Điều tra về những khó khăn sinh viên gặp phải khi dịch thành ngữ anh việt và giải pháp

12 D!u tien, giua thanh ngu va thanh ngu c6 nhi6u di@m tuang d6ng va khong c6 gi dang ng?C nhien khi nguai ta thuang h9c thanh ngfr va t\lC ngfr cimg v&i nhau.. - D6u la nhfrng Clm tu c6

12

D!u tien, giua thanh ngu va thanh ngu c6 nhi6u di@m tuang d6ng va khong c6 gi dang ng?C nhien khi nguai ta thuang h9c thanh ngfr va t\lC ngfr cimg v&i nhau Nhfrng diSm

tuang d6ng, cung la nhung di@m d6 gay nhim lfui phai k@ den nhu:

- D6u la nhfrng san phAm ngon ngfr sin c6 (ready-made) (Benjamin; 2004) Ca hai

d6u 1a san phAm due ket tu qua trinh suy ngfim, trai nghi�m cua con nguai v6 CUQCs6ng, Cong Vi�c, dfing thai la Cong Cl) phan anh van h6a cfing nhu dai s6ng tam tutinh cam va each nhin cua nguai xua Chung duqc truy6n l?i tu thS h� nay sang thSh� khac Trong qua trinh fry, m9i nguai tg nhien chfip nh�n S\f t6n ti;ii cua �hung makhong h6 c6 tranh cai hay bfit ky sira d6i nao

- D6u la nhfrng Cl)m tu c6 cfiu true c6 dinh (fzxed), v&i cac thanh phfin bfit bien.Chinh vi v�y, bfit ky S\T thay d6i nao ve hinh thuc ciing lam sai l�ch di each hiSudung CUa Ca thanh ngfr lfui t\lC ngfr_

- Hfiu het dugc hi@u theo l&p nghia bong (nghia "ful d\l") thay vi hi@u theo l&p nghiaden thong thuang cua tung thanh t6

Tuy v�y, nhung di@m gi6ng nhau tren khong dud@ ta danh d6ng hai khai ni�m tren li;ii v&i riliau vi gifra chung vfin t6n ti;ii nhfrng diSm khac bi�t co ban kh6ng th@ bo qua

Thu nhfit, thanh ngfr va t\lC ngfr c6 S\T khac bi�t quan tr9ng ve cfiu true ngfr phap D6 nh�n thfiy ring, thanh ngfr thuang khong xufit hi�n du&i di;ing m<)t cau hoan chinh ma chi dugc nhic den du&i d?ng m<)t Cl)m tir hay m<)t m�nh d6 Chinh vi v�y, chuc nang cua n6 tuang

duang v&i m<)t "tir": Trong khi d6, tl)C ngfr li;ii luon dugc xay dvng thanh m<)t cau van hoan chinh, hay c6 th@ la m<)t cl)m tir th@ hi�n m<)t thong di�p r5 rang, C\l th@, m<)t kinh nghi�m, quan diSm hay nhfrng bai h9c di;io due trong dai s6ng h�g ngay chfulg hi;in Han

nua, nhu da de c�p a tren, thanh ngu doi khi con dugc dung lam "nen mong" d@ ti;io nen

m(H t\lc ngfr Vi dµ nhu thanh ngfr rotten apple (nhfrng nguai lam hong chuy�n) dugc

dung dS ti;io nen t\lc ngfr One rotten apple spoils the barrel ("m<)t con sau lam rfiu n6i

canh")

13

Thu hai, Vi la nhfrng C\lm tir, nhfrng cau hoan chinh th6 hi�n m9t thong di�p hoan chinh nen t\lC ngfr dam bao dap ung yeu cfiu V6 3 chuc nang CCY ban CUa van h9c: chuc nang nh?n thuc, chuc nang giao d\lC va chuc nang thAm my C\l th6, xet vi d\l v6 t\lC ngfr blood is much thicker than water ("m(>t gi9t mau dao hon ao nu6c la") d6 thfiy ro hon v6 ba chuc nang nay Thu nhfit, v6 chuc nang nh?n thuc, t\lC ngfr tren giup chung ta nh?n ra tfim quan tr9ng khong gi so sanh cua m6i quan h� tinh cam gifra cac thanh vien trong m(>t gia dinh, di6u ma da bi khong it nguai quen lang trong cu(>c s6ng b?n r(>n hi�n nay Khong chi V?Y, n6 ran d?y chung ta cfin bi�t coi tr9ng, quan tam, giup do nhfrng nguoi than xung quanh ta ( chuc nang giao d\lC ), vi du CO chuy�n gi xay ra di chang nfra, h9 V�n la mau mu ru9t thit cua ta, khong gi c6 th6 thay d6i dugc di6u fiy, di_ic bi�t la khi xung quanh ta c6 qua nhi6u cac m6i quan h� xa h(>i phuc t?p khac Thong di�p la v�y, nhung chinh each truy6n d?t thong di�p fiy m6i la di6u thµc sµ t?o fin tuQilg v6i nguai d9c ( chuc nang thfun my) Vi�c dung tu "blood'' (mau mu) lam phep An d\l cho nhung "nguoi than" trong gia dinh va

