạo ra cơ sở dữ liệu cho việc phân tích và đánh giá toàn diện các vấn đề pháp lý cũng như thực tiễn trong quản lý và cấp phép xây dựng.
Phương pháp phỏng vấn chuyên gia là một công cụ hiệu quả để thu thập ý kiến đánh giá từ các chuyên gia, đặc biệt là những người có thẩm quyền trong việc tư vấn và xử lý các hành vi vi phạm như tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng.
Phương pháp điều tra xã hội học là công cụ hiệu quả để thu thập ý kiến đánh giá từ phóng viên, cá nhân và tổ chức về hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc vi phạm nội dung giấy phép xây dựng.
Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng là rất quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay.
Nội dung của đề tài không chỉ đáp ứng yêu cầu về tính mới mà còn có khả năng ứng dụng cao, với những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và đảm bảo việc thực hiện nghiêm minh trong lĩnh vực xây dựng Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước Bên cạnh đó, đề tài còn là tài liệu tham khảo quý giá cho sinh viên, học viên và những người quan tâm, đồng thời hỗ trợ cho việc tăng cường nguyên tắc pháp quyền trong quản lý nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng, giúp ích cho lực lượng thanh tra chuyên ngành.
Cơ cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm có hai chương:
Chương 1 đề cập đến những vấn đề lý luận và pháp lý liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tổ chức thi công công trình mà không có giấy phép hoặc thi công sai nội dung giấy phép xây dựng Việc này không chỉ ảnh hưởng đến trật tự xây dựng mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho an toàn và chất lượng công trình Các quy định pháp luật hiện hành cần được áp dụng nghiêm ngặt để ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý xây dựng.
Chương 2: Phân tích thực trạng pháp luật và hoạt động xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến việc tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng tại Tp Hồ Chí Minh, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực này.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI TỔ CHỨC THI CÔNG CÔNG TRÌNH KHÔNG CÓ GIẤY PHÉP XÂY DỰNG, SAI NỘI DUNG GIẤY PHÉP XÂY DỰNG
Khái niệm, đặc điểm và các vi phạm hành chính cụ thể liên quan đến hành vi tổ chức thi công công trình không có giấy phép, sai nội dung giấy phép xây dựng
1.1.1 Khái niệm tổ chức thi công công trình không có giấy phép, sai nội dung giấy phép xây dựng
Vi phạm hành chính, mặc dù không nguy hiểm như tội phạm, nhưng diễn ra phức tạp và gây thiệt hại cho nhà nước cũng như lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, nên được coi là một trong những dạng vi phạm phổ biến trong pháp luật Trong lĩnh vực xây dựng, vi phạm hành chính bao gồm các hành vi tổ chức thi công công trình mà không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng Để hiểu rõ hơn về vi phạm hành chính trong xây dựng, cần phân tích và làm rõ các thuật ngữ và bộ phận cấu thành của khái niệm này.
Một là, về thuật ngữ “tổ chức” Theo Đại từ điển tiếng Việt thì “tổ chức” là
“sắp xếp, tập hợp một số đông người để thực hiện một công việc, một mục đích cụ thể” 2 Ví dụ: tổ chức hội thảo, tổ chức liên hoan
Thuật ngữ “thi công” được định nghĩa trong Từ điển từ và ngữ Việt Nam là quá trình thực hiện một công trình xây dựng theo đúng bản thiết kế của các chuyên gia.
Tổ chức thi công được hiểu là việc sắp xếp và tập hợp một nhóm người để thực hiện một công trình xây dựng theo đúng bản thiết kế của chuyên gia Khái niệm này tương tự như định nghĩa trong Giáo trình Tổ chức thi công xây dựng, nơi mà tổ chức thi công được mô tả là cách bố trí lực lượng để đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình.
1 Nguyễn Cửu Việt (2009), “Một số vấn đề đổi mới pháp luật về vi phạm hành chính ở nước ta”, Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp, số 01
2 Nguyễn Như Ý chủ biên (2013), Đại từ điển tiếng Việt (tái bản lần thứ 13), Nxb Đại học quốc gia Tp Hồ Chí Minh, tr 1826.
Để thực hiện một công trình xây dựng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, cần chú trọng đến lượng sản xuất, thời gian và hình thức hoạt động, cũng như cách thức quản lý Điều này giúp rút ngắn thời gian thi công và giảm chi phí một cách hợp lý.
Theo Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), "công trình xây dựng" được định nghĩa là sản phẩm được tạo ra từ thiết kế, bao gồm sức lao động, vật liệu xây dựng và thiết bị lắp đặt, được liên kết với đất và có thể bao gồm các phần dưới mặt đất, trên mặt đất, dưới mặt nước và trên mặt nước.
Giấy phép xây dựng, theo khoản 17 Điều 3 Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), là văn bản pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho chủ đầu tư để thực hiện xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo hoặc di dời công trình Có hai loại giấy phép xây dựng: giấy phép có thời hạn, áp dụng cho công trình, nhà ở riêng lẻ trong một khoảng thời gian nhất định theo kế hoạch quy hoạch, và giấy phép theo giai đoạn, cấp cho từng phần của công trình hoặc dự án khi thiết kế chưa hoàn thiện.
"Tổ chức thi công công trình không có giấy phép, sai nội dung giấy phép xây dựng" là một khái niệm được hình thành từ các thuật ngữ riêng biệt Định nghĩa này phản ánh những hành vi vi phạm liên quan đến việc thi công công trình mà không tuân thủ các quy định cấp phép xây dựng.
“tổ chức thi công công trình không có giấy phép, sai nội dung giấy phép xây dựng”.
Tổ chức thi công công trình không có giấy phép hoặc sai nội dung giấy phép xây dựng được định nghĩa là việc sắp xếp, tập hợp một số đông người để thực hiện các hoạt động xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo hoặc di dời công trình mà không tuân thủ đúng các quy định về giấy phép xây dựng.
1.1.2 Khái niệm vi phạm hành chính về tổ chức thi công công trình không có giấy phép, sai nội dung giấy phép xây dựng
Khái niệm "vi phạm hành chính" lần đầu tiên được xác định trong Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính năm 1989 Theo Điều 1 của Pháp lệnh này, "vi phạm hành chính" được hiểu là hành vi do cá nhân thực hiện.
4Lê Anh Dũng chủ biên (2016), Giáo trình Tổ chức thi công xây dựng, Nxb Xây dựng, tr 22.
5 Khoản 18 Điều 3 Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020).
Khoản 19 Điều 3 của Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) quy định rằng việc thực hiện các hành vi vi phạm quy tắc quản lý nhà nước, dù cố ý hay vô ý, không được coi là tội phạm hình sự nhưng vẫn phải chịu xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật Điều này được nhấn mạnh trong các Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 1995.
Theo Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008), khái niệm “vi phạm hành chính” không được định nghĩa cụ thể mà chỉ được hiểu qua “xử phạt vi phạm hành chính” Tuy nhiên, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã quy định rõ ràng về khái niệm này Cụ thể, tại khoản 1 Điều 2, “vi phạm hành chính” được định nghĩa là hành vi có lỗi của cá nhân hoặc tổ chức vi phạm quy định pháp luật về quản lý nhà nước, không phải là tội phạm và phải bị xử phạt theo quy định của pháp luật.
Trong xử phạt vi phạm hành chính, việc định nghĩa chính xác về vi phạm hành chính là rất quan trọng, giúp tạo ra sự hiểu biết thống nhất và làm cơ sở cho việc dự liệu các loại vi phạm trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước Điều này không chỉ xác định đúng tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi đối với xã hội mà còn là cơ sở cần thiết cho hoạt động đấu tranh và phòng chống các vi phạm hành chính một cách hiệu quả.
Khái niệm vi phạm hành chính đã được kế thừa và phát triển qua các văn bản pháp luật qua nhiều thời kỳ, và hiện được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Tuy nhiên, khái niệm này vẫn chưa hoàn toàn chính xác.
Khách thể của vi phạm hành chính được xác định là "vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước," điều này dễ gây nhầm lẫn với khách thể của vi phạm kỷ luật Tuy nhiên, nó không bao gồm các quan hệ xã hội liên quan đến sở hữu nhà nước hay các quyền tự do và lợi ích hợp pháp của công dân Hơn nữa, cụm từ này chưa rõ ràng trong việc thể hiện khách thể bảo vệ là quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người.
Theo Khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính năm 1995, việc xử phạt vi phạm hành chính áp dụng cho cá nhân và tổ chức có hành vi vi phạm quy tắc quản lý nhà nước, dù là cố ý hay vô ý, nhưng chưa đủ điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự Pháp luật quy định rằng những hành vi này phải chịu hình thức xử phạt hành chính.
Tương tự, khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007,