"water" tuqng �g cho nhfrng "nguai dung" ngoai xa h(>i, thong di�p fiy da tr& nen dfiy hinh anh, gfin giii, d� hi6u, d� thu(>c, d� nh6

Ngugc l?i, thanh ngfr chi la nhfrng C\lm tir mang tinh fin d\l, ban than n6 khong truy6n di m9t thong di�p, loi binh lu�, loi ran hay bai h9c C\l th6 nao Cung c6 nghia la nSu xet trong 3 chuc nang CCY ban tren, thanh ngfr chi dap ung dugc chuc nang thfun my, hoan toan khong dap ung dugc chuc nang nh�n thuc va giao d\IC, Vi d\l, thanh ngfr be in someone's hand don gian chi CO CO nghia la "chiu S\l' quan ly cua ai do" Thanh ngfr nay hoan toan khong giup ta nh�n thuc hay giao d\IC chung ta diSu gi

Bang 2.1.4.2: Tom t�t nhfrng di6m gi6ng va khac nhau gifra thanh ngfr va t\lC ngfr:

N6i chung, m?c du c6 nhi6u diSm tuang d6ng dS gay nhAm lfui, gifra thanh ngfr va tl)c v�n

co nhung diem khac bi�t can ban va du true va chuc nang giup ta phan bi�t ro rang hai khai ni�m nay

2.1.4.3 Thanh ngfr va sao ngfr (cliches)

Nhfrng cau n6i tiSn ch6 ( c6 s�n) (prefabricated) thuong dugc sir dvng r9ng rai trong ngon

ngfr diSn d?t Vi dv nhu thanh ngfr, theo Nattinger and De Carrico (1992), la "sg k6t hgp phtrc t?p CaC ill theo CU phap c5 dinh, ma nghia cua no khong dan gian la SlJ t6ng hgp nghia ctia cac thanh ph!n c§u th�." (trg.32), va cu phap c6 dinh dugc xem nhu in9t d?c diSm ctia cau n6i tiSn ch6 Tuy nhien, thanh ngfr khong phai la d?ng duy nhftt ctia cau n6i tiSn ch6, vi c6 nhiSu d?ng cvm tir khac ciing c6 cftu true khong d6i, chfulg h?O nhu sao ngfr Sao ngfr va thanh ngfr gi6ng nhau 6 ch6 dSu c6 nhfrng d?ng thuc tuang d6i c6 dinh, nhung sao ngfr khac thanh ngfr a ch6 cac mfru d6 thuong dugc t?O thanh nha SlJ Ian r9ng ph6 bi6n ctia ngon ngfr

Khac v&i thanh ngfr, nghia ctia cac sao ngfr nhu "There is no doubt about it", "A good

thanh ph!n rieng le Con thanh ngfr l?i duqc xem la m9t dan vi d9c l?p c6 nghia khac so v&i nghia ctia cac thanh phAn

2.1.4.4 Thanh ngfr va cac each diSn d?t c6 dinh (fzxed expressions)

Cac cvm tir c6 dinh nhu "as a matter of fact", "ladies and gentlemen", "as well as" va "all

se khi@n cau chuy�n tr& nen r�p khuon va nham chan Chinh vi Ii do do, m(>t nguai vi@t gioi khong chi CO ki@n thuc t6t VS IlI V\l'Ilg, n�m vfrng cftu true ngfr phap ma con _phai bi@t sir dl)ng thanh ngfr nhu m(>t cong C\l d�c h.rc d6 th6 hi�n sang ti;io va sau sic nhfrng diSu minh mu6n noi M(>t quan di6m bi;in dua ra se tr& nen co chi�u sau va sic ben hon rftt nhi�u n@u bi;tn bi@t them vao mQt hO?C hai thanh ngfr dong vai tro lam di6m nhftn

Cu6i cimg, Katherine Scrapper (2001) da tom g9n li;ii tfrm vai tro cua vi�c h9c thanh ngfr nhu sau:

1 , '

"Kien thuc ve thanh ngfr dong vai tro quan tr9ng:

· / Cai thi�n ngon ngfr giao ti@p

/ Kha nang d9c hi6u

/ Vi@t bai sang ti;io

/ Toge ts cua nguai h9c ti@ng Anh."

Chinh b&i vai tro quan tr9ng khong th6 ch6i cai cua thanh ngfr, vi�c djch thanh ngfr, cung

vi th@, c!n dugc quan tam chu tr9ng NSu nguai h9c khong th6 h9c t6t thanh ngfr ti@ng Anh thi tuang tg, m(>t bai dich cua m(>t se khong tr& nen hoan hao n@u nguai djch khong th6 djch thanh cong cac thanh ngfr dUQ'C sir d\}ng trong bai, khong lQt ta dugc cai d?C sic, cai hay, cai dyp trong van ban thu(>c ngon ngfr g6c

2.2 Djch thuJt va nhfrng di�u c§n lu-u y

(nominalization) voi d{mg tir h6a (verbalization)

2.2.2.3 Tr& ng?i vs van h6a

NhiSu vAn dS nay sinh khi dich cac ngon ngfr thu9c cac nSn van h6a khac nhau (giao thoa

van h6a: Cross-cultural translation) Theo Y owelly and Lataiwish (2000), "khoang each

gifra van h6a dich va van h6a ngu6n cang Ion dfin thi nhfrng kh6 khan se cang tr& nen trfim tr9ng" (trg.107) Dich thu?t tieng Anh va ti6ng Vi�t tir 2 nSn van h6a khac nhau (van h6a phuang Tay va van h6a phuang Dong), m6i nSn van h6a c6 m9t nSn tang khac nhau chinh

Ia minh chung ro rang nhAt cho nhfrng kh6 khan tren Cac tr& ng?i vs van h6a co thS bao g6m ca nhung vfui dS lien quan dBn dia Iy, ton giao va ngon ngu

2.2.2.4 Tr& ng?i vS tir VlJilg

Cac tr& ng?i vs tir VlJilg thuang �uAt hi�n khi nguai dich khong hiSu, hiSu sai hoij.c khong

biSt m9t tir hay cvm tir Tinh d6ng nghia (synonymy), tinh da nghia (polysemy) and tinh dan nghia (monosemy), ket hgp ngu (collocation), phep An dt.I va thanh ngu dugc xem Ia

m9t trong nhfrng trCY ng?i VS ill VlJilg ph6 bien

2.2.3 ChiSn luge (giai phap) trong qua trinh djch

Theo Baker (1992, trg.26-42), ta c6 cac chi6n luge djch co ban sau:

2.2.3.1 Dich b�ng tir t6ng thS (superordinate)

Day la m9t trong nhiing each thong dvng nh§t SU' dt,mg dS giai quyet voi nhiSu d?ng thuc

(tir hoij.c Ct.Im tir) khong tuong duang (non-equivalence), dij.c bi�t la trong ph?m vi nghia

dugc djch chi mang tinh ggi y hoij.c dS xu§t Cach nay dugc SU dvng a hfiu het, neu khong

22

2.2.3.6Djch bing nhiing tir thay th@ theo van h6a (cultural subtitutions)

Chi@n luge nay lien quan d@n vi�c thay th@ m(>t C\lm tir hay each di€n d?t d?c trung v6 van fioa bing m(>t C\Jm tir trong ngon ngfr dich ma nhfrng C\lm tir nay khong CO nghia hoan toan gi6ng nhung c6 th6 t?o ra m(>t fui tuQ'Ilg v6 nghia tuong duong len nguai d9c cua ngon ngfr dich Thu� lgi chinh cua vi�c sir d\lng phuong phap nay la giup mang d@n cho nguoi d9c m(>t khai ni�m ma ban than h9 c6 th6 tlJ hi6u ra dugc, m(>t thu gi d6 quen thu(>c

va thu hut Vi�c dua ra quy@t djnh c6 sir d\lng phuong phap nay hay khong ph\l thu(>c phfin 16n vao mvc dich dich thu�t d m(>t muc d(> chung hon, vi�c sir d\lllg cac C\lffi tir thay th@ theo van h6a ciing phdn nao phan anh dugc tieu chufui djch dang dugc thinh hanh t?i c(>ng df,ng sir d\lng ngon ngfr dich Va each ma hQ nrtm brtt Va dung hoa cac khai ni�m hay C\lm tir m6i d@n tir m(>t n6n van h6a khac thong qua tac phAm dich N6i m(>t each ngrtn g9n, ap d\mg · chi6n luge l?i d6ng nghTa v6i vi�c thay th6 m(>t · tir hay C\Jm tir mang d?c trung van h6a bing tir hay C\lm tir tuong duong CJ ngon ngfr dich Nhiing tir nay c6 th6 khong c6 nghia hoan toan gi6ng nhung c6 m(>t vai tro tuong duong trong vi�c truy6n d?t n(>i dung dSn nguoi d9c

Vi d\l nhu C\Jm tu '�cream tea" - m(>t bfra an d?C bi�t vao bu6i chiSu cua nguoi Anh, bao

g6m tra, banh nu6ng lua m?Ch mm va kem s�t Day la bfra an d� net d?C trung van h6a cua nguai Anh, ma khong m(>t nai nao khac tren thS gi6i c6 dugc Tuy nhien, khi djch, ta vfrn c6 th6 djch la "bfra xS" nhu m(>t bfra an vao bu6i chiSu nhu nguai Vi�t Duong nhien, hai bfra an nay la khac nhau, c6 th6 la vs thanh phful cac m6n an, nhung n6i chung gifra chung vfrn c6 rfrt nhiSu cac d?c di6m tuong d6ng

2.2.3.7 Djch bing each di�n giai (paraphrasing)

ChiSn luge nay dugc uu tien sir dvng khi khai ni�m d6 c�p CJ ngon ngfr ngu6n dugc tim thfry trong ngon ngfr dich, nhung t6n t?i du6i d?ng thuc khac, va CJ ngon ngfr dich, d?ng thuc nay duqc sir d\lng m9t each tlJ nhien va ph6 bi@n hon trong ngon ngfr ngu6n

3.2 Phuong phap nghien cll'll

S6 li�u dugc thu th?p b�ng each cho sinh vien th1Jc hi�n hai bai ki6m tra: m<)t bai djch

thanh ngfr c6 van canh ( within context) va bai con l�i sinh vien se djch thanh ngfr khi khong c6 van canh (without context) Tf>ng s6 thanh ngfr sinh vien phai djch la 12 thanh ngfr chia deu cho 4 nh6m thanh ngfr chinh da dugc de C?P a phAn 2.1.2 (transparent, semi­

cho ra ti6ng Vi�t d phAn hai, sinh vien se ti6p !1,lc djch 12 thanh ngfr fry ra ti6ng Vi�t, nhung a phAn nay, cac thanh ngfr dugc d�t trong m<)t cau v&i m<)t van canh c1,1 th6 Phfin con ll;li se t?p trung vao phan tich nhfrng giai phap ma sinh vien ch9n d6 djch thanh ngfr

Tftt ca cac thanh ngfr dugc sir d1,mg deu dugc ch9n ra tir cu6n Essential Idioms in English

va Really Useful English Idiom.

3.3 Phan tich s6 Ii?u

3.3.1 Dich thanh ngfr ti6ng Anh sang ti6ng Vi�t khi khong c6 van canh

M1,1c dich chti y6u cua phAn nay 1a danh gia phl;lm vi va muc de) hiSu bi6t cua sinh vien ve thanh ngu N6i each khac, bai kiSm tra lam ro kha nang xir ly thanh ngu cua sinh vien ngay khi d6i m�t v&i thanh ngfr quen thu<)c da tirng g�p va ca nhfrng thanh ngfr kh6, m&i

S-Tr.: Semi-TransparentOp.: Opaque

OP

Elf)�t IJKhong d�t

Bi�u d6 3.3.1-1: S6_luQ'Dg cau djch d�t va khong d�t phan theo cac nhom thanh ngfr

khi khong co van canh

32

IZID?t II.Khong d?t

Bi�u d6 3.3.2-1: S6 hrQ'Ilg diu djch d�t va khong d�t phan theo cac nh6m thanh ngfr

khi co van canh

Bi�u d6 3.3.2-1: SB lugng cau djch d�t va khong d�t phan theo cac nhom thanh ngfr

khi co van canh

33

£J f)�t

mi Khong d�t

Bi�u d6 3.3.2-2: S\f chenh l�ch ty I� gifra s6 Im.mg thanh ngfr djch d�t va khong d�t

khi c6 van canh

Tir bang k6t qua tren ta thfty kha nang hi6u va dich dung cua sinh vien da tang len 4ang kS,

a tit ca cac thanh ngfr thu9c tit ·ca cac nh6m Cv the, trong khi cac thanh ngfr dung co l{lp m9t minh, ty 1� thanh ngfr dugc dich dung chi la 41.19% Trai l�i, khi dugc d�t trong m9t cau, v&i m9t van canh C\l thS, sinh vien c6 the djch dung d6n 66.36% (tang 25.17%) Tir day, ta nh{in thfty vai tro quy6t dinh cua van canh d6i v6i vi�c djch, d�c bi�t la khi phai d6i m�t v6i nhfrng thanh ngfr kh6, chua rung ti6p xuc bao gfo Ro rang, n6u chua th1Jc SlJ dich dugc thanh ngfr thi i! nhftt sinh vien cfing c6 thS d6 dang doan du9'c nghia cua thanh ngfr, tir d6 hiSu m9t each chung nhftt v6 y ma thanh ngfr dang n6i d6n, it nhftt la nghi'a dugc d6

c{ip trong cau Lfty vi dv voi thanh ngfr dugc cho la kh6 nhftt trong bai ki6m tra, on the

money, ban dftu khi cho djch "chay" (dich khong c6 van canh) thi chi c6 5 cau djch la chftp

nh{in dugc Tuy nhien, con s6 nay da tang d6n 18 cau djch dung khi sinh vien djch thanh ngfr trong ca m9t cau hoan chinh (dich c6 van canh) Di6u nay c6 thS ap dvng dugc cho ca

vi�c djch tir ngon ngfr ngu6n (source language) sang ngon ngfr dich (target language) va

ngugc l�i

Biiu d6 3.3.2-3: Va.i tro ciia van canh trong vi�c djch thanh ngfr

3.3.3 Giai phap djch thanh ngfr cua sinh vien

Bang 3.3.3: Cac chi�n hrgc sinh vien sir dvng trong vi�c dich thanh ngfr

( word for _word) Break someone's heart 22

Be alike as (two) peas in a pod 01

Dich bfulg C\lm tir love at first sight 37

thay thS van h6a be alike as peas in a pod 23 71 23.93%,

7 Dich b�ng cvm tir thay th� van h6a

9 Djch b�ng each minh h9a

37

Gillli phap

Chi6n lm;rc dich

2 Djch b�ng phep tinh luge

4 Djch bfuig di�n giai

6 Dich b�ng tir t6ng thS

9

8 Dich bfuig tir trung tinh, it di�n cam ban

Bi�u dB 3.3.3-1: S6 hrQ'Ilg cau djch drrqc theo tung chi�n lrrqc

0 C1.1m tir thay th€ van h6a

� Dung tir trilng tinh, it dien

J

dm

Bi�u dB 3.3.3-2: Ty ·� sir dt.mg cac giai phap Theo nhu quan sat tir bi6u d6 3.3.3-2 'ngo.;ii trir giai phap dich tung tir m9t, sinh vien kha h.;in ch� SU' d\lllg cac giai phap con l.;ii K6t qua cho thAy giai phap dfru tien (dich tung tir)

(26.99%), dich bfulg C\lm tir thay th6 van h6a (cultural substitution) (21.78%) va each dich trung tinh (neutral) va it <lien cam hon (less expressive) (2.15%) duqc sir dt,mg it hon Cach dich tung tir m9t so di duqc sinh vien su dl)ng nhi@u la vi n6i chung, sinh vien nghia rfulg day la each t6t nhAt d6 djch dung thanh ngfr Theo each suy lu�n d6, vi�c SU' d\mg nhfrng each con l.;ii c6 th6 lam meo m6 hay th�m chi la lam mftt di nghia thvc ctia thanh ngfr, tir d6 pha hong di thong di�p ctia n6

Tir vi�c su dl)ng cac giai phap khi dich ctia sinh vien, ta ciing thAy dugc phfrn nao nhfrng

kh6 khan ma sinh vien g�p phai khi <lich thanh ngfr Vi khong du ki6n thuc ciing nhu hiSu bi6t v6 thanh ngfr ma hfru h6t cac sinh vien d6u bi b6i r6i khi d6i m�t v&i m9t thanh ngfr m&i, hay th�m chi la nhung thanh ngfr da tung g�p nhung kh6ng chii tam d6 y D6 chinh la